શોભા રેડ્ડી.

આખું નામ છે શોભા નેગી રેડ્ડી. આંધ્રપ્રદેશની વાયએસઆર કોંગ્રેસના નેતા જગનમોહન રેડ્ડીએ શોભા રેડ્ડીને અલાગાડા મતવિસ્તારમાંથી વિધાનસભાની ચૂંટણી માટે ટિકિટ આપી હતી. શોભા રેડ્ડી અત્યાર સુધીમાં ચાર વખત વિધાનસભાની ચૂંટણી જીતી ચૂક્યાં હતાં, પરંતુ ચૂંટણીના એક સપ્તાહ પૂર્વે જ કાર અકસ્માતમાં તેમનું મૃત્યુ નીપજ્યું. મતદાનને હજુ વાર હતી. શોભા રેડ્ડીના અવસાન બાદ ચૂંટણીપંચ માટે પેચીદો પ્રશ્ન ઊભો થયો. ચૂંટણી બંધ રાખવી કે ચૂંટણી ચાલુ રાખવી તેની દ્વિધા હતી, પરંતુ ચૂંટણી યોજવાનો નિર્ણય લેવાયો.

શોભા રેડ્ડીના મૃત્યુના શોક છતાં તેમના બે દીકરીઓ અખિલા પ્રિયા, મોનિકા પ્રિયા અને પુત્ર જગત વિખ્યાત રેડ્ડીએ મૃત્યુ પામેલી માતા માટે ચૂંટણી ઝુંબેશ ચાલુ રાખવા નિર્ણય લીધો.

ચૂંટણીપંચે જાહેરાત કરી કે, શોભા રેડ્ડી ભલે મૃત્યુ પામ્યાં, પરંતુ મતપત્રક પરથી તેમનું નામ હટાવવામાં આવશે નહીં. ચૂંટણીપંચના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરી કે. એફ. વિલ્ફ્રેડે પક્ષના મહામંત્રીને એક પત્ર લખી જાણ કરી છે કે, ચૂંટણીપંચના ચૂંટણીઓ માટેના નિયમ ૬૪ મુજબ મૃત્યુ પામેલ ઉમેદવાર જ છે અને જો તે સૌથી વધુ મત મેળવશે તો તેમને (શોભા રેડ્ડી)ને ચૂંટાયેલા ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કરવામાં આવશે. અલબત્ત, સૌથી વધુ મત મેળવનાર ઉમેદવાર હયાત ના હોય તો ‘રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ પીપલ્સ એક્ટ, ૧૯૫૧’ મુજબ તે પછી પેટાચૂંટણી યોજવી.

ચૂંટણીપંચનું કહેવું છે કે, જે જે વિસ્તારોમાં ત્રાસવાદીઓ કે એવાં કોઈ હિંસક ઉપદ્રવ છે તે તે વિસ્તારોમાં આવો નિર્ણય લેવો પડે છે. નક્સલવાદથી પ્રભાવિત કેટલાક વિસ્તારોમાં ચૂંટણીની જાહેરાત તથા નામાંકન બાદ કેટલીકવાર કેટલાક ઉમેદવારોની હત્યા થવાના બનાવો બનવા પામ્યા હતા. ખાસ કરીને ચૂંટણી પ્રક્રિયા રોકવા કેટલાક ઉમેદવારોની હત્યાઓ પણ થઈ હતી. આંધ્રપ્રદેશ પણ રાજકીય હિંસાઓનો ટ્રેક રેકોર્ડ ધરાવે છે, પરંતુ કોઈવાર આવા વિસ્તારોમાં અકસ્માતના કારણે અથવા તો કુદરતી રીતે મૃત્યુ નીપજ્યું હોય તો પણ ચૂંટણીપ્રક્રિયા ચાલુ રાખવાના નિર્ણયો લેવા પડે છે. આ કારણથી મૃત્યુ પામેલા ઉમેદવારને પણ મત આપવાનો અધિકાર ચૂંટણીપંચ આપે છે. મૃત્યુ પામેલા ઉમેદવાર પણ ચૂંટણી લડે અને તેને મત આપી શકાય તેવું તો એક અજીબોગરીબ ઘટના છે.

આતંકવાદથી ત્રસ્ત જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આવું વલણ અગાઉ પણ ચૂંટણીપંચે અપનાવેલું છે. ઝારખંડમાં પણ ચૂંટણીપંચે આવી પરવાનગી આપેલી છે. અલબત્ત, બધા જ રાજ્યોમાં અને બધા જ કેસોમાં મૃત્યુ પામેલા ઉમેદવારને મત આપવાની જોગવાઈ નથી. દરેક કેસ ચૂંટણીપંચ પોતાની રીતે મેરીટ્સ પર નક્કી કરે છે.

ચાલો હવે શોભા રેડ્ડીની વાત. ઉમેદવાર હોવા છતાં તેમનું કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ નીપજ્યું, પણ તેમની બે યુવાન દીકરીઓ અને એક ટીનએજ પુત્રએ મૃત્યુ પામેલી માતાને જીતાડવાની ઝુંબેશ કરવાની હિંમત દાખવી છે. તેમનો મતવિસ્તાર રાયલસીમા બેલ્ટ પાસે આવેલો છે. બંને દીકરીઓ અને નાનકડો પુત્ર ૪૩ ડિગ્રી ગરમીની પરવા કર્યા વિના ખુલ્લી જીપમાં મૃત્યુ પામેલી માતાને જીતાડવા માટે લોકો પાસે જઈ વોટ્સ માગે છે. સૌથી મોટી પુત્રી અખિલા પ્રિયા ૨૭ વર્ષની છે. મોનિકા ૨૧ વર્ષની છે. નાનકડો ભાઈ જગત વિખ્યાત ૧૪ વર્ષની વયનો છે. તેઓ કોઈ પણ સંજોગોમાં તેમની મૃત્યુ પામેલી માતાને વિજયી બનાવવા માગે છે. લોકો સાથે વાત કરતાં કરતાં કોઈ કોઈવાર ભાંગી પડે છે. લાગણીશીલ બની જાય છે. બહુ જ ઓછું બોલે છે. પરંતુ મૃત્યુ પામેલી માતા-શોભા રેડ્ડી માટે સહાનુભૂતિનું મોજું પેદા કરવામાં તેઓ સફળ નીવડયા છે. શોભા રેડ્ડીનું ગઈ તા. ૨૪મી એપ્રિલે અવસાન થયું હતું. તેઓ ૪૫ વર્ષની વયનાં હતાં.

શોભા રેડ્ડીની પુત્રીઓ અને પુત્ર લોકોને મળે છે ત્યારે કોઈ સૂત્રો પોકારવામાં આવતાં નથી. કોઈ તાળીઓ પાડવામાં આવતી નથી. પ્રતિસ્પર્ધી ઉમેદવારો માટે કોઈ વિરોધી ઉચ્ચારણો કરવામાં આવતાં નથી. કોઈનીયે સામે આક્ષેપો કરવામાં આવતાં નથી. બસ,બે હાથ જોડી તેઓ કહે છે : “અમારી મૃત્યુ પામેલી વહાલી મમ્મીને જીતાડજો. એમને સાંભળનારા લોકો પણ આંખમાં આંસુ સાથે શોભા રેડ્ડીના સંતાનોને ખાતરી આપે છે.

શોભા રેડ્ડીને ટિકિટ આપનાર વાયએસઆર કોંગ્રેસના નેતા જગનમોહન રેડ્ડીએ આ મતવિસ્તારથી ૩૩૨ કિલોમીટર દૂર આવેલા હૈદરાબાદથી એક શોક સંદેશામાં લોકોને અપીલ કરી હતી કે, “સ્વ. શોભા રેડ્ડીને જીતાડવાથી વધુ શ્રેષ્ઠ બીજી કઈ શ્રદ્ધાંજલિ હોઈ શકે ?”

શોભા રેડ્ડીનો વિધાનસભા મતવિસ્તાર લોકસભાના નાદિયાલ મતવિસ્તારનો એક ભાગ છે અને તે કુર્નુલ જિલ્લામાં આવેલો છે. લોકસભાની સાથે સાથે જ વિધાનસભાની આ બેઠક માટે પણ ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. આ મતવિસ્તારમાં કુલ બે લાખ મતદારો છે. તેમાંથી ૪૮ ટકા મતદારો મહિલાઓ છે. મૃત્યુ પામેલાં શોભા રેડ્ડી સામે તેલુગુદેશમ્ પાર્ટીના ઉમેદવાર તરીકે ગંગુલા પ્રભાકર રેડ્ડી છે. તેઓ પણ સ્વીકારે છે કે, મારા કરતાં સ્વ. શોભા રેડ્ડી આગળ છે. ૨૦૦૯માં શોભા રેડ્ડી આ જ મતવિસ્તારમાંથી ૮૦ હજાર મતોની સરસાઈથી જીત્યાં હતાં.

શોભા રેડ્ડીની પુત્રી અખિલા પ્રિયા કહે છે : “મમ્મી, હું તમને મિસ કરી રહી છું. અલ્લાગાડા મતવિસ્તારના લોકો પણ તમને મિસ કરી રહ્યા છે. મને વિશ્વાસ છે કે મારી મમ્મી એક લાખ મતની સરસાઈથી જીતશે.”

વિધિની વક્રતા તો જુઓ. વાયએસઆર કોંગ્રેસ તરફથી શોભા રેડ્ડીને ટિકિટ મળી તે પછી શોભા રેડ્ડીએ ઉમેદવારીપત્ર ભર્યું અને તેમનાં પુત્રી અખિલા પ્રિયાએ તેમના ડમી તરીકે ફોર્મ ભર્યું હતું. ફોર્મ પાછાં ખેંચી લેવાના દિવસે અખિલા પ્રિયાએ ડમી ઉમેદવાર તરીકે પોતાનું નામાંકન પાછું ખેંચી લીધું તેના બીજા જ દિવસે તેની મમ્મીનું કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ નીપજ્યું. હવે મૃત્ચુ પામેલાં શોભા રેડ્ડી ચૂંટણી જીતી જાય છે તો તે પછી આવનારી પેટાચૂંટણીમાં તેમની મોટી પુત્રી અખિલા પ્રિયા જ પક્ષની ઉમેદવાર હશે. અખિલા પ્રિયા એમ.બી.એ. છે.

શોભા રેડ્ડીનાં ત્રણેય સંતાનો રોજ પાંચથી છ કલાક સુધી લોકો વચ્ચે ફરી ચૂંટણીપ્રચાર કરે છે. તેમની સાથે ફૂલોની માળા પહેરાવેલી માતાની મોટી સાઈઝની તસવીર જીપ પર રાખે છે. કોઈ વાર શોભા રેડ્ડીના પતિ પણ ચૂંટણીપ્રચારમાં જોડાય છે, પરંતુ પ્રચારની અસલી કમાન તો સંતાનો પાસે જ છે. શોભા રેડ્ડીની બીજા નંબરની પુત્રી મોનિકા કહે છે : “મારી મમ્મીએ જે કોઈ વચનો આપ્યાં છે તે પૂરા કરવામાં અમારા ડેડીનો પૂરો સહકાર છે.” મોનિકા ફેશન ડિઝાઈનિંગની વિર્દ્યાિથની છે અને નાનકડો જગત વિખ્યાત ૯મા ધોરણમાં ભણે છે. શોભા રેડ્ડી જીતી જશે તો મૃત્યુ પામેલા ઉમેદવારનો વિજય એક ઐતિહાસિક ઘટના હશે અને તે પછી તેમની પુત્રી અખિલા પ્રિયાને પેટાચૂંટણીમાં ટિકિટ મળશે તો તે ‘એક્સિડેન્ટલ પોલિટિશિયન’ હશે.

તારીખ ૧૬મી મે પછી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ કેન્દ્રમાં એનડીએની સરકાર રચાય તો ભારતની વિદેશનીતિ કેવી હશે? ભારતમાં ચાલી રહેલી ચૂંટણી પર માત્ર દેશની જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાન, ચીન, બાંગ્લાદેશ અને જાપાન સહિતના દેશોની પણ નજર છે. યુરોપ અને અમેરિકા પણ બારીકાઈથી ભારતના આ મહાચૂંટણી પર્વનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યાં છે. પાકિસ્તાનનાં મીડિયા પર તો કેટલાંક લોકો એવું કહી રહ્યા છે કે નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બનવાની શક્યતા હોઈ પાકિસ્તાને અત્યારથી જ સરહદ પર લશ્કર ગોઠવી દેવું જોઈએ. આનાથી વધુ બેવકૂફીભરી ચર્ચા બીજા કોઈ હોઈ ન શકે.

ઇન્દિરા ગાંધીની નીતિ

હા, એ વાત સુનિશ્ચિત છે કે નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બનશે તો ભારતની વિદેશનીતિમાં કેટલાંક પરિવર્તનો આવશે. ઇિંન્દરા ગાંધીને બાદ કરતાં દેશની વિદેશનીતિ હંમેશાં નરમ રહી છે. એમાં એક નામ ઉમેરી શકાય અને તે લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનું. પાકિસ્તાનના આક્રમણનો તેમણે જડબાતોડ જવાબ આપ્યો હતો અને યુદ્ધ વખતે જ ભારત-રશિયા મૈત્રીકરાર કરી પાકિસ્તાનને મદદ કરી રહેલી વિદેશી તાકાતોને ઠંડી પાડી દીધી હતી. જવાહરલાલ નહેરુની વિદેશનીતિ નિષ્ફળ હતી અને કૃષ્ણમેનનની બેવકૂફીને કારણે જવાહરલાલ નહેરુને છેતરીને ચીને ભારત પર આક્રમણ કરી દીધું હતું. નહેરુને કારણે જ કાશ્મીરનો મામલો સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘમાં અટવાઈ ગયો. એક માત્ર ઇન્દિરા ગાંધીએ યુરોપ-અમેરિકાની પરવા કર્યા વિના પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કરી બાંગ્લાદેશને આઝાદી અપાવી હતી. તે પછી લંડનમાં બીબીસીના પત્રકાર ડેવિડ ફ્રોસ્ટના આકરા પ્રશ્નોનો જવાબ આપતાં ઇન્દિરા ગાંધીએ અમેરિકા અને પશ્ચિમના દેશોએ કરેલ યુદ્ધો અને આચરેલા નરસંહારની યાદ અપાવી ડેવિડ ફ્રોસ્ટને મૌન કરી દીધા હતા.

પાકિસ્તાન અંગે

ખેર! ફરી નરેન્દ્ર મોદી પર આવીએ. એ વાત નક્કી છે કે નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન બનશે તો ખુદ ભારતની પ્રજા તેમની પાસે ભારતનાં ગૌરવ અને ગરિમા પુનઃ પ્રસ્થાપિત થાય તેની અપેક્ષા રાખશે. એનો મતલબ એ નથી કે મોદી આવશે એટલે યુદ્ધ કરી દેશે. ન્યુક્લિઅર આયુધોથી સજ્જ પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધ કરવું શક્ય નથી. હા, અટલ બિહારી વાજપેયીના સમયમાં તેઓ બસમાં બેસી લાહોર ગયા હતા અને કવિતાઓ ગાતા હતા. તેવી વિદેશનીતિને હવે કોઈ સ્થાન નથી, કારણ કે વાજપેયીજી લાહોરમાં ફરતા હતા તે જ વખતે પાકિસ્તાનનું લશ્કર કારગિલમાં પ્રવેશી રહ્યું હતું. અમેરિકાની સખ્તાઈ અને પાબંધીને કારણે ભારતે પાકિસ્તાનની ભૂમિમાં પ્રવેશ કર્યા વિના જ કારગિલમાં મર્યાદિત એક્શનથી સંતોષ માનવો પડેલો અને તેનું બિલ ૧૦ હજાર કરોડ આવ્યું હતું. પાડોશી દેશોને પાઠ ભણાવવો એ મુત્સદ્દીગીરી નથી. પાકિસ્તાનની સાન ઠેકાણે રાખી પાકિસ્તાનને મિત્ર બનાવી અમેરિકાની ભાગલા પાડો અને રાજ કરોની કૂટનીતિને ખતમ કરવી એ જ સાચી મુત્સદ્દીગીરી છે. અમેરિકાને શસ્ત્રો વેચવામાં રસ છે અને તે માટે ભારત પાકિસ્તાન સહિત વિશ્વના અનેક દેશો યુદ્ધ કરતાં રહે તે અમેરિકા માટે જરૃરી છે. આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં નરેન્દ્ર મોદી માટે સાચો લક્ષ્યાંક પાકિસ્તાન નહીં પરંતુ અમેરિકા હોવો જોઈશે.

અમેરિકા જ સંહારક

આમેય અમેરિકાએ લોકતાંત્રિક રીતે ત્રણ વખત મુખ્યમંત્રી તરીકે ચૂંટાયેલા નરેન્દ્ર મોદીને વિઝા નહીં આપીને ભારતના લોકતાંત્રિક નાગરિકનું અપમાન જ કર્યું છે. ગોધરા કાંડ માટે નરેન્દ્ર મોદીને જવાબદાર ઠેરવનાર અમેરિકા એ વાત ભૂલી જાય છે કે બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે અમેરિકાએ જાપાનના હિરોશીમા અને નાગાસાકી પર પરમાણુ બોમ્બ ઝીંકીને ગણતરીની મિનિટોમાં ૧૦ લાખ લોકોને રાખ કરી દીધા હતા. બીજા લાખ્ખો લોકો વર્ષ સુધી કેન્સરથી પીડાઈને રીબાઈ રીબાઈને મૃત્યુ પામ્યા. મોદીને નરસંહારક કહેતા અમેરિકાએ વિયેતનામ પર આક્રમણ કરીને તેના પર બોમ્બ ઝીંક્યા હતા અને લાખ્ખો નાગરિકોને મારી નાંખ્યા હતા. અમેરિકન સૈનિકોએ સેંકડો વિયેતનામ સ્ત્રીઓને ગર્ભવતી બનાવી દીધી હતી. અમેરિકાએ તેલના રાજકારણ માટે સદ્દામ હુસેન પર ખોટો આરોપ મૂકી ઇરાક પર ચઢાઈ કરી હતી અને એક રાતમાં હજારો બોમ્બ ઝીંકી ૧૦ લાખ ઇરાકીઓને મોતને ઘાટ ઉતારી દીધા હતા. જર્મનીના હિટલર પછી સહુથી વધુ માનવ હત્યાઓ અમેરિકાએ કરી છે એ અમેરિકાને મોદી પર આક્ષેપ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. અપેક્ષા એવી હશે કે નરેન્દ્ર મોદી પાકિસ્તાન આજે જેમ અમેરિકાનું ખંડિયું રાજ છે તેવી પરિસ્થિતિમાંથી પાકિસ્તાનને પણ ઉગારે અને ભારતની ૧૨૫ કરોડની પ્રજાનું સ્વાભિમાન પુનઃસ્થાપિત કરે. ભારતમાં ધંધો કરી દેશના નાના વેપારીઓને લૂંટવાનો પરવાનો અમેરિકાની વોલમાર્ટ જેવી કંપનીઓને ન મળે તે જોવું રહેશે. એ જ રીતે અમેરિકા જવા માગતા ભારતના યુવાનોને વિઝા આપતી વખતે અમેરિકન કોન્સ્યુલેટ કચેરીમાં જે રીતે અપમાનિત કરવામાં આવે છે, તે બંધ કરાવી ભારત આવવા માગતા અમેરિકન નાગરિકો માટે વિઝાનાં ધોરણો ભારત કડક બનાવે તે જરૃરી હશે. મોદી વડાપ્રધાન બનશે તો અમેરિકાના પ્રમુખ જ મોદીનું ભવ્ય સ્વાગત કરશે એમાં કોઈ શંકા નથી.

મસ્કુલર પોલિસી?

ઘણા લોકો એવું માને છે કે નરેન્દ્ર મોદી સત્તા પર આવશે તો ભારતની વિદેશનીતિ ‘મસ્કુલર’ હશે. એનો અર્થ મસલ પાવરનો ઉપયોગ કરવો કે કેમ તે હજુ સંદિગ્ધ છે, પરંતુ વિદેશીનીતિના તજ્જ્ઞાોની માન્યતા છે કે નરેન્દ્ર મોદી ચોક્કસ અને જરૃર પડયે સખત નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતાવાળા હશે. દેશના શ્રેષ્ઠ હિતમાં જે નિર્ણયો લેવા પડશે તે નિર્ણયો તેઓ લેશે જ. મોદી એક એક્શન ઓરિએન્ટેડ લીડર છે. આજે આખા વિશ્વમાં ભારત એક સોફટ નેશન હોવાની છાપ છે તે દૂર થવી જોઈએ. ‘ગરીબ કી જોરૃ સબ કી ભાભી’ એ દિવસોનો હવે અંત આવવો જોઈએ.

જાપાન સાથે મિત્રતા

નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળની સરકાર ભવિષ્યમાં બિનજોડાણવાદી વિદેશનીતિ અપનાવે તેમ લાગતું નથી. બિનજોડાણવાદી નીતિ બોલવામાં સારી લાગે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એમ કરી શકાય કે બિનજોડાણવાદી નીતિ એટલે ન કોઈ મિત્ર ન કોઈ દુશ્મન. આજના કપરા કાળમાં આવી માયકાંગલી નીતિ ચાલે નહીં. ભારતને મજબૂત મિત્રો હોવા જોઈએ. બની શકે કે નરેન્દ્ર મોદી અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન સામે એક મજબૂત એશિયન પાવર ઊભો કરે. નરેન્દ્ર મોદીના ચીન અને જાપાનના દેશોના રાજકારણીઓ સાથે સુમધુર સંબંધો છે. ભારતના આજે પણ જાપાન સાથેના સંબંધો સારા છે. મોદીના આવ્યા બાદ તેમાં વેગ મળશે. જાપાનના વડાપ્રધાન શિન્ઝો એબે સાથે વ્યક્તિગત સંબંધો છે. ૨૦૦૭માં જાપાનના વડાપ્રધાને ટોકિયોમાં મોદીનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું હતું. એ વખતે મોદી રાષ્ટ્રીય નેતા ન હોવા છતાં જાપાનમાં એમનું ભવ્ય સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું.

ચીન સાથે સંબંધો

ચીનને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી પ્રશ્ન પેચીદો છે. તાજેતરમાં અરુણાચલમાં પ્રવચન વખતે નરેન્દ્ર મોદીએ કેટલીક રિમાર્ક્સ કરી હતી. એ અંગે કેટલાકે એવી દહેશત વ્યક્ત કરી હતી કે અરુણાચલની સુરક્ષા માટે મોદીનું શાસન ચીન સામે કોઈ એક્શન લેશે,પરંતુ ચીને જાતે જ એવું નિવેદન કરીને એ વાતને ખારીજ કરી દેતાં કહ્યું હતું કે “ચૂંટણી ઝુંબેશ વખતે આવા સ્થાનિક મુદ્દા પર બોલવું જ પડે છે.” નિષ્ણાતો માને છે કે મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારત-ચીન વચ્ચે વેપારી સંબંધો ખીલી ઊઠશે. અત્યાર સુધીમાં નરેન્દ્ર મોદી ચાર વખત ચીનનો પ્રવાસ ખેડી ચૂક્યા છે. ચીનના ગ્રેટ હોલ ઓફ ધી પીપલ ખાતે તેમનું ભવ્ય સ્વાગત થઈ ચૂક્યું છે. આ અસાધારણ ઘટનાની ભારતનાં મીડિયાએ ઉપેક્ષા કરી હતી. મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારત અને ચીનના સંબંધો મજબૂત બનવાની સંભાવના છે.

વળી ઇન્દિરા ગાંધીએ પહેલો અને વાજપેયીએ બીજો પ્રાયોગિક પરમાણુ ધડાકો કર્યો તે પછી દુનિયા ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. હવે પાકિસ્તાન, કોરિયા અને શાયદ ઈરાન પાસે પણ પરમાણુ બોમ્બ છે ત્યારે ભારતે તેના ન્યુક્લિઅર પ્રોગ્રામને અપગ્રેડ કરવો પડશે. પરમાણુ બોમ્બ ધડાકો કરવાથી વિશ્વનું ધ્યાન ભારત પર કેન્દ્રિત કરી શકાય છે.

ન્યુક્લિઅર પોલિસી

હવે સહુથી અગત્યની વાત ભારતની ન્યુક્લિઅર પોલિસીની. સામાન્ય માનવી એવું માનવા જરૃર પ્રેરાય કે નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ કેન્દ્રમાં સરકારની રચના થશે તો મોદી પણ ઇન્દિરા ગાંધી અને વાજપેયીની જેમ પોખરણમાં પરમાણુ વિસ્ફોટ કરી ભારતની તાકાતનું પ્રદર્શન કરશે, પરંતુ તેમ કરવાથી દેશને કોઈ ફાયદો થતો નથી, કારણ કે વિશ્વને હવે ખબર જ છે કે ભારત એક ન્યુક્લિઅર પાવર ધરાવતો દેશ છે. જ્યારે જ્યારે ભારતે પરમાણુ ધડાકા કર્યા છે ત્યારે ત્યારે ભારતે અનેક આર્થિક પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડયો છે. પરમાણુ પ્રયોગ કરવાથી ભારતની આર્થિક યાતનાઓ વધી શકે છે. ભારત અનેક પ્રકારની સહાય ગુમાવી શકે છે. ભારતની અગ્રતા યુદ્ધ નહીં પરંતુ ગરીબી સામેના યુદ્ધની છે. હા, એક વાત ચોક્કસ છે કે ભાજપે ‘ઈન્ડિપેન્ડેન્ટ સ્ટ્રેટેજિક ન્યુક્લિઅર પ્રોગ્રામ’ને અપડેટ કરવાનો ઈશારો કર્યાે છે. બની શકે કે, ન્યુક્લિઅર શસ્ત્રોનો ‘નો ફર્સ્ટ યુઝ’ સિદ્ધાંત હવે ત્યજી દેવો પડે. અત્યારે ભારત કે પાકિસ્તાને પહેલાં ન્યુક્લિઅર શસ્ત્રનો ઉપયોગ કરવો નહીં એવી સમજૂતી છે. મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ આ બદલાવ આવે તેવી શક્યતા કેટલાક જોઈ રહ્યા છે. એ વાત ચોક્કસ છે કે નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં દિલ્હીમાં સરકાર રચાશે તો ભારતની ન્યુક્લિઅર પોલિસીમાં પણ ફેરફાર આવશે અને તેને સમયની માગ પ્રમાણે અપડેટ કરાશે. નરેન્દ્ર મોદીએ સ્પષ્ટતા કરી જ કે પાકીસ્તાન સાથે સંઘર્ષની નીતિ અખત્યાર કરવામાં આવશે નહીં પરંતું રાષ્ટ્રહીતને સૌથી વધુ અગ્રતા આપવામાં આવશે. અણુંધડાકો કર્યા વગર પણ લાલ આંખ રાખી શકાય છે અને તે તરકીબો મોદી સારી રીતે જાણે જ છે. પડોશી દેશો એ વાત ન ભુલે કે નરેન્દ્ર મોદી એક એક્ક્શન ઓરિએન્ટેડ લીડર છે

જયલલિથાએ તેમના બધા જ ઉમેદવારોને એક ચોક્કસ સમયે ઉમેદવારી ફોર્મ ભરાવ્યું

ભાજપના વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૪મી એપ્રિલે વારાણસીથી ઉમેદવારીપત્ર ભર્યું. ઝોમની જન્મ તારીખ તા.૧૫ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૫૦ છે. બપોરે ૧૨-૨૧ મિનિટે તેમનો જન્મ થયો હતો. ઝા. ૨૪મી એપ્રિલે ભદ્રાકાળ હોવાનું જ્યોતિષીઓએ શોધી કાઢયું હતું. ભદ્રાએ શનિદેવના બહેન છે અને સૂર્યદેવના પુત્રી છે. ભદ્રાના ૧૧ નામો છે. દેવતાઓ પણ ભદ્રાથી ગભરાય છે. રૃમ છતાં જ્યોતિષીઓ માને છે કે ભદ્રાનો અર્થ જ કલ્યાણ છે તેથી આ દિવસે કેટલીક પૂજાવિધિ કરાવ્યા બાદ ફોર્મ ભરવામાં વાંધો નથી એવો જ્યોતિષીઓનો મત હતો. કહેવાય છે કે ભદ્રાકાળની ઘડી વીતિ ગયા બાદ જ ફોર્મ ભરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓના કારણે માઈકવાળા, મંડપવાળા, ભાડાની જીપવાળા, પ્રિન્ટિંગ પ્રેસવાળા, એડ. કંપનીવાળા અને રેલીઓમાં લોકોને લાવવાવાળા કોન્ટ્રાક્ટરોને તો તડાકો છે જ પરંતુ જ્યોતિષીઓ અને તાંત્રિકોને પણ ભારે મોટી ઘરાકી નીકળી છે. ચૂંટણીનું ફોર્મ ભરતા પહેલાં લગભગ તમામ ઉમેદવારોને જ્યોતિષીઓ પાસે જઈ વિજય મુહૂર્તની જ ખોજ કરાવી છે. દ્ધાજરાત અને દેશના ઘણા દિગ્ગજનેતાઓને પોતાના પ્રાઈવેટ ફેમિલી ડોક્ટરની જેમ ફેમિલી એસ્ટ્રોલોજર અને પરિવારના ‘ગુરુ’ છે, તેમાં તાંત્રિક પણ ટ્વૈ શકે છે.

આ વખતે પહેલી જ વાર દેશભરમાં લોકસભાની ચૂંટણી દરમિયાન ભારે મતદાન થઈ રહ્યું છે. પરંતુ દક્ષિણના રાજ્યો આંધ્રપ્રદેશ,તેલંગાણા, તામિલનાડુ, કર્ણાટક અને કેરલમાં રાહુકાળમાં મોટાભાગના રાજનેતાઓ ફોર્મ ભરતા નથી, કારણ કે હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં આ ઘડીને અશુભ દર્શાવવામાં આવી છે. દેશના બાકીના હિસ્સાની જેમ દક્ષિણ ભારતની રાજનીતિ શુકન, અપશુકન અને અંધ વિશ્વાસના સહારે ચાલે છે. રૃમ તો આખા દેશમાં મોટાભાગના હિન્દુઓ રાહુ કાળથી ડરતા હોય છે પરંતુ દક્ષિણ ભારતના રાજનેતાઓ આ સમયગાળામાં સહુથી વધુ સાવધાની રાખે છે. રૃ ડરના કારણે જ તામિલનાડુના મુખ્યમંત્રી જયલલિથાએ પુડુચેરીની એક સીટ સહિત પોતાના તમામ ૪૦ ઉમેદવારોને સૂચના આપી હતી કે તેઓ તા.૧લી એપ્રિલે બપોરે ૧૨-૪૦ થી ૩ વાગ્યાની વચ્ચે જ તેમના ઉમેદવારી પત્ર ભરે. રૃ સમયગાળાને જ્યોતિષીઓએ સહુથી વધુ શુભ માન્યો હતો. રૃડીએમટ્વૈ સુપ્રીમો તામિલનાડુની બધી જ ૪૦ બેઠકો જીતવા માંગે છે, જેથી તેઓ વડા પ્રધાનપદ માટે દાવો કરી શકે. રૃડીએમકેના બધા જ ૪૦ ઉમેદવારોએ એ સમયગાળા દરમિયાન જ ઉમેદવારીપત્રો ભર્યાં હતા. રૃ દિવસે માત્ર એડીએમકેના જ ઉમેદવારોએ જ નહીં પરંતુ ભાજપાની સહયોગી પાર્ટી એમડીએમકેના પ્રમુખ વાઈકોએ પણ બપોરે ૧-૪૦ વાગે પોતાનું ઉમેદવારીપત્ર ભર્યું હતું. વાઈકો આમ તો રેશનલ એટલે કે તર્કવાદી દ્રવિડ વિચારધારાના સમર્થક માનવામાં આવે છે પરંતુ તેમણે પણ શુભ ઘડી જોયા બાદ જ ફોર્મ ભર્યું. રૃલબત્ત, વાઈકો સાર્વજનિક ટ્વૈ આ વાત સ્વીકારશે નહીં. રૃ જ ટ્વૈ કેટલાક સપ્તાહ પૂર્વે આકરી ગરમીમાં ડીએમકેના સમર્થકોને તેમના નેતા સ્તાલિનને સાંભળવા એક કલાક કરતાં વધુ સમય ઈઙ્મતજાર કરવો પડયો, કારણ કે સ્તાલિન એ દિવસે ‘રાહુકાળ’થી બચવા માગતા હતા.

આ તો પારંપારિક નેતાઓની વાત થઈ પરંતુ નંદન નિલેકણી કે જેમણે મધ્યમ વર્ગની પૃષ્ઠભૂમીમાંથી બહાર નીકળીને સર્વશ્રેષ્ઠ કોલેજ અને યુનિર્વિસટીમાંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું છે અને અબજોપતિ બન્યા છે પરંતુ તેમને પણ જ્યોતિષીઓએ ફદ્બાવી દીધા. જ્યોતિષીઓએ નંદન નિલેકણીને એવી સલાહ આપી કે તેમણે શુક્રવારે બપોરે ૧૨-૨૬ વાગે જ પોતાનું ઉમેદવારીપત્ર ભરવું,કારણ કે આ જ સહુથી વધુ શુભ મુહૂર્ત છે. નિલેકાણી દક્ષિણ બેંગલુરૃની સંસદીય બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. રૃમણે ચૂંટણીના રિર્ટિંનગ ઓફિસરને બપોરના ૧૨-૧૫થી ૧૨-૪૫નો સમય અનામત કરાવ્યો હતો. પરંતુ એક અપક્ષ ઉમેદવાર એ પહેલાં એ જ સમયે ઘૂસી ગયો અને નિલેકણી બપોરે ૧૨-૩૫ વાગે જ પોતાનું ફોર્મ ભરી શક્યા. ઝો પછી નિલેકણીના સમર્થકોએ આરોપ મૂક્યો કે ભાજપાવાળાઓએ જ એ અપક્ષ ઉમેદવારને પ્લાન્ટ કર્યો છે.

મેંગલોરના બાયોકેમિસ્ટ્રીના પ્રોફેસર નરેન્દ્ર નાયકે કર્ણાટકના એ વખતના મુખ્યમંત્રી યદુયરપ્પા પર એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે,યદુયરપ્પા તેમની ખુરશી બચાવવા કાલા જાદુ અને તાંત્રિકોને શરણે ગયા હતા, પરંતુ એવો કોઈ જાદુ કામ આવ્યો ન હોતો અને યઢ્ઢુયરપ્પાએ સત્તા છોડવી પડી હતી. યદુયરપ્પા તેમની ખુરશી બચાવવા કેટલાંયે મંદિરોમાં જઈ માથું ટેકવી આવ્યા હતા. ઝોઓ જે મંદિરોમાં જતા હતા તે મંદિરો કેટલાંક તો સાવ નિર્જન જ હતા.

બિહારના ચર્ચાસ્પદ નેતા લાલુપ્રસાદ યાદવે તાજેતરમાં તેમના નિવાસસ્થાને એક સ્વિમિંગ પૂલ બનાવરાવ્યો હતો. ઝો પછી તેમના પક્ષમાં બળવો થયો. કોઈ જ્યોતિષીએ કહ્યું કે, આ સ્વિમિંગ પૂલ વાસ્તુશાસ્ત્રની દૃષ્ટિએ ખોટી દિશામાં છે, તેનું સ્થળાંતરણ કરી નાંખો. રૃ સ્વિમિંગ પૂલના કારણે જ પક્ષમાં બગાવત થઈ છે તે પછી લાલુએ એ સ્વિમિંગ પૂલમાં માટી ભરી તેન પૂરી દીધો. લાલુપ્રસાદનો એક અઘોરી જેવો ગુરુ પણ છે અને અવારનવાર આ સાધુ પાસે જઈ કેટલીક વિધિઓ કરાવે છે. જીલમાં જવું ના પડે તે માટે પણ તેઓ સાધુ પાસે ગયા હતા અને જેલમાંથી બહાર આવ્યા બાદ પણ આ અઘોરી જેવા સાધુ પાસે ગયા હતા. ગ્દવે પૂર્વ વડાપ્રધાન દેવેગૌડાની વાત. દેવેગૌડાએ દિલ્હીમાં તેમના નિવાસસ્થાનની બધી જ બારીઓ અને દરવાજાની દિશા બદલાવી નાંખી હતી કારણ કે જ્યોતિષીઓની એવી સલાહ હતી કે સત્તા ટકાવી રાખવા તમારે આમ કરવું પડશે પરંતુ દેવેગૌડાએ સત્તા છોડવી પડી અને સહુથી ઓછા સમય માટે વડાપ્રધાન તરીકે રહ્યા.

રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી વસુંધરા રાજેએ ૧૩-૧૩ વાગેના એટલે કે ૧ વાગીને ૧૩ મિનિટે મુખ્યમંત્રીપદ તરીકે શપથ લીધા હતા તેમના ઘરનું સરનામું પણ ૧૩, સિવિલ લાઈન્સ છે. ન્ન્ કે મુખ્યમંત્રીના સત્તાવાર નિવાસસ્થાનનું સરનામું ૮, સિવિલ લાઈન્સ છે પરંતુ વસુંધરા રાજે ૧૩ નંબરનો બંગલો જ પસંદ કર્યો છે. ઝોમના પ્રારંભિક મંત્રીમંડળની સંખ્યા પણ ૧૩ હતી. રાજનેતાઓ ભલે અલગ અલગ વિચારધારા ધરાવતા હોય પરંતુ પોતાના ચૂંટણી અભિયાનની શરૃઆત તો કોઈને કોઈ ધર્મસ્થળ પર જઈ માથું ટેકવીને જ કરે છે. સોનિયા ગાંધી, તેમના પુત્ર રાહુલ ગાંધી અને નરેન્દ્ર મોદી પણ ઈન્દોર નજીક આવેલા એક પ્રાચીન ટ્વૈ મંદિરના મુખ્ય પૂજારી ઋષભ બાપજી મહારાજના આશીર્વાદ લેવા ગયા હોવાનું કહેવાય છે. મધ્યપ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલા અને પછી શિવરાજસિંહ ચટ્વૈ પણ આ જ મંદિરમાં આશીર્વાદ લેવા ગયા હતા, મોહન ભાગવત પણ.

આઝાદી બાદ દેશની રાજનીતિમાં સહુથી વધુ નહેરુ- ગાંધી પરિવાર છવાયેલું રહ્યું. દિલ્હીની ગલિયારોમાં એક એવી માન્યતા પણ છે કે સત્તાનો લોહીના બ્લડ ગ્રૂપ સાથે નિકટનો સંબંધ છે. રૃખિલેશ યાદવ અને મુલાયમસિંહ બી પોઝિટિવ બ્લડ ગ્રૂપ ધરાવે છે,અને તે બંને ઉત્તરપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી બન્યા. નહેરુ પરિવારમાં ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધી પરિવારનું બ્લડ ગ્રૂપ ઓ નેગેટિવ હતું અને તે બંને દેશના વડાપ્રધાન બન્યા. ઁહુલ ગાંધી અને તેમની મટ્વૈ સોનિયા ગાંધીનું બ્લડ ગ્રૂપ ઓ પોઝિટિવ છે. સંજોગોના કારણે બંને આજ સુધી વડાપ્રધાન બની શક્યાં નથી. સોનિયા ગાંધી માટે તેમનું વિદેશી મૂળ નેગેટિવ ફેક્ટર બન્યું અને તેઓ વડાપ્રધાન ના બની શક્યાં. રૃ જ ટ્વૈ રાહુલ ગાંધી સરકાર વિરોધી લહેરનો સામનો કરી રહ્યા છે. પરંતુ રાહુલની બહેન પ્રિયંકા ગાંધીનું બ્લડ ગ્રૂપ ઓ નેગેટિવ છે જે ઈન્દિરા ગાંધીનું હતું, તો ભવિષ્યમાં શું પ્રિયંકા ગાંધી એક દિવસ વડાપ્રધાન બનશે ?

–          દેવેન્દ્ર પટેલ

• ચૂંટણી લડતા નેતાનું નહીં પણ એક નર્તકીનું પ્રવચન
• વિશ્વવિખ્યાત કોલંબિયન પોપસિંગર-ડાન્સર શકીરાએ ઓક્સફર્ડ યુનિ.માં સંબોધન કર્યું

નેતાઓના આક્ષેપો, પ્રતિઆક્ષેપો, ગાળાગાળી અને ઝેર ઓકતાં ભાષણોથી કંટાળ્યા હોવ તો ચાલો આજે તમને એક એવી વ્યક્તિનું ભાષણ સંભળાવીએ કે જે રાજકારણી નથી, ઉમેદવાર નથી,સત્તાકાંક્ષી નથી અને તેને કદીયે ચૂંટણી લડવાની ઇચ્છા નથી. એ છે શકીરા. એક ખૂબસૂરત પોપસિંગર અને નર્તકી.

આખું નામ છે : ઇઝાબેલ મેબારક રિપોલ શકીરા, પણ આખી દુનિયા તેને માત્ર શકીરાના નામે જ ઓળખે છે. તે ગાયક છે, ડાન્સર છે અને કોરિયોગ્રાફર પણ છે. ‘હિપ્સ ડોન્ટ લાઈ’ શીર્ષકવાળા મ્યુઝિક આલ્બમથી તે આખા વિશ્વમાં જાણીતી છે. કોલંબિયામાં જન્મેલી શકીરા ‘વ્હેન એવર વ્હેર એવર’ તથા ‘વાકા વાકા’ ગીતોથી પણ જાણીતી છે. શકીરા અત્યાર સુધીમાં બે ગ્રેમી એવોર્ડ્સ, સાત લેટિન ગેમી એવોર્ડ્સ અને ૧૨ બિલબોર્ડ લેટિન મ્યુઝિક એવોર્ડ્સ જીતી ચૂકી છે. લોકો તેને બેલી ડાન્સર તરીકે વધુ ઓળખે છે, પરંતુ ઘણા ઓછા લોકોને એ વાતની ખબર છે કે, લેબેનિઝ પિતા અને કોલંબિયન માતાની પુત્રી શકીરાએ માત્ર ૮ વર્ષની વયે તેનું પહેલું ગીત લખ્યું હતું અને ૧૩ વર્ષની વયે પહેલું ગીત રેકોર્ડ કરાવ્યું હતું.

આખી દુનિયા જેના ગીત અને ડાન્સ પર પાગલ છે એવી શકીરા માત્ર પોપગાયક કે ડાન્સર જ નથી. આજે આ કક્ષમાં એને સ્થાન એટલા માટે મળ્યું છે કે, શકીરા ગાયક અને ડાન્સર હોવા ઉપરાંત સમાજસેવિકા પણ છે. શકીરાએ તેના વતન કોલંબિયામાં રહેતાં ગરીબ બાળકોને મદદ કરવા એક ફાઉન્ડેશન પણ ઊભું કર્યું છે. એમાં ગરીબ બાળકોને તે શિક્ષણ આપવાનું કામ મોટા પાયે કરી રહી છે. તે ‘યુનિસેફ’ની ગુડવીલ એમ્બેસેડર પણ છે. ૨૦૧૦માં યુનાઈટેડ નેશન્સ લેબર ઓર્ગેનિઝેશન દ્વારા તે સન્માનિત પણ છે. આવી શકીરાને તાજેતરમાં ઓક્સફર્ડ યુનિર્વિસટી ખાતે પ્રવચન આપવા ખાસ આમંત્રિત કરવામાં આવી હતી.

ઓક્સફર્ડ યુનિર્વિસટીમાં વિદ્યાર્થીઓ અને અધ્યાપકોને સંબોધન કરતાં શકીરાએ કહ્યું : “આ ઓક્સફર્ડ યુનિયનને દુનિયાના મહાન લોકોએ સંબોધિત કર્યું છે, પણ હું તો કોલંબિયાની એક સામાન્ય છોકરી છું. આ મંચ પરથી સંબોધવા મને તક મળી, તે મારા માટે ગર્વની વાત છે. એ જોઈને મને આનંદ થાય છે કે, અહીં આટલાં બધાં વિદ્યાર્થીઓ અને વિર્દ્યાિથનીઓ હાજર છે, પરંતુ આજે અહીં કોઈ મનોરંજન થવાનું નથી. ના તો હું તમને કોઈ ગીત સંભળાવીશ કે ના તો કોઈ ડાન્સ કરીશ. આજે કેટલાક સામાજિક વિષયો પર વાત કરીશ. અમારા જેવા કલાકારો બહુ કલ્પનાશીલ હોય છે. જ્યારે હું અહીં આવી રહી હતી ત્યારે હું વિચારી રહી હતી કે,પહેલાં આ દુનિયા કેવી હતી અને આવનારા ૫૦ વર્ષો બાદ કેવી હશે ? હું માનું છું કે યુવાનોના વિચાર અને તેમના ઇરાદા જ આ દુનિયાને બદલી શકશે.”

“હું એવું નથી માનતી કે, પહેલાંના પુરાણા દિવસો જ સારા હતા. હું માનું છું કે, આવતીકાલ આજ કરતાં વધુ બહેતર હશે. ૫૦ વર્ષ પછી જે પડકારો આવવાના છે તેને પહોંચી વળવા આજથી જ તૈયારીઓ કરવી પડશે. આવતીકાલને સુંદર બનાવવા આજથી જ વિચાર કરવો પડશે. ભવિષ્યની બાબતમાં મારું એક સ્વપ્ન છે. સમાજની હાલત સુધારવા જે કાંઈ કરવું જરૃરી છે તેની શરૃઆત આજથી જ કરવી જોઈએ.”

શકીરા બોલી હતી : “આપણે વિશ્વભરમાં શિક્ષણનો પ્રસાર કરવા માગીએ છીએ. હું સ્પષ્ટપણે માનું છું કે, સમાજની હાલત સુધારવા માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે શિક્ષણ. શિક્ષણ દ્વારા જ દુનિયાની સૂરત બદલી શકાશે. આ મહાન કાર્યમાં ઓક્સફર્ડ યુનિર્વિસટી જેવી સંસ્થાઓ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આપના જેવા યુવાનો માટે આ કામ આસાન છે. આપણે બધાએ ભેગાં થઈ એક થીંક ટેન્ક બનાવવી પડશે. આપણે એવા લોકોને સાથે લાવીએ કે જેઓ એકબીજાને પ્રેરિત કરે. આવા જ નેટવર્ક દ્વારા દુનિયાની તમામ સમસ્યાઓ હલ કરી શકાશે. ટેક્નોલોજીએ આપણા જીવનને બદલી નાખ્યું છે. આ ટેક્નોલોજીની મદદથી જ દુનિયાની પરેશાનીઓ દૂર કરવાની છે.”

તે કહે છે : “હું માનું છું કે, શિક્ષણ ઉમ્મીદોની ટિકિટ છે. શિક્ષણ જ સ્વપ્નો પૂરાં કરવાનો માર્ગ છે. મારો જન્મ કોલંબિયામાં થયેલો છે. મેં પોતે સામુદાયિક સંઘર્ષ અને હિંસાના દર્દને અનુભવ્યું છે. મેં લોકોને ગરીબી અને અસમાનતાના ડંખને સહન કરતાં જોયા છે. વિકાસશીલ દેશો માટે શિક્ષણ વિલાસિતા અર્થાત્ લક્ઝરી છે, અધિકાર નથી. આવા દેશોમાં દરેક બાળકને શિક્ષણ પ્રાપ્ત થવાનું નસીબમાં હોતું નથી. માત્ર ધનવાન અને સંપન્ન લોકો જ પોતાનાં બાળકોને ભણવાની સુવિધા આપી શકે છે. મેં એવાં ગરીબ પરિવારોની તડપન પણ જોઈ છે કે, જેઓ તમામ અભાવોની વચ્ચે પણ પોતાનાં સંતાનોને સ્કૂલમાં મોકલવા મથામણ કરે છે. મેં એવો સમાજ જોયો છે જેમાં ગરીબીમાં જન્મ લેવો તેનો મતલબ છે- ગરીબીમાં જ મૃત્યુ પામવું.”

“હું નથી માનતી કે દુનિયાના દરેક બાળકને શિક્ષણ આપવું અસંભવ છે. સરકાર અગર નિર્ણય કરી લે તો દરેક બાળકને શિક્ષણ આપવું શક્ય છે. વિશ્વના તમામ ગરીબ બાળકોને શિક્ષણ મફત હોવું જોઈએ. આ માટે સ્કૂલની ફી માફ કરવી પડશે, શ્રેષ્ઠ શિક્ષકોની ભરતી કરવી પડશે અને ગરીબ બાળકોને મફત પુસ્તકો આપવા પડશે. દરેક બાળકને સ્કૂલમાં જ વિનામૂલ્યે ભોજન આપવું પડશે. કોઈપણ બાળક ભૂખ્યા પેટે ભણી શકે નહીં. હું એક વાત અહીં સ્પષ્ટ કરી દેવા માગું છું કે, શિક્ષણ પર ખર્ચ કરવાનો મતલબ એ નથી કે તમે કોઈ દાન કરી રહ્યા છો, કોઈ પર અહેસાન કરી રહ્યા છો. બાળકોને શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ આપી આપ આપના દેશને જ શ્રેષ્ઠ બનાવી શકશો.”

શકીરા કહે છે : “શિક્ષણ દ્વારા જ દુનિયામાં શાંતિ અને સ્થિરતા લાવી શકાશે. આર્થિક તંગી અને બેહાલ પરિસ્થિતિમાં જીવતાં બાળકો ખોટા માર્ગે જવાની શક્યતા છે. આતંકી સંગઠન તેમને લાલચ આપીને બહેલાવી શકે છે. તેઓ ડ્રગ્સ અને અપરાધની દુનિયામાં જઈ શકે છે. બાળકોને સ્કૂલે મોકલીને આપણે તેમને એ રસ્તે જતાં રોકી શકીશું. હું ઇચ્છું છું કે, શિક્ષણ જ વિશ્વશાંતિનો એક હિસ્સો બને. આપણે અફઘાનિસ્તાનમાં શાંતિ મિશન માટે ૩૦ હજાર સૈનિકોના બદલે ૩૦ હજાર શિક્ષકો મોકલીએ અને તે ત્યાંનાં બાળકોને ભણાવે. શિક્ષણ જ દુનિયામાં ક્રાંતિ લાવી શકશે. આજે આપણે બાળકોને ભણાવીશું, તો કાલે તેઓ ડોક્ટર બની કોઈનો ઇલાજ કરશે. વૈજ્ઞાનિક બની ચંદ્ર પર સંશોધન કરશે અને શાંતિદૂત બની દુનિયામાં અમન ફેલાવશે. શાંતિ મિશનનો મતલબ એ નથી કે, દુનિયાભરના દેશો પર દાદાગીરી કરવી, બલકી તેનો મતલબ છે દુનિયાને શિક્ષિત કરવી. હું આવા સુંદર ભવિષ્યનું સ્વપ્ન નિહાળી રહી છું.”

અને શકીરાનું પ્રવચન અહીં પૂરું થાય છે. ઓક્સફર્ડ યુનિર્વિસટીનો આખોય હોલ તાળીઓથી ગૂંજી ઊઠે છે. ભારતમાં ચૂંટણીઓ ચાલી રહી છે ત્યારે ભાગ્યે જ કોઈ નેતાએ આવું પ્રવચન કર્યું છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય મહામંત્રી જનાર્દન દ્વિવેદીએ ગાંધી પરિવારના અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દાને સ્પર્શીને એક મધપૂડાને છંછેડયો છે. તેમણે કહ્યું કે, ‘ખુદ રાજીવ ગાંધીએ મને એક વાર કહ્યું હતું કે, પ્રિયંકા નાની હતી ત્યારથી તેને રાજનીતિમાં રસ હતો.’એથી યે આગળ વધીને તેમણે કહ્યું કે, ‘પ્રિયંકામાં રાજનીતિ અને રાજનીતિની ભાષાની સમજ પહેલેથી જ છે. મારી પાસે તેના પુરાવા છે પરંતુ હાલ હું તે જાહેર કરીશ નહીં.’

જનાર્દન દ્વિવેદીના આ વિધાન બાદ કોંગ્રેસની ભીતર કેટલોક ગણગણાટ શરૂ થયો છે. પ્રિયંકાને પહેલેથી જ પેલેસ પોલિટિક્સનું હુકમનું પત્તું માનવામાં આવે છે. સામાન્ય લોકો માને છે કે, પ્રિયંકા તેમની દાદી ઇન્દિરા ગાંધી જેવા દેખાય છે. પ્રિયંકાના ચહેરા પર સતત સ્મિત રેલાતું હોય છે. તેઓ આસાનીથી લોકો માટે ઉપલબ્ધ છે. ચહેરા પર ગુસ્સો નથી. હેરસ્ટાઇલ અને સાડી પહેરવાની સ્ટાઇલ પણ ઇન્દિરા ગાંધી જેવી જ છે. પ્રિયંકા ગાંધીને સોનિયા ગાંધી કે રાહુલ ગાંધીના સંસદીય મત વિસ્તારો પૂરતાં જ સીમિત રાખવામાં આવ્યા છે. રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ આખા દેશમાં તેમને મેદાનમાં ઉતારવામાં આવ્યા નથી. અલબત્ત લોકોને અને ખુદ કોંગ્રેસીઓને તેનો ઇન્તજાર છે. બહુ ઓછા લોકોને એ વાતની ખબર છે કે દરેકને મોટા ઘરમાં એક પેલેસ પોલિટિક્સ હોય છે. રાજકારણમાં કોણે આવવું તે કોઇવાર સિનિયર્સ નક્કી કરે છે તો કોઇવાર સભ્યો ખુદ. તેમાં પણ એક રાજનીતિ હોય છે અંદરો અંદર પણ.

મીડિયાએ એકવાર પ્રિયંકાને પૂછયું હતું : ‘તમે રાજનીતિમાં આવશો’? – એ પ્રશ્નનો જવાબ તેમણે ‘ના’ માં આપ્યો હતો. પરંતુ એક વાર તેમના પતિ રોબર્ટ વાડેરા બોલી ગયા હતાઃ ‘પ્રિયંકા ભવિષ્યમાં રાજનીતિમાં આવી પણ શકે છે. ફરી એ જ સવાલ મીડિયાએ તેમના પતિનો હવાલો આપીને પ્રિયંકાને પૂછતાં તેમણે હસીને જવાબ આપ્યો હતો : ‘મારા હસબન્ડને તમે ફસાવી દીધાને?’

અલબત્ત ઘણા એમ પણ માને છે કે, રોબર્ટ વાડેરા સામે કેટલાક આક્ષેપોના કારણે જ પ્રિયંકાને રાજનીતિથી દૂર રાખવામાં આવ્યા છે. કારણકે પ્રિયંકાને રાષ્ટ્રીય સ્તર પર મેદાનમાં ઉતારવામાં આવે તો હરિયાણામાં ખોટી રીતે જમીન સંપાદન કરવાના આક્ષેપોથી માંડીને બીજા અનેક પ્રશ્નો વિપક્ષ ઊભા કરે. આ સંદર્ભમાં બીજી પણ એકવાત નોંધપાત્ર રહી છે કે સોનિયા ગાંધી રાયબરેલી મત વિસ્તાર માટે ફોર્મ ભરવા ગયા ત્યારે તે વખતે પ્રિયંકા કે રોબર્ટ વાડેરા ગેરહાજર હતાં. આ વાત અત્યંત સૂચક માનવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી આવું કદી બન્યું નથી. લાગે છે કે ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં પ્રિયંકાના પતિ રોબર્ટ વાડેરાનો મુદ્દો વિપક્ષને ઉછાળવાની તક ના મળે તે હેતુથી જ તેઓ ગેરહાજર રહ્યા હતા તેમ માનવામાં આવે છે. આમ છતાં ભાજપાના વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર નરેન્દ્ર મોદીએ તો એક જાહેરસભામાં રોબર્ટ વાડેરા પર આકરો વ્યંગ કરતાં કહ્યું જ : ‘રાહુલ ગાંધી જીજાજીને દેશના ચોકીદાર બનાવશે?’

રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસમાં ગાંધી પરિવારના એક વફાદાર જૂથને લાગે છે કે, ‘કોંગ્રેસ અત્યારે તેના સહુથી કપરા કાળમાંથી પસાર થઇ રહી છે ત્યારે નરેન્દ્ર મોદીની આંધીને ખાળવા માટે પ્રિયંકા ગાંધીનો રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉપયોગ કરવો જોઇએ. પ્રિયંકા ગાંધી એક એવં કેરિશ્મેટિક વ્યક્તિત્વ છે કે જેને જોવા-સાંભળવા લોકો આપોઆપ જ આવશે.’ આ દલીલની સામે બીજી દલીલ એવી છે કે હવે પ્રિયંકા ગાંધીને રાષ્ટ્રીય સ્તરે મેદાનમાં ઉતારવામાં આવે તો તેનો અર્થ એ થાય કે રાહુલ ગાંધી નિષ્ફળ સાબીત થઇ રહ્યા છે. અથવા તો કોંગ્રેસ કાર્યકરોને રાહુલ ગાંધીની નેતાગીરીમાં વિશ્વાસ નથી.’ આ બંને દલીલો જોતાં કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય નેતાઓની ભીતર એક વૈચારિક ઘમાસાણ છે એ વાત નક્કી છે. સાથે સાથે એ વાત પણ ચર્ચાય છે કે, દેશના તમામ ઓપિનિયન પોલ્સના સર્વેક્ષણો કોંગ્રેસ બે આંકડામાં જ સીમિત થઇ જાય તેવો નિર્દેશ કરે છે તેથી હજુ પણ સમય છે કે, કોંગ્રેસને બચાવવા હુકમના પત્તા તરીકે પ્રિયંકા ગાંધીને રાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં સક્રિય કરવા. આ સંદર્ભમાં કોંગ્રેસના મહામંત્રી જનાર્દન દ્વિવેદીનું આ તબક્કે આવેલું વિધાન સૂચક મનાય છે.

પ્રિયંકા ગાંધી આમ તો જાહેરમાં બહુ આવતા નથી પરંતુ ૨૦૦૮માં ‘સોસાયટી’ નામના એક મેગેઝીને સ્ફોટક અહેવાલ પ્રગટ કર્યો હતો જેમાં એવું લખવામાં આવ્યું હતું કે, ‘રાજીવ ગાંધીની હત્યામાં સામેલ નલિનીને મળવા પ્રિયંકા ગાંધી જેલમાં ગયા હતા.’

આ મેગેઝીને ‘સ્પ્લીટ ઓવર એ સેન્ટેન્સ’ શીર્ષક હેઠળ એમ લખ્યું હતું કે, રાજીવ ગાંધીના હત્યારાઓને મળવાની બાબતમાં ગાંધી પરિવારમાં મતભેદો છે એમાં એમ પણ લખવામાં આવ્યું હતું કે, ‘સોનિયા ગાંધી અને પ્રિયંકાને રાજીવ ગાંધીની હત્યામાં સામેલ નલિની માટે સહાનુભૂતિ છે.’ જ્યારે રાહુલ ગાંધી એવું બોલ્યા હતા કે, ‘મારા પિતા રાજીવ ગાંધીની હત્યા અંગે અમને હજુ ન્યાય મળ્યો નથી. આપણી લીગલ સિસ્ટમ ઘણી ધીમી છે. મારા પિતાની હત્યામાં ૪૦ માણસો સંડોવાયેલા છે પણ હજુ તેમને સજા થઇ નથી.’ રાહુલ ગાંધીનું આ નિવેદન ૨૦૦૮ના વર્ષનું છે. આમ ગાંધી પરિવારની ભીતર વૈચારિક મતભેદો છે કે કેમ તે કળવું મુશ્કેલ છે.

કેટલાક લોકો એમ માને છે કે રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી બેઉને એક સાથે રાજનીતિમાં ઉતારવામાં આવે તો એક જ પક્ષમાં અને એક જ ઘરમાં બે પાવર સેન્ટર ઊભા થાય. એક જ ઘરમાં જેટલા પાવર સેન્ટર વધુ એટલો આંતરિક સંઘર્ષ પણ વધુ એ કુદરતી નિયમ છે. દેશના મોટા ઔદ્યોગિક ગૃહોમાં મુકેશ અંબાણી અને અનિલ અંબાણી પરિવારનો સંઘર્ષ, ગ્વાલિયરના રાજવી પરિવારમાં વિજ્યારાજે સિંધિયા અને તેમના જ પુત્ર માધવરાવ સિંધિયા પરિવારનો સંઘર્ષ, બિહારમાં લાલુ યાદવ અને તેમના સગા સાળા વચ્ચેનો સંઘર્ષ, મુંબઇમાં ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે વચ્ચેનો સંઘર્ષ આના ઉદાહરણ છે. શાયદ આ સમજથી જ પ્રિયંકા ગાંધી હજુ ખુલ્લી રીતે રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ બહાર આવ્યાં નથી.

પ્રિયંકા ગાંધીને સક્રિય રાજનીતિમાં લાવવામાં આવશે કે નહીં એ તો ખબર નથી પરંતુ પ્રિયંકા તેમના ભાઇ અને માને જીતાડવા કમર કસી રહ્યા છે. રાહુલ ગાંધી અને સોનિયા ગાંધી ચૂંટણી પ્રચાર માટે સવારથી જ દૂર થઇ જતા રહેતા હોઇ કોંગ્રેસના દિલ્હી ખાતેના ‘વોર રૂમ’નો કબજો પ્રિયંકા ગાંધી વાડેરાએ જ સંભાળી લીધો છે. કોંગ્રેસનો વોર રૂમ નવી દિલ્હી ખાતે રાહુલ ગાંધીના નિવાસસ્થાને ખોલવામાં આવ્યો છે. પ્રિયંકા ગાંધી સવારથી જ ભાઇના ઘેર પહોંચી જાય છે અને મોડી રાત સુધી ત્યાં જ રોકાય છે. ચૂંટણી પ્રચાર, પબ્લિસિટી, મટિરિયલ અને મીડિયા સાથેની વાતચીતનું આયોજન પ્રિયંકા સંભાળે છે. ચૂંટણી મેનેજમેન્ટના સંકલનનો અભાવ હતો તે પ્રિયંકાના આવતા જ દૂર થઇ ગયો છે. કોંગ્રેસ બે આંકડામાં જ સીમિત થઇ જશે એવી ખતરાની ઘંટડી બાદ પ્રિયંકાએ એક્ટિવ રોલ ભજવવા માંડયો છે. ભીતરના સૂત્રો કહે છે : ‘પંજાબમાં અંબિકા સોની અને અમરીન્દર સિંહને મેદાનમાં ઉતાર્યા બાદ કાર્યકરોમાં નવું જોમ આવ્યું છે. પક્ષના રણનીતિકારો માને છે કે, ‘પ્રિયંકા દેશમાં ૧૦૦ જેટલી સભાઓ સંબોધે તો કોંગ્રેસ ૧૬૦ના આંકડા સુધી પહોંચી શકે તેમ છે.’

અલબત્ત, ગાંધી પરિવારે હજુ હુકમનું પત્તું અનામત રાખ્યું છે.

૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણી વધુ ને વધુ રસપ્રદ બની રહી છે. આમ તો દેશમાં પાર્લામેન્ટરી પદ્ધતિની ચૂંટણી છે, પરંતુ જે રીતે ચૂંટણીના ઘણા સમય અગાઉ ભારતીય જનતા પાર્ટીએ અગાઉથી જ વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર તરીકે નરેન્દ્ર મોદીના નામની જાહેરાત કરી દીધી છે ત્યારથી ચૂંટણી અમેરિકાની પ્રમુખશાહી પદ્ધતિની ચૂંટણી જેવી બની ગઈ છે.

આ ચૂંટણીમાં જે દિવસથી નરેન્દ્ર મોદીને પીએમપદના ઉમેદવાર જાહેર કરાયા તે દિવસથી મોદીના દુશ્મનોની સંખ્યા પણ વધી ગઈ છે. પહેલાં તો ભાજપમાં જ એક બે નેતાઓને બાદ કરતાં તમામ વરિષ્ઠ નેતાઓ અંદરથી તેમની વિરુદ્ધમાં છે. જેમાં એલ.કે.અડવાણી,સુષમા સ્વરાજ, મુરલી મનોહર જોષી, યશવંત સિંહા, શિવરાજસિંહ ચૌહાણ જેવાં અનેક નામો છે. પક્ષની બહારના બીજા પક્ષોના જે નેતાઓ મોદીના વડાપ્રધાન બનવા સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે તેમાં કોંગ્રેસના રાહુલ ગાંધી, એનસીપીના શરદ પવાર, સપાના મુલાયમસિંહ, જનતાદળ(યુ)ના નીતીશકુમાર, બીજુ જનતાદળના નવીન પટનાયક, બસપાનાં માયાવતી, તૃણમૂલ કોંગ્રેસનાં મમતા બેનરજી, એઆઈએડીએમકેનાં જયલલિતા, ડાબેરીઓના વડા પ્રકાશ કરાત વગેરે છે. આ જ વાતને બીજા શબ્દોમાં જ કહેવી હોય તો એમ કહી શકાય કે ‘નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ ઓલ’ જેવી પરિસ્થિતિ છે. આ વાતને વધુ વિગતવાર કહેવી હોય તો એમ કહી શકાય કે આખીયે ચૂંટણી નરેન્દ્ર મોદી એકલા હાથે લડી રહ્યા છે. નરેન્દ્ર મોદીને બાદ કરીએ તો ભાજપ ઝીરો છે. મોદીને કારણે જ ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણી એક ‘ઈવેન્ટ’ બની ગઈ છે.

કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે તાજેતરમાં કહ્યું કે,”ભાજપનો હવે એક જ મુદ્દાનો ચૂંટણી ઢંઢેરો છેઃ મોદી, મોદી, મોદી અને મોદી. અમે તો કહીએ છીએ કે જુઓ, આ રહ્યો અમારો ચૂંટણી ઢંઢેરો, પરંતુ તેઓ કહે છેઃ મોદીને વડાપ્રધાન બનાવો. એ લોકોની ચૂંટણી ઝુંબેશ વ્યક્તિલક્ષી છે. અમારી ચૂંટણી ઝુંબેશ પાર્ટીલક્ષી છે. મેં મોદીને છેલ્લાં ૧૨ વર્ષથી કામ કરતા જોયા છે. તેમનું ડીએનએ રાજકીય એકાધિકારવાદનું છે. સમાજને વિભાજન કરનારું છે અને તેમની આર્થિક નીતિ થોડા ઉદ્યોગપતિઓ માટે જ છે. તેમણે ગુજરાતમાં જ ભાજપને વામણો કરી દીધો છે. ગુજરાતમાં તેઓ વિધાનસભાને કામ કરવા દેવા માગતા નથી. ૧૦ વર્ષ સુધી ગુજરાતમાં લોકાયુક્ત નહોતા. ગુજરાતમાં ભાજપ સરકાર નહીં પરંતુ ‘મોદી સરકાર’ છે.”

જયરામ રમેશના આક્ષેપો સારા હોય તોપણ એ વાત તેમણે સ્વીકારવી પડશે કે, ગુજરાતમાં ત્રણ વખત ચૂંટણીઓ જીતીને મોદીએ હેટ્રિક લગાવી છે. હજુ તેઓ અણનમ છે. ગુજરાતમાં જેમ મોદી સરકાર છે તેમ દિલ્હીમાં પણ જો તેમની બહુમતી આવશે તો ‘મોદી સરકાર’ જ હશે. એક વાર મોદી વડાપ્રધાન બનશે પછી તેઓ દિલ્હીમાં પણ પોતાની સ્ટાઇલથી જ કામ કરશે. ચાણક્ય કહે છે કે,જનતાને તાકાતવર નેતાઓ જ ગમે છે. પ્રજા પણ તે રાજાને સાથ આપતી નથી, જે શક્તિશાળી ન હોય. પક્ષીઓ પણ એ વૃક્ષ પર બેસતાં નથી, જેની પર ફૂલ ન હોય. એ જ રીતે ‘વર્જિન’ ગ્રૂપના માલિક રિચર્ડ બ્રાન્સન કહે છે :”સાચું કહું, મને નરમ સરમુખત્યારશાહી ગમે છે … જો હું ખુદ સરમુખત્યાર હોઉં તો જ.” આ ઉક્તિઓ દર્શાવે છે કે, પ્રજાને સશક્ત નેતાઓ જ ગમે છે ભલે તેઓ સરમુખત્યાર જેવા હોય. ઈંગ્લેન્ડનાં પૂર્વ વડાપ્રધાન સર વિન્સ્ટન ચર્ચિલ અને માર્ગારેટ થેચર, ફ્રાન્સના પૂર્વ પ્રેસિડેન્ટ ચાર્લ્સ દ ગોલ અને ભારતનાં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈંદિરા ગાંધી પણ સરમુખત્યાર જેવાં જ હતાં. પક્ષમાં અને સરકારમાં તેઓ કહે એમ જ થતું. ક્યુબાના પ્રેસિડેન્ટ ફિડેલ કાસ્ટ્રો સરમુખત્યાર હોવા છતાં લોકપ્રિય રહ્યા. ૩૦૦૦ વર્ષ પૂર્વે રોમ એક લોકતાંત્રિક સેનેટ ધરાવતો દેશ હોવા છતાં તેના સરસેનાપતિ જુલિયસ સિઝર સરમુખત્યાર જેવા મનાતા અને છતાં લોકપ્રિય હતા.

બી.પી. કેપિટલ મેનેજમેન્ટના વડા ટી.ઓન પિન્કસ કહે છે કે, “નેતા બનવું હોય તો નિર્ણય લેવાની જવાબદારી પણ તમારે જ લેવી પડશે. તમારે જ નિશાન તાકવું પડે અને તમારે જ બંદૂક ફોડવી પડે.” આ વાત નરેન્દ્ર મોદીને પણ લાગુ પડે છે. ભાજપમાં તેમના જ પક્ષના નેતાઓને ગમે કે ન ગમે, પરંતુ પક્ષના મહત્ત્વના નિર્ણયો તેઓ જ લે છે. અડવાણીએ પણ ચૂંટણી ક્યાંથી લડવી તે નિર્ણય પણ મોદી જ લે છે, અડવાણી નહીં. જસવંતસિહને ટિકિટ આપવી કે ન આપવી તે નિર્ણય પણ મોદી જ લે છે. પક્ષના પ્રમુખ રાજનાથસિંહે તો માત્ર અમલ જ કરવાનો રહે છે.

બીજા શબ્દોમાં એમ કહી શકાય કે, ભગવા રંગની ભાજપનું ‘મોદીકરણ’ થઈ ગયું છે. તેમણે પાર્ટીનું સ્વરૂપ જ બદલી નાખ્યું હોઈ અંગ્રેજીમાં તેને ‘Modification’ પણ કહી શકાય. ઘણાં ચિંતકો માને છે કે, દેશમાં મોદીનો એક ચાહકવર્ગ પેદા થયો છે. મોદીના નામનો એક કલ્ટ પેદા થયો છે. મોદીના નામનો આ જુવાળ છેક નોર્થ ઈસ્ટનાં રાજ્યો સુધી જોવા મળે છે. મોદીના આ જુવાળ સામે યુપી, બિહાર, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન કે મહારાષ્ટ્ર જેવાં શિવસેનાથી પ્રભાવિત રાજ્યોમાં હવે તે પ્રાંતોના નેતાઓનો’પ્રાંતવાદ’ પણ ચાલતો નથી. ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે પણ મોદી આગળ નાના અને મર્યાદિત પ્રભાવવાળા નેતાઓ લાગે છે. મોદી બિહારમાં જઈ નીતીશકુમાર વિરુદ્ધ પ્રવચન કરે છે ત્યારે લોકો તાળીઓ પાડે છે. મહારાષ્ટ્રમાં અશોક ચવાણ વિરુદ્ધ પ્રવચન કરે છે તો લોકો તાળીઓ પાડે છે. યુપીમાં મુલાયમ વિરુદ્ધ પ્રવચન કરે છે તો લોકો તાળીઓ પાડે છે. મોદીના નામનો આ જુવાળ વિરોધ પક્ષોને તો ગળી જશે, પરંતુ ખુદ ભાજપનો પણ તે કોળિયો કરી જશે એમ ઘણા માને છે. દેશમાં મોદીના લાખો ફેન્સ મોદી નામના મંત્રનો જાપ કરી રહ્યા છે. આ દૃશ્યો જોઈને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સુપ્રીમો મોહન ભાગવત પણ અંદરથી ગભરાયા હોય તેમ લાગે છે એટલે જ તેમણે કહેવું પડયું કે, “સંઘના સેવકો મર્યાદા જાળવે અને નમો નમો કરવાનું બંધ કરે.”

લાગે છે કે ભાજપ એક પરિવર્તન યુગમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. પાર્ટીનું જાણે કે ઓવરહોલિંગ થઈ રહ્યું છે. પક્ષમાં નવી નેતાગીરીનો ઉદય થઈ રહ્યો છે. પક્ષ એક નવો જ અવતાર ધારણ કરી રહ્યો છે. મોદી માત્ર વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર જ નથી, પરંતુ પક્ષને એક નવીન સ્ટાઈલ, નવીન ફેશન અને નવી જ ટેક્નિક તથા ટેક્નોલોજીથી સજ્જ કરી રહ્યા છે. ઘણાં બધાં લોકોને ભાજપમાં નહીં, પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીમાં રસ છે. મોદીમાં તેમને મસીહા દેખાય છે. મોદી નવા મતદારોને આકર્ષિત કરી રહ્યા છે. મોદીનો શબ્દ જ ચૂંટણી ઢંઢેરો છે. મોદીના વિચારો જ પક્ષની વિચારધારા છે. જેઓ મોદીમાં વિશ્વાસ કરતા નથી તેમનું સ્થાન ભાજપમાં નથી. ઉમેદવારોની પસંદગીમાં પણ મોદી ઈફેક્ટ જણાય છે. ભાજપની આખીયે ચૂંટણી ઝુંબેશ મોદીલક્ષી છે અને મોદીની ઇમેજ લાર્જર ધેન લાઇફ બનાવવા માટેની છે. ‘હર હર મોદી – ઘર ઘર મોદી’નો નારો કેટલાક સંતોના વિરોધના કારણે ભલે પડતો મૂકવામાં આવ્યો હોય, પરંતુ લોકોની જીભે તો તે નારો ચડી જ ગયો છે. આજે તો પરિસ્થિતિ એવી છે કે નરેન્દ્ર મોદી ભાજપમાંથી બહાર નીકળી જાય તો લોકો મોદી સાથે જશે અને ભાજપને છોડી દેશે. સંઘ પાસે પણ હવે મોદી સિવાય કોઈ જ વિકલ્પ નથી. આવનારા સમયમાં સંઘના નેતાઓ પણ મોદીને નમન કરે તો નવાઈ નહીં.

અલબત્ત, ચડિયાતા પ્રચાર, ચાહકોના ઉન્માદ અને લાખોની જનમેદનીની રેલીઓ મતમાં પરિર્વિતત નહીં થાય તો જે લોકો પક્ષમાં નાછૂટકે ‘નમો’ ને નમન કરી રહ્યા છે તે બધા જ મેદાનમાં આવી જઈ શકે છે. કોઈ પણ નેતા કે અભિનેતા માટેનો કલ્ટ કદીક નેતા કે અભિનેતાને અતિ ઊંડા આત્મવિશ્વાસમાં ગરકાવ કરી દે છે અને તે અહંકારનું નિમિત્ત પણ બને છે. અહંકાર વગરની સરમુખત્યારશાહી લોકો કદીક સ્વીકારે છે, પરંતુ અહંકારી સરમુખત્યારને લોકો સ્વીકારતા નથી. અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રજાનાં કલ્યાણકારી કામો કરતા પ્રજાભિમુખ સરમુખત્યાર માટે ‘બેનિવોલન્ટ ડિક્ટેટર’ શબ્દ વપરાય છે. પક્ષમાં કે સરકારમાં તમે ભલે શક્તિશાળી સરમુખત્યાર બની રહો, પરંતુ પ્રજાને તો પ્રજાભિમુખ નેતા જ ગમે છે.