Devendra Patel

On April 14, 2015

In Uncategorized

ભારતમાં રહેવું અને ભારતને નફરત કરવી એવું તમે ક્યાંય સાંભળ્યું છે ?

હા, એક શખસ એવો હતો જેનો જન્મ હિંદુસ્તાનમાં થયો,હિંદુસ્તાનની ભૂમિ પર પાકતું અન્ન ખાધું, હિંદુસ્તાનનું પાણી પીધું,હિંદુસ્તાનની ધરતી પર શ્વાસ લીધા છતાં તે આખી જિંદગી હિંદુસ્તાનને ધિક્કારતો રહ્યો.

શેખ નઝીર અહેમદ

એ શખસનું નામ હતું : શેખ નઝીર અહેમદ. શેખ નઝીર અહેમદ એ બીજા કોઈ નહીં, પરંતુ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાના કાકા થાય. છેક મોતીલાલ નહેરુના સમયથી ઓમર અબ્દુલ્લાના દાદા શેખ અબ્દુલ્લા પરિવારનું નામ કાશ્મીરના ઈતિહાસ સાથે સંકળાયેલું છે. ઓમર અબ્દુલ્લા કે તેમના પિતા ફારુક અબ્દુલ્લા આજે ભલે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સત્તા પર નથી, પરંતુ તેમનું પરિવાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ફર્સ્ટ ફેમિલી ગણાય છે. ભારતના ભાગલા પહેલાંથી જ શેખ અબ્દુલ્લા પરિવાર કાશ્મીરમાં એક જાણીતું પરિવાર હતું. જવાહરલાલ નહેરુના પિતા મોતીલાલ નહેરુ પણ કાશ્મીરી પંડિત જ હતા. એમના સમયમાં શેખ મોહંમદ અબ્દુલ્લાનો એક આગવો દબદબો હતો. આવા શેખ અબ્દુલ્લાનો એક ભત્રીજો હતો જેનું નામ શેખ નઝીર અહેમદ હતું. નેશનલ કોન્ફરન્સ નામની પાર્ટીના સ્થાપક શેખ અબ્દુલ્લાએ તેમના ભત્રીજા શેખ નઝીર અહેમદને તે માત્ર ૭ વર્ષની વયનો હતો ત્યારે જ દત્તક લઈ લીધો હતો. આ રીતે શેખ અબ્દુલ્લાના પુત્ર ફારુક અબ્દુલ્લા અને નઝીર અહેમદ ભાઈ થાય અને એ નાતે શેખ નઝીર અહેમદ ઓમર અબ્દુલ્લાના કાકા થાય.

નઝીર એક કોયડો

આટલી પશ્ચાદ્ ભૂમિકા પરથી હવે મૂળ વાત પર આવીએ. શેખ નઝીર અહેમદ એક કોયડારૂપ ગૂઢ માણસ હતા. તેમના પાલક પિતા શેખ અબ્દુલ્લાએ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભાગ લીધો ત્યારે પૂરા ૨૪ વર્ષ સુધી તેઓ તેમના મજબૂત ટેકેદાર રહ્યા હતા, પરંતુ એક વાર અબ્દુલ્લા પરિવારને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સત્તા હાંસલ થઈ તે પછી શેખ નઝીર અહેમદે જાહેર કર્યું કે, “હું કાશ્મીરી છું, ભારતીય નથી.”

શેખ નઝીર અહેમદ આખી જિંદગી તેમની પાર્ટીને અને પરિવારને વફાદાર રહ્યા, પરંતુ હૃદયથી તેઓ બળવાખોર રહ્યા. તેઓ ભાગ્યે જ કોઈ મીડિયાને મળતા કે ભાગ્યે જ જાહેરમાં દેખાતા. અલબત્ત, શેખ નઝીરના ભારત વિશેના જે અભિપ્રાયો હતા તેમાં તેમની પાર્ટી કદી સૂર પૂરાવતી નહીં, પરંતુ તેમના ‘હું ભારતીય નથી’ એવા વિચારોથી તેઓ પાર્ટી માટે અને દેશ માટે એક કોયડો રહ્યા.

ભારતનું કાંઈ ના ખપે

શેખ નઝીર તાજેતરમાં જ ૭૮ વર્ષની વયે મૃત્યુ પામ્યા. ભારતની આઝાદીના સંગ્રામ દરમિયાન ભારત તરફી પોલિટિકલ પાર્ટી- નેશનલ કોન્ફરન્સના એક સ્તંભ જેવા શેખ નઝીરનું પાછળથી ભારત પ્રત્યે ધિક્કારનું વલણ કેમ રહ્યું તે ઘણાંને સમજાતું નથી. ભારતની કોઈ પણ ચીજ કે બાબત સાથે જોડાવાનો તેમણે ઇનકાર કર્યો. શેખ નઝીરે ભારત બહાર વિદેશનો પ્રવાસ કદી ના કર્યો,કારણ કે ભારત બહાર જવું હોય તો તેમણે ‘ભારતીય પાસપોર્ટ’ લેવો પડે. તેમણે ભારતીય પાસપોર્ટ કદી ના લીધો. એટલું જ નહીં,પરંતુ કાશ્મીરની બહાર એટલે કે ભારતના બીજા કોઈ પણ ભાગમાં પણ પગ મૂક્યો નહીં. એ જ રીતે તેઓ એક પણ ચૂંટણી લડયા નહીં અને એક પણ સરકારમાં જોડાયા નહીં. શેખ નઝીર કિડનીની બીમારીથી પીડાતા હતા, પરંતુ ‘ભારતીય’ સંબંધ ધરાવતી એક પણ ચીજ લેવા તેઓ તૈયાર નહોતા. તેમના પરિવારે તેમને દિલ્હીની ‘ઓલ ઇન્ડિયા મેડિકલ ઇન્સ્ટિટયૂટ’ ખાતે દાખલ કરવા કહ્યું, પરંતુ તેમાં ‘ઇન્ડિયન’ નામ આવતું હોઈ તેમણે ઓલ ઇન્ડિયા મેડિકલ ઇન્સ્ટિટયૂટમાં સારવાર લેવાનો ઇનકાર કર્યો અને તેના બદલે બત્રા હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા. ખુદ ફારુક અબ્દુલ્લાએ તેમને દિલ્હી લઈ જઈ ડોક્ટરને બતાવવા દબાણ કર્યું, પરંતુ તેઓ દિલ્હી ના ગયા તે ના જ ગયા.

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, કાશ્મીરમાં રહીને કાશ્મીરનું અલગ રાષ્ટ્ર માગતા કેટલાક અલગતાવાદી નેતાઓ વારંવાર વિદેશ જાય છે અને ભારતીય પાસપોર્ટ માટે લડાઈ કરે છે, પરંતુ શેખ નઝીરે ભારતીય પાસપોર્ટ લેવાનો જ ઇનકાર કરી દીધો.

ઇન્ડિયન એરલાઈન્સ

શેખ નઝીરને ‘ઇન્ડિયા’ શબ્દ માટે એટલી બધી એલર્જી હતી કે, શ્રીનગરથી જમ્મુ જવું હોય તો હંમેશાં મોટર માર્ગે જ જતા. જમ્મુ અને શ્રીનગર વચ્ચે ઇન્ડિયન એરલાઈન્સની વિમાની સેવા હતી, પરંતુ તેમાં ‘ઇન્ડિયા’ શબ્દ આવતો હોઈ તેમણે ઇન્ડિયન એરલાઈન્સ દ્વારા કદી વિમાની મુસાફરી કરી નહીં. શેખ નઝીરના આ વલણને કાશ્મીરના અલગતાવાદી નેતાઓ હંમેશાં સરાહતા રહ્યા. કાશ્મીરનો અલગતાવાદી નેતા શકીલ બક્ષી કે જે તેની ચળવળ માટે કુંવારો રહ્યો છે તે પણ શેખ નઝીરનો પ્રશંસક રહ્યો. શકીલ જેવા અલગતાવાદી નેતાઓ કાશ્મીરની ‘આઝાદી’ માટે કુંવારા રહ્યા છે. શેખ નઝીર અહેમદે પણ લગ્ન કર્યું નહોતું. કારણ ?ખબર નથી. કાશ્મીરના અલગતાવાદી નેતાઓ તેનું અર્થઘટન એવું કરે છે કે, શેખ નઝીર અહેમદ પણ કાશ્મીરની આઝાદી ઇચ્છતા હતા.

આઈબીની નજરમાં

કહેવાય છે કે, શેખ નઝીર અહેમદની ભારત પ્રત્યેની સખત એલર્જીના કારણે ભારતીય ઇન્ટેલિજન્સ વિભાગે અનેકવાર તેમની સખ્તાઈપૂર્વક પૂછપરછ કરી હતી. શેખ નઝીરના નાના ભાઈ મુસ્તફા કમાલ કહે છે કે, શેખ અબ્દુલ્લા જ્યારે અલ્જિરિયામાં એ વખતના ચીનના વડા ચઉ-એન લાઈને મળ્યા ત્યારે ભારતીય ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓએ શેખ નઝીરની કાશ્મીરમાં સખ્તાઈપૂર્વક પૂછપરછ કરી હતી. શેખ નઝીરને બરફની પાટ પર સૂવડાવવામાં આવ્યા હતા. એ કારણે તેમની ભારત પ્રત્યેની કડવાશ પેદા થઈ હતી અથવા વધી ગઈ હતી.

છેલ્લા કેટલાક સમયથી તેમને કિડનીનો ટી.બી. થઈ ગયો હતો. તેમના અવસાન પછી તેમના ભાઈ ફારુક અબ્દુલ્લાએ શેખ નઝીરના મૃતદેહને શેખ અબ્દુલ્લાની કબર છે તેની બાજુમાં હઝરત બાલ ખાતે દફનાવવાની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ શેખ નઝીરની ઇચ્છા પ્રમાણે તેમને તેમની ઇચ્છા અનુસાર તેમના પૂર્વજોની જ્યાં કબરો છે તે કબ્રસ્તાન ‘સૌરા’ ખાતે દફનાવવામાં આવ્યા હતા.

ઓમર અબ્દુલ્લાના કાકા શેખ નઝીર જેમને ‘ભારતીય‘ નામની એલર્જી રહી

ગાંધીજી ૪૦ ટકા માર્ક્સે જ મેટ્રિક પાસ થયા હતા

On April 14, 2015

In Uncategorized

મેટ્રિક પરીક્ષાને પહેલાં અંગ્રેજી ધો. ૭ ગણવામાં આવતું હતું. ઈ.સ. ૧૮૮૬માં મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી મેટ્રિકમાં આવ્યા. મેટ્રિકની પરીક્ષા મુંબઈ યુનિર્વિસટી દ્વારા લેવામાં આવતી હતી. એ વખતે ગુજરાત અને કાઠિયાવાડનો વહીવટ અલગ અલગ ચાલતો હતો. સમગ્ર મુંબઈ રાજ્યમાંથી ૧૮૮૭માં મુંબઈ યુનિર્વિસટી સાથે મેટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષા માટે જોડાયેલી ૭૭ શાળાઓ હતી. કાઠિયાવાડ હાઈસ્કૂલમાં તેઓ ભણતા હતા. ધો.-૬માં (અત્યારનું ધો.-૧૦) ૪૯.૪ ટકા માર્ક્સ મેળવીને વર્ગમાં ચોથા નંબરે પાસ થયા હતા. વર્ગમાં ૩૩ વિદ્યાર્થીઓ હતા. એક પણ છોકરી ભણતી ન હતી.

પરીક્ષા કેવી હતી ?

એ વખતે સત્રની શરૂઆત ડિસેમ્બરથી થતી હતી. અત્યારે આપણે ત્યાં જૂનથી શરૂ થાય છે ને ર્વાિષક પરીક્ષા નવેમ્બરમાં લેવાતી હતી. મેટ્રિકનો અભ્યાસક્રમ મુંબઈ યુનિર્વિસટી નક્કી કરતી. એ વખતે અભ્યાસક્રમ મુખ્ય ત્રણ વિભાગમાં કુલ પાંચ વિષયોમાં વહેંચાયો હતોઃ (૧) ભાષાઓ (૨) ગણિતશાસ્ત્ર અને (૩) સામાન્ય જ્ઞાાન. ભાષાઓના પ્રથમ વિભાગમાં ત્રણ કલાકનું અંગ્રેજીનું પ્રશ્નપત્ર રહેતું. પેરાફ્રેઈઝ કે અંગ્રેજીમાં ભાષાંતર તથા વ્યાકરણ અને લેખન પૂછાતાં. વળી આમાં મૌખિક પરીક્ષા પણ હતી, જેમાં પરીક્ષક કોઈ જાણીતા લેખકનો ફકરો પસંદ કરતા અને વિદ્યાર્થીને તે વાંચીને તેના ઉપર ચર્ચા કરવાની રહેતી. બીજી ભાષા અંગ્રેજી સિવાયની બાકીની ૧૩ ભાષાઓમાંથી પસંદ કરવાની હતી. આમાં સંસ્કૃત, ફારસી જેવી છ શિષ્ટ ભાષાઓ હતી, યુરોપની બે આધુનિક ભાષાઓ હતી અને ગુજરાતી, મરાઠી જેવી પાંચ પ્રાદેશિક ભાષાઓ હતી. આ ‘ભાષાઓના વિભાગ’ના કુલ ૩૦૦ ગુણ હતા. બીજા વિભાગ ગણિતશાસ્ત્રમાં અંકગણિત, બીજગણિત અને ભૂમિતિ- એ વિષયો હતા. અંકગણિત અને બીજગણિતનું ૧૦૦ ગુણનું ત્રણ કલાકનું સંયુક્ત પ્રશ્નપત્ર રહેતું અને ભૂમિતનું ૭૫ ગુણનું બે કલાકનું પ્રશ્નપત્ર રહેતું. સામાન્ય જ્ઞાાનના ત્રીજા વિભાગમાં બે કલાક અને ૭૫ ગુણના બે પ્રશ્નપત્રો રહેતા. એક પ્રશ્નપત્ર ઇંગ્લેન્ડ અને ભારતના પ્રાથમિક ઇતિહાસ અને પ્રાથમિક ભૂગોળનું બનતું અને બીજું પ્રશ્નપત્ર ‘નેચરલ સાયન્સ’નું બનતું હતું. આ ત્રણે વિભાગોના બધા વિષયો માટે મેટ્રિકના વિદ્યાર્થીને લગભગ ૧૮ પુસ્તકોનો અભ્યાસ કરવાનો રહેતો હતો!

સામાન્ય વિદ્યાર્થી હતા

એ જમાનામાં પ્રથમ સત્રના અંતે છ માસિક પરીક્ષા લેવામાં આવતી હતી. તેઓના વર્ગમાં કુલ ૪૦ વિદ્યાર્થીઓ હતા. છમાસિક પરીક્ષામાં સારા ગુણ આવે એટલે પાસ થાય તો જ મેટ્રિકની પરીક્ષાનું ફોર્મ ભરી શકાય તેવો નિયમ હતો. મોહનદાસ ભણવામાં સામાન્ય વ્યક્તિ હતા. છમાસિક પરીક્ષામાં તેઓએ ૧૫૦માંથી ૪૩ ગુણ મેળવ્યા હતા. સંસ્કૃતમાં ૧૦૦માંથી ૨૫, ગણિતમાં ૧૭૫માંથી ૬૭ તથા ઇતિહાસ-ભૂગોળમાં ૭૫માંથી ૨૭, વિજ્ઞાાનમાં ૭૫માંથી ૨૧ ગુણ મેળવ્યા હતા. કુલ ૫૭૫માંથી ૧૮૩ ગુણ એટલે ૩૧.૮ ટકા માર્ક્સ મેળવી લાવેલા. પરિણામ પત્રકમાં ‘હ્લટ્વૈિ’ એવી નોંધ કરી હતી.

બીજા સત્રને અંતે પ્રિલિમિનરી પરીક્ષા લેવાઈ, જેમાં કુલ ૩૨ વિદ્યાર્થીઓ બેઠા હતા. ૪૦માંથી ૮ વિદ્યાર્થીઓ પ્રિલિમિનરી પરીક્ષામાં બેઠા જ નહીં ને જે બેઠા તેમાંથી ૧૫ વિદ્યાર્થીઓ નાપાસ થયા. જેથી તેઓ મેટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષામાં ફોર્મ ભરી શક્યા નહીં. મોહનદાસ માંડ માંડ પ્રિલિમિનરીમાં પાસ થયા. તેઓનો ૧૭માંથી દસમો ક્રમ હતો. જો કે અંગ્રેજી અને સામાન્ય જ્ઞાાનમાં નાપાસ થયેલા, પણ ત્રણ મુખ્ય વિષયમાં પાસ થવાથી ફોર્મ ભરવા દીધું હતું. એ વખતે સમગ્ર ગુજરાતમાં એક જ સેન્ટર હતું ને તે હતું અમદાવાદ. રાજકોટથી મોહનદાસને પરીક્ષા આપવા અમદાવાદ આવવાનું હતું. અમદાવાદમાં કદી આવેલા નહીં, કદી જોયેલું નહીં. ક્યાં જવું ? કોના ત્યાં ઊતરવું આ પ્રશ્ન તેઓના માટે મૂંઝવણનો હતો. એ વખતે રાજકોટથી અમદાવાદ આવવા માટે બસની વ્યવસ્થા ન હતી. ગાડીમાં જ આવવું પડે. અમદાવાદમાં મુસાફરી કરવાનો આ તેઓનો પ્રથમ અનુભવ હતો. પરીક્ષા ૧૮મી ઓક્ટોબર, ૧૮૮૭ના દિવસે શરૂ થઈ હતી. લેખિત પરીક્ષા પછી અંગ્રેજી વિષયની મૌખિક પરીક્ષા લેવાતી હતી ને મૌખિક પરીક્ષા આપવા ઘણો સમય રોકાવું પડતું હતું. જેથી અમદાવાદ થોડો સમય રોકાયા. એ વખતે ભણતા તમામ વિદ્યાર્થીઓને અંગ્રેજ સરકાર સ્કોલરશિપ આપતી હતી. સ્કોલરશિપ દર ત્રણ મહિને અપાતી હતી. સ્કોલરશિપની બધી જ રકમોની પહોંચોમાં મોહનદાસે પોતે જે સહી કરી છે, તેમાં સ્ર્રટ્વહઙ્ઘટ્વજની જગ્યાએ સ્ર્રટ્વહઙ્ઘટ્વજજ લખ્યું છે. તેઓ મોહનદાસનો સ્પેલિંગ પોતાની રીતે લખતા હતા.

૪૦ ટકા માર્ક્સ

સમગ્ર મુંબઈ રાજ્યમાંથી એ વખતે ૩૦૬૩ વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષામાં બેઠા હતા. જેમાં મોહનદાસનો પરીક્ષા નંબર ૨૨૭૫ હતો. ૩૦૬૩માંથી માત્ર ૮૨૩ વિદ્યાર્થીઓ મેટ્રિકની પરીક્ષામાં પાસ થયા હતા. ૨૨૪૦ વિદ્યાર્થીઓ નાપાસ થયેલા. એ જમાનામાં મેટ્રિક્યુલેશનની પરીક્ષા પાસ કરવી અઘરી હતી. ૮૨૩ પાસ થયેલા વિદ્યાર્થીઓમાં તેઓનો બોર્ડમાં ૪૦૪મો ક્રમ હતો, પોતાની શાળામાંથી ૧૭ વિદ્યાર્થીઓ બેઠેલા એમાં ૧૦ પાસ થયા હતા. ને એમાં તેઓનો ક્રમ પાંચમો હતો. કાઠિયાવાડની પાંચ હાઈસ્કૂલોમાંથી કુલ ૩૪ વિદ્યાર્થીઓ ઉત્તીર્ણ થયા, તેમાં મોહનદાસનો ક્રમ ૧૬મો હતો.

મેટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષામાં કુલ ગુણ ૬૨૫ હતા. જેમાં અંગ્રેજી-૨૦૦, ગુજરાતી-૧૦૦, ગણિત-૧૭૫ અને સામાન્ય જ્ઞાાન-૧૫૦. આમાંથી મોહનદાસને અંગ્રેજીમાં ૮૯, ગુજરાતીમાં ૪૫.૧/૨, ગણિતમાં ૫૯ અને સામાન્ય જ્ઞાાનમાં ૫૪ ગુણ આવેલા. કુલ ૬૨૫માંથી ૨૪૭.૧/૨ ગુણ મેળવેલા. ૪૦ ટકા માર્ક્સ મેળવીને તેઓ પાસ થયા હતા.

ગોખલેને ૪૨ ટકા

અહીં એક વાત નોંધવા જેવી છે કે, ભારતના ત્રણ ઉચ્ચ કક્ષાના નેતાઓ કે જેઓએ દેશની આઝાદી માટે પોતાનું જીવન સર્મિપત કરેલું છે, તેઓનું મેટ્રિક્યુલેશનનું પરિણામ જાણવા જેવું છે.

૧. બાળગંગાધર તિલકે ૧૮૭૨માં મેટ્રિક પાસ કરી, તેઓને ૪૭.૧ ટકા માર્ક્સ મળેલ હતા.

૨. ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેએ ૧૮૮૧માં મેટ્રિક પાસ કરી, તેઓના માર્ક્સ ૪૨.૨ ટકા હતા ને

૩. ગાંધીજીએ ૧૮૮૭માં મેટ્રિક પાસ કરી, તેઓના માર્ક્સ ૪૦ ટકા હતા.

આ ત્રણેય વ્યક્તિઓના વિષયવાર ગુણાંક જોતાં એવું જણાય છે કે, મોહનદાસને ટિળક અને ગોખલે કરતાં ભાષાઓ ઉપર વધુ કાબૂ હતો.

મેડિકલમાં ના ગયા

મેટ્રિક થયા પછી હવે શું કરવું ? એ પ્રશ્ન મોહનદાસના પરિવારને મૂંઝવતો હતો. મેટ્રિક પછી ડોક્ટરી લાઈનમાં પ્રવેશ મળતો હતો,પણ તેઓના મોટા ભાઈ લક્ષ્મીદાસ ગાંધીજીના માર્ગદર્શક હતા. ડોક્ટરી લાઈનમાં મોકલવામાં લક્ષ્મીદાસ માનતા ન હતા. કારણ કે તેઓ માનતા કે, મેડિકલમાં જવું એટલે જીવહિંસા કરીને જ જ્ઞાાન મેળવવું. ત્યાર પછી તેઓ ભાવનગરની શામળદાસ કોલેજમાં દાખલ થયા, પણ ત્યાં ફાવતું ન હતું. સાપ્તાહિક અને છમાસિક પરીક્ષાનાં તેઓનાં પરિણામો નિરાશાજનક હતાં. પ્રથમ સત્ર પછી રજાઓમાં ઘરે આવ્યા પછી શામળદાસ કોલેજમાં ફરી જવાની જ ના પાડી દીધી. હવે શું કરવું ? તેઓના કુટુંબમાં વડીલ તરીકેનો મોભો ધરાવનાર માવજીભાઈ દવે હતા. તેઓએ કુટુંબના લોકોને સમજાવ્યું કે, કોલેજનો સમય બગાડયા કરતાં વિલાયત જઈ બેરિસ્ટર થવાની સલાહ આપી ને ત્યાર બાદ તેઓ ઇંગ્લેન્ડ ભણવા ગયા. ગાંધીજીએ મેટ્રિક એટલે ધો.-૧૧ની પરીક્ષામાં કેવી રીતે સફળતા મેળવી તેની આ કથા છે. એ વખતના જમાનામાં લાઈટ નહીં, ટયૂશન નહીં, પૂરતાં કપડાં, નહીં, પગમાં ચંપલ નહીં,પૂરતી સગવડો નહીં છતાં જાત મહેનત કરીને પોતે ભણ્યા, તે આજના વિદ્યાર્થીઓ માટે જાણવુંજરૂરી છે.

‘જીવ-હિંસા‘ના મુદ્દા પર મોટાભાઈએ ગાંધીજીને મેડિકલમાં જવા દીધા નહોતાઔ

મોબાઇલ ફોનનું ડેન્જરસ રેડિએશન

On April 9, 2015

In રેડ રોઝ

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

મોબાઇલ ફોન હવે આધુનિક જીવનશૈલી નહીં, પરંતુ રોજિંદા જીવનનો એક હિસ્સો છે. એક જમાનામાં ઘરમાં રેડિયો હોવો તે લક્ઝરી ગણાતું. તે પછી ટ્રાન્ઝિસ્ટર હોવું તે લક્ઝરી ગણાયું. તે પછી ઘરમાં ટેલિવિઝન હોવું તે લક્ઝરી ગણાયું. સમયગાળે તે બધાં જ સાધનો ટેક્નોલોજીના વિકાસ સાથે આમ આદમી સુધી પહોંચી ગયાં. ચણા-મમરા વેચતા અને શાકભાજીની લારીવાળાની લારી પર ટ્રાન્ઝિસ્ટર જોઈ શકાતું. રેડિયો તો આઉટ ઓફ ડેટ થયો અને ટેલિવિઝન ઝૂંપડાં સુધી પહોંચ્યું. સારી વાત છે કે, ટેક્નોલોજીનાં ફળ સામાન્ય માનવી સુધી પહોંચ્યાં. એમાં છેલ્લામાં છેલ્લું ઉપકરણ મોબાઇલ ફોન છે. મધ્યમવર્ગના એક ઘરમાં જેટલા સભ્યો હોય,એટલા જ મોબાઇલ ફોન હોય છે. બાળકોનાં જુદાં. શાકભાજીની લારી સોસાયટીના નાકા પર આવે ત્યારે શાકભાજી વેચતી મહિલા બહારથી જ મોબાઇલ ફોન પરથી વાત કરે છેઃ “ભાભી, શાકભાજી લઈ જાવ.” ફૂટપાથ પર બૂટપોલિશ કરનાર શ્રમજીવી પણ પોલિશ કરવાના બ્રશની બાજુમાં મોબાઇલ ફોન રાખે છે.

પરિણામ એ આવ્યું કે ૧૨૫ કરોડની વસ્તીવાળા ભારત દેશમાં મોબાઇલ ફોનધારકોની સંખ્યા ૯૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. બ્રિટન કે અમેરિકા કરતાં ભારતમાં મોબાઇલ ફોન વાપરનારાઓની સંખ્યા વધુ છે. સ્કૂલમાં જતાં બાળકોને હાથમાં સ્માર્ટ ફોન જોઈએ છે. ટીવી ચાલુ હોય તોપણ બાળકનું ધ્યાન મોબાઇલ ફોનમાં આવતા વોટ્સઅપ મેસેજીસ કે ગેઇમ્સ પર હોય છે. ઘણી વાર બાળક દ્વિ-અવધાની લાગે. બાળકના હાથમાંથી મોબાઇલ ખૂંચવી લેવો મુશ્કેલ કામ છે. મોબાઇલ ફોન લઈ લો તો તે ચીડિયું થઈ જાય છે. કિશોરો સતત ઓનલાઇન રહેવાનું પસંદ કરે છે ‘ઓફ લાઇન’ અવસ્થાને તે ક્ષણભર પણ સહન કરી શકતાં નથી.

આ બધાના કારણે મોબાઇલ ફોનના વપરાશનો જે અતિરેક થયો છે, તેના કારણે લાઇફસ્ટાઇલ બીમારીઓ પણ માત્ર બાળકો જ નહીં પરંતુ યુવાનો અને મોટેરાંઓના જીવનનો એક હિસ્સો થઈ ગઈ છે. મોબાઇલ ફોનની ર્સિવસ પ્રોવાઇડર કંપનીઓ એ વાતનો સ્વીકાર કરતી નથી કે મોબાઇલ ફોન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે, પરંતુ વિશ્વમાં તબીબો અને વૈજ્ઞાાનિકોનો એક એવો મોટો વર્ગ પણ છે કે જેઓ માને છે કે, મોબાઇલ ફોનથી ઘણી બીમારીઓ થઈ શકે છે. મોબાઇલ ફોનમાંથી ઘાતક રેડિએશનનું ઉત્સર્જન થાય છે. બીજા શબ્દોમાં એમ કહી શકાય કે તમારો મોબાઇલ ફોન તે ટુ-વે રેડિયો છે. તે બહારથી આવતા સૂક્ષ્મ તરંગોને ધ્વનિમાં પરિર્વિતત કરી તમારા કાન સુધી પહોંચાડે છે અને તે જ રીતે તમારા અવાજને સૂક્ષ્મ તરંગોમાં પરિર્વિતત કરી કિલોમીટર કે બે કિલોમીટર દૂર આવેલા ટાવર સુધી પહોંચાડે છે. આ કાર્ય કરવા જતાં મોબાઇલ ફોને પુષ્કળ ઊર્જા ઉર્ત્સિજત કરવી પડે છે. બહુ ઓછા લોકોને અરે, ટેક્નોસેવી લોકોને પણ એ વાતની ખબર નથી કે, એ વાત ભલે સાબિત થઈ ન હોવા છતાં વૈજ્ઞાાનિકો એ હકીકત સ્વીકારે છે કે દરેક મોબાઇલ ફોન, તમે જ્યારે વાત કરો છો ત્યારે માઇક્રોવેવ રેડિએશન પણ ઉર્ત્સિજત કરે છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.

રેડિએશનથી કેન્સર થઈ શકે છે. માથામાં ગાંઠ થઈ શકે છે. સાંભળવાની ક્ષમતા ઘટી શકે છે. મગજની ભીતર રહેલા કોષોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સ્વભાવમાં પરિવર્તન આવી શકે છે. એ જાણી લેવું જરૂરી છે કે મોબાઇલ ફોન અને મોબાઇલ ટાવર્સ એ બંને રેડિએશનનું ઉત્સર્જન કરે છે. એક્સ-રે જેવાં આયોનાઇઝિંગ રેડિએશન-કિરણો કેન્સર થવાની શક્યતાને વધારી દે છે. ર્સિવસ પ્રોવાઇડર્સનો દાવો છે કે મોબાઇલ ફોન અને મોબાઇલ ટાવર નોન-આયોનાઇઝિંગ રેડિએશનનું ઉત્સર્જન કરે છે. અલબત્ત,ટેલિકોમ્યુનિકેશન ખાતું ગમે તે કહે, પરંતુ વિશ્વના કેટલાક વૈજ્ઞાાનિકો મોબાઇલ ફોન કે ટાવરમાંથી નીકળતું રેડિએશન માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે સલામત હોવાનું માનતા નથી.

નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, મોબાઇલ ટાવર્સ જે માઇક્રોવેવ રેડિએશનનું ઉત્સર્જન કરે છે તે તમારા શરીરમાં પ્રવેશ્યા બાદ શરીરમાં રહેલા ફ્લુઇડ મોલેક્યુલ્સના વાઇબ્રેશનને વધારે છે અને તેને ઉષ્ણ પણ કરે છે. મોબાઇલ ફોન પર જો લાંબી વાત ચાલે તો માનવ શરીરમાં રહેલું લોહી પણ ઉષ્ણ થાય છે. એ ઉષ્ણતા આખા શરીરમાં ફેલાઈ જાય છે. સાથે સાથે એ પણ જાણી લેવું જોઈએ કે, ટીવી, રેડિયો ટાવર્સ અને કમ્પ્યૂટર્સ પણ રેડિએશન ફેલાવે છે. સાથે સાથે એ પણ જાણી લેવું જોઈએ કે જો તમે જાણીતી કંપનીનો મોબાઇલ ફોન ખરીદો છો તો તે સાથે આવતી મેન્યુઅલ-પુસ્તિકામાં રેડિએશનના ઉત્સર્જન અંગે પણ ચેતવણી લખવામાં આવેલી હોય છે, પણ બહુ ઓછા લોકો એ વાંચે છે.

સૌથી ભયજનક વાત એ છે કે, મોબાઇલ ફોનના વધુ પડતા ઉપયોગથી સૌથી વધુ નુકસાન બાળકોને થાય છે, કારણ કે તેમનામાં રોગપ્રતિકારક ક્ષમતા વિકસેલી હોતી નથી. તાજેતરમાં દેશના એક મેટ્રો શહેરની એક સ્કૂલનાં ૧૦૦૦ બાળકો પર એક સરવે થયો હતો. આ સરવેની ફલશ્રુતિ એવી હતી કે ૬૩ ટકા બાળકોને એ વાતની ખબર નહોતી કે મોબાઇલ ફોનના વધુ પડતા વપરાશથી સ્વાસ્થ્યને હાનિ પહોંચે છે. ૧૩થી ૧૮ વર્ષનાં બાળકો પર થયેલી આ મોજણીમાં જણાયું હતું કે, ૫૭ ટકા બાળકો મોબાઇલ પર રોજ ૧૨૦ મિનિટ વાત કરે છે. તે પૈકી ૬૫ ટકા બાળકો ઇયર ફોનનો ઉપયોગ કરતાં નથી. ૫૬ ટકા બાળકો એવાં હતાં જેમના ઘરમાં લેન્ડલાઇન ફોન હોવા છતાં મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. ૫૧ ટકા બાળકો ઘરમાં વાઇ-ફાઇનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. ૭૪ ટકા બાળકો રાત્રે સૂતી વખતે પણ મોબાઇલ ફોન સ્વિચ ઓફ કર્યા વગર મોબાઇલને બાજુમાં રાખી સૂઈ જતાં હતાં. પશ્ચિમના તબીબો રાત્રે સૂતી વખતે મોબાઇલ ફોનને બાજુમાં રાખીને ન સૂવા સલાહ આપે છે.

સેલ્યુલર ઓપરેટર એસોસિયેશન મોબાઇલ ફોનમાંથી નીકળતા રેડિએશનથી માનવ સ્વાસ્થ્યને હાનિ પહોંચે છે તેવું સાબિત થયું નથી તેમ કહે છે, પરંતુ વૈજ્ઞાાનિકો કહે છે, મોબાઇલ ફોનના રેડિએશન અંગે વિશ્વમાં ચર્ચા ચાલે છે ત્યાં સુધી પાછળથી પસ્તાવું તે કરતાં મોબાઇલ ફોનનો વિવેકસભર ટૂંકો ઉપયોગ કરવો તે વધુ બહેતર છે.

સલાહ છે કે, મોબાઇલ પર વાત કરવાના બદલે ટેક્સ્ટ મેસેજીસ(એસએમએસ)નો વધુ ઉપયોગ કરો. મોબાઇલ ફોન પર સ્પીકર ફોનની સુવિધા છે તેનો ઉપયોગ કરો. ખૂબ લાંબી વાતો મોબાઇલ પર ન કરો. રાત્રે સૂતી વખતે મોબાઇલ ફોનને દૂર રાખો. લેન્ડલાઇન ફોનનો વધુ ઉપયોગ કરો. જ્યાં ઓછાં સિગ્નલ આવતાં હોય ત્યાં મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ ટાળો, કારણ કે અહીં જ રેડિએશનના ઉત્સર્જનની શક્યતા વધુ રહે છે.

સેફ્રન વેલી સુકાઇ રહી છે

On April 9, 2015

In રેડ રોઝ

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

કે સર એક બહુમૂલ્ય પુષ્પ છે. એના ગુણો અદ્ભુત છે. એમાં અનોખાં રસાયણો છે. દૂધપાકથી માંડીને અનેક પ્રકારની મીઠાઈઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ અનેક પ્રકારનાં ઔષધો બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે. આયુર્વેદ કંપનીઓ માનવ સ્વાસ્થ્યને શક્તિ બક્ષવા કેસરયુક્ત કેપ્સ્યૂલ્સ, અવલેહ અને બીજાં ઔષધો બનાવે છે. કેસરનો નિયત માત્રા કરતાં વધુ ઉપયોગ કિડની અને લિવરને નુકસાન પણ પહોંચાડી શકે છે. કેસરમાં ક્રોસિન,પ્રિક્રોસિન તથા સેફ્રાનલ નામનાં રસાયણો આવેલાં છે. ઔષધીય ઉપયોગ સિવાય કેસરનો ઉપયોગ પરફ્યૂમ્સ અને કોસ્મેસ્ટિક્સ બનાવવા માટે પણ થાય છે.

કેસર જમ્મુ અને કાશ્મીરની ખીણોમાં, ઈરાનમાં અને સ્પેનમાં ઉગાડવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરનાં ત્રણથી ચાર અઠવાડિયાં દરમિયાન કેસરની લણણી થાય છે. આ પશ્ચાદ્ભૂમિકા આપવી એટલા માટે પડી કે જમ્મુ અને કાશ્મીરની ખીણ કે જે ‘સેફ્રન વેલી’ તરીકે ઓળખાય છે તે ખીણમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા અનેક પ્રયાસો છતાં કેસરનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. કેટલાંક વર્ષો પહેલાં સરકારના ધ્યાન પર આ વાત આવતાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારે નેશનલ સેફ્રન મિશનનો આરંભ કર્યો હતો, પરંતુ ઘટી રહેલા કેસરના ઉત્પાદનને અટકાવવામાં એ મિશન ધરાર નિષ્ફળ નીવડયું છે. એમાંયે ગયા ચોમાસા દરમિયાન કાશ્મીરમાં આવેલા મહાપૂરે પરિસ્થિતિ વધુ બગાડી નાખી છે. કેસર પકવતા ખેડૂતોનું ભાવિ અંધકારમય છે. ઔદ્યોગિકીકરણના આંધળા મોહમાં અત્યાર સુધી આવેલી તમામ સરકારો જગતના તાત ગણાતા ખેડૂતો અને ખેતીને જ ભૂલી ગઈ છે. ગુજરાત માટે કપાસ એ વ્હાઈટ ગોલ્ડ હતું તો જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કેસર પકવતા ખેડૂતો માટે કેસર એ ‘સેફ્રન ગોલ્ડ’ હતું. પણ હવે કપાસ કે કેસર ખેડૂતો માટે ‘ગોલ્ડ’ રહ્યાં નથી. બલકે ખેડૂતોને આપઘાત તરફ દોરી જનાર અને દેવાદાર બનાવી દેનાર ખેતઉત્પાદનો બની રહ્યાં છે.

ગુજરાતમાં કપાસ પકવતા ખેડૂતોની જે હાલત છે તેવી જ હાલત કાશ્મીરમાં કેસર પકવતા ખેડૂતોની છે. શ્રીનગરના બહારના વિસ્તારમાં આસપાસનાં ખેતરોમાં પ્રતિવર્ષ ખીલી ઊઠતાં કેસરનાં ફૂલો આજકાલ દેખાતાં નથી. તેમાં એક કારણ મહાપૂર પણ છે. ખેડૂતો કેસરનાં પુષ્પ વીણવા ખેતરમાં જાય છે અને નિરાશ થઈ પાછા ફરે છે. હવે તેમણે તમામ આશા છોડી દીધી છે. સામાન્ય રીતે આ વિસ્તારમાં ચોમાસામાં ૮૯ એમએમ વરસાદ પડતો હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ૨૮૩ એમએમ વરસાદ પડયો, એ કારણે જમીન ધોવાઈ ગઈ અને ૮૦ ટકા ઉત્પાદન ઓછું થયું છે. કેટલાંક ખેતરોમાં ભારે વરસાદના કારણે પાણી ભરાઈ ગયાં તેથી ક્રોપ બાયોલોજીને નુકસાન થયું અને છોડવાઓમાં હોર્મોનનું સંતુલન બગડી ગયું.

૨૦૧૦ના વર્ષમાં કેન્દ્ર સરકારે કેસરનું ઉત્પાદન વધારવા તથા ઉત્પાદિત કેસરને ઔદ્યોગિક પ્રોડક્ટમાં બદલવા રૂ.૩૭૬ કરોડનો નેશનલ સેફ્રન મિશન પ્લાન શરૂ કર્યો હતો. પાછળથી આ રકમ વધારીને રૂ..૪૧૧ કરોડ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ એ મિશન લગભગ નિષ્ફળ ગયું છે. કાશ્મીરની ખીણને કેસરના ઉત્પાદનમાં અનેકગણો વધારો કરીને વિશ્વના નકશા પર મૂકવાનું સ્વપ્ન,સ્વપ્ન જ રહી ગયું છે.

એક અંદાજ પ્રમાણે કાશ્મીરની ખીણ વર્ષેદહાડે ૧૨,૫૦૦ કિલોગ્રામ કેસરનું ઉત્પાદન કરે છે. આ કેસરનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઔષધો બનાવવામાં અને દક્ષિણ-એશિયન વાનગીઓ બનાવવામાં થાય છે. કાશ્મીરના પેમ્પોર બેલ્ટમાં આવેલી ૪૫૦૦ હેકટર જમીન પર કેસર વાવવામાં આવે છે. કાશ્મીરનાં લગભગ ૨૦૦ જેટલાં ગામડાંઓમાં કેસરની ખેતી થાય છે. ખેતરમાં ખીલી ઊઠતાં અબજો ફલાવર્સમાંથી લાલ રંગના સળી જેવા તાંતણાને અલગ કરવામાં આવે છે. કેસરની ખેતી સાથે ૧૭,૦૦૦ ખેડૂતો સંકળાયેલા છે. ધી ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO)એ કાશ્મીરના આ પેમ્પોર બેલ્ટને વૈશ્વિક મહત્ત્વપૂર્ણ એગ્રીકલ્ચર હેરિટેજ સિસ્ટમ તરીકે જાહેર કર્યો છે. જૂન,૨૦૧૧માં બિજીંગ ખાતે મળેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય કોન્ફરન્સ દરમિયાન પેમ્પોરને આ હેરિટેજ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. કાશ્મીરની ખીણના આ ભાગ ઉપરાંત સેન્ટ્રલ કાશ્મીરના બેડગામ અને જમ્મુના કિશ્તવાર વિસ્તારમાં પણ કેસર પકવવામાં આવે છે.

આ બધું હોવા છતાં ખીણમાં કેસરની ખેતીનું ભાવિ ઉજળું જણાતું નથી. ઉત્પાદન ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે અને ખેતી કરવાલાયક જમીન પણ સંકોચાઈને હવે માત્ર ૩૬૦૦ હેક્ટર થઈ ગઈ છે. એટલે કે ૧૦૦૦ હેક્ટર જમીન ઘટી ગઈ છે.

આ વર્ષે કેસરનો ભાવ પ્રતિ કિલો રૂ..૧,૪૪,૦૦૦ છે. માર્કેટ ધીમું છે. કાશ્મીરી કેસર બે ગ્રેડમાં વેચાય છે. એક લાચાં (સેફ્રન ઈન ફિલામેન્ટ) અને બીજો ગ્રેડ ‘મોંગ્રા’ (સેફ્રન ઈન કટ ફિલામેન્ટ) તરીકે ઓળખાય છે.મોંગ્રા એ પ્યોર કેસર છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે કાશ્મીરની ખીણમાં કેસરનું ઉત્પાદન ઘટવાનાં બીજાં અનેક કારણો પણ છે. છેલ્લા બે દાયકાથી એકંદરે વરસાદ ઘટયો છે. દુકાળ પણ પડયો છે. કેસરની ખેતીમાં વૈજ્ઞાાનિક પદ્ધતિનો અભાવ છે. કેસરની ખેતી માટેની જે જમીન હતી તેની પર રહેણાકનાં મકાનો બની રહ્યાં છે. આ કોલોનીઓના કારણે ગયા ચોમાસામાં ભારે પૂરથી પાણી વહી જવાના બદલે ખેતરોમાં ભરાઈ ગયું અને ખેતરોની ફળદ્રુપતાને નષ્ટ કરી દીધી.

કાશ્મીરમાં કેસરની ખેતીને નુકસાન કરવાનું બીજું એક મહત્ત્વનું કારણ ખીણની અશાંતિ પણ છે. લશ્કરના જવાનો અને આતંકવાદીઓ વચ્ચેના એન્કાઉન્ટરમાં ચાર નાગરિકોનાં મોત નીપજ્યાં હતાં. તે વખતે જબરદસ્ત વિરોધ થયો હતો. આ વિરોધનું એપીસેન્ટર કેસર બેલ્ટ-પેમ્પોર જ હતું. વિરોધ કરનાર ૧૦૦ જેટલાં વિરોધીઓનાં મોત નીપજ્યાં હતાં. એ વખતે દિવસો સુધી જમ્મુ-કાશ્મીર હાઈવે બંધ કરાવી દેવામાં આવ્યો હતો. આ બધાની પણ તેની પર અસર થઈ હતી. ડો.મનમોહનસિંહની સરકારનું આ સેફ્રન મિશન કેસરની ખેતી કરતાં ખેડૂતોને મદદ કરવા માટે હતું, પરંતુ અશાંત ખીણમાં એ મિશનને પણ અનેક વિઘ્નો નડયાં હતાં.

કાશ્મીરની ખીણમાં પાકતા કેસરમાં હવે ભેળસેળ પણ એક મોટો પ્રશ્ન છે. ૧,૬૦,૦૦૦ જેટલાં ફૂલોમાંથી માત્ર એક કિલોગ્રામ સૂકું કેસર પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. કેસરનું ફૂલ એક ૨૫૦થી ૩૦૦ મિલીગ્રામ વજનનું હોય છે. ૩૦૦૦થી ૩૫૦૦ ફૂલોનું વજન એક કિલો સેફ્રન ફ્લાવર થાય છે. કેસર એ બહુ મુશ્કેલીથી હાંસલ થતી ચીજ છે તેથી ધુતારાઓ તેમાં ભેળસેળ કરવા લાગ્યા છે. થોડા સમય પહેલાં જ કાશ્મીરમાંથી બનાવટી કેસર તૈયાર કરતી આખી ફેક્ટરી પકડાઈ હતી. બનાવટખોરોને પોલીસે પકડી પણ લીધા હતા.

આ બધું હોવા છતાં કાશ્મીરની ખીણ કેસરનાં ખેતરોથી વર્ષોથી સુશોભિત રહી છે. કેસરની ખેતીના આ ભવ્ય વારસાને બચાવી લેવો જરૂરી છે.

પાંખો આવી, ફફડાવી મારે ઊડવું હતું ગગનમાં પણ -!

In કભી કભી

એ નું નામ શ્રદ્ધા છે.

તે શાયદ પન્નાલાલ પટેલના વતન માંડલી જેવા એક સાવ નાનકડાં ગામમાં જ જન્મેલી છે. ભણવાની ખૂબ તમન્ના હતી પરંતુ સંજોગોના કારણે તે માત્ર ૧૦માં ધોરણ સુધી જ ભણેલી છે. એણે યુવાની હજુ હમણાં જ વટાવી છે. હવે તે પરિણીત છે. તે પહેલાં એટલે કે કૌમાર્યાવસ્થામાં કોઈ આધેડની બૂરી નજરથી દાઝેલી છે. એના એ અનુભવે જ તેને કવયત્રી બનાવી દીધી છે. તેનાં કાવ્યો હજુ સુધી કોઈ મેગેઝિન કે પુસ્તકમાં છપાયાં નથી. એ જરૂરી નથી કે જેમની કૃતિઓ છપાય છે તે જ સાહિત્યકારો છે. આ ગ્રામ્ય કવયત્રીને પાંખો આવતાં જ ઊડવું હતું આકાશમાં પણ સમાજના થપાટાએ એની પાંખો કાપી નાંખી.

કેમ?

કેવી રીતે?

વાંચો એના જ શબ્દોમાં:

મારો જન્મ ગુજરાત નજીક રાજસ્થાનના એક નાનકડા ગામમાં થયો હતો. મારા પિતાની આર્થિક સ્થિતિ સારી ન હોવાથી અમારો ઉછેર પણ સારી રીતે કરી શકતા ન હતા. મજૂરી કરીને અમને ભણાવવા તત્પર હતા. ધંધાર્થે વારંવાર બદલીથી મારા અભ્યાસ ઉપર અસર પડતી હતી. છતાં હું ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર હતી. તેથી શિક્ષક મિત્રોના મારા ઉપર ચાર હાથ હતા. દર વખતે પહેલા નંબરે આવી. દસમાં ધોરણ સુધી ભણી. પપ્પાને ધંધાર્થે દક્ષિણ ગુજરાતમાં આવવાનું થયું. સુરતમાં નવી સ્કૂલ તથા નવો માહોલ છતાં ફરી અભ્યાસ શરૂ કર્યો.

હવે પપ્પાની આર્થિક સ્થિતિ સારી હતી. હું ૧૯૮૫માં સ્કૂટર લઈને સ્કૂલે જતી હતી. પપ્પા મુક્ત વિચારના હોવા છતાં અકસ્માતની બીકે સ્કૂટર લઈ જવા સામે તેમનો વિરોધ હતો. એક દિવસ એવું જ બન્યું મને નાનો એવો અકસ્માત નડયો. પગમાં વાગ્યું અને સ્કૂટરને નુકસાન થયું. પપ્પા ખૂબ ગુસ્સાવાળા હોવાથી હું સ્કૂટર રિપેર કરાવી અને પગમાં પાટા-પીંડી કરાવી ઘરે પહોંચી. ‘પથ્થર વાગ્યો છે’ એવું કહી અકસ્માતની વાત મેં છુપાવી.

મારા પપ્પાના એક પરિચિત ડોક્ટરની હોસ્પિટલમાં હું પાટો બંધાવા જતી હતી. એણે સતત પંદર દિવસ ડ્રેસિંગ માટે આવવા કહ્યું. આ દરમિયાન હું સ્કૂલ જતી વખતે હંંમેશા પાટો બંધાવી આવતી. તે દરમિયાન મેં ડોક્ટરની નજર પારખી લીધી. હું સાવચેત રહેવા લાગી. મને નવાઈ લાગી કે શહેરનો હોશિયાર ડોકટર એમ.એસ.ની ડિગ્રી ધરાવતો અને બે બાળકોના પિતા આવો હોઈ શકે? મને જોયા પછી તેણે અમારા ફેમિલી રિલેશન વધારી દીધા. જ્યારે પણ મોકો મળે. મારા ખૂબ વખાણ કરી નજીક આવવાના પ્રયત્ન શરૂ કર્યા.

થોડા દિવસ પછી અમારા પરિવાર ઉપર આફત આવી. મારા મમ્મીને પેટમાં દુખાવો ઉપડયો અને એ જ લંપટ ડોક્ટરની હોસ્પિટલમાં તાત્કાલિક ઓપરેશન કરાવું પડયું. મમ્મીની સાથે રહેનાર કોઈ ન હોવાથી, ભાભી ઘરે કામ કરે, તેથી હું મમ્મી સાથે રહેવા લાગી. ફરી ડોક્ટર મોકાની રાહ જોવા લાગ્યો. ઓપરેશન પછી પણ મમ્મી જલ્દી સાજી થતી ન હતી તેથી પપ્પા ટેન્શનમાં હતા. મમ્મી- પપ્પાને કહેવાનું મને ઠીક ન લાગ્યું. ડરી ડરીને મેં દવાખાનામાં અને સ્કૂલે આવવાજવામાં દશ દિવસ કાઢયા. મમ્મીને ઘરે લાવવાનો સમય આવ્યો.ડોક્ટરે દવા લખવાના બ્હાને મને અંદર બોલાવી. મેં કમ્પાઉન્ડરને ઈશારો કર્યો. એ મારી સાથે અંદર આવ્યો પરંતુ તેને અંદર ન આવવા દેવાનું પણ ડોક્ટરના હાથમાં હતું. મને ખૂબ પ્રેમથી ડોક્ટર સમજાવવા લાગ્યો. ન શોભે એવા અડપલા શરૂ કર્યા. હું ગુસ્સે થઈ ગઈ. મારો હાથ પકડી કહેવા લાગ્યોઃ ”હું તને આજથી દવાખાનામાં સારા પગારથી નોકરી આપીશ.” મેં હાથ છોડાવી એક લાફો ઝીંકી દીધો. મેં બુમાબુમ કરતાં એ ગભરાઈ ગયો. તમાશો થશે એ બીકે માત્ર એટલું બોલ્યો, ” આનું પરિણામ સારું નહીં આવે.” મેં કહ્યું ”હું તને ખુલ્લો પાડી દઈશ. બજારમાં તારા આવા કરતૂતના પોસ્ટર લગાવી દઈશ. તારી પ્રેક્ટિસ ધૂળમાં મળી જશે.” તેણે મને લાલ આંખ કરી કહ્યું: ”એ પહેલાં હું તને પીંખી નાંખીશ તને ક્યાંયની નહીં રહેવા દઉં.” હું સાંભળ્યું ન સાંભળ્યું કરી સડસડાટ ચાલી ગઈ.

મમ્મીને લઈ અમે ઘરે આવી ગયા. મમ્મી બીમાર હોવાથી તેને આ વાતની જાણ કરવાનું ઠીક ન લાગ્યું. એકલી પહોંચી વળીશ એવી મનમાં ગાંઠ વાળી. છતાં ખૂબ ડરી ગઈ હતી. રાત્રે ઊંઘ આવતી ન હતી. અભ્યાસમાં મન લાગતું ન હતું. એ નાલાયકને ખુલ્લો પાડી દેવા મન કહી રહ્યું હતું. જો એમ કરીશ તો ઘણી બધી બેન-દીકરીની આબરૂ બચશે. પોલીસ ફરિયાદ કરવામાં સંકોચ થતો હતો. વિચારમાંને વિચારમાં આઠ દિવસ નીકળી ગયા. નવમા દિવસે સમાચાર મળ્યા કે એ જ ડોક્ટર પોતાની પત્ની અને બાળકોને રઝળતા મૂકીને પોતાની હોસ્પિટલમાં કામ કરતી તેની જ નર્સ સાથે ભાગી ગયો. અને બે મહિના પછી જાણવા મળ્યું કે બંને અમેરિકા ચાલ્યા ગયાં છે.

મારે એની સાથે બદલો લેવો હતો. એણે મારી લાગણીઓ પર ઘા કર્યો હતો. બે મહિના સુધી હું અંદરથી બળતી રહી. સમસમીને બેસી રહી. એણે મને પીંખી નાંખવાની વાત કરી હતી. એ એમ કરે તે પહેલાં હું તેને સમાજમાં ઉઘાડો પાડી દેવા માગતી હતી. મારા મનમાં પ્રજ્વેલીએ આગના કારણે ભણવામાં મારું ચિત્ત ચોંટયું નહીં. એ તો મને વિચલીત કરીને જતો રહ્યો. મારા દિલોદિમાગમાં એક ઝંઝાવાત પેદા કરીને જતો રહ્યો અને હું અત્યંત સંવેદનશીલ હોવાના કારણે આઘાતમાં સરી પડી અને આગળ ભણી ના શકી. એ બે મહિના મારામાં વેરની આગનો ભડકો બળતો રહ્યો. અભ્યાસમાં મન ન લાગ્યું. હવે મને ન ભણવાનો ખૂબ પસ્તાવો થાય છે. હું એનું કશું જ બગાડી ન શકી અને કારકિર્દી વેર-વિખેર થઈ ગઈ. હવે કારકિર્દી બનાવવાના દિવસો હાથમાંથી જતા રહ્યા છે. મનમાં ગુસ્સો હોવા છતાં મન વાળી લઉં છું કે સમાજમાંથી એક કાળમીંઢ પથ્થર હટી ગયો.

આ એક ઉદાહરણથી બધા ડોક્ટરોને દોષ દેવો યોગ્ય નથી. દરેક પુરુષમાં શંકા કરવી એ પણ બરાબર નથી. વાત નાની છે પરંતુ મેં ઘણું બધું ખોઈ નાખ્યું છે. ભણવા સિવાય મારામાં ખૂબ ટેલેન્ટ છે. હું હાલ સુરતમાં જ રહું છું. છતાં ઘણી પ્રવૃત્તિઓમાં રસ લઉં છું. કવિતાઓ પણ લખું છું. જાતે નાટકોે બનાવી અન્ય સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો કરું છું. હું આવા જ એક વિશાળ કુટુંબનો હિસ્સો છું. ઘરકામ સિવાય અન્ય પ્રવૃત્તિઓેમાં ભાગ લેવા સામે પરિવારનો સખત વિરોધ છે. એક માત્ર મારા પતિનો સપોર્ટ છે. એ પણ સંયુક્ત કુટુંબમાં રહીને મજબુર છે. મા-બાપની મર્યાદા તોડી અલગ થવું ઠીક નથી લાગતું. આર્થિક રીતે સદ્ધર છીએ. પરંતુ માનસિક અને શારીરિક રીતે દુઃખી છીએ. હું હીઝરાયેલી છું. કૌમાર્યવસ્થામાં છેડછાડનો ભોગ બનેલી છું. એક આધેડ દ્વારા અપમાનિત થયેલી છું. આ સંજોગોની વચ્ચે હું મારા લેખન અને વાંચનના શોખને આગળ લઈ જઈ શક્તી નથી. આટલા વર્ષો મેં બાળકોના ઉછેર અને અભ્યાસ પાછળ ખર્ચી નાખ્યા. મારા બાળકો ખૂબ હોશિયાર છે. બાળકો અને મારા પતિ તેમજ તેમના મિત્રો મને નવું લખવા માટે પ્રેરે છે. પરંતુ સમયના અભાવે કંઈ જ થતું નથી. કામના બોજના કારણે શરીર પણ સાથ નહીં આપતું. મારી ઉંમર ૪૫ વર્ષ છે. દશમાં સુધી ભણી છું. આ લખવા પાછળનો ખાસ હેતુ માત્ર મારા મનને સંતોષ થાય કે એક અખબારને મારી મનોવ્યથા જણાવું છું.

”પાંખો આવી, ફફડાવી

ઊડવું હતું ગગનમાં

ત્યાં જ પાંખો વીંધાઈ

ઘવાઈ, મૂરઝાઈ,

પડી રહી હું જળની પ્યાસી

કોઈ સવારે ઘાવ આવી

ત્યાં તો વાગી

અંત સમયની શહનાઈ.”

– અને શ્રદ્ધા તેણે જ લખેલી કાવ્યપંક્તિઓ દ્વારા તેની વાત પુરી કરે છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

સ્કૂલનો શાંત વિદ્યાર્થી વિશ્વનો ખતરનાક ટેરરિસ્ટ કેમ બન્યો

In કભી કભી

આતંકવાદનો એક ડરામણો ચહેરો દુનિયાને ધ્રુજાવી રહ્યો છે, અને તેનું નામ છેઃ ”જેહાદી જ્હોન”

સૌથી પહેલાં ગયા ઓગસ્ટમાં અમેરિકન પત્રકાર જેમ્સ કોલીને બંધક બનાવી તેનું માથું કાપતો વીડિયો જારી કર્યો. તે પછી બીજા અમેરિકન પત્રકાર સ્ટીવન જે. સોટલોફ, અને બ્રિટિશ એઈડ વર્કર ડેવીડ કોથોન તથા બ્રિટિશ ટેક્સી ડ્રાઈવર એલન હેનિંગના ગળા કાપતો વીડિયો જારી કરી પશ્ચિમના દેશોને ડરાવી દીધા. ગયા મહિને તેણે બે જાપાનીઓેના ગળા કાપી નાખ્યા. તે પછી બીજા ૩૦ જણાના ગળા કાપી નાંખ્યા. એ સિલસિલો હજુ જારી જ છે.

અત્યાર સુધી પેદા થયેલા આતંકવાદીઓમાં બંધકોના માથાં કાપી તેની વીડિયોને સોશિયલ મીડિયા પર અપલોડ કરી દેનાર આઈએસના આ ખતરનાક આતંકવાદી જેહાદી જ્હોને યુરોપ- અમેરિકા સહિત સમગ્ર વિશ્વને સહુથી વધુ ભયભીત કરી દીધું છે. જેહાદી જ્હોન તેના ચહેરા ઉપર કાળો નકાબપોશ પહેરી રાખે છે. શરીર પર કાળાં વસ્ત્રો પહેરે છે. તેના હાથમાં ધારદાર ચાકુ અને ડોક સહેજ નમેલી હોય છે. પશ્ચિમી હાવભાવ અને ઉચ્ચારણોના કારણે તે જેહાદ્દી જહોન તરીકે ઓળખાય છે. તેનું સાચું નામ મોહમ્મદ એમવાઝી છે.

મોહમ્મદ એમવાઝી હાલ ૨૬ વર્ષની વયનો છે. તેનો જન્મ કુવૈતમાં થયો હતો. તેના પિતા જાસેન (૫૧) અને માતા ધાનેવા (૪૭) ૧૯૯૩માં લંડન આવ્યા હતા. પહેલાં ગલ્ફ વોર બાદ તેમણે કુવૈત છોડી દીધું હતું. એ વખતે મોહમ્મદ એમવાઝી માત્ર છ વર્ષની વયનો હતો. એમવાઝી એક અસામાન્ય નામ છે. યુ.કે. માં આ એક જ આવું નામ છે. મોહમ્મહ એમવાઝીનો ઉછેર પશ્ચિમ લંડન પાસે આવેલા ક્વીન્સ પાર્ક વિસ્તારમાં થયો હતો. તેણે યુનિર્વિસટી ઓફ વેસ્ટ મિન્સ્ટર દ્વારા કોમ્પ્યુટર એન્જિનિયરિંગમાં ડિગ્રી લીધેલી છે. તેના પિતા જાસેન ટેક્સીઓ ચલાવવાની કંપની ધરાવે છે જ્યારે માતા બાળકોનો ઉછેર કરવામાં વ્યસ્ત રહેતી હતી. બધા મળીને તેને છ સંતાનો છે.

૧૯૯૬-૯૭ સુધી મોહમ્મદ એમવાઝીનું પરિવાર ત્રણ બેડરૂમના ફલેટમાં રહેતું હતું. ત્યારપછી તેઓ ડેસબરો ક્લોઝ વિસ્તારના એક મકાનમાં રહેવા ચાલ્યા ગયા હતા. એ નાનકડા ઘરમાં તેઓ ચાર વર્ષ રહ્યા પરંતુ તેમને પડોશીઓ પણ બરાબર જાણતા નહોતા. તે પછી તેઓ સ્થાનિક સ્કૂલમાં ભણવા ગયા હતા. મોહમ્મદ એમવાઝીની બહેન આસરાને સ્કૂલમાં ૨૦૦ પાઉન્ડનું ઈનામ પણ મળ્યું હતું. મોહમ્મદ એમવાઝી જ્યારે નાનો હતો ત્યારે એક શરમાળ છોકરો હતો. નમ્ર અને વિવેકી પણ હતો. તેને ફૂટબોલની રમત ગમતી હતી. તે બધાની સાથે મૈત્રી કેળવવા કોશિશ કરતો હતો. સ્કૂલમાં ભણતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ, પાકિસ્તાની વિદ્યાર્થીઓ અને વિવિધ ધર્મોના વિદ્યાર્થીઓ સાથે પણ ભળતો હતો અને એ વખતે કોઈ ર્ધાિમક કટ્ટરતા તેનામાં દેખાતી નહોતી. એક શાંત અને ડાહ્યા વિદ્યાર્થી તરીકે તેનામાં જે ગુણ હોવા જોઈએ એ બધા જ તેનામાં હતા.

ક્વીન ટીન કિન્સ્ટન સ્કૂલમાં તેની સાથે ભણનાર એક પૂર્વ વિદ્યાર્થીએ પોતાનું નામ ના આપવાની શરતે કહ્યું: ” આ છોકરો અનેક લોકોના માથા વાઢી નાંખતો હશે તે જાણીને હું ધ્રુજી ઊઠું છું. એ અમારી સાથે ભણતાો હતો ત્યારે તો તે આવો ખતરનાક આતંકવાદી બની જશે એવી કોઈ કલ્પના પણ નહોતી. હા, મને એટલી ખબર છે કે તે અવારનવાર નજીકની એક મસ્જિદમાં જતો હતો અને નમાઝ પઢતો હતો. પરંતુ એવું તો બીજા બાળકો પણ કરતાં હતા. એ સ્કૂલમાં હતો ત્યારે એનામાં હિંસકવૃત્તિ દેખાતી ન હોતી.તે શાંત અને શરમાળ વિદ્યાર્થી હતો.”

મોહમ્મદ એમવાઝી એ સ્કૂલમાં ભણતો હતો તે દરમિયાન જ એમવાની પરિવારે ફરી એકવાર ઘર બદલ્યું હવે એ પરિવાર લોર્ડઝ ક્રિકેટ ગ્રાઉન્ડ નજીકના એક આધુનિક એપાર્ટમેન્ટમાં રહેવા ગયું. અહીં રહેતા તેમના પડોશીઓ કહે છેઃ ”એમવાઝી પરિવાર અન્ય પરિવારો સાથે બહુ ભળતું નહોતું. એ લોકો ભાગ્યે જ કોઈની સાથે વાત કરતા.

એ પછી ફરી એક વાર એમવાઝી પરિવારે ઘર બદલ્યું હવે તેઓ એડર્વાિડયન મેેન્શન બ્લોક કે જે બ્લુમફીલ્ડ હાઉસ તરીકે ઓળખાય છે તે વિસ્તારમાં રહેવા ચાલ્યા ગયા. આ વિસ્તારના રહીશો એ જાણીને સ્તબ્ધ થઈ ગયા છે કે અનેક લોકોના ગળા કાપનાર જેહાદી જ્હોન ૨૦૦૮ સુધી તેમનો પડોશી હતો.

૨૦૦૬માં મોહમ્મદ એમવાઝીએ ‘એ’ લેવલ પ્રાપ્ત કરીને કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ કોર્સ માટે યુનિર્વિસટી ઓફ વેસ્ટમિન્સ્ટરમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. એ વખતે આ યુનિર્વિસટીના ધ્યાન પર એ વાત આવી કે વિદ્યાર્થી યુનિયન અને કેટલાક કટ્ટરવાદીઓ વચ્ચે સાંઠગાંઠ છે. દા.ત. ૨૦૧૧માં યુનિર્વિસટીનો એક વિદ્યાર્થી કે જે ”હિઝબ ઉર- તહેરીર” નામના ઉદ્દામવાદી સંગઠન સાથે સંકળાયેલો હતો તે યુનિર્વિસટી ઓફ વેસ્ટમિન્સ્ટરના વિદ્યાર્થી યુનિયનના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયો. બ્રિટનની ગુપ્તચર એજન્સીઓ એ વાતની તપાસ કરી રહી છે કે, શાયદ આ કોલેજ કાળમાં જ મોહમ્મદ એમવાઝી કેટલાક કટ્ટરવાદી તત્ત્વોના સંપર્કમાં આવ્યો હોવો જોઈએ.

યુનિર્વિસટીના પ્રવક્તાએ હવે એવો ખુલાસો કર્યો છે કે મોહમ્મદ એમવાઝી છ વર્ષ પહેલાં યુનિર્વિસટી છોડી ગયો છે અને હવે અમારી જ કોલેજનો વિદ્યાર્થી જેહાદ્દી જ્હોન હોય તો તે આઘાતજનક વાત છે. અમને આ જાણીને દુઃખ થયું છે. અમારી લાગણી જેહાદી જ્હોનના ભોગ બનેલા તમામ લોકો સાથે છે.”

”ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ” અખબારના જણાવ્યા અનુસાર મોહમ્મદ એમવાઝી ગ્રીનવીટ ખાતે આવેલી એક મસ્જિદમાં અવારનવાર જ જતો હતો. અલબત્ત, એ વિસ્તારના લોકોને મોહમ્મદ એમવાઝી વિશે કશું યાદ નથી. ૨૦ વર્ષની વય પછી તે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને કોલેજમાં જે મિત્રો તેને જાણતા હતા તેઓ કહે છેઃ મોહમ્મદ એમવાઝી એક નમ્ર યુવાન હતો. તેને પાશ્ચાત વસ્ત્રો પહેરવાનો શોખ હતો. અલબત્ત, એ પછી તેની ઈસ્લામમાં આસ્થા વધતી ગઈ હતી. તેણે દાઢી વધારવાની શરૂઆત કરી હતી. તે પછી કોઈ પણ સ્ત્રી સાથે ખૂબ વિચારીને આંખ મીલાવતો હતો. પાછળથી તે બદલાતો હોય એમ લાગતું હતું.”

એ પછી તે પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન માટે બે મિત્રો સાથે તાન્ઝાનિયા ગયો હતો. જેમાં એક જર્મન વિદ્યાર્થી હતો. તેણે ધર્મ પરિવર્તન કરી પોતાનું નામ ઓમર રાખ્યું હતું. બીજા વિદ્યાર્થીનંુ નામ અબુ તાલિબ હતું.

આવો એક સામાન્ય સ્કૂલનો સામાન્ય વિદ્યાર્થી વિશ્વનો સૌથી વધુ ટેરરિસ્ટ બની જશે તેની કોઈએ કલ્પના પણ કરી નહીં હોય, તેના માતા-પિતાએ પણ નહીં.

સ્કૂલ અને કોલેજમાં બાળક શું ભણે છે તેની સાથે તેના મિત્રો કોણ છે ? તે ક્યાં જાય છે, તે કોની અસર નીચે છે તે જાણવાની કોશિશ દરેક માતા-પિતાએ કરવી જોઈએ.

મોહમ્મદ એમવાઝી લંડનથી ક્યારે સિરિયા ભાગી ગયો ક્યારે ખતરનાક આતંકવાદી બની ગયો અને જે પાશ્ચાત સંસ્કૃતિમાં તે ભણ્યો હતો તે જ સંસ્કૃતિના લોકોના માથા વાઢનાર કેમ બની ગયો તે એક સામાજિક, રાજકીય તથા મનોવૈજ્ઞાાનિક કોયડો છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

બળાત્કાર કર્યા પછી પણ હેવાનનું ક્રૂર અટ્ટહાસ્ય !

In ચીની કમ

બીબીસી-ચેનલ-૪ના મહિલા પત્રકાર લેસ્લી ઉડવીને દિલ્હીની તિહાડ જેલમાં જઈને નિર્ભયા પર બળાત્કાર કરનાર એક આરોપી બસ ડ્રાઈવર મુકેશ સિંહની મુલાકાત લઈ એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવી,જેનું શીર્ષક છે : ‘ઇન્ડિયાઝ ડોટર.’ એ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવતાં પહેલાં મહિલા પત્રકારે તમામ જરૂરી મંજૂરીઓ લીધી હતી. આ ડોક્યુમેન્ટરીમાં આરોપી મુકેશ સિંહે જે વિધાનો કર્યાં છે તેના કારણે દેશભરમાં બબાલ મચી ગઈ છે. કેન્દ્ર સરકારે એ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મના પ્રદર્શન પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. ફિલ્મ બનાવનાર સામે કાનૂની કાર્યવાહી પણ હાથ ધરી છે. એ બધાની પરવા કર્યા વિના બીબીસી ચેનલ-ફોરે એ ફિલ્મ ટેલિવિઝન પર પ્રસારિત કરી દીધી. આ ફિલ્મના પ્રસારણની વિરોધમાં અને તરફેણમાં એમ બંને બાજુનાં મંતવ્યો આવી રહ્યાં છે.

મુકેશે શું કહ્યું?

બીબીસીની મહિલા પત્રકાર સાથેના ઈન્ટરવ્યૂમાં આરોપી મુકેશ સિંહે કહ્યું હતું કે, “રાતના સમયે ઘરેથી બહાર નીકળતી મહિલાઓ પર અગર છેડતી કરવાવાળા પુરુષોનું ધ્યાન જાય છે તો તેના માટે માત્ર અને માત્ર મહિલાઓ જ જવાબદાર છે. બળાત્કાર માટે એક પુરુષ કરતાં છોકરી જ વધુ જવાબદાર છે. નિર્ભયા પર બળાત્કાર થઈ રહ્યો હતો ત્યારે જો એ છોકરી અને તેના મિત્રએ સામનો કર્યો ના હોત તો બળાત્કાર કરવાવાળાઓએ તેની બેરહમીથી પીટાઈ કરી ન હોત અને તેનું મૃત્યુ નીપજ્યું ના હોત. જ્યારે તેની પર બળાત્કાર થઈ રહ્યો હતો ત્યારે તેણે તેનો વિરોધ કરવાની જરૂર નહોતી. એ વખતે એણે મૌન રહેવાની જરૂર હતી અને બળાત્કાર થવા દેવો જોઈતો હતો. એમ થયું હોત તો તે પછી એ છોકરીને આગળ ક્યાંક બસમાંથી ઉતારી દીધી હોત અને મોતમાંથી બચી ગઈ હોત.”

ક્રૂર અટ્ટહાસ્ય

એક હેવાનનું આ વિધાન હેવાનિયત પછીના ક્રૂર અટ્ટહાસ્ય જેવું લાગે છે. મુકેશ સિંહના બીબીસી પરના આ બયાન બાદ પીડિતાની માતાએ કહ્યું છે કે, “મારી પુત્રીના ગુનેગાર મુકેશનું આ બયાન બેહદ શરમજનક અને કાનૂનની મજાક ઉડાવનારું છે.આ તો કાયદામાં રહેલી નબળાઈનું પરિણામ છે કે જે ગુનેગાર જેલમાં બંધ છે તે માણસ જેલમાં રહીને પણ પોતાની અધમ હરકતને વાજબી ઠેરવવા કોશિશ કરે છે. અમારી દીકરી પર બળાત્કાર કરનાર આરોપીઓને કરવામાં આવેલી સજાનો તરત જ અમલ થયો હોત તો મુકેશ આવી વાત કરવાની હિંમત કરી શક્યો ના હોત.”

આ ફિલ્મ અંગે બળાત્કારનો ભોગ બન્યા પછી મૃત્યુ પામનાર નિર્ભયાના પિતાએ કહ્યું છે : “દરેકે આ ફિલ્મ જોવી જોઈએ જેથી બધાને એ વાતની ખબર પડે કે, એક માણસ જેલમાં હોવા છતાં આવું બોલી શકે છે, તે બહાર હોય તો શું બોલત ?”

હેવાનો થંભ્યા નથી

એ વાત ફરી સમજી લેવાની જરૂર છે કે, દિલ્હીમાં એ રાત્રે નિર્ભયા જે બહાદુરીથી બળાત્કારીઓનો મુકાબલો કરતી રહી, મોતની આગોશમાં જતાં પહેલાં જે રીતે તે જીવન માટે સંઘર્ષ કરતી રહી, મોત પછી સમગ્ર દેશમાં નિર્ભયાના મામલે જે રીતે પ્રતિરોધ વધતો ગયો, એ જ રીતે બળાત્કારીની પણ હેવાનિયત વધતી રહી છે. નિર્ભયા સાથેના હિંસક વ્યવહારની વાતો સાંભળીને લોકોના આત્મા કાંપી ઊઠયા, પણ હેવાનો આજ સુધી થંભ્યા નહીં. સમાજમાં આવી પ્રવૃત્તિ એટલી હદે વધી રહી છે કે, હવે તેમને ના તો કાનૂનનો ડર છે કે ના તો સમાજનો. નિર્ભયા પરના બળાત્કાર બાદ કાનૂનમાં સખ્તી લાવ્યા છતાં દેશમાં બળાત્કારની ઘટનાઓ વધતી રહી છે. વળી આવા દુષ્કૃત્યો કરનારાઓમાં દરેક વર્ગના લોકોના નામ સામે આવી રહ્યાં છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે,નિર્ભયા પરના બળાત્કારના આરોપી મુકેશે બીબીસી સાથેની મુલાકાત દરમિયાન કહ્યું છે કે, “બળાત્કાર કરનારને મોતની સજાના કારણે છોકરીઓ પર જોખમ વધી જશે. હવે કોઈ બળાત્કાર કરશે તો બળાત્કાર કરનાર પુરુષ તે છોકરીને જીવતી છોડશે નહીં, જે અમે કર્યું હતું.”

આરોપી મુકેશની આ વાતો સાંભળ્યા પછી તો એમ લાગે છે કે, મુકેશને પોતે કરેલ કૃત્યનો કોઈ પસ્તાવો નથી. મુકેશના વિધાનો પરથી એ સમજાય છે કે, આપણી કાનૂની વ્યવસ્થા, તેનો અમલ અને ન્યાય પ્રણાલીમાં ક્યાંક કમજોરી છે. આવા હવસખોર દરિંદાઓને કાનૂનનો પણ ભય નથી. કાનૂન માત્ર કાગળ પર જ હોય તેવું તેનું વિધાન છે. અપરાધીને ત્વરિત ગતિએ સજા કરવામાં અને તમામ પ્રક્રિયાઓ ઝડપથી પાર પાડવામાં આપણી વ્યવસ્થા અસફળ રહી છે. એક વાર બળાત્કારીને ઝડપથી સજા મળે તો બીજાઓ પણ તેમાંથી સબક લે, પણ ગમે તે કારણે તેમ થયું નથી. ભારતમાં ન્યાય પ્રણાલી મજબૂત અને ગૌરવપૂર્ણ છે પણ ન્યાયપ્રક્રિયા ધીમી છે.

બીબીસીની ફિલ્મ

નિર્ભયા પર બળાત્કારના આરોપી મુકેશનો ઇન્ટરવ્યૂ કરનાર બીબીસીની ફિલ્મ જેમણે જોઈ છે તે બધા એક વાત સાથે તો સંમત છે કે ફિલ્મમાં અસલ ઇન્ટરવ્યૂ જેમને તેમ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. અલબત્ત, ફિલ્મ અંગે પણ મતમતાંતર છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીના સાંસદ રંજીતા રંજને કહ્યું છે કે, “હર હાલમાં આ ઇન્ટરવ્યૂનું પ્રસારણ અટકાવવું જોઈએ. બીબીસીએ એક અપરાધીનો ઇન્ટરવ્યૂ લીધો તે દુઃખદ છે અને આરોપીની વાત એણે એ રીતે રજૂ કરી છે કે જેથી આવી હેવાનિયત કરનારાઓને પ્રોત્સાહન મળશે.

સત્ય સામે આંખો બંધ કેમ ?

આ વિધાનની સામે ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના સાંસદ ટી. એ. સીમાએ કહ્યું છે કે, “હા, સચ્ચાઈ એ છે કે, એ અપરાધીએ ઈન્ટરવ્યૂમાં જે કહ્યું છે તે ભારતના કેટલાયે પુરુષોની માનસિકતા છતી કરે છે. આપણે સત્યથી આંખો કેમ બંધ કરી દઈએ છીએ?”

રાજ્યસભાના સાંસદ જાવેદ અખ્તરે કહ્યું છે કે, “એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ લાવવાથી શું થશે ? કારણ કે મહિલાઓની બાબતમાં પુરુષોની માનસિકતા આવી જ છે. આ માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે. સારી વાત એ છે કે, આ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવવામાં આવી, જેના કારણે આપણી આસપાસના એવા કેટલાય લોકોને એ વાતની તો ખબર પડી જ હશે કે તેઓ પણ બળાત્કારીઓ જેવી જ વિચારધારા ધરાવે છે !”

સુપ્રસિદ્ધ બ્રિટિશ લેખક જેફ્રી આર્ચર આજકાલ ભારતમાં છે. તેમણે કહ્યું છે કે, “લોકતાંત્રિક દેશમાં ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ પરનો પ્રતિબંધ યોગ્ય નથી. હવે ઘણું બધું બદલાઈ ચૂક્યું છે.”

(ચિત્ર પ્રતીકાત્મક છે)

બીબીસી-ફોરની ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મે દેશના પુરુષોની માનસિકતા છતી કરી કે બીજું કંઈ ?

ધર્મયુદ્ધ નહીં, પરંતુ ધર્મના નામે યુદ્ધ વિનાશ નોંતરશે

In ચીની કમ

એકવાર હઝરત મોહમ્મદ પયગંબર સાહેબ પાસે એક મહિલા પોતાના બાળકને લઈને ગઈ. મહિલાએ કહ્યું : “મારા દીકરાને ગોળ ખાવાની ટેવ પડી ગઈ છે. તે સતત બીમાર રહે છે. હકીમનું કહેવું છે કે, ગળપણ જ તેની બીમારીનું કારણ છે. એને ગોળ ખાવાનું બંધ કરાવી દો. હું એને આપની પાસે લઈને આવી છું. આપ જ એનો કોઈ ઉપાય કરો.”

હઝરત મોહમ્મદ પયગંબર સાહેબ થોડીક ક્ષણો માટે વિચારમાં પડી ગયા. થોડી વાર પછી બોલ્યા : “એક કામ કરો, બહેન ! એક અઠવાડિયા પછી આવજો.”

મહિલા પોતાના બાળકને લઈ પાછી ઘરે જતી રહી. તેનો પુત્ર સતત બીમાર રહેતો હતો તેથી તે ભારે ચિંતામાં રહેતી. એક અઠવાડિયા પછી તે મહિલા ફરી તેના દીકરાને લઈને હઝરત મોહંમદ પયગંબર સાહેબ પાસે ગઈ. હઝરત મોહંમદ પયગંબર સાહેબે એ બાળકના માથા પર હાથ મૂકતાં કહ્યું : “બેટા ! આજથી તું ગોળ ખાવાનું બંધ કરી દેજે. તું સાજો થઈ જઈશ.”

તે પછી એમણે મહિલાને કહ્યું : “બહેન ! તમે એને ઘરે લઈ જાવ. તમારો પુત્ર ઠીક થઈ જશે.”

મહિલા વિચારમાં પડી ગઈ. એણે હઝરત મોહંમદ પયગંબર સાહેબને પૂછયું : “આટલી જ વાત હતી તો એક અઠવાડિયા સુધી મને રાહ કેમ જોવડાવી ?”

હઝરત મોહંમદ પયગંબર સાહેબે કહ્યું : “સાચી વાત એ છે કે, મને જ ગોળ ખાવાની ટેવ હતી. પહેલાં હું ગોળ ખાવાની ટેવ છોડી ના દઉં ત્યાં સુધી બીજાને કેવી રીતે કહી શકું. આદત છોડવી મુશ્કેલ છે. મેં એ મુશ્કેલીનો અનુભવ કર્યો. મેં ગોળ ખાવાની આદત એ જ દિવસથી છોડી દીધી જે દિવસે તમે તમારા પુત્રને લઈને આવ્યાં હતાં. હવે હું તેને કહી શકું તે પરિસ્થિતિમાં આવતાં તેને સલાહ અને આશીર્વાદ આપ્યા છે.”

મહિલા રાજી થઈને પોતાના સંતાન સાથે ઘરે ગઈ.

આજના ઉપદેશકો

આ બોધકથા અહીં એટલા માટે પ્રસ્તુત કરાઈ છે કે, આખા દેશમાં ઠેરઠેર ઉપદેશક કેટલાક સાધુ-સંતો, કેટલાક કટ્ટરપંથીઓ, બાવા,બાપુઓ અને કથાકારોની એક ભીડ લાગી ગઈ છે, પરંતુ તેમના ઉપદેશની કોઈ જ અસર સમાજ પર થતી નથી. ગલી ગલીમાં,નગર નગરમાં ઉપદેશકો છે, પણ બીજાને ઉપદેશ આપનારાઓનું સ્વયં જીવન સદાચારથી ભરેલું નથી. ઉપદેશકો જે સિદ્ધાંતોનો મહિમા ભાવપૂર્વક કહે છે તે સિદ્ધાંતોની સુગંધ તેમના જ જીવનમાંથી ગાયબ છે. કેટલાક સાધુ-સાધ્વીઓ તથા ભગવાં વસ્ત્રધારી નેતાઓ હિંદુ સ્ત્રીઓને ચાર ચાર બાળકો પેદા કરવાની સલાહ આપે છે. સ્ત્રીઓને તેઓ બાળકો પેદા કરવાની ફેક્ટરી સમજે છે. શું ભારતની વસતી ૫૦૦ કરોડ સુધી લઈ જવી છે ? તેમના માટે અન્ન-પાણી લાવશે કોણ ? બાળકો કેટલાં પેદા કરવા તે જે તે સ્ત્રીની ઇચ્છાની વાત અને સ્ત્રીનો અધિકાર છે. જેમણે પોતે જ સંસાર છોડીને સંન્યાસ લેવાનું પસંદ કર્યું છે તેઓ સંસારીઓને સાંસારિક ઉપદેશ આપે છે.

કેવું વિચિત્ર ?

કથાકારોની ભીડ

તે પછી હવે કથાકારોની વાત. ભગવાનની કથા કરનારા કેટલાક કથાકારો ધનવાનોના કથાકારો હોય તેવા લાગે છે. ૫૦ લાખથી ઓછી રકમ હોય તો તેમની કથાઓનું આયોજન શક્ય નથી. ભગવાન શ્રી વેદવ્યાસના પુત્ર શુકદેવજી વનમાં એક સાદા આસન પર બેસી કથા કરતા હતા અને રાજા પરીક્ષિત તથા બીજા ઋષિમુનિઓ તેમની સામે નીચે બેસી કથા સાંભળતા હતા. કેટલાક કથાકારો સ્ટેજ પર નાચતા જોવા મળે છે, સ્વયં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ હોય તે રીતે માથે મુગુટ પહેરી સ્ટેજ પર ભાતભાતનાં નખરાં કરતાં જોવા મળે છે યા સ્ત્રીઓ પર ફૂલો ફેંકતા જોવા મળે છે. પસંદ પડેલી સ્ત્રીને રાત્રે પોતાની કુટિયામાં સેવા કરવા બોલાવતા નજરે પડે છે. સગીરાઓનું શિયળ લૂંટી ધન્યતા બક્ષતા હોવાનો દાવો કરતાં નજરે પડે છે. અબજોના આશ્રમો ઊભા કરતાં જોવા મળે છે. છેવટે જેલમાં પહોંચી ગયેલા જોવા મળે છે. કેટલાક સંતો પોલીસ સામે યુદ્ધ કરવા પ્રાઈવેટ કમાન્ડો રાખતા જોવા મળે છે. આશ્રમોના ભવ્ય મહેલો બાંધતા જોવા મળે છે. આશ્રમમાંથી લાઠીઓ અને બંદૂકો રાખતાં જોવા મળે છે.

જો આવા જ ઉપદેશકો હોય તો સમાજ પર તેની અસર ક્યાંથી થાય ?

૨૦૦૦ કરોડના બાબા

કેટલાક બાબાઓ તો માત્ર સાધુના ભગવાં વસ્ત્રો જ પહેરે છે, પરંતુ ભીતરથી રાજકારણીઓ છે. જે વ્યક્તિ સંસારની તમામ ભૌતિક ચીજવસ્તુઓનો ત્યાગ કરે તે સાધુ, પરંતુ સ્કોટલેન્ડમાં અબજોનો ટાપુ ધરાવે તેને ત્યાગી સાધુ કેવી રીતે કહી શકાય ? એ બાબાની કંપનીઓ પાસે ૨૦૦૦ કરોડની સંપત્તિ છે. ટેલિવિઝન ચેનલનો માલિક હોય તેને સાધુ કહેવો કે કોર્પોરેટ કંપનીનો માલિક? ચૂંટણી પહેલાં ‘કાલા ધન’ લાવવાનાં પ્રવચનો કરતો અને ચૂંટણી પછી મૌન થઈ જનાર સાધુને સાધુ કહેવો કે રાજકારણી ? સરકારી જમીનો પચાવી પાડનારને સાધુ કહેવો કે માફિયા ? આ વાત માત્ર કેટલાક હિંદુ સંતોને લાગુ પડે છે તેવું નથી. ખ્રિસ્તી અને ઇસ્લામ ધર્મના કેટલાક ઉપદેશકોને પણ લાગુ પડે છે. વિદેશમાંથી અબજોનું ધન લાવી, લોકોને લલચાવી, પૈસા આપી જેઓ ધર્માંતરણ કરાવે છે તેઓ પણ સાધુ ઓછા અને ચળવળિયા-એક્ટિવિસ્ટ વધુ છે.

કટ્ટરપંથીઓ

એવું જ કટ્ટરપંથીઓનું છે. સિરિયામાં કાર્યરત આઈએસના આતંકવાદી સંગઠને યેઝદી ધર્મની સ્ત્રીઓ સાથે વ્યભિચાર કરવાની બાબતને યોગ્ય ઠેરવી લોકોને ગુમરાહ કર્યા છે. એ લોકો ખ્રિસ્તીઓના ગળા કાપી નાખે છે. એમના સંગઠનમાં જોડાયેલી મહિલાઓને અને આતંકવાદીઓની શૈયા સંગિની બનાવવા ફરજ પાડે છે અને આ બધું જ ધર્મના નામે. તાલિબાનો પણ ધર્મના નામે દીકરીઓને સ્કૂલમાં ભણવા જવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. કોઈ વિરોધ કરે તો મલાલા જેવી કન્યા પર ગોળીઓ ચલાવે છે અને તે પણ બધું જ ધર્મના નામે. જે આતંકવાદીઓ પોતાના જ ધર્મનાં નિર્દોષ બાળકોના માથામાં ગોળીઓ મારી બાળસંહાર આચરે છે તેઓ શયતાન છે, ધર્મગુરુઓ નહીં. ત્રાસવાદીઓને કોઈ ધર્મ હોતો નથી. ત્રાસવાદ એ આજના સમયની મનોવિકૃતિ છે. મોહંમદ પયગંબર સાહેબે કદીયે કોઈનું વેર લેવા કે બાળકોની હત્યા કરવાનું કહ્યું નથી. અન્ય ધર્મની સ્ત્રીને ભોગવવાનું અને તે શરણે ના આવે તો તે બધી સ્ત્રીઓની સામૂહિક હત્યા કરવાનું કોઈ ધર્મમાં કહેવામાં આવ્યું નથી.

ધર્મ અને જેહાદના નામે વિશ્વમાં જે પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે તે ભયાનક પરિણામો લાવી શકે છે. લાગે છે કે, વિશ્વના કેટલાક ધર્મોના ધર્મગુરુઓ, બાવા, બાપુ, તાલિબાનો અને કટ્ટરપંથી આતંકવાદીઓ નિર્દોષ લોકોને ગુમરાહ કરી રહ્યા છે. વિશ્વ એક જ્વાળામુખી પર બેઠું છે અને રાજકારણીઓ વોટબેંક ખાતર તેમાં પેટ્રોલ છાંટવાનું કામ કરી રહ્યાં છે.

બધા જ ધર્મોના ઉપદેશકોનું સ્વયં જીવન તેમના ઉપદેશો અનુસાર જણાતું નથી

આઇએસ હવે ઐયાશ બને છે

In રેડ રોઝ