ગાંધીજી સાહિત્ય પરિષદની ચૂંટણી હાર્યા.અબ્રાહમ લિંકન અનેક વાર ચૂંટણીઓ હાર્યા.ચર્ચિલને પણ લોકોએ હરાવી દીધા.ઇંદિરા ગાંધી ચૂંટણી હારી ગયાં હતાં.મોરારજી દેસાઇ ચૂંટણી હારી ગયા હતા.

 લોકસભાની ચૂંટણી પૂરી થઈ. પરિણામો પણ આવી ગયાં. નવી સ્થિર સરકારની રચના પણ થઈ. કેટલાંક જીતી ગયા. બહુ બધાં હારી ગયા. ક્યાંક ભારે ઉત્સવ તો ક્યાંક શોકની કાલિમા જોવા મળી. હંમેશાં જીતનારાઓ કરતાં હારનારાઓની સંખ્યા વધારે હોય છે. પરાજિત ઉમેદવારો અને પાર્ટીઓને કળ વળતાં સમય લાગશે. યાદ રહે કે રાજનીતિ એ અનિશ્ચિતતાથી ભરપૂર બાબત છે. રાજનીતિ ક્રૂર પણ છે અને પ્રવાહી પણ છે. હાર-જીતના કોઈ ચોક્કસ નિયમો હોતા નથી. તેની કોઈ પ્રમાણિત રૂલબુક પણ નથી. જેઓ માત્ર ચૂંટણી જ જીતે છે તેઓ જ જીવનનાં તમામ ક્ષેત્રોમાં કામયાબ છે તેવું નથી. જેઓ માત્ર ચૂંટણી જ જીતે છે તેઓ જ ભારતના ભાગ્યવિધાતા બને છે તેવું પણ નથી. ગાંધીજી ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની પ્રમુખપદની સામાન્ય ચૂંટણી હારી ગયા હતા. તેઓ કદીયે લોકસભાની ચૂંટણી લડયા નહીં છતાં તે ભારતના રાષ્ટ્રપિતા કહેવાયા. ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલે, રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, દાદાભાઈ નવરોજી કે મોતીલાલ નહેરુ ચૂંટણી લડયા વગર દેશમાં સહુના આદરણીય રહ્યા. ઇંદિરા ગાંધી એક વાર ચૂંટણીમાં પછડાટ ખાધા પછી પણ વડાપ્રધાન બન્યાં હતાં. ચૂંટણીમાં હાર-જીત એ કુદરત અને જીવનની રમતનો એક ભાગ છે. જેઓ જીતે છે તેમણે હારવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ અને જેઓ હારે છે તેમણે જીતવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન હિટલર સામે બ્રિટન અને સાથી પક્ષોને જીત અપાવનાર બ્રિટનના વડાપ્રધાન સર વિન્સ્ટન ચર્ચિલને લોકોએ હરાવી દીધા હતા.

પોલિટિકલી ઇનકરેક્ટ છતાં ચૂંટણીમાં હારજીત તો ચાલ્યા કરે છે. અમેરિકાના સન્માનનીય પ્રેસિડેન્ટ અબ્રાહમ લિંકન અનેક વાર ચૂંટણીઓ હાર્યા બાદ અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ બન્યા હતા. અમેરિકાના હાલના પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામા શ્વેત માતાની કૂખે જન્મેલા કાળા પિતાના બાળક હતા. જેને ગોરાઓ કાળો અને કાળાઓ ગોરો સમજતા, જે બન્નેના રોષ અને અવિશ્વાસનું પાત્ર હતો. આજે એ માણસ વ્હાઈટ હાઉસમાં ગયો છે. કાળાઓએ પણ એને પોતાનો માન્યો છે અને ગોરાઓએ પણ. બરાક ઓબામાની ઉમેદવારી દુન્યવી રીતે ‘પોલિટિકલી કરેક્ટ’ નહોતી છતાં માત્ર અમેરિકાએ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના સમાજે તેમને સ્વીકૃતિ આપી છે.

ઓબામાની સફળતા એમના એટિટયુડ્સમાં છુપાયેલી છે. જે વાત માટે એમને રંજાડવામાં આવ્યા હતા એ જ વાત એમની આઉટસ્ટેન્ડિંગ ગુણવત્તાનો સજ્જડ પુરાવો બની ગઈ છે. એવું નથી કે બરાક ઓબામાએ ભૂલો કરી નથી, પણ દરેક વખતે તેમણે નવી ભૂલો કરી અગાઉની ભૂલોનું પુનરાવર્તન કર્યું નથી. પરાજયથી નિરાશ થવાને બદલે દરેક વખતે તેમની વિજયની ભૂખ વધતી રહી. બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે નાનપણમાં શાળામાં તેમને ‘ઢોલુ’ કહી અન્ય બાળકો ચીડવતાં હતાં. બાલ્યાવસ્થામાં તેઓ દારૂ, સિગારેટ અને ડ્રગ્સના શિકાર બન્યા હતા, પરંતુ યુવાનીમાં હોસ્ટેલમાં રહી અભ્યાસુ બની ગયા અને તે પછી જીવનની ક્ષિતિજો વિસ્તારવા આયોજન કરવા લાગ્યા. ઓબામાના દોસ્તો કહે છેઃ “એમના જેટલું સૂક્ષ્મ આયોજન ભાગ્યે જ કોઈ કરતું હશે. માણસો આળસુ હોતા નથી, પરંતુ તેમની પાસે સર્જનાત્મક સ્વપ્નો હોતાં નથી. માણસો કામચોર હોતા નથી પરંતુ તેમની પાસે કામનું કોઈ પ્રયોજન હોતું નથી. રાજનીતિમાં બીજાં કાર્યો હોતાં નથી, પરંતુ બીજા ક્રમાંકની પોઝિશન હોતી નથી. આવું માનનારા માણસો પાસે વિજય સિવાય બીજું કાંઈ મળતું નથી.”

પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામા કહે છેઃ “રાજકારણ એ પૂર્ણ સમયની રમત છે અને અધવચ્ચેથી છોડી શકાય નહીં. તેમાં રહેલી મજા જોતાં રહેવાથી પણ ચાલતું નથી. થોડી તડજોડ પણ કરવી પડે છે, પણ છેવટે તો તમારે મેદાન પર જ પરફોર્મ કરવું પડે છે. એકમાત્ર સાચું છે કે, એ માટે ખેલદિલી અર્થાત્ સ્પોર્ટ્સમેન સ્પિરિટ જોઈએ અને જીતવા માટે સખત વ્યૂહરચના જોઈએ. જીતવા માટે એનાથી વધુ કાંઈ કરવું પડતું નથી.”

ગુલામોના તારણહાર અબ્રાહમ લિંકનની વાત કરી લઈએ. અબ્રાહમ લિંકન ઈલિનોય રાજ્યના ધારાસભ્ય તરીકે આઠ વર્ષના અનુભવ બાદ હવે રાષ્ટ્રીય ભૂમિકા પર ‘કોંગ્રેસ’માં જવા માગતા હતા. ભારતમાં કોંગ્રેસ એ રાજકીય પક્ષનું નામ છે પણ અમેરિકામાં પાર્લમેન્ટને કોંગ્રેસ કહે છે. પક્ષમાં તેમના અનેક મિત્રો હોવા છતાં તેમને કોંગ્રેસ (પાર્લમેન્ટ)માં જવાની ટિકિટ ન મળી. ફરી ટિકિટ માટે તેમણે ચાર વર્ષ રાહ જોવાનું નક્કી કર્યું. છેવટે તા.૧ મે, ૧૮૪૬ના રોજ વિગ પક્ષના સંમેલનમાં તેમને કોંગ્રેસમાં જવા માટે પક્ષના ઉમેદવાર તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યા.

એ વખતે લિંકનની સામે પીટર કાર્ટરાઈટ નામનો ડેમોક્રેટિક પક્ષનો ઉમેદવાર ખૂબ જ પ્રભાવશાળી અને આગઝરતાં ધર્મોપદેશક ભાષણો આપનાર મજબૂત ઉમેદવાર હતો. તે ઝનૂની હતો. પીટર કાર્ટરાઈટ લિંકનની વિરુદ્ધ કંઈ કહી શકે તેમ નહોતો તેથી તે બધી જ સભાઓમાં લિંકનને નાસ્તિક કહેતો હતો. અબ્રાહમ લિંકન કોઈ પણ ખ્રિસ્તી સંપ્રદાયના કે ચર્ચના સભ્ય નહોતા. ચૂંટણી દરમિયાન તેમના હરીફે એક પેંતરો રચ્યો. તેમની સામેનો ઉમેદવાર પીટર કાર્ટરાઈટ એક સ્થળે ધાર્મિક પ્રવચન આપવાનો હતો. જાણીબૂઝીને યોજનાના ભાગરૂપે એણે એ સભામાં લિંકનને પણ આવવા આમંત્રણ આપ્યું. મિત્રોએ લિંકનને એ સભામાં ન જવા સલાહ આપી હતી, પરંતુ એ સલાહને અવગણીને લિંકન એ ધાર્મિક સભામાં ગયા. હવે લાગ જોઈને પીટર કાર્ટરાઈટે લિંકનને સાણસામાં લેવા એક યુક્તિ કરી. એણે સભાજનોને સંબોધતાં કહ્યું: ” જેઓ નવું જીવન જીવવા તથા પોતાનું હ્ય્દય ઈશ્વરને સર્મિપત કરવા ઇચ્છતાં હોય તથા જેઓ સ્વર્ગમાં જવા ઇચ્છતા હોય તે બધાં ઊભા થાય.”

લિંકન સિવાયના તમામ સભાજનો ઊભા થઈ ગયા. એ પછી કાર્ટરાઈટે બધાંને બેસી જવા કહી ફરી કહ્યું: “જેઓ નર્કમાં જવા ન ઇચ્છતા હોય તે બધાં ઊભા થાય.” આ વખતે પણ લિંકન સિવાયના બધાં જ સભ્યો એકદમ ઊભા થઈ ગયા.

એ પછી પીટર કાર્ટરાઈટે અબ્રાહમ લિંકનને પૂછયું: “મિ.લિંકન, તમે ક્યાં જવા માગો છો? હું એ પૂછી શકું?”

અબ્રાહમ લિંકને ઊભા થઈ જવાબ આપ્યોઃ “હું ન તો સ્વર્ગમાં જવા માગું છું કે ન તો નર્કમાં, હું કોંગ્રેસ (પાર્લમેન્ટ)માં જવા માગુ છું.”

અબ્રાહમ લિંકનના આ સ્પષ્ટ જવાબની અસર પીટર કાર્ટરાઈટે ધારી હતી કે એ કરતાં ઊલટી થઈ અને મોટા ભાગના સભાજનો લિંકનની તરફેણમાં થઈ ગયા. લિંકનને અનાયાસે જ નવા મતદારો મળી ગયા. મણિશંકર ઐયરે જે રીતે નરેન્દ્ર મોદીને ચાવાળો કહી ફસાવવા કોશિશ કરી અને મોદીને અનાયાસે પણ આ રીતે જ નવા મતદારો મળી ગયા તેમ. ચૂંટણીનું પરિણામ અબ્રાહમ લિંકનની તરફેણમાં આવ્યું!

સહુને જીતવા માગું છું

ચાલો, ફરી બરાક ઓબામા પર આવીએ. ઓબામા ચૂંટણી લડી રહ્યા હતા. તેઓ જે શિકાગો યુનિવર્સિટીમાં ભણ્યા હતા તે રાઈડ પાર્કમાં આવેલી છે. ઓબામા ગોરા અને કાળાઓ વચ્ચે એક સેતુ બનવા માગતા હતા. આ સંદર્ભમાં તેમના એક અધ્યાપકે ઓબામાને સલાહ આપી કે ગોરા-કાળાઓને ભેગા કરવાની મથામણમાં એ બેઉ તારાથી દૂર થઈ જશે. આ રમત ડેન્જરસ છે.

એ વખતે તેમની કોલેજના એક પ્રિન્સિપાલે પૂછયું: “મિ.ઓબામા, તમારી વોટબેન્ક કઈ?”

“હાલ તો આફ્રિકન-અમેરિકન” ઓબામાએ જવાબ આપ્યો.

“તમે આ ગોરા અને કાળાઓને સાથે લાવવા પ્રયત્ન શા માટે કરો છો?”

“કારણ કે મારે ફક્ત ચૂંટણી જ જીતવી નથી.”

“આપણે સહુ કોઈએ જીતવું છે.”

“એટલે એનો અર્થ એ છે કે, વર્ષો સુધી આપણા દેશના લોકોને રોજગાર મળવાનો ન હોય, વર્ષો સુધી લોકોને સારી આરોગ્યની સેવાઓ મળવાની ન હોય, વર્ષો સુધી બાળકોને સારું શિક્ષણ મળવાનું ન હોય, વર્ષો બાદ પણ લોકોનાં ઘરમાં સાદું ફ્રીજ પણ ન હોય તો આપણે મતોનું રાજકારણ કરતા રહેવાનો કોઈ અર્થ નથી.”

અને કોલેજના પ્રિન્સિપાલે કહ્યું: “મિ.ઓબામા, તમારા જેવો યોગ્ય પ્રાધ્યાપક શોધેય નહીં મળે.”

ભારતની લોકસભામાં ચૂંટાયેલા અને નહીં ચૂંટાયેલા તમામ સભ્યો માટે આ પ્રસંગો એક સાંત્વન અને દિશાસૂચન છે. યાદ રહે કે રાજનીતિમાં કોઈ સ્ટાન્ડર્ડ રૂલબુક નથી. પરિણામનો મતલબ ધી એન્ડ નથી.

હરપ્રીત કૌરનું આજે લગ્ન હતું. ભાવિ પિયા સાથે ડોર બાંધવામાં હવે માત્ર ત્રણ જ કલાક બાકી હતા. હરપ્રીત મનમાં ઇન્દ્રધનુષી સ્વપ્નો નિહાળી રહી હતી. લુધિયાણાના સુપ્રસિદ્ધ ર્સ્ટિંલગ રિસોર્ટમાં લગ્નમંડપ સજાવવામાં આવ્યો હતો. મમ્મીએ કહ્યું : “બેટા! જલ્દી તૈયાર થઇ જા. બ્યુટીપાર્લરમાં સમય લાગશે.”

“હા, મમ્મીજી! ચાલો. હું તૈયાર છું.” : કહેતાં હરપ્રીત કૌરે તેની સખીઓ સાથે ઇનોવા કારમાં બેસી ‘આશા હેર એન્ડ કેર’ નામના સલૂન-બ્યૂટીપાર્લર પહોંચી. સલૂનના સંચાલક સંજીવ ગોયેલે મેકઅપ શરૃ કર્યો. સવારે બરાબર નવ વાગે એક યુવક પાર્લરમાં પ્રવેશ્યો. એણે મોં પર રૃમાલ બાંધી રાખ્યો હતો. તેના હાથમાં કોલ્ડડ્રીંકસની લીલા કલરની પ્લાસ્ટિકની બોટલ હતી. તે સીધો હરપ્રીતકૌર પાસે પહોંચી ગયો. સંજીવ ગોયેલ સમજ્યા કે દુલ્હનનો કોઇ સંબંધી પાર્લરની ચેરમાં બેઠેલી હરપ્રીત માટે કોલ્ડ ડ્રીંક લઇને આવ્યો છે. હરપ્રીત કૌર તેને જોઇ રહી. કોઇ કાંઇ સમજે તે પહેલાં અજાણ્યા યુવકે કોલ્ડડ્રીંકની બોટલમાં ભરેલુ તરલ પ્રવાહી હરપ્રીતકૌરના ચહેરા પર ઢોળી દીધું, અને બોટલ ત્યાં ફેંકી તે ભાગી ગયો.

હરપ્રીત કૌર એકદમ ચીસો પાડવા લાગી. તેના ચહેરા પરથી ધૂમાડા ઊઠી રહ્યા હતા. તેની પર તેજાબ ઢોળી દેવામાં આવ્યો હતો. તેજાબ છેક ગળા સુધી પ્રસરી ગયો હતો. બ્યુટીપાર્લરના માણસો અજાણ્યા યુવકને પકડવા બહાર દોડયા પરંતુ એ શખસ મારુતિ ઝેન કાર લઇ ભાગી ગયો.

હરપ્રીત કૌરને બેહદ નાજુક હાલતમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવી. તે તડપી રહી હતી. તેની હાલત ગંભીર હોઇ આઇસીયુમાં દાખલ કરવામાં આવી. ઘટના પણ બેહદ ગંભીર હોઇ પોલીસે ઉચ્ચ અધિકારીઓની એક ટીમને તપાસ સોંપી. શહેરમાં આ અગાઉ પણ ચાર-પાંચ યુવતીઓ પર તેજાબ ફેંકવામાં આવ્યો હતો. હરપ્રીતકૌર ૫૦ ટકા કરતા વધુ દાઝી ગઇ હતી.

પોલીસે તપાસ શરૃ કરી. પહેલી નજરમાં મામલો પ્રેમ સંબંધી લાગ્યો પરંતુ સવાલ એ હતો કે હરપ્રીતકૌર પર તેજાબ ફેંકવાવાળો અજાણ્યો શખસ કોણ હતો જેણે લગ્નના થોડા કલાક પહેલાં જ ખુશીને માતમમાં બદલી નાંખી. પોલીસે બ્યુટીપાર્લર જઇ તપાસ શરૃ કરી. સદભાગ્યે બ્યુટીપાર્લરની અંદર અને બહાર સીસીટીવી કેમેરાજ લાગેલા હતા. સીસીટીવી કેમેરામાં ઝડપાયેલા ફૂટેજમાં એક શખસ દેખાયો પણ તેણે ચહેરા પર રૃમાલ બાંધી રાખ્યો હતો, પરંતુ તેની મારુતિકારનો નંબર દેખાતો હતો. પોલીસે કારના નંબરની તપાસ કરી પરંતુ એ નંબર પણ બનાવટી નીકળ્યો.

પોલીસે હવે હરપ્રીતકૌરની માતા દેવિન્દર કૌર સાથે પૂછપરછ કરી એમણે કહ્યું : હા, મારી દિકરીની શાદી નક્કી થઇ તે પછી અમારા ઘેર ફોન પર ધમકીના ફોન આવતા હતા. ફોન પર અમને કહેવામાં આવતું હતું કે, તમારી છોકરીનું લગ્ન એ છોકરા સાથે ના કરો. હરપ્રીત કૌરનું લગ્ન થવાનું હતું એ યુવકનું નામ નીલમ છે.”

પોલીસને લાગ્યું કે, આ એકતરફી પ્રેમનો કિસ્સો લાગે છે. કોઇ યુવક હરપ્રીત કૌરને એકતરફી પ્રેમ કરતો હોવો જોઇએ. એ પછી પોલીસ ફરી આશા હેર એન્ડ કેર નામના બ્યુટીપાર્લર પહોંચી. પોલીસ એ શોધવા માંગતી હતી કે ઘટનાને અંજામ આપવાવાળી વ્યક્તિને કેવી રીતે ખબર પડી કે હરપ્રીત કૌર અમુક જ સમયે આ બ્યુટીપાર્લર આવવાની છે. પોલીસ બ્યુટીપાર્લરના સંચાલકને પૂછયું : હરપ્રીત કૌરના મેકઅપ માટે કોણે બુકીંગ કરાવ્યું હતું અને બીજા કોના કોના ફોન આવ્યા હતા?”

બ્યુટીપાર્લરના સંચાલકે કહ્યું : ‘હરપ્રીત કૌરના પરિવારે બુકિંગ કરાવ્યું હતું પરંતુ એક મહિલાના ફોન પણ અવારનવાર આવતા હતા તે વારંવાર પૂછતી હતી કે ‘હરપ્રીત કૌર મેકઅપ માટે ક્યારે આવવાની છે?’

પોલીસે ઇન કમિંગ કોલ્સની ડિટેઇલ્સ લીધી. હરપ્રીતકૌર માટે ફોન કરનાર મહિલાનો ફોન નંબર શોધી તેનું સરનામું પણ ટેલિફોન કંપની પાસેથી મેળવી લીધું. હરપ્રીત કૌર માટે પૂછપરછ કરનાર મહિલાનું નામ અમિતા હતું. તે પતિયાલા રહેતી હતી. પોલીસે એક ટીમ પતિયાલા મોકલી અને અમિતાને તેના ઘરમાંથી જ પકડી લીધી. શરૃઆતમાં તો એણે કાંઇપણ કહેવા ઇન્કાર કર્યો પરંતુ પોલીસે મનોવૈજ્ઞાાનિક રીતે કડકાઇથી પૂછપરછ કરી તો ખબર પડી કે, હરપ્રીતકૌર પર તેજાબ ફેંકાવવાવાળી માસ્ટર માઇન્ડ અમિતા હતી.

અમિતાએ તેજાબ કેમ ફેંકાવરાવ્યો તે કારણ પણ રસપ્રદ છે. અમિતાને હરપ્રીત કૌર સાથે કોઇજ દુશ્મનાવટ નહોતી. હકીકત એ હતી કે હરપ્રીત કૌરનું લગ્ન જે યુવક સાથે થવાનું હતું તે યુવક-નીલમની અમિતા સગી ભાભી હતી.

વાત જાણે એમ હતી કે હરપ્રીત કૌરની સગાઇ સરદાર રણજીતસિંહના પુત્ર નીલમ સાથે ગોઠવવામાં આવી હતી. આ સગાઇ બાદ કેટલાક અજાણ્યા લોકોના ફોન બંને પરિવારોના ઘેર આવવા લાગ્યા હતા. એ ધમકીઓની પરવા કર્યા વિના બંને પરિવારોએ નીલમ અને હરપ્રીત કૌરના લગ્ન માટે આગળ વધવા નિર્ણય કર્યો હતો પરંતુ લગ્નના થોડા કલાક અગાઉ જ નવવધૂ પર તેજાબ ફેંકવામાં આવ્યો. પોલીસે અમિતાની પૂછપરછ શરૃ કરી તો એક દિલચશ્પ કહાણી બહાર આવી.

અમિતા લુધિયાણામાં રહેતા સોહનસિંહની પુત્રી હતી. અમિતા બચપણથી મહત્ત્વાકાંક્ષી અને સ્વચ્છંદી હતી. તે ખૂબસુરત પણ હતી. લગ્ન પહેલાંથી જ કેટલાયે યુવકો સાથે તેના સંબંધ હતા. તે ઝઘડાળુ અને જિદ્દી પણ હતી. તેણે પોતાની મરજીથી સરદાર રણજીતસિંહના મોટા પુત્ર તરનજીત સિંહ સાથે લગ્ન કર્યુ ંહતું. નીલમ તેનો દિયર થતો હતો. તરનજીત અને તેના પિતા પાસે કરોડોની સંપત્તિ હતી. લગ્નના થોડા દિવસમાં જ અમિતાને ખબર પડી કે પતિ પૈસાદાર છે પરંતુ શરીર સુખ આપી શકવા સમર્થ નથી. થોડા દિવસો બાદ બધું ઠીક થઇ જશે પણ એમ થયું નહીં. અમિતા કામુક સ્ત્રી હતી. થોડા જ દિવસોમાં ઘરમાં ઝઘડા શરૃ થઇ ગયા. માત્ર કરોડોની સંપત્તિની તે માલિકણ હોવાથી હજુ તે એ જ ઘરમાં રહેતી હતી.

થોડા જ વખતમાં તરનજીત સિંહને ખ્યાલ આવી ગયો કે તેની પત્ની અમિતાને બીજા કેટલાક પુરુષો સાથે પણ અનૈતિક સંબંધો છે. વળી તે ઘરની બહાર જ વધુ સમય રહેતી હતી. ઝઘડો વધી ગયો. વાત આગળ વધતાં મામલો કોર્ટમાં ગયો. કોર્ટે છૂટાછેડા મંજૂર રાખ્યા. અમિતા ૭૪ લાખ રૃપિયા રોકડા અને બંગલો લઇ તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ છૂટી થઇ. અમિતા પૂરી સંપત્તિ પર આધિપત્ય જમાવવા માંગતી હતી પરંતુ કોર્ટે કહ્યું કે, સરદાર રણજીતસિંહની સંપત્તિમાં અમિતાના પતિ તરનજીત ઉપરાંત તેનો ભાઇ નીલમ પણ ભાગીદર-હિસ્સો ધરાવે છે તેથી બધી સંપત્તિની અડધી સંપત્તિ અમિતાને આપી ના શકાય. આ કારણથી અમિતા ભારે ગુસ્સા સાથે છૂટી થઇ. અલગ રહેવા લાગી હતી.

એક દિવસ તેને ખબર પડી કે તેના પૂર્વ દિયર નીલમનું હરપ્રીતકૌર સાથે લગ્ન થવાનું છે. આ સમાચાર મળતાં જ તેને સનક ચડી ગઇ. છૂટાછેડા પછી પણ તેને જે અનેક લોકો સાથે સંબંધ હતા તેમાં એક પલવિન્દર હતો. પલવિન્દર અપરાધી વૃત્તિ વાળો માણસ હતો. અમિતાએ પલવિન્દરને કહ્યું : ‘મારે મારા સાસરિયા સાથે બદલો લેવો છે. મારા દિયર નીલમની શાદી છે.’

પલવિન્દેર વ્હિસ્કી પીતાં પીતાં કહ્યું : ‘તું કહે તો નીલમને ઉડાવી દઉં.’

‘ના’ અમિતા બોલી : ‘મારે નીલમને કાંઇ કરવું નથી. હું મારા સાસરિયાના ઘરમાં શહેનાઇ વાગતી જોવા માંગતી નથી. તું નીલમને કાંઇ ના કર પણ તેની થનાર પત્ની હરપ્રીતકૌરના ચહેરાની સુંદરતા ખતમ કરી નાખ. એના ચહેરા પર તેજાબ ફેંક. બસ,આટલુ પૂરતુ છે. હરપ્રીત કૌરનો બેડોળ ચહેરો જોઇ નીલમ પરણશે નહીં. લગ્ન અટકી જશે. એ પછી એ પરિવારને બીજો કોઇ છોકરી નહીં આપે. મને મારા સાસરિયાના પરિવારની તમામ મિલકતમાં અડધો ભાગ જોઇએ છે તેથી ન તો મારા પૂર્વ પતિને પરણવા દઇશ કે ન તો મારા દીયરને. એ પરિવારને વાંઝિયો રાખીશ તો જ મારા આત્માને પણ શાંતિ મળશે. અને એક દિવસ મારા પતિ અને દીયરની મિલકતમાં હું અડધો અડધ ભાગ માંગવા હકદાર બનીશ.’

અમિતાના પ્રેમી પરવિન્દર સિંહે રૃ. ૧૦ લાખમાં હરપ્રીત કૌર પર નાંખવાની સોપારી લીધી. સવા લાખ રૃપિયા એડવાન્સ પણ લીધા. પલવિન્દરે તેની પ્રેમિકા અમિતાને યોજનાને અંજામ દીધો અને તેના પિત્રાઇ ભાઇ સનીને ચહેરા પર રૃમાલ બાંધી તેજાબ ફેંકવા મોકલ્યો. હરપ્રીત કૌર દાઝી ગઇ, પરંતુ અમિતાની ધરપકડ બાદ પલવિન્દર પણ ઝડપાયો. સની પણ ઝડપાયો પરંતુ હરપ્રીતકૌર કે જેનો આ મામલામાં કોઇ જ દોષ નહોતો તેણે ૨૦ દિવસ બાદ હોસ્પિટલમાં જ દમ તોડી લીધો.

કેવી ખતરનાક સ્ત્રી?

દીયરને કુંવારો રાખવા એક ભાભી એ તેના દીયરની થનાર વાગ્દત્તાની જિંદગીને ખતમ કરી નાંખી. કેરમની રમત યાદ છે ને! બાજુમાં પડેલી કૂકરીને મારવા જોમેટ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે! અમિતા એ પણ એવું જ કાંઇ કર્યું.

ફરી એક વાર ગુજરાતમાં નવા શૈક્ષણિક સત્રનો મંગલ પ્રારંભ થઈ ગયો છે. એ પહેલાં ઉચ્ચતર અભ્યાસક્રમો, કોલેજો અને વિશ્વવિદ્યાલયોનાં પરિણામો આવી ગયાં. ઘણાં નાપાસ થયાં. ઘણાંના માર્ક્સ ધાર્યા પ્રમાણે ન આવ્યા. ઘણા નિરાશ થયા.

જેઓ ૯૦ ટકા કરતાં વધુ ગુણ મેળવે છે, તેઓ જ સુખ, સમૃદ્ધિ અને ઉચ્ચતમ પદો પ્રાપ્ત કરે છે, એવું નથી. તેઓ માત્ર ચૂંટણી જ જીતે છે, તેઓ જ ભારતના ભાગ્યવિધાતા બને છે તેવું નથી. ગાંધીજી, સરદાર, જવાહરલાલ નહેરુ, ઇંદિરા ગાંધી, રાજીવ ગાંધી, અટલ બિહારી વાજપેયી, મોરારજી દેસાઈ, ચૌધરી ચરણસિંહ, દેવગૌડા કે નરેન્દ્ર મોદીને કદીયે પરીક્ષાઓમાં ફર્સ્ટક્લાસ માર્ક્સ આવ્યા નહોતા. ગાંધીજી ભણતા હતા ત્યારે કદીયે તેમની તસવીર શ્રેષ્ઠ પરિણામ માટે કોઈ અખબારમાં છપાઈ નહોતી. તેમના અક્ષરો પણ ગરબડિયા હતા છતાં તેઓ ભારતના રાષ્ટ્રપિતા કહેવાયા. અમદાવાદના ડો. વિક્રમ સારાભાઈ તો પિતા અંબાલાલ સારાભાઈની’રીટ્રીટ’ બંગલામાં ચાલતી ઘરશાળામાં ભણ્યા હતા. તેમ છતાં તેઓ દેશના મહાન વિજ્ઞાાની અને ભારતના અણુપંચના અધ્યક્ષ પણ બન્યા હતા. તેમનાં બહેન લીના મંગલદાસ પણ એવી જ ઘરશાળામાં ભણ્યાં હતાં છતાં ગુજરાતનાં શ્રેષ્ઠ કેળવણીકાર બન્યાં.’શ્રેયસ’ જેવી નવતર પ્રયોગવાળી શાળાની સ્થાપના કરી. લીનાબહેને તો મહાકવિ હોમરની કૃતિ ‘ઈલિયડ’નું ગુજરાતીમાં ભાષાંતર કર્યું છે.

એ લોકો શું કહે છે?

સીબીએસ અને વાયકોમના ચેરમેન સમર રેડસ્ટોન કહે છેઃ “સફળતાની ઉપર સફળતાની ઈમારત ચણાતી નથી. નિષ્ફળતાના ભંગાર પર જ સફળતાની ઈમારત ચણાય છે. ઘણી વાર તો દુર્ઘટના પછી જ જીત થાય છે. યાદ રાખો કે નિષ્ફળતા બે રીતે મળે છે. એક તો આગળ વધવાથી અને બીજું આગળ ન વધવાથી અર્થાત્ નિષ્ક્રિય રહેવાથી.” એપલ કોમ્યુનિકેશન્સના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સ કહે છેઃ “તમારો સમય મર્યાદિત છે. બીજાના અભિપ્રાયને મહત્ત્વ આપવાનું બંધ કરી દો. અન્યના વિચારોના કોલાહલને તમારા અંતરાત્માના અવાજ પર હાવી થવા ન દો. તમારા આત્માના અવાજને અનુસરો. તમે જ તમારી જાતને તારી શકો. તમારા કામના પ્રેમમાં પડી જાવ મજા આવશે.” ઓરેકલના સ્થાપક લેરી એલિસન કહે છેઃ “સફળતાની આડે આવે તેવી બધી જ નિર્બળતાઓ મારામાં હતી.”

નિષ્ફળતા પર સફળતાની ઈમારત ચણનારાં કેટલાંક નક્કર ઉદાહરણો આ રહ્યાં.

વિમાનની શોધ કરનાર રાઈટ બ્રધર્સ ડિપ્રેશન જેવી કાયમી પારિવારિક માંદગીના દર્દીઓ હતા. ૧૯૦૦ની સાલમાં તેમણે સાઇકલની દુકાન શરૂ કરી હતી અને પછી વિમાન ઉડાડવાના પ્રયોગો કર્યા હતા. વર્ષો સુધી તેમણે વિવિધ યંત્રો અને ગ્લાઇડર્સની મદદથી વિમાન ઉડાડવાના નિષ્ફળ પ્રયોગો કર્યા હતા. છેક તા.૧૭મી ડિસેમ્બર, ૧૯૦૩ના રોજ તેઓ ક્રિટી હોક, કેલિફોર્નિયા ખાતે પ્રથમ વિમાન ઉડાડી શક્યા હતા. આજે પણ તેમણે શોધેલી થ્રી એક્સિસ કંટ્રોલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે. દરેક નિષ્ફળ પ્રયોગોએ તેમનો ઉત્સાહ વધાર્યો હતો.

બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન વિન્સ્ટન ચર્ચિલ કહે છેઃ “સફળતા એ એક એવી ક્ષમતા છે જે એક નિષ્ફળતાથી બીજી નિષ્ફળતા તરફ ઉત્સાહ ઘટાડયા વિના આગળ લઈ જાય છે.” વિન્સ્ટન ચર્ચિલ સ્કૂલમાં છઠ્ઠા ધોરણમાં નાપાસ થયા હતા. બે વખત ઈંગ્લેન્ડના વડાપ્રધાન બન્યા હતા, પરંતુ ૧૯૨૯થી ૧૯૩૩ના સમયમાં તેઓ રાજનીતિમાંથી ફેંકાઈ ગયા હતા. ૧૯૪૫માં પણ ચૂંટણી હારી ગયા હતા. એ પછી હ્ય્દયરોગના અનેક હુમલા છતાં ૧૯૫૧માં ફરી ચૂંટાયા હતા અને બ્રિટનના વડાપ્રધાન બન્યા હતા. ૧૯૫૫માં તેમને તેમના પુસ્તક ‘ધી સેકન્ડ વર્લ્ડ વોર’ પુસ્તક માટે નોબેલ પ્રાઈઝ મળ્યું હતું.

મિકી-માઉસ જેવાં પાત્રોનાં સર્જક વોલ્ટ ડિઝનીને તેમના જીવનમાં સફળતા પહેલાં અનેક નિષ્ફળતાઓ મળી હતી. શરૂઆતમાં તેઓ એક અખબારમાં નોકરી કરતાં હતા. અખબારના તંત્રીએ તેમને કલ્પના અને નવા વિચારોના અભાવવાળી વ્યક્તિ કહી નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યા હતા. તે પછી તેમણે કેટલાંયે ધંધા કર્યા. એ બધાં જ નિષ્ફળ ગયા અને તેઓ દેવાદાર બની ગયા. એક દિવસ તેમને એનિમેશન ફિલ્મ બનાવવાનો વિચાર આવ્યો. તેમણે ‘સ્નો વ્હાઈટ એન્ડ ધી સેવન ડ્વાર્ફસ’ ફિલ્મ બનાવી. કોઈ વિતરક તેને ખરીદવા તૈયાર નહોતો. એ ફિલ્મ ભારે ડિસ્કાઉન્ટ સાથે છબીઘરોમાં રજૂ થઈ અને એક ઇતિહાસ રચાઈ ગયો. વોલ્ટ ડિઝનીની કંપનીનું સામ્રાજ્ય આજે ૧૦૨.૨૫ બિલિયન ડોલરનું છે.

અમેરિકન સિનેમામાં દંતકથા ગણાતા સિડની પોઈટર જ્યારે ૧૭ વર્ષની વયના હતા ત્યારે ન્યૂ યોર્કમાં ગંદકી સાફ કરનાર મજદૂર હતા. એ વખતે તેઓ બસ ર્ટિમનલના ટોઇલેટમાં સૂઈ જતા. એ પછી અમેરિકન લશ્કરમાં પણ મજદૂર તરીકે જ જોડાયા. ફરી ન્યૂ યોર્કના હાર્લેમ વિસ્તારમાં ગંદકી સાફ કરવાનું કામ કર્યું. એમનો પહેલો ઓડિશન ટેસ્ટ લેવાયો ત્યારે કાસ્ટિંગ ડાયરેક્ટરે તેમને કહ્યુંઃ “અમારા લોકોનો સમય બગાડવાના બદલે બહાર જઈ ડિશો ધોવાનું કામ કેમ કરતો નથી?” એ પછી સિડની પોઈટરે અભિનયમાં પોતાની ક્ષમતા વધારવા અને ભાષાશુદ્ધિ માટે પ્રયાસો શરૂ કર્યા. બીજા પ્રયાસે તેમને સફળતા મળી. બ્રોડવે પ્રોડક્શનમાં તેમને નાનકડો રોલ મળ્યો તેની અદ્ભુત સરાહના થઈ. ૧૯૬૩માં ‘લીલીર ઓફ ધી ફીલ્ડ’ નામની ફિલ્મમાં શ્રેષ્ઠ અભિનય માટે ઓસ્કર એવોર્ડ મેળવનાર તેઓ પહેલા અશ્વેત અભિનેતા હતા.

વિશ્વના સર્વશ્રેષ્ઠ બાસ્કેટબોલ ખેલાડી તરીકે નામના પામેલા માઈકલ જોર્ડન સ્કૂલમાં ભણતા હતા ત્યારે સ્કૂલની બાસ્કેટ બોલ ટીમમાંથી બહાર ફેંકી દેવામાં આવ્યા હતા. એમણે ઘણી વાર કહ્યું હતું કે, “I have missed ૯૦૦૦ shots in my career. I have lostalmost ૩૦૦ games on ૨૬  occasions, I have been entrousted to take the game winning shots and I missed. I have failed over and over and over again in my life. and that is why I succeeded.”

અકિઓ મોરિતાએ ધંધાની શરૂઆત કરી ત્યારે તેમણે સૌથી પહેલાં રાઈસકૂકર બજારમાં મૂક્યું હતું. જે એક નિષ્ફળ પ્રોડક્ટ હતી. માંડ ૧૦૦ કૂકર્સ વેચાયાં હતાં અને કેટલાંકના પાર્ટ્સ તો રાંધતી વખતે જ બળી ગયા હતા. આ ઘોર નિષ્ફળતા પછી અકિઓ મોરિતાએ અને તેમના ભાગીદારોએ નિષ્ફળતાથી હતાશ થવાના બદલે તેમણે નવાં ઉત્પાદનો માટે એક નવી જ કંપની ઊભી કરી જે આજે વિશ્વભરમાં ‘સોની કોર્પોરેશન’ તરીકે ઓળખાય છે. સોની કોર્પોરેશન મલ્ટિ બિલિયન ડોલરની કંપની છે.

નિષ્ફળતાઓના પાયા પર સફળતાની ઈમારત ચણાય છે. નિષ્ફળતાથી નિરાશ ન થાવ. હતાશા ખંખેરી નાંખો અને નવાં કામ માટે સજ્જ થાવ, સફળતા જરૂર મળશે.

નામ છે, અંસાર બર્ની.

અંસાર બર્ની પાકિસ્તાનના નાગરિક છે. પાકિસ્તાનમાં રહી માનવ અધિકારના ક્ષેત્રમાં કામગીરી બજાવે છે. કરાચીમાં જન્મેલા અંસાર બર્ની એક સામાજિક કાર્યકર્તા પણ છે અને પાકિસ્તાનમાં માનવ અધિકારના મુદ્દાના જોરશોરથી ઉઠાવી રહ્યા છે. તેઓ પાકિસ્તાનમાં માનવ અધિકાર મંત્રી પણ રહી ચૂક્યા છે.

તાજેતરમાં તેઓ ભારત આવ્યા હતા. એક કાર્યક્રમ દરમિયાન પ્રવચન આપતા તેમણે જે વાતો કરી તે પાકિસ્તાનના સત્તાલક્ષી રાજકારણીઓ કરતાં સાવ અલગ હતી.

અંસાર બર્નીએ કહ્યું : ‘મને અહીં (ભારત) આવવાથી બહુ જ ખુશી થઇ છે. આપ લોકોએ મને જે પ્રેમ આપ્યો છે તે બદલ હું આપનો આભારી છું. મિત્રો, આ સમયે હું આપને કહેવા માંગુ છું કે, હું માત્ર ઇન્સાનિયતમાં વિશ્વાસ રાખું છું. મારો ધર્મ ઇન્સાનિયત છે, મારો મુલ્ક ઇન્સાનિયત છે. હિન્દુ, શિખ, ઇસાઇ, મુસલમાન અને યહૂદી તો ખાનદાન છે. આ બધા જ ધર્મ એક પરિવાર છે. એક ઘરમાં રહેવાવાળાનું નામ મુસલમાન છે. તો બીજા ઘરમાં રહેવાવાળાને આપણે હિન્દુ કહીએ છીએ. ઇસાઇ, શિખ અને યહૂદી અલગ અલગ ઘરોમાં રહે છે. એ બધાના નામ અલગ અલગ છે, પણ તેઓ એકબીજાથી જુદા નથી.

આપણા બધાનો જન્મ એકજ રીતે થાય છે. આપણા અહેસાસ અને ભાવનાઓ એક સમાન છે. એટલે કે ઇશ્વરે આપણી વચ્ચે કોઇ ભેદ ઊભો કર્યો નથી. હવે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે, આપણે બધા એક જ છીએ, તો આપણે એકબીજાથી નફરત કેમ કરીએ છીએ? એક ધર્મનો માનવી બીજા ધર્મના માનવીની કતલ કેવી રીતે કરી શકે કે ખૂન વહાવી શકે? શુ કોઇએ બીજાને મારતાં પહેલા પોતાના શરીર પર સોંય ભોંકીને જોયું છે કે તેમ કરવાથી ખુદને જ કેટલું દર્દ થાય છે? શું કોઇએ બીજાનું ખૂન વહાવતા પહેલાં એ જોયું છે કે એના લોહીનો રંગ કેવો છે? જો આપણા લોહીનો રંગ એક છે, આપણાં દુઃખ-દર્દ એક છે, તો આપણે એકબીજાને નુકસાન કેવી રીતે પહોંચાડી શકીએ છીએ? એ કોણ લોકો છે, જે ધર્મના નામે બીજાઓની કત્લ કરાવવા માંગે છે?

કોઇપણ મજહબ નફરતનું શિક્ષણ આપતો નથી. પછી તે હિન્દુ ધર્મ હોય, ઇસ્લામ હોય કે ઇસાઇ, મેં કોઇ ધર્મમાં નફરત નિહાળી નથી. દરેક ધર્મ ઇન્સાનિયતનો સંદેશ જ આપે છે નહીં તો, એ આપણને જાનવર જ બનાવી શકતો હતો. ઇશ્વરે આપણને ઇન્સાન બનાવ્યો, જેથી આપણે નેક કામ કરી શકીએ. એણે આપણને ઇન્સાન બનાવવાની સાથે કેટલીક જવાબદારીઓ પણ સોંપી છે. ઇન્સાન હોવાના નાતે આપણી એ જવાબદારી છે કે આપણે આસપાસમાં રહેતા લોકોની મદદ કરીએ, તેમનો ખ્યાલ રાખીએ, ના કે તેમનું લોહી વહેવરાઇએ. અગર બીજા લોકો દુઃખો સહન કરતા હોય તો આપણે ખુશ કેવી રીતે રહી શકીએ? આ તો માનવતાની ખિલાફ છે. અગર બીજાનું દર્દ તમને ખુશી દેતું હોય તો એ જીવન બેકાર છે. હું એવી જિંદગીને શરમજનક સમજુ છું, જે બીજાઓની તકલીફોની વચ્ચે ખુશીઓ મનાવે છે. જે સ્થળ પર આપણે ઇબાદત કરીએ છીએ, ત્યાં ફક્ત પ્યાર અને શાંતિની વાત હોવી જોઇએ. ત્યાં બીજાઓને દર્દ દેવાની વાત હોઇ શકે નહીં. દરેક ધર્મ કહે છે કે, દુઃખી અને મજબૂર લોકોની મદદ કરો.

જે લોકો ખૂનામરકી કરે છે, તેમને હું પૂછું છું કે શું તેમણે કદી વિચાર્યું છે કે અગર તેમનો એક હાથ કે પગ કાપી લેવામાં આવે, તો તેમને કેટલું દર્દ થશે? આખરે એ આપણા ભાઇઓને આટલું દર્દ શા માટે આપે છે? શા માટે આપણને એકબીજાથી દૂર કરવાની કોશિશ થઇ રહી છે? આપણને શા માટે આવી નફરતોની આગમાં જલાવવામાં આવે છે? શા માટે આપણને વહેંચી દેવામાં આવી રહ્યા છે? આપણે એ વિચારવું જોઇએ કે, આ બધી તાકાતોની મંશા શુ છે, એમના ઇરાદા શું છે?

હવે સમય આવી ગયો છે કે, આપણે આવી તાકાતોની વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવીએ આ ઇન્સાનિયતની માંગ છે. આ આજની જરૂરિયાત છે. મેં ક્યાંક વાંચ્યું હતું કે, સમુદ્રમાં એક જહાજ જઇ રહ્યું હતું. સમુદ્રની નીચે તળ પર મોજુદ કેટલાક લોકો જહાજમાં છીદ્ર પાડી રહ્યા હતા. શાયદ એ લોકો જહાજને ડૂબાડવાની ઇચ્છા રાખતા હતા. જહાજના ઉપરના હિસ્સામાં બેઠેલા લોકો બડા આરામથી આ નજારો જોઇ રહ્યા હતા. એમણે કહ્યું : ‘જે થાય તે થઇ રહ્યું છે તે થવા દો, આપણને શું?’ એ લોકોએ જહાજમાં છેદ કરી રહેલાઓને રોક્યા નહીં. એમને લાગ્યું કે, ‘જહાજ ડૂબશે તો ફક્ત નીચેવાળા લોકો જ ડૂબશે અને આપણે ઉપર છીએ માટે બચી જઇશું.’ તેથી જ કહું છું મારા ભાઇ, આપ લોકો પણ એવી ભૂલ કરશો નહીં. અગર જહાજ ડૂબશે તો આપણે બધા જ મરી જઇશું, કોઇ બચશે નહીં.

આવો આજે આપણે બધા જ પ્રતિજ્ઞાા કરીએ કે, આપણે જહાજને ડૂબવા દઇશું નહીં. એ જહાજ શું છે? એ જહાજ છે ઇન્સાનિયતની અજમત એ નક્કી કરી નાંખીએ કે આપણે ઇન્સાનિયતને ઊની આંચ આવવા નહીં દઇએ. આપણી કોશિષ રહે કે આપણે ભારત અને પાકિસ્તાનને એકબીજાની કરીબ લાવીએ, એમની વચ્ચે શાંતિ પ્રસ્થાપિત કરીએ. એ કઇ તાકાતો છે કે જે બે મુલ્કોને કરીબ આવવા દેતી નથી. કોણે એમને એકબીજાથી દૂર રાખવા કોશિશ કરે છે? મેં અહીં આવતા પહેલાં કોઇને કહ્યું હતું કે, જો ભારત અને પાકિસ્તાન એક થઇ જાય, તો બંને દેશ એટલી તરક્કી કરી દેશે કે ત્રીજા કોઇની જરૂર જ નહીં રહે. આપણે બંને મુલ્કોને કરીબ લાવવાના છે.

આ કેવી રાજનીતિ છે? અગર પાકિસ્તાનમાં કોઇ શખસ પકડાય છે, તો કહેવામાં આવે છે કે તે ભારતનો જાસૂસ છે. અગર ભારતમાં કોઇ શખસ પકડાઇ જાય તો કહેવામાં આવે છે કે, તે પાકિસ્તાનનો જાસૂસ છે. આ કેવી વાત? કોણ જાસૂસી કરે છે, ‘કોની જાસૂસી કરાવે છે, અને કેમ? અગર કોઇ જાસૂસી કરે છે તો એ બંધ થાય. આ સિલસિલો અટકવો જોઇએ. હું કોઇ નેતા નથી. મારે અને રાજનીતિને કોઇ લેવાદેવા નથી. મારી ખ્વાહીશ છે કે બંને દેશો એકબીજાની નજીક આવે. યુદ્ધ અને વિસ્ફોટોમાં કાંઇ જ નથી. મેં હિંસામાં કોઇ હિન્દુ, શીખ, ઇસાઇ કે મુસલમાનને મરતાં નથી જોયો. મેં અગર કોઇને મરતા જોયા છે તો તે એક પિતા, એક પત્ની, એક મા અગર એક પુત્રને છે. આપણે આ રિશ્તાઓને બચાવવા છે, તો આપણે એક પિતા, એક ભાઇ અને એક મા બની વિચારવું પડશે ત્યારે જ આપણે સમજી શકીશું કે યુદ્ધ અને વિસ્ફોટ કેટલી હદે ઇન્સાનિયતને તબાહ કરી રહ્યા છે.”

અંસાર બર્નીની વાત અહીં પૂરી થાય છે. જે પાકિસ્તાન ભારત વિરુદ્ધ ઝેર ઓકે છે, તે જ પાકિસ્તાનમાં અલ્લાહનો એક સાચો બંદો અને ઇન્સાનિયતનો ફરિશ્તો પણ વસે છે.

ત્યારે પક્ષિણીએ પૂછયું, “મને એકલી મૂકીને ક્યાં ગયા હતા? નીચે રાજા તપ કરે છે.”ઘુવડે પક્ષિણીને કહ્યું, “હું સુરસભામાં ગયો હતો.” એ દેવસભામાં વિશ્વામિત્ર ઋષિ બોલ્યા કે, “આજનો દિવસ એવો છે કે વાંઝણી પણ પુત્ર પામે, શાપિત પ્રાણી પણ પ્રજા પામે, પાપી પણ સંતાન પામે.”એમ કહી ઘુવડે ક્રીડા આરંભી. પણ ઘુવડ પક્ષી-પક્ષિણીની વાત સાંભળી ગયેલા રાજાએ નિસાસો નાખ્યો, “અરેરે! આજે હું ઘરે હોત તો હું પણ પુત્ર પામત.”

રાજાનું રુદન સાંભળી તેમનો પાળેલો પોપટ બાલ્યો, “મહારાજ! એક ઉપાય છે. કામ પેદા કરો અને તમારું જીવનસત્ત્વ મને એક દડિયામાં આપો. હું તે જીવનસત્ત્વ રાણીને આપીશ.”

રાજાએ કામજ્વર પેદા કર્યો અને પાંદડાંનો દડિયો બનાવી તેમનું જીવનસત્ત્વ તેમાં ભરી પોપટને આપ્યું. પોપટ ચાંચમાં દડિયો લઈ ઊડયો, પરંતુ રસ્તામાં શકરો બાજ તેને જોઈ ગયો. શકરો બાજ સમજ્યો કે પોપટની ચાંચમાં કોઈ ભક્ષ હશે. શકરા બાજે પોપટને આંતરી તેની પર પ્રહાર કર્યો. પોપટ ઘવાયો અને તેની ચાંચમાંથી દડિયો નીચે સમુદ્રમાં પડયો. એ વખતે સમુદ્રનાં જળમાંથી એક માછલી બહાર આવી. માછલીએ રાજાના જીવનસત્ત્વના બે ઘૂંટ પી લીધા. વાત એમ હતી કે બ્રહ્માના શાપથી એક અપ્સરા માછલી બની ગઈ હતી, એ જ માછલીએ રાજાનું જીવનસત્ત્વ ભક્ષ સમજીને પી લીધું. એ માછલીને ગર્ભ રહ્યો અને તેને દસમો મહિનો બેઠો. માછલીથી હવે ગર્ભ સહન થતો નહોતો. તે તણાઈને નદીકિનારે આવી.

એ જ સમયે એક માછીમાર નદીકિનારે માછલી પકડવા આવ્યો હતો. એણે પાણીમાં જાળ નાખી. તેમાં આ શાપિત માછલી ફસાઈ ગઈ. માછીમાર કે જે નાવિક પણ હતો તે માછલીને પકડી ઘરે લઈ આવ્યો. એણે માછલી ચીરી તો અંદરથી બે બાળકો નીકળ્યાં. એને પણ સંતાનસુખ નહોતું અને અયોધ્યાના રાજા હસ્તસેનને પણ પ્રજાસુખ નહોતું. પોપટને જીવનસત્ત્વ આપ્યા બાદ રાજા વનમાંથી પાછો ફર્યો હતો અને પોપટને ઘરે આવેલો ન જોઈને તે બહુ જ દુઃખી થયો.

આ તરફ માછલીના ઉદરમાંથી નીકળેલા બે બાળકો પૈકી એક પુત્રી હતી અને બીજો પુત્ર હતો. માછીમાર બંને બાળકોને લઈ રાજા પાસે ગયો. રાજાને બ્રાહ્મણોએ કહ્યું, “આ તમારાં જ સંતાનો છે.”

રાજાના ક્રોધથી બ્રાહ્મણોને બચાવવા નારદમુનિ આવી ચડયા. એમણે રાજાને ઘુવડ પક્ષી-પક્ષિણીની વાત અને પોપટને આપેલા દડિયાની વાત કહી. રાજાને બધી વાત સમજાવતાં એમણે પુત્ર પોતાની પાસે રાખ્યો અને પુત્રી માછીમારને સોંપી. માછીમાર પુત્રીને ઘરે લઈ આવ્યો. તેના શરીરમાંથી માછલીની ગંધ આવતી હોવાથી તેનું નામ મત્સ્યગંધા રાખવામાં આવ્યું. તે યોજનગંધા તરીકે પણ ઓળખાય છે. બીજી બાજુ રાજાએ પુત્રનું નામ ઉલ્મુખ રાખ્યું. માછીમારના ઘરે રહી ઉછરતી મત્સ્યકન્યા પાછળથી સત્યવતી તરીકે ઓળખાઈ. મત્સ્યકન્યા અર્થાત્ સત્યવતી હવે પિતાની જેમ નાવ ચલાવતાં પણ શીખી ગઈ હતી. એના પિતાનો એ ધંધો પણ હતો.

એક વાર રાત્રિના સમયે પરાશર મુનિ યમુનાના કિનારે આવી ગયા. તેઓ રાત્રે જ યમુના પાર કરી સામે તીરે જવા માગતા હતા. મત્સ્યગંધાના પિતાએ રાત્રે નાવ ચલાવવા ઇન્કાર કર્યો. એ વાતચીત મત્સ્યકન્યા સાંભળી ગઈ. એ બહાર આવી. એણે ઋષિને વંદન કર્યાં. મત્સ્યકન્યા બોલી, “પિતાજી! આપની આજ્ઞાા હોય તો હું ઋષિને સામે તીરે મૂકી આવું?”

પિતાએ હા પાડી. મત્સ્યકન્યાએ વાંસડો હાથમાં લીધો અને ઋષિને અંદર બેસાડી નૌકા ચલાવી. નાવ જળ કાપતી હતી ત્યારે મત્સ્યકન્યાનું રૂપ જોઈ પરાશર મુનિને કામ પ્રગટયો. તેમણે મત્સ્યકન્યા પ્રત્યે કુદૃષ્ટિ કરી. મુનિએ કહ્યું, “હે દેવી! હું તમારી સાથે સહવાસ કરવા માગું છું.”

મત્સ્યકન્યા ગભરાઈ ગઈ. એણે વિચાર કર્યો કે, હું ના પાડીશ તો મને શાપ આપશે. એમ વિચારી તે એટલું તો બોલી, “હે મુનિવર! આપ તો બ્રહ્મજ્ઞાાની છો અને હું એક માછીમારની દીકરી. આપણો સહવાસ સંભવ નથી.”

પરાશર મુનિ બોલ્યા, “બાલિકે! તું ચિંતા ન કર. પ્રસૂતિ બાદ પણ તું કુમારી જ રહીશ.”

એમ કહી પરાશર મુનિએ મત્સ્યગંધા સાથે સહવાસ કર્યો. પરાશર મુનિએ મત્સ્યકન્યા અર્થાત્ સત્યવતીને આશીર્વાદ આપતાં કહ્યું, “તારા શરીરમાંથી હવે માછલીની ગંધ નહીં આવે. એના બદલે તું સુગંધા બની જઈશ. તારા શરીરમાંથી કસ્તૂરીની સુગંધ ફેલાશે.”

સત્યવતીને હવે ગર્ભ રહ્યો. પુત્રીને ગર્ભવતી થયેલી જાણી તેનો પિતા તેને વનમાં મૂકી આવ્યો. વનમાં કુટિર બનાવી સત્યવતી રહેવા લાગી. દસમા મહિને તેને એક પુત્ર અવતર્યો. જન્મની સાથે જ પુત્ર ચાલવા લાગ્યો. માતા સત્યવતીએ પૂછયું, “હે પુત્ર! તું ક્યાં જાય છે?”

પુત્રએ કહ્યું, “માતા સાંભળ! મેં તો જગતના કલ્યાણ માટે જ જન્મ લીધો છે. હું પુસ્તકો રચીશ જે કળિયુગના કુબુદ્ધિના લોકોને જ્ઞાાન આપશે. હે માત! હવે આપણી સગાઈ પૂરી થઈ.”

ગભરાઈ ગયેલી સત્યવતીએ પૂછયું, “તો મારી શું ગતિ થશે?”

પુત્રે કહ્યું, “થોડા દિવસ પછી કોઈ ક્ષત્રિય રાજવંશી તમને પરણી જશે. તમને જ્યારે પણ દુઃખ પડે ત્યારે તમે મને યાદ કરજો. હું હાજર થઈ તમારું દુઃખ દૂર કરીશ.”

એમ કહી પુત્ર ચાલ્યો ગયો અને સત્યવતીનો એ પુત્ર એટલે બીજું કોઈ નહીં પણ ભગવાન વેદવ્યાસ. અને તે પછી સમુદ્રનો અવતાર ગણાતો હસ્તિનાપુરનો રાજા શાંતનુ પહેલાં ગંગાને વર્યો હતો જેનાથી તેને એક પુત્ર થયો ગાંગેય (ભીષ્મ) અને પાછળથી તે મત્સ્યગંધા ઉર્ફ સત્યવતીને પરણ્યો.

આ તરફ માતાથી જુદા પડયા બાદ બાળક વેદવ્યાસ તપસ્યા કરવા દ્વૈપાયન નામના દ્વીપ પર ચાલ્યા ગયા. એ બાળક રંગે શ્યામ હોવાથી તે કૃષ્ણ દ્વૈપાયન તરીકે ઓળખાયા અને એ કૃષ્ણ દ્વૈપાયન એ જ મર્હિષ વેદવ્યાસ. એમણે વેદોની વ્યાખ્યા અને વિભાજન કર્યાં તેથી તેઓ વેદવ્યાસ તરીકે પણ ઓળખાયા. હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર મર્હિષ વેદવ્યાસ ત્રિકાળજ્ઞાાની હતા. તેમણે પોતાની દિવ્ય દૃષ્ટિથી જોઈને જાણી લીધું હતું કે, કળિયુગમાં ધર્મ ક્ષીણ થઈ જશે. ધર્મ ક્ષીણ થઈ જતાં લોકો નાસ્તિક, કર્તવ્યહીન અને અલ્પ આયુવાળા થઈ જશે અને એ વિશાળ વેદનું સાંગોપાંગ અધ્યયન કળિયુગના લોકો કરવાનું સામર્થ્ય ધરાવતા નહીં હોય એ હેતુથી મર્હિષ વેદવ્યાસે વેદોને ચાર ભાગોમાં વહેંચી નાખ્યા, જેથી ઓછી બુદ્ધિવાળા અને ઓછી સ્મરણશક્તિવાળા લોકો પણ વેદોનો અભ્યાસ કરી શકશે. વેદવ્યાસે એક મહાન વેદને ચાર ભાગોમાં વહેંચ્યા તે (૧) ઋગ્વેદ (૨) યજુર્વેદ (૩) સામવેદ અને (૪) અથર્વવેદ તરીકે ઓળખાય છે. વેદોમાં રજૂ થયેલું જ્ઞાાન અત્યંત ગૂઢ અને શુષ્ક હોવાને કારણે તેમણે એ જ વેદોને પુરાણોમાં પરિર્વિતત કર્યા. પુરાણોમાં રોચક પ્રસંગો મૂક્યા જેથી કળિયુગના લોકો વેદોના જ્ઞાાનને સરળતાથી સમજી શકે.

પૌરાણિક મહાકાવ્ય યુગની આ મહાન વિભૂતિએ મહાભારત, અઢાર પુરાણ, શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા, મીમાંસા જેવાં અદ્વિતીય સાહિત્યનું સર્જન કર્યું. તેમનો જન્મ ઇસુના જન્મનાં ૩૦૦૦ વર્ષ અગાઉ થયો હતો. એટલે કે આજથી ૫૦૦૦ વર્ષ પહેલાં અષાઢ માસની ર્પૂિણમાએ જન્મ્યા હતા. આજે ભારતભરમાં જે ગુરુર્પૂિણમાની ઉજવણી થાય છે તે મર્હિષ વેદવ્યાસની જન્મતિથિ સાથે સંકળાયેલી છે. હિન્દુ ધર્મના તમામ સંતો અને કથાકારો ગુરુર્પૂિણમાના દિવસે સહુ પ્રથમ મર્હિષ વેદવ્યાસની પૂજા કરે છે. વેદવ્યાસ તમામ સંતો-કથાકારોના સદ્ગુરુ ગણાય છે. વેદવ્યાસનું એક મંદિર કાશીથી પાંચ માઇલ દૂર વ્યાસપુરીમાં વિદ્યમાન છે. મહારાજ કાશીનરેશના રામનગર દુર્ગમાં પણ વ્યાસેશ્વરની ર્મૂિત બિરાજમાન છે. વાસ્તવમાં વેદવ્યાસની સહુથી પ્રાચીન ર્મૂિત એ જ છે. મર્હિષ વેદવ્યાસ ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર જ ગણાય છે. મર્હિષ વેદવ્યાસને ભગવાન વેદવ્યાસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. મર્હિષ વેદવ્યાસ ‘મહાભારત’ના રચયિતા છે. વેદવ્યાસ ‘મહાભારત’ના રચયિતા જ નહીં, પરંતુ મહાભારતની ઘટનાઓના સાક્ષી પણ છે. વેદવ્યાસ કૃષ્ણ દ્વૈપાયન તરીકે પણ ઓળખાય છે. કહેવાય છે કે પ્રત્યેક દ્વાપર યુગમાં ભગવાન વિષ્ણુ જ વેદવ્યાસના રૂપમાં અવતર્યા હતા અને ચાર વેદોને વર્ગીકૃત કર્યા હતા. પહેલા દ્વાપર યુગમાં સ્વયં બ્રહ્મા વેદવ્યાસ થયા. બીજામાં પ્રજાપતિ, ત્રીજામાં શુક્રાચાર્ય અને ચોથામાં બૃહસ્પતિ વેદવ્યાસ થયા. હિન્દુઓની પરંપરાગત માન્યતા અનુસાર વિશ્વમાં જે સાત વ્યક્તિઓ આજે પણ હયાત છે – અમર છે તેમાંના એક મર્હિષ વેદવ્યાસ પણ છે.

ઋષિ વેદવ્યાસે શ્રીગણેશની સહાયતાથી ધર્મગ્રંથોને પહેલી વાર ભોજપત્ર પર લખ્યા. એટલા માટે જ તેમણે એકાંત સ્થળને પસંદ કર્યું. ત્યારબાદ તેમણે દિવ્ય જ્ઞાાન અને ભગવાન શ્રીગણેશ સાથે ધર્મ અને જીવન સાથે સંકળાયેલી વાતોને ધર્મગ્રંથોમાં ઉતારી, જે પૂર્વે માત્ર સાંભળવામાં આવતી હતી. ઋષિ વેદવ્યાસ વેદ અને ધર્મનાં રહસ્યોને પહેલી વાર લેખિત સ્વરૂપે જગત સામે લાવ્યા.

મહાગ્રંથ મહાભારતના રચયિતા મર્હિષ વેદવ્યાસને આપણા પૌરાણિક ગ્રંથોમાં ભગવાન વેદવ્યાસ તરીકે પણ સંબોધવામાં આવેલ છે. જેમ આ સૃષ્ટિના સર્જનહાર ઈશ્વર સર્વ તત્ત્વોમાં સમાયેલા છે તેમ સમગ્ર સૃષ્ટિનું એવું એક પણ તત્ત્વસ્થાન નથી જે મહાભારતમાં ન હોય. એટલે જે જે મહાભારતમાં નથી તે ક્યાંય નથી એ ઉક્તિ જાણીતી છે. આ મહાભારત એક મહાન જ્ઞાાનકોશ પણ છે જેને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પાંચમો વેદ પણ કહેવામાં આવે છે. મહાભારત દ્વારા મર્હિષ વેદવ્યાસે માણસે કેવું આચરણ કરવું જોઈએ તે દર્શાવવા પાંડવો તેમજ કૃષ્ણનું ચરિત્ર આપણી સમક્ષ રજૂ કર્યું અને કેવું આચરણ ન કરવું જોઈએ તે દર્શાવવા માટે કૌરવોનું ચરિત્ર આલેખ્યું છે. મર્હિષ વેદવ્યાસ મહાભારતના કથાનકનું ઉદ્બોધન જે પીઠ ઉપરથી આપતા તે પીઠ વ્યાસપીઠ તરીકે ઓળખાય છે. આ વ્યાસપીઠ ઉપર બેસીને સંસ્કૃતિની ઉપાસના અને સેવા કરનાર વ્યાસની પૂજા એટલે કે વ્યાસપીઠની પૂજા અષાઢ સુદ પૂનમને દિવસે કરવામાં આવે છે. મહામુનિ વેદવ્યાસના જ્ઞાાનનો જોટો ન માત્ર ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, વૈશ્વિક સ્તરે પણ મળવો મુશ્કેલ છે. કોઈ પણ સાહિત્યકારની રચનાઓ જોઈએ તો જીવન પ્રત્યેનો એક જ પ્રકારનો દૃષ્ટિકોણ જોવા મળશે, હકારાત્મક અથવા નકારાત્મક વ્યક્તિના સદ્ગુણો અથવા દુર્ગુણો, પરંતુ વ્યાસજીએ તેમની રચનાઓમાં જીવનમાં રહેલ દરેક પાસાને વણી લીધું છે. પ્રકાશ, અંધકાર, ભરતી, ઓટ, સુખ-દુઃખ અને આ બંને વચ્ચે રહેલું પરિવર્તન વેદવ્યાસે મહાભારતની પોતાની રચનામાં યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન વગેરે હકારાત્મક બાજુએ હોવા છતાં તેઓમાં રહેલી ત્રુટિઓ દર્શાવી છે, તે જ રીતે દુર્યોધન, દુઃશાસન કે કર્ણ જેવાં નકારાત્મક પાત્રોમાં રહેલ સદ્ગુણો બતાવવાનું પણ ચૂક્યા નથી. બીજી બાજુ ભીષ્મ પિતામહ જેવા વિદ્વાન, હંમેશાં સત્યનો પક્ષ લેનાર પ્રતાપી પુરુષ નકારાત્મક બાજુએ હોઈ તેની સામે અર્જુનને યુદ્ધ કરવા જણાવે છે. આમ, દરેક વ્યક્તિમાત્રના જીવનમાં રહેલી સંપૂર્ણતા અને અપૂર્ણતાનું આપણને દર્શન કરાવે છે. જે રીતે ન્યાયાલયમાં ન્યાય આપનાર ન્યાયાધીશને ચોક્કસ યોગ્યતા હોય તો જ ન્યાયની ગાદી ઉપર બેસી શકે તેવું જ સ્થાન વ્યાસપીઠનું છે. કોઈ પણ વ્યક્તિએ જે સાહિત્યનું વ્યાસપીઠ ઉપર બેસીને જ્ઞાાન આપવાનું છે તે સાહિત્ય વિશે તેને સંપૂર્ણ જ્ઞાાન હોવું તે વ્યાસપીઠ ઉપર બેસવાની પહેલી યોગ્યતા છે. કથામાં રહેલાં પાત્રો સાથે તેને વ્યક્તિગત રીતે કોઈ પ્રિયભાવ કે દ્વેષભાવ ન હોવા જોઈએ. કથા ઉદ્બોધનનો એકમાત્ર હેતુ સમાજનું હિત હોવું જોઈએ. મર્હિષ વેદવ્યાસ સર્વગુણસંપન્ન ગુરુ હતા.

“બાલિકે! તું ચિંતા ન કર. પ્રસૂતિ બાદ પણ તું કુમારી જ રહીશ.”

એ જેવા હોય તેવા, પણ મારુંમન તો તેમના પર જ ઠર્યું છે

‘કુમારસંભવમ્’ એ મહાકવિ કાલિદાસની પ્રથમ કૃતિ હતી. એમાં રાક્ષસને હણનાર કુમાર એટલે કે ર્કાતિકેયના જન્મની રસપ્રદ કથા છે.

તારકાસુર નામનો રાક્ષસ દેવોને પીડા આપતો હતો. તારકાસુરની પરેશાનીથી બચવા દેવો બ્રહ્યા પાસે ગયા. બ્રહ્યાએ જ તારકાસુરને વરદાન આપી શક્તિશાળી બનાવ્યો હતો. નિરૂપાય બ્રહ્યાએ કહ્યું, “શંકરના તેજથી પાર્વતીની કૂખે જન્મેલો પુત્ર જ તારકાસુરને હણી શકે.”

પરંતુ, આ ઘટના અગાઉ દક્ષનાં પુત્રી તો પિતાના ઘરે પતિ શંકરનું અપમાન થતાં જ દક્ષના રાજમહેલમાં જ અગ્નિકુંડમાં પોતાની જાતને સમાવી દઈ મૃત્યુ પામ્યાં હતાં, પરંતુ હવે પર્વતરાજ હિમાલય અને તેમનાં પત્ની મેનાના ઘરે તેઓ પાર્વતીરૂપે પુત્રી બની ફરી અવતર્યાં હતાં. પત્નીના મૃત્યુ બાદ શંકર પણ હિમાલયના એક શિખર પર જ તપ કરતાં હતા. દેવોના દેવ ઇન્દ્ર ચતુર હતા. એણે તપસ્વી શંકર અદ્વિતીય સૌંદર્ય ધરાવતી પાર્વતી તરફ આકર્ષાય તેવું કાંઈક કરવાનું કામ કામદેવને સોંપ્યું. કામદેવે તેના પ્રિય મિત્ર વસંતની સહાય લીધી.

હિમાલયનાં બર્ફીલાં શિખર પર તપ કરતાં શંકરને વિચલિત કરવા વસંતે અચાનક જ તપોભૂમિમાં વસંતઋતું જેવું વાતાવરણ સર્જી દીધંુ. આમ્રમંજરીઓ મહેકવા લાગી. ફૂલો ખીલી ઊઠયાં, પરંતુ શંકર અચલ હતા. કામદેવ નિરાશ થયો, પરંતુ અચાનક તેને ખ્યાલ આવ્યો કે હિમાલયની સ્વરૂવાન પુત્રી રોજ અહીં પૂજા કરવા આવે છે. એક દિવસ પાર્વતીએ મહાદેવને પ્રણામ કર્યાં. એ જ વખતે કામદેવ શંકર પર સંમોહન નામનું બાણ છોડવાની તૈયારી કરવા લાગ્યો. શંકર વસંતની મહેક અને કામદેવના સજ્જ થયેલા બાણથી એક ક્ષણે વિચલિત થઈ ગયા, પરંતુ બીજી જ ક્ષણે વૃત્તિઓને કાબૂમાં લેતા ફરી ધ્યાનસ્થ થઈને જોયું તો ખબર પડી કે કામદેવ પોતાને એક કુંવારિકા તરફ આર્કિષત કરવા તૈયારી કરી રહ્યો છે. શંકર ક્રોધે ભરાયા અને ત્રીજું નેત્ર ખોલી એમણે કામદેવને ભસ્મીભૂત કરી નાખ્યો. આ દૃશ્ય જોઈને કામદેવની પત્ની રતિ ર્મૂિછત થઈ ગઈ. હવે રતિ પણ પોતાના માટે ચિતા તૈયાર કરાવી બળી જવા તૈયાર થઈ, પરંતુ દેવવાણી થઈ કે “કામદેવનો પુનર્જન્મ થશે અને શંકર-પાર્વતીનાં લગ્ન થશે ત્યારે તેનું તેના પતિ સાથે પુર્નિમલન થશે.”

કામદેવને પોતાની હાજરીમાં જ ભસ્મીભૂત થતા જોઈ પાર્વતી મનમાં ને મનમાં પોતાના સૌંદર્યને તુચ્છકારવા લાગી. પાર્વતી મનથી જ શંકરને પામવા કૃતનિશ્ચયી હતી. પાર્વતીએ હવે પોતાના તપોબળથી શંકરને પામવા નિર્ણય કર્યો. માતા-પિતાની રજા લઈ પાર્વતી બે સખીઓ સાથે તપ કરવા હિમાલયના એક શિખર પર ગઈ, જે શિખર પાછળથી ગૌરીશિખર તરીકે ઓળખાયું. અહીં પાર્વતીએ અતિ કઠોર તપ અને વ્રત શરૂ કર્યાં. સ્નાન કરીને પવિત્ર બનેલી પાર્વતી હવે વલ્કલ ધારણ કરી અગ્નિમાં હોમ આપવા લાગી. વેદોનું અધ્યયન કરવા લાગી. ઋષિઓ પણ તેનું તપ જોવા આવ્યા. પાર્વતીનું તપ જોઈ હિંસક પ્રાણીઓ પણ અંદરોઅંદરનું વેર ભૂલી શાંત થઈ ગયાં. વૃક્ષો ઇચ્છા પ્રમાણે ફળ આપવા લાગ્યાં. પોતાના દેહની નાજુકતાને ગણકાર્યા વિના પાર્વતીએ કઠોર તપનો આરંભ કર્યો. ગ્રીષ્મમાં તે પાણી અને ચાંદની પર જીવતી રહી. વર્ષાઋતુમાં ચાંદનીના દેખાતાં માત્ર મેઘજળ પર નિર્વાહ ચલાવ્યો. હેમંતઋતુમાં માત્ર પાંદડાં જ ખાતી રહી. સમય જતાં એણે ખરેલાં પાંદડાં પણ ખાવાનું બંધ કર્યું. ઋષિઓના તપને પણ એક દિવસ ઝાંખું પાડી દીધું.

એક દિવસ પાર્વતીના તપોવનમાં મૃગચર્મ અને પલાશદંડ ધારણ કરેલો એક જટાધારી બ્રહ્યચારી આવ્યો. પાર્વતીએ બ્રહ્મચારીનો સત્કાર કર્યો. કેટલાક પ્રશ્નો પૂછયા બાદ બ્રહ્મચારીએ પાર્વતીને સહજતાથી પૂછયું, “તમે આદિ પ્રભુ બ્રહ્માના કુળમાં જન્મેલાં છો. ત્રણેય લોકમાં જોવા ન મળે તેવું અદ્વિતીય સૌંદર્ય ધરાવો છો. ઐશ્વર્ય તો તમારી પાસે છે જ, વળી યુવાન પણ છો. આ બધું જ હોવા છતાં આટલું કઠોર તપ કયા ફળ માટે કરો છો? વરપ્રાપ્તિ માટે તમારે કોઈ તપ કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે વર તો તમને શોધતો આવશે.”

વરપ્રાપ્તિની વાત સાંભળી પાર્વતીએ નિસાસો નાખ્યો. પાર્વતીના નિસાસા પરથી બ્રહ્યચારી કળી ગયો કે પાર્વતીનું તપ વરપ્રાપ્તિ માટે જ છે. બ્રહ્મચારીએ પાર્વતીની માનસિક સ્થિતિ પામી ગયા બાદ કહ્યું, “તમને જે યુવક ગમે છે તે તેના રૂપથી છકી ગયો લાગે છે.”

પાર્વતી તો કાંઈ બોલી નહીં, પરંતુ તેની સખીએ કહ્યું, “કામદેવ ભસ્મીભૂત થતાં અમારી સ્વમાની પાર્વતી સૌંદર્યથી નહીં જીતી શકાતા શંકરને પતિ તરીકે પ્રાપ્ત કરવા તપ કરી રહી છે.”

બ્રહ્મચારીએ કહ્યું, “મહાદેવ તો મને પરિચિત છે. તમે એવી વ્યક્તિને વર તરીકે પ્રાપ્ત કરવા કેમ ઉત્સુક થયાં છો? મીંઢળ બાંધેલો તમારો હાથ શંકરના સાપથી વીંટળાયેલા હાથથી પાણિગ્રહણ કેવી રીતે સ્વીકારી શકશે? તમારું સુંદર પાનેતર અને લોહી નીંગળતું શંકરનું હસ્તિચર્મ કેવી રીતે સાથે રહી શકશે? લગ્નમંડપમાં પુષ્પો પર પડનારા તમારા સુકોમળ પગ પતિગૃહે સ્મશાનમાં વીખરાયેલા વાળ પર કેવી રીતે પડશે? તમને મહાદેવનું વક્ષઃસ્થળ આલિંગન વખતે સુલભ થાય તોપણ હરિચંદનનો લેપ કરવાને લાયક તમારાં વક્ષઃસ્થળ પર ચિતાની રાખોડી લાગશે તે કેવું અયોગ્ય હશે? તમે શ્રેષ્ઠ હાથી પર બેસવાને લાયક છો ત્યારે મહાદેવ વૃદ્ધ પોઠિયા પર બેસાડીને તમને લઈ જશે ત્યારે લોકો તમારો કેવો ઉપહાસ કરશે? વળી શંકરની આંખો વિકૃત છે. તેમનાં માતા-પિતા વિશે કોઈ કાંઈ જાણતું નથી. શરીર ઢાંકવા તેમની પાસે પૂરતું વસ્ત્ર નથી.”

બ્રહ્મચારી બ્રાહ્મણની વાત સાંભળતાં મૃગનયની પાર્વતીએ લાલઘૂમ થઈ ગયેલી આંખોની તીખી નજર બ્રહ્મચારી પર નાખી. તેના હોઠ ક્રોધથી ધ્રૂજવા લાગ્યા. પાર્વતીએ બ્રહ્મચારીની દલીલોનું ખંડન કરતાં કહ્યું, “ખરેખર, તમે મહાદેવને તાત્ત્વિક રીતે ઓળખતા જ નથી. સામાન્ય માનવીઓ આપત્તિ ટાળવા માટે અથવા ઐશ્વર્યની પ્રાપ્તિ માટે માંગલિક પદાર્થોનું સેવન કરે છે, પરંતુ આ જગતના મહાદેવ તો એ બધાથી પર છે. મહાદેવ દરિદ્ર છે પણ સંપત્તિના કારણરૂપ છે. તેઓ સ્મશાનમાં વસે છે પણ ત્રણેય લોકના સ્વામી છે. બિહામણા દેખાતા હોવા છતાં તેઓ ‘શિવ’ એટલે કે કલ્યાણકારી કહેવાય છે. મહાદેવ નિરાકાર અને સ્થળકાળથી પર હોઈ તેમનું સાચું સ્વરૂપ ઓળખી શકાતું નથી. ચિતાની ભસ્મ તો તેમના શરીરના સ્પર્શથી પવિત્ર બની જાય છે. તાંડવનૃત્ય વખતે તેમના શરીર પરથી ખરેલી ભસ્મ તો દેવતાઓ પણ પોતાના માથે ચડાવે છે. મહાદેવ તેમના વૃદ્ધ પોઠિયા પર બેસીને પસાર થતા હોય ત્યારે ઐરાવત હાથી પર સવાર થઈને જતો ઇન્દ્ર પણ શંકરનાં ચરણોમાં પોતાનું મસ્તક નમાવે છે. વળી,મહાદેવ તો સ્વયં બ્રહ્માની ઉત્પત્તિનું કારણ છે ત્યારે તેમના જન્મ વિશે કેવી રીતે જાણી શકાય? તમે શિવની કરેલી નિંદા તમારી દુષ્ટતાનું પ્રદર્શન

પાર્વતી એકીશ્વાસે બોલી ગઈ અને છેલ્લે કહ્યું, “તમે કહો છો તેવા શંકર ભલે હોય પરંતુ મારું પ્રણયથી ભીંજાયેલું મન તો તેમના પર જ ઠર્યું છે.”

એટલું બોલ્યા બાદ પાર્વતીએ એની સખીને કહ્યું, “અલી, કાઢી મૂક આ વાચાળ બ્રહ્મચારીને. એની વાત સાંભળતાં પણ પાપ લાગે. અગર તો હું જ અહીંથી ચાલી જાઉં છું.”

પાર્વતીએ ચાલવા માંડયું. એવામાં એક અલૌકિક ઘટના ઘટી. બ્રહ્મચારી અલોપ થઈ ગયા અને એમના સ્થાને સ્વયં મહાદેવ પ્રગટ થયા. સાક્ષાત્ શંકરને સામે ઊભેલા જોઈ પાર્વતી કાંઈ બોલી શકી નહીં. મહાદેવે સસ્મિત થઈને કહ્યું, “હે નાજુક સ્ત્રી! તારાં તપથી ખરીદાયેલો હું આજથી તારો દાસ થઈ ગયો.”

આનંદના અતિરેકમાં પાર્વતીનો કઠોર તપશ્ચર્યાનો બધો જ થાક ઊતરી ગયો.

એ પછી પિતા હિમાલય અને માતા મેનાની સંમતિથી શંકર અને પાર્વતીનાં લગ્નનું નક્કી થયું. હિમાલયે પોતાના નગરને સુંદર રીતે શણગાર્યું. શંકર વર બની નંદી પર સવાર થઈ જાનૈયાઓ સાથે ઔષધિપ્રસ્થમાં આવ્યા. શંકરના મોહક રૂપને જોઈ નગરની સ્ત્રીઓનાં મુખમાંથી પ્રશસ્તિના ઉદ્ગાર સરી પડયા. લગ્નવિધિ બાદ સરસ્વતીએ આશીર્વાદ આપ્યા. તે પછી શંકર પાર્વતી સાથે મેરૂ, મંદાર, કૈલાસ અને નંદનવન વગેરે સ્થળે વિચર્યા. છેવટે ગન્ધમાદન પર્વત પર તેમણે નિવાસ કર્યો. ચાંદની રાત્રે પ્રસન્ન દાંપત્યસુખ માણ્યું. અહીં પચીસ વર્ષ પસાર કર્યાં.

પરંતુ, હવે દેવોને શિવ-પાર્વતીના પુત્રનો ઇન્તજાર હતો. અગ્નિદેવ હોલાના સ્વરૂપે શંકર પાસે ગયા અને તારકાસુરથી દેવોને થતી પીડાની યાદ અપાવી. શંકરે પોતાનું તેજ અગ્નિમાં ફેંક્યું. અગ્નિથી તે જીરવી ન શકાતાં એણે એ તેજ ગંગામાં નાખ્યું. ગંગાએ તેને છ કૃતિકાઓમાં સંક્રાત કર્યું. એથી છ મુખવાળા બાળકનો ઉદ્ભવ થયો. શિવ-પાર્વતીના બાળક તરીકે ઓળખાતાં આ સંતાનને પાર્વતી કૈલાસ લઈ ગયાં. તેને ર્કાિતકેય એવું નામ આપવામાં આવ્યું અને ઇન્દ્રદેવની વિનંતીથી શંકરે ર્કાિતકેયને તારકાસુર સામેના યુદ્ધમાં દેવોના સેનાપતિ બનવા કહ્યું. ર્કાિતકેયે શંકરની આજ્ઞાા પાળી અને દેવો અને તારકાસુર વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું. દેવોના સૈન્યના સેનાપતિ બનેલા ર્કાિતકેયે તારકાસુરનો વધ કર્યો.

આવી રસપ્રચુર કથા એક મહાકાવ્ય રૂપે મહાકવિ કાલિદાસે લખી છે. મહાકવિ કાલિદાસ પાસે આગવી પ્રતિભા, ભવ્ય કલ્પનાશક્તિ, અવલોકન, જીવનના પ્રત્યેક પાસાનું સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ, ઉચ્ચ સંવેદનશીલતા, ભાષા પરનું પ્રભુત્વ અને બધું જ છે. શંકરે કામદેવને ભસ્મીભૂત કર્યો એ કથા પુરાણોમાં પણ આવે છે. મહાકવિ કાલિદાસ રચિત ‘કુમારસંભવમ્’ કુલ આઠ સર્ગમાં લખાયેલું છે. બધા જ સર્ગ જુદા જુદા છંદોમાં લખાયેલા છે. મહાકવિ કાલિદાસને પ્રાચીન કાળથી આજ સુધીના ભારત સહિત પાશ્ચાત્ય દેશોના વિવેચકોએ મુક્ત કંઠે વખાણ કર્યાં છે. કવિ જયદેવે ‘કવિકુલગુરુ’ તરીકે બિરદાવી કવિતા કામિનીના વિલાસ કહ્યા છે. ઉપમા આપવામાં કવિ બેજોડ હોઈ ‘ઉપમા કાલિદાસસ્ય’ ઉક્તિ સાહિત્યજગતમાં સુપ્રસિદ્ધ છે. ‘કુમારસંભવમ્’માં કવિએ શૃંગારરસનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો છે. Style is the men’ એ સૂત્ર પ્રચલિત છે, પરંતુ મહાકવિ કાલિદાસની શૈલી માટે એમ કહી શકાય કે Man is Style.’ કવિ માને છે કે દેહનો સ્થૂળ પ્રેમ ભૌતિક વાસનાઓથી સભર હોય છે. સાચો પ્રેમ, સૂક્ષ્મ પ્રેમ પરસ્પરના અંતર્ગત સાથે સંબંધ ધરાવે છે અને પરસ્પરનાં અધ્યાત્મ સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે. આ પ્રકારનો પ્રેમ ઝંખતાં દંપતીના હૃદયમાં પ્રેમનું અદ્વૈત હોય છે. અલબત્ત, આવા પ્રેમમાં શારીરિક પ્રેમ, ભૌતિક સમાગમને કોઈ સ્થાન જ નથી એમ કવિ માનતા નથી. ઉચ્ચતમ પ્રેમના દોરથી સંકળાયેલું યુગલ નિષ્કામ વાસનાથી શારીરિક કામને લાલન આપે છે. કવિએ આ મહાકાવ્યમાં ભૌતિક અને અધ્યાત્મના મિલનનું શ્રેષ્ઠ સંમિશ્રણ ઉદાત્ત રીતે રજૂ કર્યું છે. કવિએ અહીં કામદેવને નિષ્ફળ બતાવ્યો છે જ્યારે તપ, પૂજા અને એકનિષ્ઠાને સફળ બતાવ્યાં છે. મોહ અકૃતાર્થ છે જ્યારે તે મંગલમય બને છે ત્યારે કૃતાર્થ બને છે. કવિ એ કહેવા માગે છે કે જે સૌંદર્ય ધર્મથી સંયત છે તે જ ધ્રુવ અને પ્રેમનું શાંત, સંયત અને કલ્યાણરૂપ જ શ્રેષ્ઠ છે. સંયમમાં જ સૌંદર્યની ખરી શોભા છે,ઉચ્છૃંખલતામાં નહીં. ભારતના આ પુરાતન કવિએ પ્રેમને શ્રેયના અંતિમ લક્ષ્ય તરીકે સ્વીકાર્યો નથી. કલ્યાણ જ પ્રેમનું લક્ષ્ય છે એમ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર કહે છે.

મહાકવિ કાલિદાસે રામાયણ તથા મહાભારતમાંથી કથાવસ્તુ લઈને, તેમાં પોતાની ભવ્ય કલ્પનાશક્તિનો ઉમેરો કરી, પોતાની નવનવોન્મેષશાલિની પ્રજ્ઞાાથી પૂરા સાહિત્યોચિત પરિવર્તન કરીને ‘કુમારસંભવમ્નું સર્જન-નવસર્જન કર્યું છે.  

“હે નાજુક સ્ત્રી! તારાં તપથી ખરીદાયેલો હું આજથી તારો દાસ થઈ ગયો.”

જનીતિ આમ તો શુષ્ક વિષય છે પરંતુ તેમાં પ્રણય ભળે તો પાનખરમાં વસંત ખીલી ઊઠી હોય એવું લાગે છે. મધ્યપ્રદેશના રઘુગઢના પૂર્વ જાગીરદાર દિગ્વિજયસિંહ ૬૭ વર્ષની વયના છે પરંતુ તેમનાથી ૨૫ વર્ષ નાની ટીવી એન્કર અમૃતા રાયની જુલ્ફોમાં ઉલઝી ગયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઘમાસાણ મચી ગચું. પાછલા દિવસોમાં તેઓ નરેન્દ્ર મોદીના લગ્ન સંબંધે આકરી ટીકાઓ કરતા હતા પરંતુ તેઓ ભૂલી ગયા કે તેઓ ખુદ કાચના ઘરમાં રહે છે. અમૃતા રાય સાથેના સંબંધો જાહેર થઈ જતાં મોદીના લગ્નજીવન વિશે બકવાશ કરતાં દિગ્ગીરાજા અચાનક જ મૌન થઈ ગયાં.

રૂબીના શું કહે છે ?

દિગ્વિજયસિંહ મધ્યપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી રહી ચૂક્યા છે. તેમને પાંચ સંતાનો છે. જે બધાં જ પરણેલા છે. દિગ્વિજયસિંહના પત્ની આશાનું ગયા વર્ષે જ કેન્સરની બીમારીના કારણે અવસાન થયેલું છે. અમૃતા રાય રાજ્યસભાનાં ટીવી એન્કર છે અને એક મુલાકાત બાદ બેઉએ એક બીજાના કાર્ડની આપલે કરી હતી. દિગ્વિજયસિંહના ભાઈ લક્ષ્મણસિંહના પત્ની રૂબીના શર્મા કહે છે : ”અમે અમારા પરિવારમાં અમૃતાને આવકારીએ છીએ પરંતુ લક્ષ્મણ સાથે મારા લગ્ન થવાના હતા તે વખતે દિગ્વિજયસિંહે જ અમારા લગ્નનો વિરોધ કર્યો હતો કારણ કે હું મારા થનાર પતિથી નાની હતી. હવે તેઓ અમારા માટે શું કહેવા માંગે છે ? હું આજ સુધી એ બધાના મહેણાં સાંભળતી રહી છું. દિગ્વિજયસિંહને પણ દીકરીઓ છે અને દિગ્વિજયસિંહની દીકરીઓ તેમની નવી પત્ની અમૃતા કરતાં મોટી છે.”

દિગ્વિજયસિંહની પ્રેયસી અમૃતા રાયના પતિ આનંદ પ્રધાન ટેલિવિઝન પર ચર્ચા માટે આવતી મશહુર હસ્તી છે. પ્રેમ કરવાનો દિગ્ગીબાબુને અધિકાર છે. પરંતુ કોઈની પત્નીને પ્રેમપાશમાં જકડવી તેને શું કહેવાય ?

એન.ટી. રામારાવ ને લક્ષ્મી

બુઢાપામાં પ્રણય પાશમાં ફસાનાર દિગ્વિજયસિંહ એકલા નથી. તેલુગૂ દેશમ્ પાર્ટીના સંસ્થાપક અને લેજન્ડરી એક્ટર એન.ટી. રામારાવ પણ પાછલી વયમાં- ૭૦ વર્ષની ઉંમરે તેમનાથી ૩૦ વર્ષ નાની લક્ષ્મી પાર્વતી નામની મહિલાના પ્રેમમાં પડી ગયા હતા. લક્ષ્મી પાર્વતી એક પ્રોફેસરની પત્ની હતી અને એન.ટી. રામારાવનું જીવન ચરિત્ર્ય લખવાના મામલે એન.ટી. રામારાવને મળી હતી. તે બે સંતાનોની માતા પણ હતી પરંતુ રામારાવના ઈશ્કના જુનૂનથી પ્રભાવિત લક્ષ્મી પાર્વતીએ પતિથી છૂટાછેડા લેવા પડયા અને તેણે એન.ટી.રામારાવ સાથે લગ્ન કરી લીધું હતું. આ લગ્નના કારણે આંધ્રની રાજનીતિમાં ભારે ઊહાપોહ થયો હતો અને રામારાવ તેલુગૂ જનતામાં બેહદ લોકપ્રિય છતાં પ્રજાને તેમનો આ પ્રેમકાંડ પસંદ આવ્યો નહોતો. તેમના જમાઈ ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ રામારાવ વિરુદ્ધ બગાવત કરી દીધી હતી અને રામારાવે આંધ્રનું મુખ્યમંત્રીપદ અને પક્ષનું પ્રમુખપદ- બેઉ ગુમાવવા પડયા હતા. લક્ષ્મીપાર્વતી આજે પણ હૈદરાબાદમાં ગુમનામ જીવન વ્યતિત કરી રહ્યા છે.

કરુણાનિધિ ને દયાલુ

ડીએમકેના સર્વોચ્ચ નેતા એન.કરુણાનિધિ પણ પ્રયણજાળમાં ફસાયા હતા. તેમની બે પત્ની તો પહેલાથી જ મોજૂદ હતી તેમ છતાં પણ ૫૭ વર્ષની વયે તેઓ ૩૫ વર્ષની વયની દયાલુ અમ્મા નામની મહિલાના પ્રેમમાં પડી ગયા હતા અને દયાલુ સાથે પ્રેમલગ્ન કરી તમિલ રાજનીતિમાં તોફાન ઊભું કરી દીધું હતું. કરુણાનિધિથી દયાલુ અમ્માને જે પુત્રી થઈ તેનું નામ કનીમોઝી, જે ૨જી સ્પેક્ટ્રમ ગોટાળામાં જેલ પણ જઈ આવી છે. કરુણાનિધિની બાકીની પત્નીઓથી થયેલા પુત્રો સ્ટાલિન અને અલાગીરી પણ પિતાની રાજકીય વિરાસત માટે એકબીજા સામે તલવારો ખેંચી રહ્યા છે.

નારાયણદત્ત તિવારી

વયોવૃદ્ધ કોંગ્રેસી નેતા નારાયણદત્ત તિવારી તો શરૂઆતથી જ ગોપીઓથી ઘેરાયેલા રહેતા. કનૈયા જેવા રહ્યા છે. એમની તો એક ડઝન જેટલી પ્રેમકથાઓ છે. ૧૯૭૮માં હરિયાણાના એક મંત્રીની વિવાહિત પુત્રીની નજરના તેઓ શિકાર બન્યા. તેનું નામ ઉજવલા શર્મા હતું. તેનો પતિ એક બિહારી હતો પરંતુ તિવારીજી અને તેમની પ્રેમિકા બધી જ સામાજિક મર્યાદાઓનો ભંગ કરી મોજમસ્તી કરતાં રહ્યાં. આ સંબંધોના કારણે તિવારીજી એક બાળક રોહિત શેખરના પિતા પણ બની ગયા પરંતુ તેમણે તેમના ‘લવ ચાઈલ્ડ’ને પિતા-પુત્રનો કાનૂની દરજ્જો આપવા ઈન્કાર કર્યો. નારાયણદત્ત તિવારી ઉત્તરાખંડના મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમના તેમની પ્રેમિકા ઉજવલ શર્મા સાથેના સંબંધો બગડયા અને ઉજવલા માટે મુખ્યમંત્રીનિવાસના દરવાજા બંધ કરી દેવામાં આવ્યા. તેમનો ગેરકાનૂની પુત્ર રોહિત શેખર ૨૮ વર્ષનો થયો ત્યારે તે તેના ૮૯ વર્ષના બાયોલોજિક પિતા તિવારીજીને કોર્ટમાં ઘસડી ગયો. તિવારીજીનો ડીએનએ ટેસ્ટ લેવાયો અને તે પછી ૮૪ વર્ષની વયે ઉજવલા શર્માને પત્ની અને રોહિત શેખરને પુત્રનો કાનૂની દરજ્જો આપવો પડયો. આ ઉંમરે ઉજવલા શર્માને સામાજિક દરજ્જો આપવા માટે તિવારીજીએ ઉજવલા શર્મા સાથે વિધિસરના લગ્ન પણ કરી લીધાં.

હરિયાણાના તાકાતવર નેતા ચૌધરી ભજનલાલના મોટા પુત્ર ચંદ્રમોહને પોતાનાથી ૨૦ વર્ષ નાની અનુરાધા બાલીને પ્રેમપાશમાં જકડી લીધી હતી. આ વખતે ચંદ્રમોહનની પત્ની અને તેના ચાર સંતાનો મોજૂદ હતાં. એ વખતે ચંદ્રમોહન હરિયાણાના નાયબ મુખ્યમંત્રી પણ હતા. તેમની પ્રેમિકા અનુરાધા તેમના રાજ્યની સહાયક એડવોેકેટ જનરલના પદ પર નિયુક્ત હતી. પ્રેમમાં આંધળા બની ગયેલા ચંદ્રમોહને પ્રેમિકા સાથે લગ્ન કરવા ધર્મપરિવર્તન કર્યું અને તેઓ ચાંદ મોહમ્મદ બની ગયા. તેમની પ્રેમિકા અનુરાધામાંથી ફિજાં બની ગઈ. આ લગ્નના કારણે ચંદ્રમોહને ઉપમુખ્યમંત્રીપદ ગુમાવ્યું. અનુરાધા બાલીએ સરકાર દ્વારા થયેલી નિયુક્તિ ગુમાવી. કહેવાય છે કે ચૌધરી ભજનલાલે શામ, દામ, દંડ અને ભેદની પ્રયુક્તિનો સહારો લઈ ચંદ્રમોહન ઉર્ફે ચાંદ મોહંમદને અનુરાધા ઉર્ફે ફિજાંથી તલાક લેવરાવ્યા. તેના કેટલાક સમય બાદ અનુરાધા બાલીનું રહસ્યમય મોત નીપજ્યું અને ચાંદ મોહમ્મદ ફરી તેમની અસલ પત્ની પાસે જતા રહ્યા.

આસામના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને આસામ ગણ પરિષદના પ્રમુખ પ્રફુલ્લ મોહંતા પણ ૫૩ વર્ષની વયે તેમનાથી ૨૫ વર્ષ નાની જોરહાટની એક અધ્યાપક યુવતીના પ્રેમમાં પડી ગયા અને તેની સાથે કોલકાતામાં ગુપ્ત રીતે લગ્ન કરી લીધા. આ સમાચાર અખબારોમાં પ્રગટ થતાં હંગામો થયો. પ્રફુલ્લ મોહંતાની પત્ની જયશ્રીએ તોફાન મચાવી દીધું. દિવસો સુધી મોહંતા પરિવારની ભીતર ચાલેલા સંઘર્ષે અખબારોને રસપ્રદ મસાલો પૂરો પાડયો.

રાજસ્થાનના પૂર્વ મંત્રી મહિપાલ મદરેણા અને ભંવરીદેવીની પ્રણયકથા એક થ્રીલર જેવી છે. ભંવરીદેવી સાથેના તેમના પ્રેમપ્રકરણના કારણે તેમણે મંત્રીપદ તો ગુમાવ્યું પરંતુ જેલની હવા ખાવી પડી. ભંવરીદેવી તેમને બ્લેક મેલ કરતી હોવાની કથાઓ પણ પ્રગટ થતી રહી અને એક દિવસ ભંવરીદેવી ગૂમ થઈ ગઈ. કેનાલમાંથી તેના અવશેષો જ મળ્યા. ભંવરીદેવીની કોઈએ રહસ્યમય હત્યા કરી નાંખી હતી.

પાછલી ઉંમરમાં કોઈને દિલ દઈ દેવાવાળા નેતા એક માત્ર દિગ્ગીરાજા જ નથી. સામ્યવાદીપક્ષના પૂર્વ નેતા ઈન્દ્રજીત ગુપ્તા યુવાનીમાં સુરૈયા નામની યુવતીને પ્રેમ કરતા હતા પરંતુ સુરૈયા સાથે તેમણે છેક ૬૦માં વર્ષે લગ્ન કર્યું. યુવાનીમાં તેઓ સુરૈયાને પ્રપોઝ કરી શક્યા નહીં અને ૪૦ વર્ષ બાદ જ તેમનામાં હિંમત આવી. ૬૦માં વર્ષે લગ્ન કર્યા. ગાંધી પરિવારના વિશ્વાસુ આર.કે.ધવન ૭૪ વર્ષની વય સુધી કુંવારા રહ્યા અને ૭૪માં વર્ષે તેમનાથી ૧૫ વર્ષ નાની અચલા સાથે તેમણે લગ્ન કર્યા. સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા મુલાયમસિંહ યાદવ માલતીદેવી સાથે પરણેલા હતા. ૨૦૦૩માં માલતીદેવીનું અવસાન થયા બાદ ૭૪ વર્ષના મુલાયમસિંહ યાદવે તેમની પ્રેમિકા સાધના યાદવ સાથે લગ્ન કરી લીધું. આ લગ્નના પાંચ વર્ષ સુધી કોઈને મુલાયમ- સાધનાના લગ્નની ખબર જ નહોતી. સમાજવાદી પૂર્વ નેતા ડો. રામમનોહર લોહિયાની અનેક સ્ત્રી મિત્રો હતી પરંતુ લોહિયાજી આખી જિંદગી અવિવાહિત જ રહ્યા. પંજાબના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી કેપ્ટન અમરિન્દર સિંહના પાકિસ્તાની બહુ ર્ચિચત પત્રકાર આરુષી આલમ સાથેના સંબંધોની માદક હવા પણ અખબારોને મંદ મંદ ખુશ્બુ બક્ષતી રહી છે. પંજાબના પૂર્વ રાજા ભૂપેન્દ્રસિંહને ૩૬૬ રાણીઓ હતી.