• લખનૌની એક વિશિષ્ઠ-પ્રાયોગિક જેલ કે જ્યાં કેદીઓનું જીવન બદલાઇ રહ્યું છે

મોજીલું લખનૌ શહેર. લગ્નોની મોસમ છે. આજે લખનૌમાં પણ એક વરઘોડો નીકળ્યો છે. વરરાજા સજીધજીને શણગારેલા ઘોડા પર બેઠા છે. આજુબાજુમાં જાનૈયાઓ નાચી રહ્યા છે. પાછળ જાનડીઓ લગ્ન ગીતો ગાઇ રહી છે. સહુથી આગળ બેન્ડવાજાં વાગી રહ્યા છે.

બેન્ડવાજાના કલાકારોએ રાજા-મહારાજા જેવો યુનિફોર્મ પહેર્યો છે. બેન્ડ-વાજા પર લેટેસ્ટ ફિલ્મી ગીતોની ધૂન બજી રહી છે. એ ધૂન આખી જાનને મસ્તીમાં ડોલાવી રહી છે. બેન્ડના માસ્ટર ટ્રમ્પેટ બજાવી રહ્યા છે. બાકીના બાર કલાકારો જુદાં જુદાં ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ વગાડી રહ્યા છે. દરેક કલાકારના ચહેરા પર સ્મિત છે. લોકો કહે છે કે આખા લખનૌમાં આ બેન્ડની સહુથી વધુ માંગ છે.

 લાંબો રસ્તો કાપ્યા બાદ બેન્ડવાજાથી દોરાતી જાન કન્યાના દરવાજે પહોંચે છે. એ વખતે બેન્ડ પર ‘યે દેશ હૈં વીર જવાનો કા’ ની ધૂન પરાકાષ્ટાએ પહોંચે છે. કન્યા પક્ષ તરફથી જાનમાં આવેલા મહેમાનોનું ભવ્ય સ્વાગત થાય છે. વરરાજાનાં પોંખણાં થાય છે. વરરાજા માંડવામાં પ્રવેશે છે અને તે પછી બેન્ડવાજાવાળા વિરામ લે છે. તેમના ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ બાજુએ મૂકી કોઇ બીડી ફૂંકે છે. હળવો નાસ્તો કરી બેન્ડવાજાવાળા તેમની કામગીરી પૂરી થતાં પોતપોતાની સાઇકલ લઇ ઘેર જવાના બદલે લખનૌની જેલના દરવાજે પહોંચે છે. જેલનો દરવાજો ખૂલે છે.બધાં જ અંદર પ્રવેશે છે. સહુ પોતપોતાની ખોલીમાં જઇ પોતાનો યુનિફોર્મ ખીંટી પર લટકાવી દે છે અને કેદીનાં વસ્ત્રો પહેરે છે.

જાનની આગળ બેન્ડ વગાડતા તમામ લોકો હકીકતમાં લખનૌની જેલના કેદીઓ છે. તે બધા જ સજા પામેલા લોકો છે. કોઇ ખૂની હતા, કોઇ હુમલાખોર હતા, કોઇ ચોર હતા. કોઇએ અગાઉ છેતરપિંડી કરી હતી. તે પૈકીના બાદલ અને ડ્રમ વગાડનાર રાજકુમાર રસ્તોગી છેલ્લા પાંચ વર્ષથી લખનૌની જેલના કેદી છે. બીજા બે ટ્રમ્પેટ વગાડનાર નિશાન અલી અને ઉત્તમકુમાર નામના બે કેદીઓ છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી લખનૌની જેલમાં છે. બાકીના ચાર જણ આજીવન કારાવાસની સજા ભોગવી રહ્યા છે.

આજે જેલ એટલે ખતરનાક લોકોથી ભરેલું સંકુલ એવી સામાન્ય છાપ છે. જેલોમાં રહીને પણ કેટલાક અસામાજિક તત્વો રિમોટથી બહાર ગુનાખોરી આચરે છે એવી પણ એક છાપ છે, પરંતુ લખનૌની આ જેલ સહેજ અલગ છે. અહીં ‘જેલ સુધારણા’ માત્ર કાગળ પર જ નથી. જેલના કેદીઓના પુનર્વસનનું અનોખું કામ આ જેલમાં થઇ રહ્યું છે. સામાન્ય રીતે દેશની બીજી જેલોમાં કેદીઓ સુધરવાના બદલે નવી ગુનાખોરી અને પ્રવૃત્તિઓ શીખતા હોય છે. કેટલીક જેલો નવી નવી ગુનાખોરી શીખવાની યુનિર્વિસટીઓ બની જતી હોય છે, પરંતુ અહીં એ બધાથી ઊંધું છે. લખનૌની જેલમાં એવી કોઇ સમસ્યાઓ નથી. અન્ય જેલોમાં જે કેદીઓ સારી ચાલચલગત ધરાવતા હોય તેમને અહીં ટ્રાન્સફર આપવામાં આવે છે. એ તમામ કેદીઓને લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલમાં ચાલતા અભિનવ પ્રયોગમાં સામેલ કરવામાં આવે છે.

લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલનું વાતાવરણ જોવા જેવું છે. આ જેલમાં રાખવામાં આવતા ૧૦૦ જેટલા કેદીઓને રોજ સવારે લાઇનબંધ બહાર લાવવામાં આવે છે. તે પછી દરેક કેદી પોતપોતાની સાઇકલ પર કોઇને કોઇ કામે જવા નીકળે છે. આ બધા જ કેદીઓ બેન્ડવાળા નથી, કેટલાક જ બેન્ડવાળા છે. કેટલાક કડિયા કામ જાણે છે. કેટલાક સુથારી કામ જાણે છે, કેટલાક પ્લમ્બર છે. કેટલાક હાથશાળ પર કામ કરવા જાય છે. કેટલાક હેરકટીંગ સલુનમાં નાઇનું કામ કરવા જાય છે. કેટલાક લોકો દુકાન પર નોકર તરીકે કામગીરી બજાવે છે. કેટલાક ખેતીકામ કરવા જાય છે. એ બધાને એમના કામનું મહેનતાણું મળે છે. કેટલાક કેદીઓ જેલમાં રસોઇ બનાવે છે. બીજા કેટલાક જેલમાં જાળવણી અને સફાઇનું કામ કરે છે.

જેલર સુરેશચંદ્ર કહે છે : ‘અમારી જેલમાં રહેતા કેદીઓને સુધારવા અને એમના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવા માટે અમે તેમને કોઇને કોઇ કામની તાલીમ આપીએ છીએ. તેમના આર્થિક અને સામાજિક પાસાં પર પણ ધ્યાન આપીએ છીએ. આ કેદીઓને મળતા મહેનતાણાનો નાનકડો હિસ્સો જેલની તિજોરીમાં જાય છે. બાકીના પૈસા જે તે કેદી પાસે રહે છે. તેઓ તે રકમ તેમના ખાતામાં જમા કરાવી શકે છે. તેઓ ઇચ્છે તો તે રકમ, તેઓ તેમના પરિવારને મોકલાવી શકે છે.’

સામાન્ય રીતે જેલને કોન્ક્રીટ જંગલ કહે છે. પુરુષો પુરુષો સાથે રહે છે. સ્ત્રીઓ અલગ હોય છે. સજા પામેલા કેદીઓ જેલમાં હોઇ તેમનું લગ્નજીવન માણી શકતા નથી. ભારતની જેલો હજુ અંગ્રેજોના સમયમાં બનેલા જૂના કાયદાકાનૂન પ્રમાણે ચાલે છે. આ નિયમ મુજબ કેદીઓને લગ્ન જીવનના હક્કો મળતા નથી. કાયદામાં એવી કોઇ જોગવાઇ જ નથી. પરંતુ લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલે આ દીશામાં એક નવી જ પહેલ કરી છે. લખનૌની આ જેલમાં રહેતા પુરુષ કેદીઓ જો પરણેલા હોય તો કેટલાક સમયના અંતરે તેમની પત્ની સાથે એકાંત ગાળી શકે તેવી સુવિધા કરવામાં આવી છે. કેદીઓ માટેની કાનૂની પરિભાષામાં આને ‘કોન્જૂયુગલ વિઝીટસ’ કહે છે. આ સુવિધા એવા કેદીઓ માટે છે જેમનું કુટુંબ લખનૌમાં જ વસે છે. વળી જે કેદીઓને કામ માટે બહાર જવાની છૂટ છે એવા કેદીઓને આ સુવિધા અપાય છે. કેદીઓને જેલની બહારના લોકો સાથે હળવા મળવાની છૂટ હોવાથી એક નાઇ કેદી એક છોકરીના પ્રેમમાં પડી ગયો હતો અને બેઉએ લગ્ન કરી લેવાની ઇચ્છા જેલના સત્તાવાળાઓ સમક્ષ વ્યક્ત કરી હતી. જેલના સત્તાવાળાઓએ એ લગ્નને મંજૂરી પણ આપી. જેલમાં જ તેમના લગ્ન થયાં. ૧૦૦ થી વધુ કેદીઓએ આ લગ્નમાં હાજરી આપી. જેલના અધિકારીઓ તો ખરાજ. એ બધાની હાજરીમાં જેલના સંકુલમાં જ એમના ફેરા થયા. એ દૃશ્ય અનોખુ ંહતું. હોલિવૂડની કોઇ ઇટાલિયન ફિલ્મના દૃશ્ય જેવો સીન હતો. માફિયાના લગ્નમાં ગેંગસ્ટરો હાજરી આપે તેમ અહીં બધા સજા પામેલાઓ જ લગ્નમાં હાજર હતા. જેલમાં બેન્ડવાજાવાળા તો હતા જ.

તા.૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૨ના રોજ એટલે કે ભારતના પ્રજાસત્તાક દિને જ લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલના પ્રાંગણમાં આ ‘જેલ બેન્ડ’નું ઉદ્ઘાટન થયું હતું. તેમાંથી કેટલાક બદલાતા રહ્યા છે કેટલાક નવા ઉમેરાતા રહ્યા છે. આ કેદીઓ તેમની સજા પૂરી થતાં જેલમાંથી જ્યારે બહાર નીકળશે ત્યારે તેમણે કામ શોધવા જવું નહીં પડે. કામ તેને શોધતું આવશે. કારણકે તે બધા જ હવે કુશળ કલાકારો છે.

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે લખનૌની આ જેલમાંથી રોજ અનેક કેદીઓ કોઇને કોઇ કામે બહાર જાય છે અને સાંજે પાછા ફરે છે. આજ સુધી એક પણ કેદી ભાગી ગયો નથી. લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલને આ અભિનવ પ્રયોગમાં સો એ સો ટકા સફળતા મળી છે. આજ સુધી એક પણ કેદીએ ભાગી જવા પ્રયાસ કર્યો નથી. ગુજરાતમાં અમદાવાદની સેન્ટ્રલ જેલમાં પણ ગુજરાતની જેલોના વડા પી.સી.ઠાકુરના માર્ગદર્શન હેઠળ કેદીઓની સુધારણાના સુંદર પ્રયોગો શરૃ થયા છે. તેના ફળદાયી પરિણામો પણ મળી રહ્યાં છે. સજા પામેલા કેદીને જેલમાં વધુ સજા કરવી તે કરતા તેના જીવનનું પુનર્વસન કરવું તે વધુ મહત્ત્વનું છે.

લખનૌની આ વિશિષ્ઠ જેલમાં રોજ સાંજે બધા કેદીઓ જેલમાં પાછા પ્રવેશ કરતી વખતે જે રીતે કતારમાં ઊભા રહે છે તે દૃશ્ય જોવા જેવું હોય છે. લાગે છે કે, આ બધા જ કેદીઓને તેમણે આચરેલા ગુનાઓનો હવે પસ્તાવો છે. કવિતાની પેલી પંક્તિ ફરી ગણગણવા જેવી છે.’

‘હા, પસ્તાવો વિપુલ ઝરણું સ્વર્ગથી ઉતર્યું છે. પાપી તેમાં ડૂબકી ખાઇને પુણ્યશાળી બને છે.’

(દૂરદર્શન પર પ્રસારીત થયેલી એવોર્ડ વિજેતા શ્રેણી ‘કિરણ’ પર આધારીત ઉમેશ અગ્રવાલના પુસ્તક ‘જીના ઇસી કા નામ હૈ’ના સૌજન્યથી)

ભારતની રાજનીતિમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર પર પરિવાદના નામે વિપક્ષો આક્ષેપ કરે છે, પરંતુ ભૂમિગત હકીકત એ છે કે દેશના તમામ પક્ષોમાં પરિવાદનું અસ્તિત્વ છે અને દેશની પ્રજાએ વંશવાદને સ્વીકાર્યો છે. ગુજરાતથી શરૂઆત કરીએ તો માધવસિંહ સોલંકી મુખ્યમંત્રી હતા, આજે તેમના પુત્ર ભરતસિંહ સોલંકી જેટલી વાર લોકસભાની ચૂંટણી લડયા છે, તે તમામ વાર જીતતા આવ્યા છે. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અમરસિંહ ચૌધરીના પુત્ર તુષાર ચૌધરી પણ સાંસદ અને કેન્દ્રીય મંત્રી છે. કોંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં ગયેલા વિઠ્ઠલ રાદડિયા સંસદમાં અને તેમના પુત્ર જયેશ રાદડિયા વિધાનસભામાં ચૂંટાયા છે અને હવે મંત્રી બન્યા છે. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ચિમનભાઈ પટેલના પુત્ર સિદ્ધાર્થ પટેલ પણ અગાઉ વિધાનસભામાં ચૂંટાઈ ચૂક્યા છે. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલા અને તેમના પુત્ર મહેન્દ્રસિંહ વાઘેલા એ બંને ગુજરાત વિધાનસભામાં ચૂંટાયા છે.

મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેનાના સુપ્રીમો સ્વ. બાલ ઠાકરેએ શિવસેનાના વારસદાર તરીકે તેમના જ પુત્ર ઉદ્ધવ ઠાકરેને નીમી દીધા અને એ વારસો ન મળતાં બાલ ઠાકરેના ભત્રીજા રાજ ઠાકરેએ અલગ પાર્ટી ઊભી કરી છે. મહારાષ્ટ્રમાં એનસીપીના વડા શરદ પવાર સ્વયં કેન્દ્રીય મંત્રી છે. અને તેમનાં પુત્રી સુપ્રિયા પણ સાંસદ છે. કોંગ્રેસના પૂર્વ સાંસદ સુનીલ દત્તનાં પુત્રી પ્રિયા દત્ત પણ સાંસદ છે. તામિલનાડુમાં ડીએમકેના સુપ્રીમો કરુણાનિધિનાં પુત્રી કનિમોઝી સાંસદ છે. કરુણાનિધિના પરિવારના જ દયાનિધિ મારન પણ સાંસદ છે. બિહારના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી લાલુપ્રસાદ અને તેમનાં પત્ની રાબડી દેવી બંને મુખ્યમંત્રી પદ ભોગવી ચૂક્યાં છે. ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મુલાયમસિંહ યાદવના પુત્ર હાલ યુપીના મુખ્યમંત્રી છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ફારુખ અબ્દુલ્લાના પુત્ર ઓમર અબ્દુલ્લા હાલ જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી છે. ડાબેરીઓના પ્રકાશ કરાત અને તેમનાં પત્ની વૃંદા કરાત બેઉ રાજનીતિમાં છે. પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી રાજેશ પાઇલટના પુત્ર પણ સાંસદ છે. પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી મુરલી દેવરાના પુત્ર મિલિન્દ દેવરા પણ આજે કેન્દ્રીય મંત્રી છે.

મધ્યપ્રદેશનાં પૂર્વ રાજમાતા વિજયારાજે સિંધિયા કે જેઓ ભાજપની સ્થાપનાનાં મુખ્ય સ્તંભ હતાં. તેમનો આખો પરિવાર રાજનીતિમાં છે. રાજમાતા વિજયારાજે સિંધિયાના પુત્ર સ્વ. માધવરાવ સિંધિયા મધ્યપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી અને કેન્દ્રીય મંત્રી પદે રહી ચૂક્યા હતા. તેમના પુત્ર જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા આજે કેન્દ્રીય મંત્રી છે. રાજમાતા વિજયારાજે સિંધિયાનાં પુત્રી વસુંધરા રાજે સિંધિયા રાજસ્થાનમાં ભાજપનાં મોવડી છે અને રાજ્યનાં મુખ્યમંત્રી પણ રહી ચૂક્યાં છે. હવે ફરી રાજસ્થાનમાં સત્તા કબજે કરવા પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે. કોંગ્રેસના પૂર્વ નેતા સંજય ગાંધીનાં પત્ની મેનકા ગાંધી અને તેમનો પુત્ર વરુણ ગાંધી બંને ભાજપમાં સક્રિય છે અને સાંસદ પણ છે. પંજાબમાં આખો બાદલ પરિવાર વંશવાદનો પ્રતીક છે. એક બાદલ મુખ્યમંત્રી છે, બીજા બાદલ ઉપમુખ્યમંત્રી છે અને એક પુત્રવધૂ સાંસદ છે. આંધ્રના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી એન.ટી. રામારાવના જમાઈ ચન્દ્રાબાબુ નાયડુ પણ આંધ્રના મુખ્યમંત્રી રહી ચૂક્યા છે. પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી બીજુ પટનાયકના પુત્ર નવીન પટનાયક આજકાલ ઓડિશાના મુખ્યમંત્રી છે.

રાજસ્થાનમાં સિંધિયા પરિવાર તો આખો રાજનીતિમાં છે પરંતુ બીજા રાજવી પરિવારોનાં દૃષ્ટાંતો પણ જોવા જેવાં છે. બિકાનેર રાજવી પરિવારનાં સિદ્ધિ કુમારી હાલ ભાજપ તરફથી વિધાનસભામાં છે, તેમના દાદા કરણસિંહ પણ સાંસદ હતા. ભિન્ડરના રાજવી પરિવારના રણધીરસિંહ ભિન્ડર અગાઉ અપક્ષ તરીકે ચૂંટણી લડી વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા. દેવગઢ રાજઘરાનાના સભ્ય રણધીરસિંહ ભિન્ડર અપક્ષ તરીકે ચૂંટણી લડી વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા. દેવગઢના રાજવી પરિવારના સભ્ય કૌશલેન્દ્રસિંહ વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા. તેમના પિતા માંધાતા સિંહ કેન્દ્રમાં મંત્રી હતા.

રાજસ્થાનના કુંદનપુરના રાજવી પરિવારના સભ્ય ભરતસિંહ કોંગ્રેસ પક્ષ તરફથી વિધાનસભામાં ચૂંટાયા હતા. તેમના પિતા જુંઝારસિંહ અગાઉ કેન્દ્રમાં મંત્રી હતા. જયપુરના રાજવી પરિવારનાં સભ્ય દિયા કુમારી ભાજપની ટિકિટ પર રાજસ્થાન વિધાનસભાની ચૂંટણી લડી રહ્યાં છે. તેમનાં દાદી ગાયત્રીદેવી અને તેમના કાકા પૃથ્વીરાજસિંહ સંસદમાં ચૂંટાયાં હતાં. તેમના પિતા ભવાનીસિંહ પણ લોકસભાની ચૂંટણી લડયા હતા. ભરતપુર રાજવી પરિવારના વિશ્વેન્દ્રસિંહ કોંગ્રેસ તરફથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. તેમના કાકા માનસિંહ અગાઉ ધારાસભ્ય અને કાકાના પુત્ર અરુણસિંહ પણ રાજ્યમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે. શાહપુર (જયપુર) પરિવારના રાવ રાજેન્દ્રસિંહ ભાજપની ટિકિટ પર ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. તેમના પિતા રાવ ધીરસિંહ રાજ્યમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે. તેમનાં માતા ગુણવંત કંવર પણ ધારાસભ્ય રહી ચૂક્યાં છે.

દેશના દરેક રાજકીય પક્ષો એવા જ ઉમેદવારોને ટિકિટ આપે છે કે જેઓ આસાનીથી જીતી શકે. આઝાદીનાં આટલાં વર્ષો બાદ પણ પ્રજામાં એક એવો વર્ગ છે કે જે પૂર્વ રાજાઓને અને તેમના પરિવાર પ્રત્યે જબરદસ્ત આદર ધરાવે છે. ગુજરાતમાંથી વડોદરાના પૂર્વ મહારાજા ફતેસિંહ રાવ ગુજરાતમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા હતા. રાજકોટના રાજવી પરિવારના મનોહરસિંહજી પણ રાજ્યમાં મંત્રી રહી ચૂક્યા છે. રાજવી પરિવારોની લોકપ્રિયતા જોતાં દરેક રાજકીય પક્ષની એ મજબૂરી બની ગઈ છે કે તેઓ વધુ ને વધુ પૂર્વ રાજાઓના પરિવારના કોઈ ને કોઈ સભ્યને ચૂંટણીના મેદાનમાં ઉતારે છે. આ એક પ્રકારની નવી જ રાજાશાહી છે. રાજસ્થાનમાં રાજકીય પરિવારોની પ્રજા પર પકડ વધુ હોઈ જયપુર, જોધપુર, કોટા, બિકાનેર, ભરતપુર, અલવર, ધૌલપુર, ભીલવાડા, કરૌલી, નાગૌર અને ડુંગરપુર જેવા જિલ્લાઓમાં પૂર્વ રાજવી પરિવારોના સભ્યો કોઈ ને કોઈ રૂપે રાજનીતિમાં સક્રિય છે. આ વખતે પણ બધા જ રાજકીય પક્ષોએ એ રાજવી પરિવારોના કોઈ ને કોઈ સભ્યને ટિકિટો આપી છે. આ અંગે એક મત એવો પણ છે કે રાજવી પરિવારોને ટિકિટો આપવાથી કેડર આધારિત સંગઠન નબળું પડે છે. આમ કરવાથી રાજવી પરિવારોના સભ્યો રાજઘરાનાઓના જ પરિવારોનાં હિતો જુએ છે એમ કેટલાકને લાગે છે. રાજસ્થાનનાં વસુંધરા રાજે સિંધિયાના સમયગાળામાં રાજસ્થાનનો વિકાસ રસ્તા અને વીજળી વ્યવસ્થા ખાડે ગયાં હતાં. એ પછી અશોક ગેહલોતની સરકારે તેમાં ઘણો સુધારો કર્યો હોવા છતાં વસુંધરા રાજે ફરી મુખ્યમંત્રી બને તેમ લાગે છે. તેઓ સ્વયં રાજમાતાનાં પુત્રી છે. ધૌલપુર રાજવી પરિવારનાં સભ્ય છે અને તેમના પુત્ર પણ સાંસદ છે. રાજસ્થાનમાં તો રાજાશાહી પાછી આવી ગઈ હોય તેમ લાગે છે.

રાજસ્થાનમાં કેટલાક રાજનેતાઓની છબી બગડેલી છે અને કેટલાક જેલમાં છે, છતાં તેમના પરિવારોને ટિકિટો આપવામાં આવી છે. દા.ત. ભંવરી દેવી પ્રકરણમાં જેલમાં ગયેલા મહિપાલ મદેરણાને કોંગ્રેસે ટિકિટ આપી છે. આ જ પ્રકરણમાં જેલ ભોગવી રહેલા બીજા નેતા મલખાન સિંહનાં માતા અમરી દેવીને કોંગ્રેસે ટિકિટ આપી છે. બળાત્કાર કેસના આરોપી બાબુલાલ નાગરના ભાઈ હજારીલાલ નાગર પણ વિધાનસભાની ચૂંટણી કોંગ્રેસની ટિકિટ પર લડી રહ્યા છે.

એ જ રીતે રાજસ્થાનમાં પરિવારવાદની વાત કરીએ તો રાજસ્થાન વિધાનસભાના પૂર્વ અધ્યક્ષ રામનિવાસ મિશ્રાના પુત્ર હરેન્દ્ર મિશ્રા અપક્ષ તરીકે ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. પૂર્વ મંત્રી ગંગારામ ચૌધરીની પૌત્રી ડો. પ્રિયંકા ચૌધરી ભાજપની ટિકિટ પર બાડમેરમાંથી ચૂંટણી લડી રહ્યાં છે. ગંગારામ ચૌધરી આઠ વખત ધારાસભામાં રહ્યા હતા. કેન્દ્રીય મંત્રી લાલચંદ કટારિયાએ તેમના ભાઈની પત્નીને ટિકિટ અપાવી છે. પૂર્વે સાંસદ અબરાર એહમદના પુત્ર પણ ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. ગુજરાતના પૂર્વ રાજ્યપાલ અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી નવલકિશોર શર્માના પુત્ર વ્રજકિશોર શર્મા પણ કોંગ્રેસની ટિકિટ પર ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી નટવરસિંહના પુત્ર જગતસિંહ ભાજપની ટિકિટ પર વિધાનસભાની ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. ભાજપે રાજસ્થાનમાં ગોગુંદ, સાગવાડા, ચૌરાસી, ખાનપુર, છબડા, બાડમેર, ફત્તેહપુર, શ્રી માધોપુર, સાદુલપુર,સૂરતગઢ, સંગરિયા અને ભાદરાની બેઠકો પર પરિવારવાદના આધારે જ ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા છે. આખો દેશ પરિવારવાદ પર ચાલતો હોય તો નહેરુ-ગાંધી પરિવાર પર જ આરોપ કેમ?

www. devendrapatel.in

• કાશ્મીરની ખીણમાં ધર્મના નામે ટીનએજ કન્યાઓનું શોષણ કરતો સેક્સ મેનિઆક

કાશ્મીરની ખીણમાં આવેલા બડગાંવ જિલ્લાના એક ગામની આ કહાણી છે. હજુ ગઈકાલ સુધી કાશ્મીરનાં ઉર્દૂ અખબારોમાં એક સૂફી સંતનાં વિજ્ઞાપનો પ્રગટ થતાં હતાં. જુદી જુદી જગ્યાએ તે પ્રવચનો આપતો હતો. અચાનક જ પોલીસ તેને શોધવા લાગી. કોર્ટ તરફથી પોલીસ સમન્સ લઈને તેના ઘરે આવવા લાગી હતી. તેની સામે ધર્મના નામે ગામડાંની નાની કુંવારી કન્યાઓ સાથે યૌન ઉત્પીડનનો આક્ષેપ હતો. એ કહેવાતા અને બનાવટી સંતનું નામ છે : ગુલઝાર અહેમદ પીર. તે એક જમાનામાં કાર્પેટ વણનાર અશિક્ષિત કારીગર હતો. એક દિવસ એણે પોતાની અટક બદલીને ‘સૈયદ’ અને ‘રેશી’ કરી દીધી. મુસ્લિમોમાં આ અટક અત્યંત સન્માનનીય છે. હવે તેણે પોતાની ઓળખ હઝરત સૈયદ ગુલઝાર રેશી તરીકે આપવા માંડી. તા. ૨૮મી મેના રોજ તેને કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો.

કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવેલા રિપોર્ટ અનુસાર અત્યાર સુધીમાં નવ જેટલી છોકરીઓએ આ સેક્સ મેનિઆકે તેમની સાથે કરેલા સેક્સ સંબંધોનું ભયંકર વર્ણન કર્યું હતું. દરેક છોકરીએ આપેલા વર્ણનમાં એક વાત સામાન્ય હતી કે, ગુલઝાર અહેમદ દરેકને એક જ વાત કરતો હતો કે, “તમારા શરીર અને આત્માની શુદ્ધિ માટે સેક્સુઅલ એક્ટિવિટી જરૂરી છે.” તે દરેક કન્યાનો હાથ પોતાના હાથમાં લઈ કહેતો કે, “હું તમારી સાથે જે કાંઈ કરૂ તે તમારે ગુપ્ત રાખવાનું છે. મને ૭૨ સ્ત્રીઓ સાથે શાદી કરવાનો ડિવાઈન આદેશ મળેલો છે.”

આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે કે ગુલઝાર અહેમદની નોકરાણીઓ જ આ કામમાં તેને મદદ કરતી. એ ગ્રામ્ય કન્યાઓ જ્યારે તેમનું કૌમાર્ય ગુમાવતી ત્યારે એ નોકરાણીઓએ બધી છોકરીઓને અભિનંદન આપતી. ગુલઝાર અહેમદે જે સંપ્રદાય-કલ્ટ શરૂ કર્યો હતો તેમાં સેક્સના શુદ્ધિકરણ નામનો બે મહિનાનો અભ્યાસક્રમ ચલાવતો હતો અને સેક્સ સંબંધો તેમની શુદ્ધિ માટે જરૂરી છે તેમ સમજાવવામાં આવતું. છોકરીઓ અહીં કેમ આવતી તે પણ જાણવા જેવું છે. ગુલઝાર અહેમદ તેના પિતૃઓના જૂના ઘરમાં એક સ્કૂલ ચલાવતો હતો. એ સ્કૂલનું નામ ઇદ્રા-એ-નૂર-એ-એઈન સૈયદતુન નિસા ફાતિમાતુઝુહરા હતું. આ સ્કૂલમાં ટૂંકા ગાળાનો ધાર્મિક અભ્યાસક્રમ ચલાવવામાં આવતો. હકીકતમાં ગુલઝાર અહેમદ અભણ હતો અને તેને સાચા ઇસ્લામ ધર્મનું કોઈ જ જ્ઞાન નહોતું. તે વિકૃત માણસ હતો. તે જે ભણાવતો તે અભ્યાસક્રમ એણે જાતે જ નક્કી કરી નાખ્યો હતો.

ગુલઝાર અહેમદના આ ગુપ્ત કારનામાં ત્યારે જ બહાર આવ્યાં જ્યારે કેટલીક મુસ્લિમ કન્યાઓએ તેની સેક્સની માગણીનો વિરોધ કરતાં કહ્યું કે, “જે સ્ત્રી સાથે લગ્ન ના થયું હોય તે સ્ત્રી સાથે જાતીય સંબંધોની પરવાનગી ઇસ્લામ આપતો નથી.” એક મુસ્લિમ કાશ્મીરી કન્યાએ બીજી મુસ્લિમ સખીઓને કહ્યું, “આ માણસ આપણું શારીરિક શોષણ કરે છે.”

એ વખતે ગુલઝાર અહેમદ રેશી ઘણો મોટો માણસ હતો. તેના અનુયાયીઓનો એક મોટો વર્ગ હતો. તેની સામે બોલવાની કોઈની હિંમત નહોતી. તે મોટો ધર્મગુરુ હોઈ જે કોઈ બોલે તેને ચૂપ કરી દેવામાં આવતી, પરંતુ કેટલીક મુસ્લિમ છોકરીઓએ ગુલઝાર અહેમદ રેશીની હોસ્ટેલ છોડી દીધી અને તે કેટલાક ઇસ્લામના સાચા ધર્મગુરુઓ પાસે રેશીને ખુલ્લો પાડવા ગઈ. ઘણાએ મદદ કરવા ના પાડી દીધી, પરંતુ એકમાત્ર મૌલવી મોહંમદ અમીન તે કન્યાઓને મદદ કરવા સંમત થયા. મૌલવી મોહંમદ અમીન કાશ્મીરની ખીણની લંડન સ્થિત ‘ઇન્ટરનેશનલ ખાતમ-એ-નબુવત મૂવમેન્ટ’ના વડા છે. તેમણે મુસ્લિમ બાળાઓની વાત સાંભળ્યા બાદ તેમના આરોપોની ચકાસણી કરવા નિર્ણય કર્યો. એટલું જ નહીં, પરંતુ એ કન્યાઓને રાજ્ય સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરવા સલાહ આપી. છેવટે મૌલવીની સલાહ પ્રમાણે પોલીસ ફરિયાદ કરવામાં આવી. પોલીસે એ બાળાઓની તબીબી તપાસ કરાવડાવી. તબીબી તપાસમાં જણાયું કે, તે તમામ બાળાઓ તેમનું કૌમાર્ય ગુમાવી ચૂકી હતી. કોર્ટે ગુલઝાર અહેમદ રેશી સામે પહેલાં સમન્સ અને તે પછી વોરંટ કાઢયું.

ગુલઝાર અહેમદ રેશી સામે તપાસ માટે સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (સીટ)ની રચના કરવામાં આવી. જેના વડા તરીકે ડીએસપી બશીર અહેમદ દાર છે. પોલીસે ગુલઝાર અહેમદ રેશીના ઘર અને હોસ્ટેલમાં દરોડો પાડયો. પોલીસે તેના ગુપ્ત રૂમમાંથી ગાદલાં કબજે કર્યાં. એ રૂમને ‘હુજરા-એ-ખાસ’ એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ તેનો સ્પેશિયલ બેડરૂમ હતો. એ રૂમમાં કોઈનેય પ્રવેશવા પર પ્રતિબંધ હતો. પોલીસે જોયું તો એ ખંડમાં ઉપલબ્ધ મેટ્રેસ પર કેટલાંક પ્રવાહીનાં સુકાઈ ગયેલાં ડાઘ હતાં. પોલીસે એ ગાદલું તથા કબાટમાંથી કેટલાંક કપડાં અને દવાઓ કબજે કરી. ગુલઝાર અહેમદ જે લાંબો કાશ્મીરી ઝભ્ભો-ફેરન વાપરતો હતો તેની પર તેના પુષ્કળ ડાઘ હતા.

પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર ગુલઝાર અહેમદ રેશીના ઘણા અનુયાયીઓ છે. પુરુષ અનુયાયીઓ તાલીબ તરીકે ઓળખાય છે. આવા સેક્સ મેનિઆકનો ભોગ બનેલી કન્યાઓએ પોલીસ સમક્ષ જણાવ્યું કે, “રાતના ૧૧ વાગ્યા પછી ગુલઝાર અહેમદ તેની આ પ્રવૃત્તિ શરૂ કરતો હતો. પહેલાં એક રૂમમાં તે ૧૧ છોકરીઓને બોલાવતો. તે પછી તેમાંથી એક છોકરીને તે પસંદ કરતો અને એની સાથે સૂઈ જતો.” ગુલઝાર અહેમદ અમને કહેતો : માલિકે તમને બધાંને મારી સાથે લગ્ન કરવા પસંદ કર્યાં ે. તમને હું સ્પર્શીશ એટલે તેથી તમે બધાં નર્કના અગ્નિથી બચી જશો. હું તમારા શરીરના જે ભાગને સ્પર્શીશ તેને નર્કનો અગ્નિ સ્પર્શશે નહીં. મારૂ શરીર નૂર (ડિવાઈન લાઈટ) છે.

જે કોઈ કુંવારી કન્યા આ સ્કૂલમાં દાખલ થાય તેને શરૂઆતમાં કાંઈક ભણાવવામાં આવતું. તે પછી ગુલઝાર અહેમદના વિશ્વાસુ માણસો એ કન્યાઓને કહેતા : “તમારે ‘બેબ’ને ખાનગીમાં મળવાનું છે.” બેબ એ ગુલઝાર અહેમદને અપાયેલી કહેવાતી સન્માનનીય પદવી હતી. તે પછી એ છોકરીઓને ખાનગીમાં ગુપ્તતાના સોગંદ લેવડાવવામાં આવતા. તે પછી તેમનો સંગમ પવિત્ર હશે તેમ સમજાવવામાં આવતું.”

ગુલઝાર અહેમદ રેશીનો ભોગ બનેલી એક મુસ્લિમ કન્યાએ પોલીસને જણાવ્યું કે, “મને એમણે એમની ખાનગી ચેમ્બરમાં બોલાવી તે પછી રાતના ત્રણ વાગ્યા સુધી મારૂ શારીરિક શોષણ કરતાં રહ્યા. તે પછી તેઓ સવારના છ વાગ્યા સુધી ઊંઘી જતા. સવારે ૯ વાગે ધાર્મિક ઉપદેશ આપતા. સાંજના ૭થી ૧૦ વાગ્યા છોકરીઓને આસપાસ બેસાડીને જ ટેલિવિઝન પર કાર્યક્રમો નિહાળતા. છોકરીઓના ખભા પર હાથ મૂકતા. પગ લાંબા કરતા. રાત્રે ૧૦ વાગ્યે હાર્મોનિયમ વગાડતા. એક કલાક સુધી સંગીત સાંભળતા.”

પોલીસ પણ આ બાળાઓનું વર્ણન સાંભળી સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. કાશ્મીરની પોલીસે આ બનાવટી ધર્મગુરુની ઇન્ડિયન પીનલ કોડની કલમ ૩૭૬ (બળાત્કાર માટેની સજા) હેઠળ ધરપકડ કરી છે. આ શખસે ૨૦૦ જેટલી કુંવારિકાઓ સાથે સેક્સ સંબંધ માણ્યો હોવાનું પોલીસ માની રહી છે. તે પછી પોલીસે ગુલઝાર અહેમદની સાગરીત કેટલીક મહિલાઓની પણ ધરપકડ કરી છે. દાયકાઓથી તે ગુલઝાર અહેમદની સાથે છે. ગુલઝાર અહેમદ રેશીનાં કરતૂતો બહાર આવતાં કાશ્મીરની ખીણના સાચા ઇસ્લામપંથીઓ પણ સ્તબ્ધ છે. કેટલાક મુસ્લિમ ધર્મગુરુઓએ એવી પણ માગણી કરી છે કે, ગુલઝાર અહેમદ રેશીને સિક્રેટ ફંડ કોણ આપતું હતું તેની પણ તપાસ કરો. એ સિવાય એણે આટલું મોટું મકાન બનાવ્યું ક્યાંથી ?” ગુલઝાર અહેમદ રેશીએ તેના જૂના ઘરની બાજુમાં ચાર માળની બીજા વિશાળ ઇમારત બનાવી છે. કાર્પેટના એક કારીગર પાસે આટલી સંપત્તિ આવી ક્યાંથી ?

કાશ્મીર યુનિર્વિસટીની શાહ-એ-હમાદાન ઇન્સ્ટિટયૂટ ઓફ ઇસ્લામિક સ્ટડીઝના વડા ડો. હમીદ નસીમે જણાવ્યું છે કે, ગુલઝાર અહેમદ રેશી જેવા લોકોનો ધર્મના બનાવટી સંત તરીકેનો ઉદય એ સાચા ઇસ્લામને સમજવા માગતા લોકો પર એક કુઠારાઘાત છે. આવા લોકોને અનુયાયીઓ પણ મળી રહે છે તે જ દર્શાવે છે કે, ઘણા બધા લોકો સાચા ઇસ્લામની જાણકારીથી દૂર છે અને અંધવિશ્વાસમાં જ રહેલા છે. સૂફીવાદના ઘણા બધા અનુયાયીઓ કાશ્મીરમાં છે. સૂફીવાદના ઘણા સંતોની પવિત્ર કબરો પર જઈ તેમના અનુયાયીઓ તેમની શ્રદ્ધા પ્રગટ કરે છે, પરંતુ ગુલઝાર અહેમદ રેશીએ એક સુંદર ધર્મનો દુરુપયોગ કર્યો છે.”

ગુલઝાર અહેમદ રેશીની ધરપકડ બાદ ગુલઝારનાં ધર્મવિરોધી કૃત્યોના કારણે સ્થાનિક લોકોમાં પણ ગુલઝાર અહેમદ રેશી સામે રોષ ફાટી નીકળ્યો છે અને આરોપીને ફાંસીએ લટકાવી દેવા માગ ઊઠી છે. હવે તો ગુલઝાર અહેમદ રેશીની ગર્લ્સ હોસ્ટેલ પણ ખાલી થઈ ગઈ છે. ગુલઝાર અહેમદ રેશીએ પોતાના બચાવમાં કહ્યું છે કે, “હું તો નપુંસક છું અને મારી સામેના બધા જ આરોપો બનાવટી છે. મારા વિરોધીઓએ મને ફસાવવા આ બનાવટી ફરિયાદો કરાવડાવી છે.” કાશ્મીરના મુતાહીદા મજલિસ ઉલેમા, જમાતે ઇસ્લામી, જમાયત આહી હાદીરા તથા કાશ્મીરના અલગતાવાદી નેતા સૈયદ અલી ગિલાનીએ કાશ્મીરના લોકોને આવા દાગી અને બનાવટી ધર્મગુરુઓથી દૂર રહેવા અને પવિત્ર કુર્રાનમાં દર્શાવેલા નીતિ-નિયમો પ્રમાણે જ જીવન જીવવા સલાહ આપી છે.

(Source : The Pioneear)

ઉત્તર પ્રદેશના ઉન્નાવ ખાતેના ડૌડિયા ખેડા ગામમાં રાજા રામબક્ષસિંહના ૧૦૦૦ ટન સોનાના ખજાનાની ખોજ માટે આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાએ કરેલા નિષ્ફળ પ્રયાસોથી એ સંસ્થાએ પોતાની જ વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતા પર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા. એક સાધુના સ્વપ્નના આધારે આવું ખોદકામ કરવું તે નરી મૂર્ખતા સાબિત થઈ. સરકારે પોતાની આબરૂ ગુમાવી.

સાધુના સ્વપ્નના આધારે સોનું શોધવાની ટીકા કરનાર ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાચા સાબિત થયા. એક સાધુ આખી સરકારને બેવકૂફ બનાવી ગયો. એવું નથી કે ખજાનાની ક્યાંય ખોજ થતી નથી. ખજાનાની ખોજ થાય છે, પરંતુ તે માટે જિયોલોજિકલ પુરાવા અને વૈજ્ઞાનિક અને વ્યાવસાયિક કૌશલ્યનો આધાર હોવો જોઈએ.

૨૦૦૯ની સાલમાં યુકેના સ્ટ્રેફોર્ડશાયર વિસ્તારમાંથી એંગ્લો સેક્શન ગોલ્ડ અને સિલ્વરનો મોટો જથ્થો શોધી કાઢવામાં આવ્યો હતો. એક એમેચ્યોર પુરાતત્ત્વવાદી યુવાન એક ખેતરમાં કેટલાક એન્ટિક્સ શોધી રહ્યો ત્યારે તેના મેટલ ડિટેક્ટરે જમીનથી નીચે ધાતુ હોવાનો નિર્દેશ કર્યો હતો. એ પછી એણે ઈંગ્લેન્ડના પુરાતત્ત્વખાતાને જાણ કરી હતી. જેણે યોજનાપૂર્વક ખોદકામ કરી ૩૫૦૦ જેટલાં સોના અને ચાંદીના નમૂના શોધી કાઢયા. એવી જ રીતે ૨૦૧૨માં જર્મનીના ગેસેલ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં ગેસની પાઈપલાઈન માટે ખોદકામ કરતાં કપડાંમાં વીંટાળેલા ૧૧૭ જેટલી સોનાની કલાકૃતિઓ મળી આવી હતી. એ પછી હમણાં ગયા સપ્ટેમ્બર માસમાં ઈઝરાયેલ ખાતે જેરૂસલેમના એક મંદિર નજીક ખોદકામ કરતાં પુરાતત્ત્વખાતાને ૩૦ જેટલા સોનાના સિક્કા મળી આવ્યા હતા. અલબત્ત, આ બધા જ ખજાના કોઈ સ્વપ્નના આધારે નહીં પરંતુ ક્યાંક ખોદકામ કરતાં અચાનક તો ક્યાંક કાળજીપૂર્વકના અભ્યાસ બાદ મળી આવ્યા હતા.

વિશ્વભરમાં આ રીતે સોનું ખોજવા કેટલાયે લોકો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેમાંનો એક રસપ્રદ કિસ્સો જયપુર પાસે આવેલા આમેરના કિલ્લાની પાછળ આવેલા જયગઢનો છે. આજથી ૩૦ વર્ષ પહેલાં એક અજાણ્યો માણસ દિલ્હીના આવકવેરા ખાતાની કચેરીએ પહોંચી ગયો. એણે આવકવેરા ખાતાને એક પુરાણો નકશો આપ્યો અને કહ્યું કે જયગઢના કિલ્લામાં અકબરના સેનાપતિ રાજા માનસિંહે દાટેલો ખજાનો છે અને તે ખજાના સુધી પહોંચવાનો આ નકશો છે. આવકવેરા ખાતાએ ભારતીય લશ્કર અને પુરાતત્ત્વખાતાની મદદથી આમેરના કિલ્લાની પાછળ આવેલા જયગઢના પર્વત પર મેટલ ડિટેક્ટર વડે ખજાનો શોધવા પ્રયાસ કર્યો હતો. ઇતિહાસ એવો હતો કે જયપુરના રાજા માનસિંહ અકબરના સૈન્યના વડા બન્યા બાદ અનેક રાજ્યો જીતતા હતા અને તે રાજ્યોમાંથી મળેલું ધન કેટલાક ઊંટ ઉપર લાદી જયગઢ રવાના કરી દેતા હતા. એ ધન જયગઢના પર્વતોની ભીતર છુપાવી દેવાયું હતું. એ વખતે મહારાણી ગાયત્રીદેવી હયાત હતાં. તેમણે એ ખજાના વિશે કાંઈ જ બોલવા ઇનકાર કરી દીધો હતો. આવકવેરા ખાતાએ પુરાતત્ત્વ નિષ્ણાતોની મદદથી એ ખજાનો શોધવા ખૂબ પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ખજાનો હાથ લાગ્યો નહોતો. અલબત્ત, એ ખજાનો ક્યાંક તો છે જ એ વાત આજે પણ જયપુરવાસીઓનાં દિલોદિમાગ પર લહેરાય છે. રાજવી પરિવાર ભારે ચૂપકીદી સેવી રહ્યું છે.

ઉન્નાવના ડૌડિયા ખેડા ગામમાંથી ભલે સોનું મળે કે ન મળે પ્રાચીન કાળથી દુનિયાભરમાં સોનં ખોજવાની જિજ્ઞાસા માનવીમાં રહેલી છે. સોનાની ખોજની આ જિજ્ઞાસા હવે કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર સુધી પહોંચી ગઈ છે. આવી ખોજમાં જાણીતી કંપનીઓ પણ હવે કામે લાગી ગઈ છે. વર્ષે જેમની લાખો ડોલરની આવક છે તેવી કંપનીઓ ખાસ કરીને સમુદ્રમાં ડૂબી ગયેલા અથવા ભૂતળમાં રહેલા ખજાનાની ખોજ કરી રહી છે. આવી કેટલીક કંપનીઓની વિગતો જાણવા જેવી છે. દા.ત. સિકવેસ્ટ ઇન્ટરનેશનલ નામની કંપનીની સ્થાપના ૧૯૭૭માં થઈ હતી. તેનું કામ છે દરિયામાં પડેલું સોનું શોધવું. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય કેલિફોર્નિયાના ફ્લોરિડા ખાતે આવેલું છે. આ કંપનીની વાર્ષિક આવક ૧૦ લાખ ડોલર છે.

સબ સી રિસર્ચ નામની કંપનીની સ્થાપના ૧૯૮૪માં થઈ હતી. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય અમેરિકાના મેન રાજ્યના પોર્ટલેન્ડ ખાતે આવેલું છે. આ કંપનીની વાર્ષિક આવક ૫૦ લાખ ડોલર છે. આ કંપનીએ એસ.એસ. પોર્ટ નિકોલસન જહાજની સાથે ડૂબેલા ત્રણ અબજ ડોલરના પ્લેટિનમને દરિયામાંથી સફળતાપૂર્વક બહાર કાઢયું હતું. એવી જ રીતે એક બીજી કંપનીનું નામ ઓડિસી મરીન એક્સપ્લોરેશન છે. તેની સ્થાપના ૧૯૯૪માં થઈ હતી. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય અમેરિકામાં ફ્લોરિડાના ટેમ્પા ખાતે છે. તેની વાર્ષિક આવક ૧.૭૫ કરોડ ડોલર છે. અમેરિકામાં ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન સમુદ્રમાં ડૂબી ગયેલાં જહાજ ‘એસ.એસ. રિપબ્લિક’માંથી આ કંપનીએ અઢળક સોનું-ચાંદી બહાર કાઢયું હતું. એવી જ રીતે ગેલિયોન વેંચર્સ નામની કંપનીની સ્થાપના ૨૦૦૯માં થઈ હતી. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય કેલિફોર્નિયામાં સેંટા મોનિકા ખાતે છે. આ કંપનીની વાર્ષિક આવક ૫૦ લાખ ડોલર છે. અત્યારે તે કંપની ઓપરેશન મિસ્ટ્રી ગેલિયોનમાં વ્યસ્ત છે.

૧૯૪૨ના ફેબ્રુઆરી માસમાં બ્રિટિશ જહાજ એસ.એસ. ગૈરસોપ્પા ૨૦૦ ટન ચાંદી સાથે ડૂબી ગયું હતું. તેને આયરલેન્ડના કિનારાથી ત્રણસો માઈલ દૂર ૪૭૦૦ મીટરની ઊંડાઈ પર હોવાનું શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું. ઓડિસી મરીન એક્સપ્લોરેશન નામની એક કોર્પોરેટ કંપનીએ આ જહાજ શોધી કાઢી તેમાંથી ચાંદી બહાર કાઢી હતી. માઇકલ હેચરે ૧૯૯૯માં દરિયામાં ડૂબેલા ચીની જહાજ તેક સિંગને શોધી તેમાંથી ૩,૬૦,૦૦૦ કલાકૃતિઓ બહાર કાઢી હતી. એ પહેલાં આ જ કંપનીએ દક્ષિણ ચીની સમુદ્રમાં ડૂબેલા હોલેન્ડના જહાજને ૧૯૮૧માં શોધી કાઢયું હતું અને તેમાંથી કીમતી ખજાનો બહાર કાઢયો હતો.

કેરળના તિરૂવનંતપુરમ ખાતે આવેલા ૧૬મી સદીના પદ્મનાભ સ્વામી (વિષ્ણુ) મંદિરના બે ભૂમિગત ઓરડાઓમાંથી અબજો રૂપિયાનાં કીમતી હીરા, માણેક, સોનું અને ચાંદી મળી આવ્યાં હતાં. આ મંદિરમાં રૂ. ૯૦૦ અબજનો ખજાનો હોવાની વાત ચર્ચાય છે. આ મંદિરના ચાર પૈકી બે ઓરડા છેલ્લાં ૧૩૦ વર્ષથી ખોલવામાં આવ્યા નથી. એવી જ રીતે મહારાષ્ટ્રમાં કોલ્હાપુર ખાતે આવેલું મહાલક્ષ્મી મંદિર આશરે ૯૦૦ વર્ષ પુરાણું છે. તેના ગુપ્ત ઓરડાઓના કરોડો રૂપિયાના હીરા, સોનું, ચાંદી અને સોનાનાં આભૂષણો હોવાનું મનાય છે. આ મંદિરમાં કોંકણના રાજાઓ, ચાલુક્ય રાજાઓ, આદિલ શાહ, છત્રપતિ શિવાજી તથા તેમની માતા જીજીબાઈએ પણ ચઢાવો ચઢાવ્યો હોવાનું મનાય છે.

એ જાણવું રસપ્રદ થઈ પડશે કે સમુદ્ર અને મહાસાગરો પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો કાનૂન લાગુ પડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય જલક્ષેત્રમાં ડૂબેલી સંપત્તિ પર જહાજને કાઢવાનો કાનૂન તથા જહાજને શોધવાનો કાનૂન અનુક્રમે લો ઓફ સાલ્વેજ અને લો ઓફ ફાઇન્ડ્સ તરીકે ઓળખાય છે. સમુદ્રના ગર્ભમાં ફેલાયેલી જૈવિક, ઐતિહાસિક અને પુરાતત્ત્વીય સંપત્તિની રક્ષા માટે તથા તે અંગેના વિવાદો ઉકેલવા માટે યુનેસ્કોએ ૨૦૦૧માં ‘કન્વેન્શન ઓન ધી પ્રોટેક્શન ઓફ ધી અંડરવોટર કલ્ચરલ હેરિટેજ’ બનાવ્યો છે.

www. devendrapatel.in