એ એક ભયાનક માનવી હતો. એણે ૨૦ વ્યક્તિઓને વારાફરતી મિત્રો બનાવ્યા હતા. મિત્ર બનાવીને તેમને તેમની પસંદગીની વાનગીઓ ખવડાવતો અને અચાનક તેમની હત્યા કરી દેતો. ખૂન કરી દીધા બાદ મૃતદેહને એક ગોડાઉનમાં લઈ જઈ તેના અનેક ટુકડા કરતો અને એ ટુકડાઓને શહેરના જુદા જુદા વિસ્તારોમાં ફેંકી આવતો. એની પસંદગીનું શહેર દિલ્હી છે અને દિલ્હીમાં જ હત્યા કરી મરેલા માનવીના પગ કોઈવાર શાલીમાર બાગ ખાતે આવેલા બાબા રામદેવના મંદિરના દરવાજે લટકાવી દેતો. મરનાર માનવીનું માથું યમુના નદીમાં તરતું મૂકી દેતો. પેટ નીચેના ટુકડાઓ એક ગુણ- કોથળામાં ભરી કોથળો દિલ્હીની તીસ હજારી કોર્ચ પાસે મૂકી આવતો. જ્યારે બાકીનું ધડ તિહાડ જેલના ગેટ નં:૩ આગળ મૂકી આવતો.

આ તેનો નિત્યક્રમ હતો એટલું જ નહીં પરંતુ આ બધું કર્યા બાદ તે પોતે જ પબ્લિક ટેલિફોન બુથ પર જઈ પોલીસને ફોન કરી હત્યા કરાયેલા માણસનાં અંગો ક્યાં છે તેની જાણ પોલીસને કરતો. પોલીસને તે પડકાર ફેંકતોઃ ”અગર તુમ મુઝે પકડ શકતે હો તો પકડ લો.”

તેનું બાળપણ સામાન્ય હતું. ઘરમાં માતા-પિતાના કોઈ ઝઘડા નહોતા. કોઈ સ્ત્રી તરફથી એને દગો થયો નહોતો. એની સેક્યુઅલ લાઈફ પણ નોર્મલ હતી. સામાન્ય રીતે સિરિયલ કિલર્સમાં જે લક્ષણો જોવા મળે છે તેવું એનામાં કાંઈ નહોતું. આમ છતાં એણે વારાફરતી ૨૦ જેટલી વ્યક્તિઓની હત્યા કરી નાંખી હતી.

એ સિરિયલ કિલરનું નામ છેઃ ચંદ્રકાંત ઝા. તે પરિણીત છે. નોર્મલ હસબન્ડ છે. પાંચ દીકરીઓનો પિતા છે. ઘરનાં સભ્યો તેની આ બહારની પ્રવૃત્તિઓ વિશે કાંઈ જાણતાં જ નહોતાં. ચંદ્રકાંત ઝા મૂળ બિહારનો વતની છે. ૪૪ વર્ષની વયે તે કામની તલાશમાં બિહારથી દિલ્હી આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં તે અલીપુરમાં રહેતો હતો અને શાકભાજી વેચવાની લારી શરૂ કરી હતી. એ દરમિયાન તે કેટલાક નાના ગુનેગારોના સંપર્કમાં આવ્યો હતો અને ચોરીઓ કરવા લાગ્યો હતો. તે પછી તે બિહાર અને ઝારખંડથી આવતી રિવોલ્વરો અને બંદૂકોનું ગેરકાયદે વેચાણ કરવા લાગ્યો હતો. શસ્ત્રોના ગેરકાયદે વેચાણના કેસમાં એક વાર તેની ધરપકડ પણ થઈ હતી. એનો દાવો છે કે, ”પોલીસે મારી સામે ખોટી રીતે કેસ ઊભો કર્યો હોઈ પોલીસને પાઠ ભણાવવા જ મેં હત્યાઓ શરૂ કરી હતી અને હત્યા કરી નાંખ્યા બાદ માનવ અંગો કોર્ટ અને જેલના દરવાજે મૂકી આવતો હતો. કોર્ટ કે જેલ આગળ ફેંકી દેવાયેલા અંગોના કોથળામાં હું મારી સહી સાથે પોલીસ જોગ કાગળ- નોટ પણ મૂક્તો હતો. જેમાં હું લખતો હતોઃ ” મેં જે ગુનો કર્યો જ નહોતો તે માટે તમે મારી ધરપકડ કરી હતી તો હવે તમારી તાકાત હોય તો મને પકડો.”

ચંદ્રકાંત ઝા પકડાયો કેવી રીતે તે પણ જાણવા જેવું છે. તા. ૨૦મી ઓક્ટોબર ૨૦૦૬ના રોજ કેટલાંક લોકો સંસદ પર હુમલો કરનાર અફઝલ ગુરુને ફાંસીની સજા મળે તે માટે તિહાડ જેલની બહાર દેખાવો કરી રહ્યા હતા ત્યારે તે જ વખતે ચંદ્રકાંત ઝાએ દિલ્હીના હરીનગર પોલીસ સ્ટેશનને પોલીસ અધિકારી સુંદરસિંહને ફોન કરી જાણ કરી હતી કે, ”મેં એક વ્યક્તિનું ખૂન કરી તેનું ધડ જેલની બહાર ફેંકી દીધું છે.”

શરૂઆતમાં તો પોલીસે એ ફોનને ગંભીરતાથી લીધો નહીં પરંતુ જેલની આગળ ફેંકી દેવાયેલું માનવ ધડ મળી આવતાં પોલીસ સજાગ થઈ. પોલીસ અધિકારીએ નક્કી કરી નાખ્યું કે આ માણસનો ફરીથી ફોન આવશે જ. ફરી એનો ફોન આવ્યો અને હત્યારાએ ફરી પોલીસને પડકાર ફેંક્યોઃ ”તમારી તાકાત હોય તો મને શોધી કાઢો.”

ફોનમાં ઝાએ કહ્યું: ”આ પહેલાં પણ હું પકડાઈ ચુક્યો છું અને મારું નામ ચંદ્રકાંત ઝા છે”. એ પછી એણે એને પકડનારા પોલીસ અધિકારીઓનાં નામો પણ આપ્યાઃ ચંદ્રકાંત ઝાએ જે નામો આપ્યા હતા તે પોલીસ કોન્સ્ટેબલોને બોલાવી પૂછપરછ કરી તો ખબર પડી કે એ વખતે ચંદ્રકાંત ઝા દિલ્હીના અલીપુર વિસ્તારમાં તેના પરિવાર સાથે રહેતો હતો. એની પત્નીએ છેલ્લી બાળકીને જ્યાં જન્મ આપ્યો હતો તે હોસ્પિટલમાં પણ તપાસ કરાવી પણ તેના ઘરનું ચોક્કસ સરનામું ના મળ્યું. પાછળથી એટલી ખબર પડી કે તે ઓટોરિક્ષા ચલાવતો હતો. પોલીસે કેટલાંક પરિચિત ઓટોરિક્ષાવાળાઓની પૂછપરછ કરી તો એક રિક્ષાવાળાએ કહ્યું : ”મારી બાજુમાં જે રિક્ષાવાળો ઊભો છે તે જ ચંદ્રકાંત ઝાની રિક્ષા ભાડે ચલાવે છે.”

પોલીસે એ રિક્ષાવાળાને પક્ડયો. તેની પાસેથી સરનામું લઈ પોલીસ અલીપુરમાં રહેતા ચંદ્રકાંત ઝાના ઘરે ગઈ તો ચંદ્રકાંત ઝા ઘરમાં જ હતો અને બેઠાં બેઠાં હલવો ખાઈ રહ્યો હતો. શરૂઆતમાં તો તેણે ચંદ્રકાંત ઝા હોવાનો ઈનકાર કર્યો પરંતુ પોલીસે તેના ઘરની તલાશી શરૂ કરતાં જ તે ઊભો થઈ ગયો અને બોલી ઊઠયોઃ ”આપ હી ઈન્સ્પેક્ટર સુંદરસિંહ હો ન ! લો આપ જીત ગયે, મેં હારા.”

ચંદ્રકાંત ઝાને પકડી લેવામાં આવ્યો ૨૦૦૨થી ૨૦૦૭ સુધીમાં તેણે ૨૦ લોકોની હત્યા કરી નાખી હતી. એ કેવા લોકોની હત્યા કરતો હતો તે પણ જાણવા જેવું છે. ૨૦ વર્ષની વયનો ઉપેન્દ્ર નામનો યુવાન આઝાદપુરની એક ફેક્ટરીમાં નોકરી કરતો હતો. ઉપેન્દ્રને કોઈ કારણસર નોકરીમાંથી કાઢી મુકાતાં તે ચંદ્રકાંત ઝા પાસે મદદ માંગવા ગયો હતો. ચંદ્રકાંત ઝાએ તેને કહ્યું કે, તને બીજી નોકરી ના મળે ત્યાં સુધી તું મારા ઘરમાં રહી શકે છે. પરંતુ ચંદ્રકાંત ઝાએ એક દિવસ ઈયર ફોના મુદ્દે જ ઉપેન્દ્રની હત્યા કરી નાંખી. ઈયર ફોન ઉપેન્દ્રનો હતો. ઉપેન્દ્રએ તે આપવા આનાકાની કરતાં એક દિવસ ચંદ્રકાંત ઝાએ એક અજાણ્યા સ્થળે દારૂની પાર્ટી યોજી ઉપેન્દ્રને ખૂબ દારૂ પીવડાવ્યો તે પછી તેના હાથ પગ, બાંધી દીધા અને નાયલોનની દોરીથી તેનું ગળું રુંધી નાંખ્યું. તે પછી તેના શરીરના અનેક ટુકડા કરી શાલીમાર બાગ પાસેના મંદિરે તેના પગ ફેંકી આવ્યો. લોની બસ સ્ટેન્ડ પાસે તેનું ધડ મૂકી આવ્યો. અને માથું તેના ફેવરિટ સ્થળ તિહાડ જેલ આગળ મૂકી આવ્યો.

ચંદ્રકાંત ઝા સામે કોર્ટમાં ખટલો ચાલ્યો. ત્રણ કેસ સંબંધી ચુકાદો આવી ગયો છે અને ઝાને ત્રણેય કેસમાં ફાંસીની સજા થયેલી છે. તે હાલ તિહાડ જેલમાં છે અને તિહાડ જેલમાં તેણે અફઝલ ગુરુ સાથે મિત્રતા કેળવી હતી.

અફઝલ ગુરુને ફાંસી ફાંસી અપાઈ તે પહેલાં તે બંને જેલના એક જ સેલમાં હતા. અફઝલ ગુરુ ચંદ્રકાંત ઝાને કોર્ટનો કેસ કેવી રીતે હેન્ડલ કરવો તે માટે જરૂરી સલાહ આપતો હતો. આરટીઆઈનો પણ કેવી રીતે ઉપયોગ કરવો તે પણ તે અફઝલ ગુરુ પાસેથી શીખ્યો હતો. અફઝલ ગુરુને ફાંસી અપાઈ તે દિવસે ચંદ્રકાંત ઝા એકદમ શૂન્યમનસ્ક થઈ ગયો હતો. અફઝલ ગુરુની સલાહ બાદ ચંદ્રકાંત ઝાએ દિલ્હી પોલીસ અને કોર્ટના ન્યાયાધીશ સામે પણ ઘણી આરટીઆઈ કરી હતી.

ચંદ્રકાંત ઝા મમતા નામની મહિલા સાથે પરણેલો છે. પાંચ દીકરીઓનો તે પિતા છે. તે બધી જ ૧૫ વર્ષથી નાની છે. ચંદ્રકાંત ઝાથી તેના ધારાશાસ્ત્રી પણ થાકી ગયા છે. હજુ તે કોર્ટમાં જાતજાતની કાયદાશાસ્ત્રની હિન્દીમાં છપાયેલી બુક્સ મંગાવે છે. તેને મળેલી ફાંસીની સજાને પડકારવા તે તૈયારી કરી રહ્યો છે. ચંદ્રકાંત ઝાને ફાંસીની સજા આપનાર ન્યાયાધીશ કામિની લાઉએ તેમના ચુકાદામાં પોલીસની પણ ટીકા કરતાં લખ્યું છે કે, ” આ પ્રકારનું પોલિસીંગ એક ચંદ્રકાંત ઝાને પેદા કરે છે પરંતુ પોલીસનો લોકો પ્રત્યે આવો જ રવૈયો રહેશે તો બીજા ઘણાં ચંદ્રકાંત ઝા પેદા થશે. સરકારે પણ હવે પોલીસ સુધારણાંના પગલાં લેવાની જરૂર છે. પોલીસે વધુ કાર્યક્ષમ તથા લોકો પ્રત્યે મૈત્રીપૂર્ણ બનવું પડશે.”

સવાલ એ છે કે શું ચંદ્રકાંત ઝાને પોલીસે પહેલીવાર કોઈ ખોટા કારણસર પકડયો હતો ?

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ

રશિયા પાકિસ્તાન અને ચીન એક નવી ધરી બનીને ભારતનો ભરડો લઈ રહ્યા છે. તેમાં રશિયા કે ચીનનો વાંક છે કે ભારતની અસંદિગ્ધ વિદેશનીતિનો એ એક ગહન ચિંતન કરવા જેવો વિષય છે. જવાહરલાલ નહેરુના સમયમાં ચીને ભારત પર આક્રમણ કર્યું હતું. ચીન આજે પણ અરુણાચલ પર તેનો દાવો કરી રહ્યું છે, પરંતુ ભારતે રશિયા જેવા પરંપરાગત મિત્રો ગુમાવીને અમેરિકાની ચાલમાં ફસાઈ જવાની જે મૂર્ખતા કરી છે તે ભવિષ્યમાં બીજી અનેક મુશ્કેલીઓ સર્જી શકે છે. ચીન એ શક્તિશાળી દેશ છે. વિશ્વનું સહુથી મોટું લશ્કર ધરાવે છે.

ભારત ચીન વચ્ચે પ્રાચીન સંબંધો કેવા હતા?

૧૯૬૨માં ચીને ભારત પર આક્રમણ કર્યું અને તે પછી વધેલી ગેરસમજોના કારણે ચીને પાકિસ્તાનને મિત્ર બનાવી દીધું. એ યુદ્ધ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. ૧૯૬૨ વખતે ચીનમાં જે નેતાઓ હતા તે આજે નથી. ૧૯૬૨માં ચીનના નેતાઓની જે માનસિકતા હતી તે આજે નથી. હવે ચીનને પણ યુદ્ધ નહીં વેપાર જોઈએ છે. સહેલાણીઓ જોઈએ છે અને ગ્રાહકો પણ જોઈએ છે. ચીન હવે અમેરિકાથી ડરવાના બદલે અમેરિકાને ડરાવે છે. તે પરિપ્રેક્ષ્યમાં ભારત અને ચીન વચ્ચે ભૂતકાળમાં કેવા સુમધુર સંબંધો હતા તે પર એક નજર નાખી લેવા જેવી છે.

અમેરિકા એ નવો દેશ છે તેની પાસે પ્રાચીન સંસ્કૃતિ નથી, ભારત અને ચીન પાસે હજારો વર્ષ જૂની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ છે. અમેરિકા ભારતનો પડોશી દેશ નથી. ચીન ભારતનો પડોશી દેશ છે. ભારતમાંથી ઉદ્ભવેલો બૌદ્ધ ધર્મ સહુથી પહેલાં ચીન પહોંચ્યો હતો. ઈસુના મૃત્યુનાં ૬૫ વર્ષ બાદ બે ભારતીય બૌદ્ધ સાધુઓ કશ્યપ માતંગ અને ધર્મરત્ન ચીન ગયા હતા. તેમણે ચીનની પ્રજાને બૌદ્ધ ધર્મ અને બૌદ્ધ દર્શનથી પરિચિત કરાવ્યા હતા. તેમની સ્મૃતિમાં આજે પણ ચીનના લુયોપાંગ નામના સ્થળે બૌદ્ધ મઠ ઊભો છે. આ મઠ ભારત અને ચીન વચ્ચેના પ્રાચીન સંબંધોના સાક્ષી છે.

બીજી નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, એ સમયના કાશ્મીરે ચીનમાં બૌદ્ધ ધર્મના પ્રચાર અને પ્રસારમાં બહુ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. એ જમાનામાં કાશ્મીરના સંગભૂતિ અને ગૌતમ સંઘદેવા નામના બે કાશ્મીરી વિદ્વાનોને ચોથી સદીમાં ચીન મોકલ્યા હતા. તેમણે ચીનમાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રચાર અને પ્રસાર કર્યો હતો. એ પછી પાંચમી સદીમાં કુમારજીવ નામના ભારતીય વિદ્વાને ચીન જઈ સેંકડો દુર્લભ ગ્રંથોનો અનુવાદ કર્યો અને ઈ.સ. ૪૧૩માં તેમણે ત્યાં જ અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા.

સમય જતાં ચીનથી પણ અનેક વિદ્યાર્થીઓ ભારત આવ્યા. હ્યુ એન સાંગ અને ફાહિયાન જેવા બે ચીની ઇતિહાસકારો પણ ભારતની મુલાકાતે આવ્યા. એ જમાનામાં ભારતમાં નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલયનું અસ્તિત્વ હતું. ચીનના વિદ્યાર્થીઓ અહીં આવતા. સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના સમયગાળામાં ભારત ચીન વચ્ચે આવું સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન થતું રહ્યું. ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોર પણ ૧૯૨૪માં ચીનની યાત્રાએ ગયા અને ચીનથી પાછા આવ્યા બાદ શાંતિનિકેતનમાં ‘ચીન ભવન’નો પાયો નાખ્યો. ચીન પર આધારિત ‘કોટનીસ કી અમર કહાની’ જેવી ફિલ્મો પણ ભારતમાં જ બની. જાપાને ચીન પર આક્રમણ કર્યું તે વખતે ભારતે જાપાન સાથે અસંમતિ દર્શાવી અને ચીનનું સમર્થન કર્યું હતું. એ વખતે ચીનના લશ્કરી કમાન્ડર ચિયાંગ કાઈ શેક ભારત આવ્યા હતા અને પંચશીલની વાતો કરી હતી. એ જ દર્શાવે છે કે કેટલાક કૂટનીતિજ્ઞાના પૂર્વગ્રહ અને કેટલાકની રાજનીતિના કારણે ૧૯૬૨માં જે યુદ્ધ થયું તે શત્રુતાને શાશ્વત સમજવાની જરૂર નથી. એના બદલે ભારત-ચીન વચ્ચેના સંબંધોને પારંપરિક સંબંધોની દૃષ્ટિએ એક લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે નવી દિલ્હીથી વિકસાવવા જોઈએ.

માઓત્સે તુંગના સમયનું ચીન આજે નથી. ચાઉ એન લાઈના સમયનું ચીન આજે નથી. એ વાત સાચી છે કે ચીન વિસ્તારવાદી છે. ભારતને તેણે ચારે તરફથી ઘેરેલું છે. ચીનને એ વાતની પણ ખબર છે કે તેને ભય પાકિસ્તાન, બંગલાદેશ કે શ્રીલંકા તરફથી નથી. એને ડર ભારતની વધતી તાકાતનો છે. ચીનના નવા પ્રમુખ શી જિનપિંગે પણ ભારત પ્રત્યે સકારાત્મક વલણ પ્રગટ કર્યું છે. તેમણે ભારતને એક મહત્ત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્ર તરીકે સ્વીકાર્યું છે અને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સારા રસ્તે લાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું છે કે ભારત-ચીન વચ્ચેની સરહદનો વિવાદ રાતોરાત પતી શકે તેમ નથી. તેથી એ વિવાદથી પ્રભાવિત થયા વગર સરહદો પર શાંતિ જાળવવી આવશ્યક છે. ભારત સાથેના સંબંધો સુધારવા માટે તેમણે પાંચ મુદ્દાની ફોર્મ્યુલા જાહેર કરી છે. બ્રિક્સ(બ્રાઝિલ, રશીયા,ઇન્ડિયા અને ચીન) દેશોના સંમેલન વખતે તેઓ વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહને મળ્યા પણ હતા અને ભારત સાથેના સંબંધો સુધારવાના તેમણે સંકેત પણ આપ્યા હતા.

ભારત અને ચીન એ વિશ્વની મોટામાં મોટી વસ્તીવાળા દેશ છે. બંને દેશની કુલ વસ્તી અઢી અબજ જેટલી થાય છે જે સ્વયં એક જબરદસ્ત તાકાત છે. અમેરિકા વિકસિત દેશ છે જ્યારે ભારત અને ચીન એ વિકાસશીલ દેશો છે. હવે એ સમયની માંગ છે કે વિશ્વના તમામ વિકાસશીલ દેશોએ અમેરિકા જેવા વિકસીત દેશોના પીઠ્ઠું બનવાના બદલે પોતાના અધિકારોની રક્ષા માટે એક મંચ પર આવવું જોઈએ. અંગ્રેજોએ જેમ ભારતમાં ભાગલા પડાવી રાજ કર્યું એ જ કામ આજે અમેરિકા ભારત ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કરી રહ્યું છે.

ભારત હવે એક પુખ્ત દેશ છે. એની વિચારસરણી પણ પુખ્ત થવી જોઈએ. ચીનને કાયમી શત્રુ માનવાની માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે. ચીનના નવા પ્રમુખ શી જિનપિંગ એક સકારાત્મક દૃષ્ટિકોણ ધરાવતા નેતા છે. અલબત્ત, તેમના વિચારોને તેઓ કેટલું વ્યવહારિક સ્વરૂપ આપી શકશે એ અત્યારથી કહેવું મુશ્કેલ છે. બંને દેશો વચ્ચેથી અવિશ્વાસ અને સંદેહનું વાતાવરણ દૂર થાય તે માટે કૂટનીતિ પર આધારિત સંવાદ જારી રાખવો જોઈએ.બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવાની જરૂર છે. બંને દેશોએ એકબીજાની ચિંતાઓ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ. બંને દેશો એકબીજા દેશોનાં મૂડીરોકાણ વધારે તથા બંને દેશો વચ્ચે વધુ ને વધુ સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન વધે તેવા પ્રયાસો કરવા જોઈએ. દેશની તમામ યુનિવર્સિટીઓમાં ચીની ભાષા શીખવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

ચીન ભારત વચ્ચે વેપાર વધી રહ્યો છે ત્યારે ગુજરાત યુનિવર્સિટી જેવી યુનિવર્સિટીઓમાં ચીની ભાષા શીખવાની વ્યવસ્થા ગોઠવવી જોઈએ. અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓમાં આ સુવિધા છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ પ્રેસિડેન્ટ હોવા ઉપરાંત ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના અને ચીનની સેનાના પણ પ્રમુખ છે. તેથી તેમણે વ્યક્ત કરેલા સકારાત્મક વલણનો ફાયદો ઉઠાવી ડ્રેગન સાથે દુશ્મની વહોરી લેવાના બદલે દોસ્તી કરવી એ જ શાણપણ છે. 

એક શખસ શિક્ષિકાને રોજ ફોન કરી પરેશાન કરવા લાગ્યો અને એક દિવસ-

સુનયનાનો જન્મ એક નાનકડા ગામમાં થયો હતો. એ નાની હતી ત્યારથી જ શિક્ષિકા બનવા માંગતી હતી. એણે ઉચ્ચ અભ્યાસ પૂરો કર્યો અને એક દિવસ તે શિક્ષિકા બની ગઈ. એને સરકારી નોકરી પણ મળી ગઈ, પણ પોતાના વતનથી દૂરના એક જિલ્લામાં. હિંમત કરીને તે એક મોટા ગામમાં ભાડાંનું મકાન રાખી રહેવા લાગી પણ તેની નોકરી અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલી દૂરના એક નાનકડાં ગામની સ્કૂલમાં હતી. એ ગામ જવા તે એકલી સ્કૂટી પર જતી.

કેટલાક સમય બાદ સુનયનાનાં લગ્ન પણ એના જ સમાજના એક શિક્ષિત યુવક સાથે થઈ ગયાં. યુવક પણ શિક્ષક જ હતો. પતિ અને પત્નીની નોકરી અલગ અલગ દૂર હોવા છતાં શનિ- રવિની રજામાં તેઓ મળતાં અને સંસાર જીવન ચાલું થયું. બંને શિક્ષક દંપતી હોવાથી દંપતી તરીકેની બદલી માટે તેમણે અરજી કરી પરંતુ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી બદલીના કેમ્પ ના થતાં બેઉએ એકબીજાથી દૂર જ રહીને નોકરી ચાલુ રાખી.

એક દિવસ બન્યું એવું કે, સુનયના રોજની જેમ સ્કૂટી લઈને અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલા ગામની સ્કૂલે જવા નીકળી. અંદરના ગામ જવાનો રસ્તો નિર્જન હતો. તે દરમિયાન તેના મોબાઈલ પર એક અજાણ્યા નંબરથી મીસ કોલ આવ્યો. એ પછી તે સ્કૂલ પહોંચી ત્યારે પણ તેની પર મીસ કોલ આવ્યો. રાતના સમયે પણ કોઈ અજાણી વ્યક્તિએ તેની સાથે અશોભનીય વાત કરવા લાગ્યો. એ અજાણી વ્યક્તિએ કહ્યું: ”હું તને ઓળખું છું. તું ક્યાં જાય છે તેની મને ખબર છે. તે કેવા રંગની સાડી પહેરી છે તેની મને ખબર છે. હાલ તું ક્યાં ઊભી છે તેની પણ મને ખબર છે.”

બીજા દિવસે બીજા કોઈ નંબર પરથી એજ અવાજમાં કોઈનો ફોન આવ્યોઃ ”તું કોની સાથે વાતો કરો છો, તેની મને ખબર છે. હું તારા ઘરની બધી જ વ્યક્તિઓને ઓળખું છું.”

સુનયના ડરી ગઈ પણ એ ચૂપ રહી.કેટલાક સમય બાદ તે રોજની જેમ આજેય પણ સ્કૂટી લઈ દૂરના ગામે સ્કૂલે જવા નીકળી, એ નિર્જન રસ્તા પર એક વાઘુ- કોતરો આવે છે. ચારેબાજુ ઝાડી ઊગી નીકળેલી છે. સુનયનાએ રોજ આજ રસ્તે જવાનું હોય છે. એ જેવી કોતરોના રસ્તે ઊતરી ત્યાં જ એક યુવક સામેથી તેની મોટરબાઈક રસ્તાની વચ્ચે આડી ઊભી કરીને ઊભો હતો. એણે કહ્યું:”હું જ તને ફોન કરતો હતો, તું જે ગામમાં ભાડેથી એકલી રહે છે એ જ ગામમાં હું પણ રહું છું. મેં જે તને ફોન કર્યા છે તે વાતની તારા ઘરના માણસોને કહીશ નહીં. તું એ વાત કોઈને પણ કરીશ તો તને અહીં નોકરી કરવા નહીં દઉં.”

એટલી જ ધમકી આપી તે જતો રહ્યો પરંતુ તેના રેગ્યુલર મોબાઈલ પરથી તે સુનયનાને રોજ ફોન કરવા લાગ્યો. ફરી સુનયનાને એ નિર્જન કોતરોમાં આંતરવા લાગ્યો. એક દિવસ તો એણે સુનયનાનું પર્સ, તેમાં રહેલી ડાયરી અને મોબાઈલ ઝૂંટવી લીધા અને ધમકી આપતાં કહ્યું: ”કોઈને પણ વાત કરીશ તો તારી પર એસિડ છાંટીશ. તને કદરૂપી બનાવી દઈશ એટલું જ નહીં પણ સમાજમાં તને બદનામ કરી નાખીશ.”

આ સમયગાળા દરમિયાન સુનયના એમના દામ્યત્યજીવનના પરિપાકરૂપે એક બાળકની માતા પણ બની. બીજી બાજુ એ જ ગામમાં રહેતો યુવાન તરફથી તેના બાળકને પણ એસિડ છાંટી કદરૂપું બનાવી દેવાની ધમકીઓ મળતી રહી. સુનયનાને આપઘાત કરી લેવાનો વિચાર આવ્યો પરંતુ નાનકડા બાળકનો ચહેરો યાદ આવી જતાં એ વિચાર એણે માંડી વાળ્યો.

સુનયનાએ શાળાના મુખ્ય આચાર્યને વિનંતી કરી નજીકની સ્કૂલમાં બદલી કરાવી દીધી તો એ માણસ એ સ્કૂલ પર પણ આવવા લાગ્યો. સ્કૂલની બહાર જ સુનયનાને રોકીને કહેવા લાગ્યોઃ ”તું મારો ફોન કેમ ઉપાડતી નથી ? તારો મારી સાથે પ્રેમ સંબંધ છે તેમ કહી તારા ઘરમાં ઝઘડો ઊભો કરાવીશ.”

સુનયના ગભરાઈ ગઈ. એણે ફોનનું કાર્ડ બદલાવી નાખ્યું. એ માણસે ક્યાંકથી તેનો નવો નંબર શોધી કાઢયો અને ફરી ફોન કરવા લાગ્યો. એક દિવસ દારૂ પીધેલી હાલતમાં તે સુનયના જ્યાં નોકરી કરતી હતી ત્યાં પહોંચી ગયો અને તેનો હાથ પકડી ખેંચવા કોશિશ કરી. સદ્નસીબે એ વખતે સુનયનાનાં મમ્મી અને તેનો દીકરો ત્યાં હાજર હતાં. એમને જોઈએ ફોનધારક ભાગી ગયો.

એક તબક્કે સુનયનાના પતિને પણ પત્ની પર સંશય થયો. પતિએ ખાનગી રાહે તપાસ કરાવરાવી. તે જે સ્થળે નોકરી કરતી હતી તે સ્થળે ગુપ્ત રીતે જાસૂસી કરાવી. સુનયના ક્યાંય પણ કોઈનીયે સાથે પ્રેમસંબંધમાં નહોતી. તે નિર્દોષ અને નિખાલસ હોવા છતાં તેનો પતિ શંકાના કારણે તેની પર ગુસ્સો કરવા લાગ્યો. તે જ દિવસે એણે નોકરી પરથી પગાર વગરની રજા મૂકી તે પિયર ચાલી ગઈ. સમય વીતતો રહ્યો. કેટલાંક સમય બાદ સાસરિયાંને લાગ્યું કે સુનયના સાચે જ નિર્દોષ છે એટલે એને સાસરીમાં બોલાવી લીધી અને તે હવે ફરી એકવાર સ્વમાનભેર પતિ સાથે રહેવા લાગી.

આ વાતને સાતેક મહિના વીતી ગયા. છેલ્લા ૭ માસથી તે ‘લીવ વિધાઉટ પે’ પર હતી અને સાસરીમાં જ રહેતી હતી. એ દરમિયાન એક બીજી ઘટના ઘટી.તેના સસરાના ઘેર લેન્ડલાઈન પર બીજી જ કોઈ અજાણી વ્યક્તિનો ફોન આવ્યો. ફોન સુનયનાના પતિએ ઉપાડયો. સામેથી કોઈ અજાણી વ્યક્તિએ કહ્યું: ”સુનયનાને ફોન આપો.”

તો અજાણી વ્યક્તિએ કહ્યું: ”ફેસબુક પર સુનયના પટેલના નામની પ્રોફાઈલ બનેલી છે. સુનયના મિત્રો બનાવવા માંગે છે તેવો તેમાં ઉલ્લેખ છે અને તેમાં સુનયનાનો કોન્ટેક નંબર મૂકેલો છે તેથી મેં ફોન કર્યો છે.”

સુનયનાના પતિએ તરત જ ઈન્ટરનેટ પર સુનયનાના નામની કોઈએ બનાવેલી ફેસબુક તપાસી. તેમાં સુનયનાની મોબાઈલ પરથી પાડી લીધેલી તસવીર મૂકવામાં આવી હતી તેમાં કોઈએ સુનયનાનો સંપર્ક કરવો હોય તો એનો મોબાઈલ નંબર પણ મૂક્યો હતો. સુનયનાને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ ગંદી હરક્ત પેલા માણસની છે જે તેને રોજ હેરાન કરતો હતો. સુનયનાએ અગાઉ તેને થયેલી તમામ પરેશાનીની વાત સહુને કરી દીધી હતી. પરંતુ સુનયનાના નામે બનેલી ફેસબુકના આધારે એના પતિ સસરાના ઘરના લોકલ લેન્ડલાઈન પર ગંદી માંગણીઓ કરતા ફોન આવવા લાગ્યા. કેટલાંક તો બીભત્સ વાતો કરતા હતા. નેટ પર કોઈ અજાણી વ્યક્તિએ બનાવેલી ફેસબુક પરથી નંબર લઈ કહેતાઃ ”અમે સુનયનાના દોસ્ત બનવા માંગીએ છીએ.” તપાસ કરતાં ખબર પડી કે કોઈએ સુનયનાના નામે ડમી- ખોટી ફેસબુક બનાવી હતી. આ બનાવથી ચોંકી જઈને સુનયના અને તેનો પતિ પોલીસ સ્ટેશન પર ગયા અને અગાઉ જે ફોનધારક સુનયનાને રસ્તામાં રોકી પરેશાન કરતો હતો તેની સામે વિસ્તૃત ફરિયાદ નોંધાવી. ટેલિવિઝન ચેનલોથી માંડીને સ્થાનિક અખબારોને પણ જાણ કરવામાં આવી. મુખ્યમંત્રીની કચેરીને પણ શિક્ષિકાએ પોતાની આપવીતી મોકલી આપી. મહિલા આયોગને પણ ફરિયાદ મોકલી આપી. ફોન ધારક અગાઉ જે નંબર પરથી ફોન કરતો હતો તે તમામ નંબરો પણ પોલીસને આપવામાં આવ્યા. જે જે લોકોએ બનાવટી ફેસબુકમાંથી ફોન નંબર લઈ સુનયનાના દોસ્ત બનવાની માગણી કરતા હતા તે તમામના નંબરો પણ પોલીસને આપવામાં આવ્યા. આરોપીની કોલ ડિટેઈલ્સ પણ આપવામાં આવી. સુનયના કહે છેઃ ”આરોપી રાજકીય વગ ધરાવે છે. હું ઈચ્છું છું કે આરોપીએ કરેલા ગુનાઓની કોઈ સાઈબર ક્રાઈમ નિષ્ણાત દ્વારા સચોટ તપાસ થાય અને તે કસૂરવાર પુરવાર થાય તો તેને તેનાં કર્મોની સજા મળે જેથી સમાજની નિર્દોષ બહેન-દીકરી સાથે ભવિષ્યમાં આવું કૃત્ય કોઈ ના કરે.”

નોંધનીય છે કે છેલ્લાં દોઢ વર્ષથી ગભરાયેલી શિક્ષિકા- સુનયના લીવ- વિધાઉટ- પેની રજા પર છે.આરોપી સામે આરોપનામું પણ હવે મૂકાઈ ગયું છે પરંતુ પીડિતા શિક્ષિકા તેની નોકરી સ્થળે જતાં પેલા મોબાઈલ ધારકથી હજુ પણ ફફડે છે. આશા છે કે સુનયનાને ન્યાય મળશે.

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ

રશિયા ભારતથી નારાજ કેમ?

અંગ્રેજીમાં ઉક્તિ છે કે, A Friend in need is friend indeed. મુશ્કેલીના સમયમાં સાથે રહે તે જ ખરો મિત્ર. આંતરરાષ્ટ્રીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં આઝાદી બાદ ભારત અને રશિયા વચ્ચેની મૈત્રી આજ સુધી આવી જ કંઈ રહી છે, પરંતુ ભારત અને રશિયા વચ્ચેની આ પારંપરિક મૈત્રીમાં કેટલાક આંચકા લાગે તેવી ઘટનાઓ રશિયા તરફથી ઘટી રહી છે. ભારત આઝાદ થયું તે પછી ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નહેરૂએ રશિયા સાથે મજબૂત દોસ્તી કરી હતી. રશિયાના સામ્યવાદને સીધો અપનાવવાને બદલે સમાજવાદી રચના હેઠળ કેન્દ્ર સરકારે કેટલાંક જાહેર સાહસો અને પ્રોજેક્ટ ઊભાં કર્યાં હતાં. આઝાદી પછી એ ગાળામાં બનેલી ફિલ્મો પર પણ રશિયાના સમાજવાદ અને સામ્યવાદનો પ્રભાવ હતો. રાજ કપૂરની ‘શ્રી ૪૨૦’, ‘આવારા’ જેવી ફિલ્મોમાં પણ એ સૂર હતો. મેરા જૂતા હૈ જાપાની, યે પટલૂન ઇંગ્લિસ્તાની, સર પે લાલ ટોપી રૃસી ફિર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની જેવાં ગીતો રશિયામાં પણ ગવાતાં હતાં, પરંતુ હવે ભારત-રૃસ સંબંધોમાં પરિવર્તન આવી રહ્યું છે. જે ભારતે ચિંતા કરવા જેવી બાબત છે.

યુદ્ધ વિમાનો આપ્યાં

રશિયાએ તાજેતરમાં જ તેનાં યુદ્ધ વિમાનો સુખોઈ-૩૫ ચીનને વેચવાનો નિર્ણય કર્યો છે. એટલું જ નહીં પરંતુ રશિયાએ ચાર’આમુર ૧૬૫૦ સબમરીન્સ’ પણ વેચવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ચીન ભૂતકાળમાં ભારત પર હુમલો કરી ચૂક્યું છે. લાખ્ખો ચોરસ માઈલની જમીન પચાવી પાડીને બેઠું છે. અરૂણાચલમ્ પર પોતાનો દાવો કરી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનને અણુ આયુધોથી સજ્જ કરવા માટે મિસાઈલ ટેક્નોલોજી અથવા રેડીમેઇડ મિસાઈલો આપી ચૂક્યું છે. પાકિસ્તાનમાં ગ્વાદર બંદર બાંધી તેનો વ્યૂહાત્મક લાભ ઉઠાવી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાનમાં ચીની સૈનિકો છાવણી નાખીને બેઠા છે ત્યારે ચીનને લેટેસ્ટ ફાઈટર યુદ્ધ વિમાનો અને સબમરીન્સથી સજ્જ કરવાનો રશિયાનો નિર્ણય ભારત માટે ચિંતા કરાવે તેવો છે. રશિયા ભારતને સહુથી વધુ શસ્ત્રસરંજામ આપતો દેશ છે. તેની સાથે ચીને કરેલી દોસ્તી તે ચીનની ખંધી ચાલ છે. દેશના સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે ચીન રશિયા પાસેથી જે સુખોઈ ૩૫ વિમાનો ખરીદી રહ્યું છે તે વિમાનો રશિયાએ ભારતને અગાઉ આપેલાં. સુખોઈ ૩૦ એમ.કે.આઈ. અને ફ્રાન્સે આપેલાં ‘રાફેલ’ યુદ્ધ વિમાનો કરતાં વધુ લેટેસ્ટ અને વધુ શક્તિશાળી છે. એનો અર્થ એ થયો કે ફ્રાન્સનાં રાફેલ વિમાનો ચીનની સરખામણીમાં જલદીથી આઉટ ઓફ ડેટ થઈ જશે.

સબમરીન્સ પણ

ચીન રશિયા પાસેથી જે ‘આમુર ૧૬૫૦’ ક્લાસની ચાર સબમરીન્સ ખરીદી કરી રહ્યું છે તે સબમરીન્સ બેહદ આક્રમક છે. એવી જ રીતે સુખોઈ ૩૫નાં એન્જિન અને રડાર વધુ ઉન્નત વર્ગનાં છે. સુખોઈ ૩૫માં લાગેલાં રડાર રાફેલ યુદ્ધ વિમાનોનાં રડાર કરતાં બે ત્રણ ગણી વધુ રેન્જ સુધી જઈ નિશાન પર પ્રહાર કરી શકે છે. પૂરી દુનિયામાં ચીન એકમાત્ર એવો દેશ છે કે રશિયા ભારત સિવાય તેને તેનાં યુદ્ધ વિમાનો વેચી રહ્યું છે. અત્રે એ નોંધનીય છે કે ભારત અને રશિયા ભેગા મળીને પાંચમી જનરેશનનાં યુદ્ધ વિમાનો વિકસિત કરી રહ્યાં છે, પરંતુ ચીન અને રશિયાની આ નવી દોસ્તીના ઘણા અર્થ નીકળી શકે છે.

થોડા દિવસ પહેલાં જ પાકિસ્તાનના કરાંચી બંદર પાસે ચીન, રશિયા અને અમેરિકાના નૌકા સૈનિકોએ સંયુક્ત નેવલ એક્સરસાઇઝ કરી હતી.

સમીકરણો બદલાયાં

એ વાત હવે સ્પષ્ટ છે કે કોલ્ડ વોર વખતે જે સમીકરણો હતાં તે આજે નથી. બદલાતા સમયની સાથે સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય દોસ્તી

ભારતીય મૂળની સુનિતા બેવાર અંતરીક્ષયાત્રા કરી ચૂકી છે. હાલ તેમની વય ૪૭ વર્ષની છે. અમેરિકાનાં એ સ્પેસ શટલ ‘એટલાન્ટિસ’ અને ‘ડિસ્કવરી’માં ઉડ્ડયન કરવાની તેમને તક મળી ચૂકી છે. અંતરીક્ષમાં રહેલા રશિયન સ્પેસ વેહિકલ સોયુઝમાં પણ કેટલોક સમય ગાળ્યો છે. તે કહે છે : “હું નાની હતી ત્યારે મેં કદીયે કલ્પના કરી નહોતી કે, એક દિવસ હું અંતરીક્ષયાત્રી બનીશ. શરૂઆતમાં ઘણી બધી નિષ્ફળતાઓ બાદ મને સફળતા મળી છે.”

સુનિતા વિલિયમ્સ એક અંતરીક્ષ પરી છે

૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫માં અમેરિકાના ઓહાયો પ્રાંતમાં જન્મેલી સુનિતાના પિતા ગુજરાતી છે અને માતા સ્લોવેનિયાનાં છે. અંતરીક્ષયાત્રા વખતે તેઓ સાથે શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અને ઉપનિષદ લઈ ગઈ હતી. અંતરીક્ષમાં સૌથી વધુ સમય વીતાવવાનો રેકોર્ડ ધરાવતી સુનિતા ભારતીય બાળકોની અંતરીક્ષ વિજ્ઞાનમાં રુચિ જોઈને પ્રભાવિત છે. તેઓ કહે છે : “ભારતનાં બાળકો અને યુવાનો પ્રતિભાનો ખજાનો છે. તેમને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળે તો ભવિષ્યમાં તેઓ બ્લેક હોલનું રહસ્ય ઉજાગર કરી શકશે.”

અંતરીક્ષમાં કુલ સાત વખત યાત્રા કરનાર સુનિતાએ આજ સુધીમાં કુલ ૫૦ કલાક અને ૪૦ મિનિટનું સ્પેસ વોક પણ કર્યું છે. તે કહે છે : “શરૂઆતમાં અંતરીક્ષમાં જતા પહેલાં હું નર્વસ હતી, પણ હવે ફરી એકવાર તક મળે તો હું અંતરીક્ષમાં જવા માગું છું. અંતરીક્ષયાત્રા અત્યંત જોખમી છે, પણ અંતરીક્ષની ખોજ ચાલુ જ રહેવી જોઈએ. મને ભારતના અને અમેરિકાના સ્માર્ટ બાળકોને જોઈને ઇર્ષા થાય છે. હું ૨૦ વર્ષ પાછળ જઈ ફરી યુવાન બની જવા માગું છું જેથી હું મારી કારકિર્દી ફરી શરૂ કરી શકું. મને લાગે છે કે નવી પેઢી નવા પડકારો ઝીલી લેવા તૈયાર છે.”

તે કહે છે : “હું જ્યારે નાની હતી ત્યારે એક વેટરનરી ડોક્ટર બનવા માગતી હતી, પરંતુ હું વેટરનરી ડોક્ટર ના બની તેનું કારણ મારે કઈ કોલેજમાં જવું તે હતું. વેટરનરીની એક કોલેજ ન્યૂયોર્કમાં હતી જેનાથી હું બહુ જ ડરી ગઈ હતી. હું બોસ્ટનમાં રહું છું. બોસ્ટન અને ન્યૂયોર્ક વચ્ચે એક પ્રકારની સ્પર્ધા-દુશ્મનાવટ છે. તેથી હું નેવલ એકેડેમીમાં ગઈ અને મેં સબમરીનમાં- જહાજમાં રહેવાનો અનુભવ લીધો. નેવીમાં હું હેલિકોપ્ટરની પાઈલટ બની. તે પછી મને લાગ્યું કે જો હું હેલિકોપ્ટર ઉડાડી શકું છું તો અંતરીક્ષયાન કેમ નહીં… અને આજે હું આપની સામે છું.”

કેટલાક અનુભવોનું વર્ણન કરતાં સુનિતા કહે છે : “છેલ્લી અંતરીક્ષયાત્રાનું ઉડ્ડયન શરૂ કરતાં પહેલાં ખ્રિસ્તી ધર્મગુરુ-પાદરીઓએ અંતરીક્ષયાત્રીઓની ટીમ પર પવિત્ર જળનો છંટકાવ કર્યો હતો. અંતરીક્ષમાં ગયા બાદ સ્નાન કરવાનું હોતું નથી તેથી પૃથ્વી પર જ છેલ્લું સ્નાન કરી લેવાનું હોય છે. અંતરીક્ષમાં પહોંચ્યા બાદના અનુભવો રોમાંચક હોય છે. તમારે વજનવિહીન દશામાં અંતરીક્ષ યાનમાં માછલીની જેમ હવામાં તરવાનું હોય છે. વાંદરાની જેમ કૂદકા મારવાના હોય છે. તમે પૃથ્વીથી ૨૫૦ માઈલ ઉપર જાવ એટલે આપણી પૃથ્વી ગોળ અને અત્યંત સુંદર લાગે છે. પ્રેક્ષણીય લાગે છે. પૃથ્વી પરના સમુદ્રો નીલા-ભૂરા લાગે છે. અંતરીક્ષમાં ગયા બાદ વિવિધ રાષ્ટ્રોના કોઈ રાજકીય સીમાડા દેખાતા નથી. બ્રહ્માંડની વિશાળતામાં તમારું કોઈ અસ્તિત્વ જ નથી એમ લાગે છે. અંતરીક્ષયાત્રા વખતે ૨૪ કલાકમાં ૧૬ સૂર્યોદય અને ૧૬ સૂર્યાસ્ત જોવા મળે છે. મને અંતરીક્ષમાં કદીયે કંટાળો આવ્યો નથી.”

તે કહે છે : “હું અધ્યાત્મવાદી વ્યક્તિ છું. હું અંતરીક્ષમાં હોઉં ત્યારે બીચ પર રોજ મારા ડોગ સાથે ફરવા જવાનું મિસ કરું છું. મારા હસબન્ડ મને ખૂબ જ પ્રોત્સાહન આપે છે. અત્યાર સુધી અંતરીક્ષયાત્રીઓ પુરુષોથી અને ગોરાઓથી પ્રભાવિત હતી, પરંતુ તમને તમારામાં આત્મવિશ્વાસ હોવો જોઈએ. તમે કોઈ ટીમમાં જોડાઓ છો ત્યારે તમે તેમનાથી અલગ દેખાવ છો. માટે ટીમથી અલગ થવાનો પ્રયાસ ના કરો. તમને જે તક મળી છે તેની તરફ અને તમે જે છો તે તરફ જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.”

રશિયાના કઝાકીસ્તાન ખાતે આવેલા બિકાનૌર કોસ્મોડ્રોમથી ઊડતા પહેલાં અંતરીક્ષયાત્રીઓ કેટલીક વિધિઓ કરતાં હોય છે. દા.ત. અંતરીક્ષયાત્રીઓ અંતરીક્ષયાત્રા શરૂ કરતાં પહેલાં તેમના રૂમ્સનાં બારણાંની પાછળના ભાગે કેટલાક સંદેશાઓ લખી ચોંટાડતા હોય છે. સ્પેસ સેન્ટરની બહાર વૃક્ષો વાવે છે અને પાદરીઓ અંતરીક્ષયાત્રીઓ પર પવિત્ર જળ છાંટે છે.

સુનિતા કહે છે : અંતરીક્ષમાં ઘણી નાની નાની ઉલ્કાઓ ઊડતી હોય છે. તેનાથી બચવા એવી સૂક્ષ્મ ઉલ્કાઓનું પણ ટ્રેકિંગ કરવું પડે છે. કેટલીક ઉલ્કાઓ કલાકના ૧૭,૦૦૦ માઈલની ઝડપે ઊડતી હોય છે. તે સ્પેસ સ્ટેશન સાથે અથડાય તો ઘણું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જેથી વારેવારે સ્પેસ સ્ટેશનનો એંગલ બદલતા રહેવું પડે છે. અંતરીક્ષયાત્રીઓ જે સ્પેસ સૂટ પહેરે છે તે પણ ૧૭ લેયર્સનો હોય છે. અંતરીક્ષમાં ગયા બાદ મગજમાં રહેલા પ્રવાહીમાં પણ ઘણાં ફેરફાર થઈ જાય છે. એ જ રીતે પૃથ્વી પર હોઈએ ત્યારે શરીરનું પ્રવાહી ચુંબકીય શક્તિના લીધે નીચે જાય છે, પરંતુ અંતરીક્ષમાં ચુંબકીય શક્તિ ના હોવાના કારણે શરીરની અંદરનું પ્રવાહી શરીરના ઉપરના ભાગમાં જાય છે, પરિણામે ચહેરા પરની કરચલીઓ દૂર થઈ જાય છે અને આપણે યુવાન થઈ ગયા હોઈએ એમ લાગે છે. તે પછી પૃથ્વી પર આવીએ છીએ ત્યારે ગ્રેવિટીના કારણે શરીરની અંદરનું પ્રવાહી નીચેના ભાગમાં જતું રહે છે અને ફરી કરચલીઓ દેખાય છે.

તે કહે છે : “હવે ચંદ્ર પર પણ એક સ્પેસ સ્ટેશન ઊભું કરવું જોઈએ. ચંદ્ર પર અંતરીક્ષ સ્ટેશન સ્થપાશે તો બ્રહ્માંડનાં ઘણાં રહસ્યો ઉકેલવામાં તે મદદરૂપ સાબિત થશે. એટલું જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં આપણા યુવાનો મંગળ ગ્રહ પર પણ પગ મૂકવા સમર્થ બનશે.”

‘નાસા’ના નિયમો મુજબ સુનિતા વિલિયમ્સ કુદરતી માતૃત્વ ધારણ કરીને માતા બની શકે નહીં. અને કોઈ બાળકને પણ દત્તક લઈ શકે નહીં. હવે સુનિતાનું માતૃત્વનું સ્વપ્ન પૂરું કરવા માટે સુનિતાની બહેન કોઈ બાળક દત્તક લઈ શકે કે કેમ તે શક્યતાની તપાસ થઈ રહી છે. નાસાની રૂલબુક અત્યંત કડક છે. એક ગ્લોબલ બિઝનેસ ગ્રૂપ સુનિતા વિલિયમ્સને ગુજરાતમાં જમીન ભેટ આપવા માગતું હતું, પણ સુનિતાએ ઇનકાર કરી દીધો. એક ઉદ્યોગજૂથ સુનિતાને રૂ. ૨૫ લાખના બેંગલ્સ ભેટ આપવા માગતું હતું, પણ સુનિતાએ નાસાના નિયમ પ્રમાણે તેનો પણ ઇનકાર કરી દીધો.

‘નાસા’માંથી નિવૃત્ત થયા બાદ સુનિતા વિજ્ઞાન શિક્ષિકા બનવા માગે છે.

એ સુખદ્ આશ્ચર્યની વાત છે કે, દેશની અને ખાસ કરીને ગુજરાતની નવી પેઢીનાં બાળકો રાજકારણીઓને નહીં, પણ સુનિતા વિલિયમ્સને પોતાનો આદર્શ-રોલ મોડેલ માને છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ
ઉત્તર કોરિયા પાસે હવે ન્યુક્લિઅર બોમ્બ છે. ન્યુક્લિઅર બોમ્બને ફેંકવા માટે મિસાઈલ્સ પણ છે. એણે જરૃરી પરીક્ષણો કરી લીધાં છે. કોઈનીયે પરવા કર્યા વિના તે અમેરિકાને પણ પડકાર ફેંકે છે. ચીને વ્યક્ત કરેલી ચિંતાની પણ એને પરવા નથી. અમેરિકા પર પ્રહાર કરવાની પણ એ ધમકી ઉચ્ચારી ચૂક્યું છે. અમેરિકા પર ક્યાંયથી પણ અણુહુમલા માટે મિસાઈલ છોડવામાં આવે તો તેને આકાશમાંથી જ આંતરી આકાશમાં જ ઉડાડી દેવાની એક સિસ્ટમ છે. આ સિસ્ટમનું સંચાલન નોરાડ નામનું એક લશ્કરી ઓર્ગેનાઇઝેશન કરે છે. ‘નોરાડ’ નો ઉદ્ભવ આમ તો શિતયુદ્ધ દરમિયાન રશિયાના સંભવિત હુમલાને ખાળવા થયો હતો, પરંતુ ઉત્તર કોરિયાની ધમકી બાદ અમેરિકાએ ફરી એક વાર નોરાડને સતર્ક કરી દીધું છે.

ભારત પર હુમલો થાય તો ચીન ભારતને મદદ કરી શકે તેમ નથી. પાકિસ્તાન મદદ કરી શકે તેમ નથી. બાંગલાદેશ કે શ્રીલંકા પણ મદદ કરી શકે તેમ નથી, કારણ કે ભારતના તમામ પડોશી દેશ સાથે એક યા બીજા પ્રકારનો સંઘર્ષ છે. એથી ઉલટું વિશ્વમાં એકમાત્ર અમેરિકા અને કેનેડા જ એવા પડોશી દેશ છે કે હજારો કિલોમીટર દૂરથી પણ કોઈ દેશ તેમની પર બોમ્બ ઝીંકવા ઇન્ટિક કોન્ટિનેન્ટલ બેલાસ્ટિક મિસાઈલ છોડે તો એ મિસાઈલને આકાશમાં ઉડાડી દેવા આ બંને દેશોેએ ભેગા મળીને નોરાડ નામનું એક ઓર્ગેનાઇઝેશન બનાવ્યું છે.

નોરાડ એટલે શું ?
નોરાડનું આખું નામ ધી નોર્થ અમેરિકન એરોસ્પેસ ડિફેન્સ કમાન્ડ છે. અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચે થયેલી સમજૂતીના આધારે આ ઓર્ગેનાઇઝેશન અસ્તિત્વમાં આવ્યું છે. આ ઓર્ગેનાઈઝેશનનું કામ છે બહારથી આવતી કોઈ પણ મિસાઈલને ઓળખી અને અગાઉથી એક બીજા દેશને ચેતવી દેવા. એક બીજા દેશો પર કોઈ પણ અજાણ્યું વિમાન, મિસાઈલ કે અંતરીક્ષયાન આવતું હોય તો તેના શક્તિશાળી રડાર તેને શોધી કાઢે છે અને નોર્થ અમેરિકા કે કેનેડા પરના સંભવિત હવાઈ ન્યુક્લિઅર હુમલાને સમયસર ખાળી દે છે. આ કામ માટે અમેરિકા અને કેનેડા એ બેઉ દેશોએ એકબીજા સાથે સમજણ ઊભી કરી છે. બંને દેશોના આકાશનું સાર્વભૌમત્વ જળવાઈ રહે તે માટેની ગોઠવણ હતી પરંતુ હવે તાજેતરમાં જ કરેલ નવી ગોઠવણ પ્રમાણે એ સમજૂતીમાં બેઉ દેશની દરિયાઈ સાર્વભૌમત્વની સુરક્ષા પણ સામેલ કરવામાં આવી છે. ટૂંકમાં અમેરિકાની કે કેનેડાની માલિકીની આકાશી અને દરિયાઈ સરહદોમાં કોઈ પણ દુશ્મન દેશ ઘૂસણખોરી કરે તો અગાઉથી ચેતવણી આપવાનું કામ નોરાડ કરે છે.

નોરાડનો ઇતિહાસ
વર્ષો પહેલાં અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે ભયંકર તનાવ હતો. બેઉ દેશો વચ્ચે કોલ્ડવોર ચાલતું હતું. અમેરિકાને સતત એવી દહેશત હતી કે રશિયા ગમે ત્યારે તેની પર ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલાસ્ટિક મિસાઈલ દ્વારા ન્યુક્લિઅર બોમ્બ ઝીંકી દેશે. એવો જ ભય રશિયાને અમેરિકા તરફથી હતો. એ વર્ષોમાં રશિયાએ હજારો કિલોમીટર દૂર જઈ પ્રહાર કરી શકે તેવી લોંગ રેન્જ મિસાઈલ્સ વિકસાવી હતી. ૧૯૫૦ના ગાળામાં આ દહેશત વધુ હોવાના લીધે અમેરિકા અને કેનેડા તેમની આકાશી સરહદોની રક્ષા માટે એક થયાં. એટલાન્ટિક કે પેસિફિક દરિયામાંથી ગમે ત્યારે હુમલો આવે તેવો તેમને ડર હતો. તે માટે તેમણે દરિયામાં અર્લી ર્વોિંનગ સિસ્ટમનું કામ નેવીને સોંપ્યું હતું. ૧૯૫૦માં અમેરિકા અને કેનેડા રશિયાના સંભવિત હુમલાથી બચવા કેટલાંક સંયુક્ત રડાર મથકો ઊભા કરવા સંમત થયા હતા. આ કામ ૧૯૫૪માં પૂરું થયું અને તેના ભાગરૃપે દક્ષિણ કેનેડામાં ૩૩ રડાર મથકો ઊભાં કરવામાં આવ્યાં. તેમાં ઘણી ટેકનિકલ ખામીઓ રહી જતાં ૧૯૫૭માં કેટલાંક વધુ રડારમથકો ઊભાં કરવામાં આવ્યાં. કેટલાંક નીચે ઊડતાં હવાઈજહાજોને રડાર પકડી શકતાં ના હોઈ ડોપ્લર રડાર ઊભાં કરવામાં આવ્યાં. આ રડાર ૪૮૦ કિલોમીટર સુધી પથરાયેલાં હતાં. તે પછી ૧૯૫૭માં ‘ડિસ્ટન્ટ અર્લી ર્વોિંનગ લાઈન’ પૂરી કરવામાં આવી . આ સિસ્ટમ માટે ૫૮ રડારમથકો કાર્યરત કરવામાં આવ્યાં. કોઈ પણ માનવ વસ્તીવાળા શહેર પર દુશ્મનનો હવાઈ હુમલો થાય તેના ત્રણ કલાક અગાઉ ચેતવણી આપવાની આ સિસ્ટમમાં ગોઠવણ હતી એટલે કે ન્યૂયોર્ક પર હુમલો થવાનો હોય તો ન્યૂયોર્કના લોકોને ખસેડવા માટે ત્રણ કલાકનો સમયગાળો મળી રહે તેવી અર્લી ર્વોિંનગ સિસ્ટમ વિકસિત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આ કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ જટિલ હતી અને તેની સામે અનેક પડકારો હોઈ અમેરિકા અને કેનેડાએ તા. ૧૨મી, મે ૧૯૫૮ના રોજ એક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરી નોરાડની રચના કરી.

કેટલીક ક્ષતિઓ
૧૯૬૦ના ગાળામાં નોરાડ હેઠળ
૨૫,૦૦૦ જેટલા લશ્કરી સૈનિકો કામ કરતા હતા. તેના આરોહ અવરોહ પણ આવ્યા અને વર્ષો બાદ તેનું આધુનિકીકરણ પણ કરવામાં આવ્યું. તેનાં પરિક્ષણો દરમિયાન કેટલીક નિષ્ફળતાઓ પણ મળી અને તે કારણે તેમાં જરૃરી ફેરફારો પણ કરવામાં આવ્યા. વર્ષો બાદ અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે શીતયુદ્ધ સમાપ્ત થઈ જતા નોરાડની કામગીરીની સમીક્ષા કરવામાં આવી. ખાસ કરીને અમેરિકામાં ન્યૂયોર્ક પર નાઈન ઇલેવનની ઘટના બાદ અમેરિકા ફરી જાગૃત થઈ ગયું, કારણ કે આ વખતે અમેરિકામાંથી જ ઊડેલાં વિમાનોનો કબજો ત્રાસવાદીઓએ લઈ લીધો અને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સાથે નાગરિક વિમાન ટકરાવી દીધું. નોરાડનો મુખ્ય કમાન્ડ સેન્ટર કોલોરાડો ખાતે આવેલા ચેચેન પર્વતો પર છે. એ સાઇટ્સને વધુ અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે. આ સ્થળની જટિલ તપાસ કરવામાં

આવી, કારણ કે બે વખત તેની સિસ્ટમ નિષ્ફળ નીવડી હતી. તા. ૯ નવેમ્બર, ૧૯૭૯માં આવું બન્યું હતું. બીજો મોટો ખતરો એ હતો કે ધારો કે નોરાડ ટેકનિકલ ભૂલથી ખોટી ચેતવણી આપી દે અને અમેરિકા કે કેનેડા ભૂલથી ન્યુક્લિઅર મિસાઈલનું બટન દબાવી દે તો અણુયુદ્ધ પણ થઈ જાય. આવી જ ભૂલ તા. ૨ જૂન, ૧૯૮૦ રોજ કોમ્પ્યુટર કોમ્યુનિકેશન્સ ડિવાઇસ ફેઈલ થવાના કારણે થઈ હતી. એના કારણે અમેરિકાના એર ડિફેન્સ કંટ્રોલના સ્ક્રીન પર ખોટી ર્વોિંનગનો મેસેજ પહોંચી ગયો હતો. એ વખતે પેસિફિક એરફોર્સનાં હવામાં ઊડી રહેલાં યુદ્ધ વિમાનો ન્યુક્લિઅર બોમ્બથી સજ્જ હતાં. જો તેમણે ન્યુક્લિઅર મિસાઈલો છોડી દીધી હોત તો ભયંકર હોનારત થઈ જાત. હવે એ ક્ષતિઓ નિવારી લીધી હોવાનો દાવો કરાય છે, પરંતુ અમેરિકા તેની ક્ષતિઓ ઘણી વાર છુપાવે છે.

નોરાડનું કામ ક્રિટિકલ મિશન પાર પાડવાનું છે. નોરાડને એક કમાન્ડર હોય છે અને કમાન્ડરની નિમણૂક અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ અને કેનેડાના વડાપ્રધાન સાથે મળીને કરે છે. એ કમાન્ડર અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ અને કેનેડાના વડાપ્રધાનને જ જવાબદાર રહે છે. તેમનું હેડ ક્વાર્ટર કોલોરાડો ખાતે આવેલું પીટરસન એરફોર્સ બેઝ છે. તે પછીનું સર્બોિડનેટ હેડ ક્વાર્ટર એલમેન્ડ્રોફ એરફોર્સ બેઝ, અલાસ્કા, (૨) કેનેડિયન એરફોર્સ બેઝ, વીનીપેગ અને (૩) તિન્ડાલ એરફોર્સ બેઝ, ફ્લોરિડા ખાતે આવેલાં છે. આ જટિલ કામગીરી માટે નોરાડ અનેક ઉપગ્રહો, અનેક રડારમથકો અને વિમાનોનો ઉપયોગ કરે છે.

નોરાડ હવે નીચે ઊડતાં પ્રાઇવેટ વિમાનો દ્વારા ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ પર પણ નજર રાખે છે. નોરાડને એવી ખબર પડે કે કોઈ નાનું વિમાન ડ્રગ્સની હેરાફેરી કરે છે તો સ્થાનિક લિગલ એજન્સીઓને માહિતી પહોંચાડી દે છે.

નોરાડની શરૃઆતની ટેકનિકલ ક્ષતિઓને બાદ કરતાં તેની કામગીરી અમેરિકા અને કેનેડા એમ બેઉ દેશો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ છે. નોરાડ એક રીતે ડિટરન્ટ એટલે કે પ્રતિરોધક રીતે પણ કામ કરે છે. ખાસ કરીને હવે આખા વિશ્વ માટે ત્રાસવાદ એક ભયંકર ખતરા તરીકે ઉભરી રહ્યો છે ત્યારે અમેરિકા કે કેનેડાની સુરક્ષા માટે નોરાડની વધુ જરૃરિયાત છે એમ એ બંને દેશો માને છે. જે દિવસે ત્રાસવાદીઓના હાથમાં ન્યુક્લિઅર બોમ્બ આવી જશે તે દિવસે તેનો ઉપયોગ કરતાં ખચકાશે નહી. એવા સમયે નોરાડ જ તેમને આગોતરી ચેતવણી આપવા અને આકાશમાં જ ન્યુક્લિઅર મિસાઈલને ધ્વસ્ત કરવા સક્ષમ હશે.

ભારત પાસે તો કેનેડા જેવો કોઈ મિત્ર કે પડોશી દેશ પણ નથી. ભારતે તો ભગવાન પર જ ભરોસો રાખવો રહ્યો.

www.devendrapatel.in

દિલ્હીના ગ્રેટર કૈલાસ વિસ્તારના રહસ્યમય ટ્રીપલ મર્ડર કેસનો ભેદ કેવી રીતે ઉકેલાયો ?

દિલ્હીની ગ્રેટર કૈલાસ કોલોનીમાં હજી સન્નાટો હતો. પોલીસને મળેલી બાતમીના આધારે પોલીસની એક જીપ્સી વાન એસ. બ્લોકના એક બંગલા પાસે પહોંચી. ચોકીદારે પોલીસને ઇશારાથી કહ્યું : “સાબ, યહ બંગલેમેં કુછ હુઆ હૈ.”

“સહગલ સાબ, ઉનકી મેમસાબ ઔર નૌકર શેરસિંહ રાત કો એક ટેમ્પો યહાં સે ભાગા થા. અંદર સે ચીખને કી આવાજ મૈંને સુનીથી ઇસલિયે પુલીસ કો ફોન કિયા.”

પોલીસ ટોર્ચના પ્રકાશના સહારે બંગલામાં પ્રવેશ્યા. ડ્રોઇંગરૂમની ફર્શ પર લોહીનાં ડાઘ હતા. રૂમની બત્તી પ્રજવલિત કરવામાં આવી. પોલીસને ઠેર-ઠેર લોહીનાં નિશાન જોતાં જ ખ્યાલ આવી ગયો કે કોઇ ગંભીર ઘટના ઘટી ગઇ લાગે છે. ડ્રોઇંગરૂમના બધા જ સોફા ઊલટા પડયા હતા. કાચનું ટેબલ તૂટી ગયું હતું. કોઇ ખૂની ખેલ ખેલાઇ ગયો હોવાનું સ્પષ્ટ લાગતું હતું. બેડરૂમના પલંગ પર પણ લોહીનાં નિશાન હતાં. કબાટનું બારણું ખુલ્લું હતું. અંદરનો સામાન ગૂમ હતો. તિજોરીના લોકને તોડી નાંખવામાં આવ્યું હતું. અંદરનું ઝવેરાત ગાયબ હતું. અલબત્ત, બંગલામાં કોઇ મૃત કે ઘાયલ વ્યક્તિ હતી જ નહીં. પહેલી નજરમાં મામલો લૂંટનો લાગતો હતો. લૂંટારુ અને ઘરના સભ્યો વચ્ચે સંઘર્ષ થયાનું સ્પષ્ટ જણાતું હતું.

થોડીવારમાં ફોરેન્સિક લેબ.ના નિષ્ણાતો આવી પહોંચ્યા. ડો. દેવ અને તેમની ટીમે લોહીનાં નમૂના લીધા. ફિંગરપ્રિન્ટ પણ લેવામાં આવી. બે દિવસ બાદ ફોરેન્સિક લેબ.નો રિપોર્ટ આવી ગયો. પોલીસ પાસે બીજી કોઇ માહિતી હતી જ નહીં. સહગલ દંપતીનો પત્તો પણ નહોતો. ફોરેન્સિક લેબ.ના વડા ડો. દેવે કહ્યું : “ઇન્સ્પેકટર, મારી દૃષ્ટિએ સહગલ દંપતીની હત્યા થઇ ચૂકી છે. હત્યારા એક નહી પણ બે છે. અને હત્યારાઓમાં એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ છે.

ઇન્સ્પકેટરે આશ્ચર્ય સાથે પૂછયું : “દેવ સાહેબ, બંગલામાંથી કોઇની લાશ તો મળી નથી. આ કેવી રીતે સંભવ છે? વળી ખૂનીઓ પૈકી એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ છે એમ તમે કેવી રીતે કહી શકો?”

“તો શું સહગલ દંપતીની હત્યા તેમના નોકર શેરસિંહે જ કરી?”

“ના. સહગલ દંપતીની સાથે તેમના નોકરની પણ હત્યા થઇ ગઇ છે.”

પોલીસને ફોરેન્સિક લેબ.ના વડાની વાત પર વિશ્વાસ બેસતો નહોતો. છતાં ડો. દેવે દૃઢતાથી કહ્યું : “પુરુષ અને સ્ત્રીના યુગલમાં ગુનાખોરીમાં અગાઉ પકડાયેલા ગુનેગારોની હીસ્ટ્રી તપાસો. તમારી પાસે રેકોર્ડ હશે જ. એમાંથી જ કોઇ ગુનેગાર હશે.”

પોલીસે સ્ત્રી-પુરુષના યુગલમાં ચોરી કરતા ગુનેગારોની યાદી શોધી કાઢી. ત્રણ યુગલોને તેમના ભૂતકાળના રેકોર્ડસના આધારે પકડી લીધાં. પહેલા બે યુગલ મામૂલી ચોર નીકળ્યાં. પરંતુ ત્રીજા યુગલે થર્ડ ડિગ્રીનો અમલ થતાં જ ગુનો કબૂલ કરી લીધો : “હા સાહેબ, અમે જ સહગલ દંપતીની અને તેમના નોકર શેરસિંહની હત્યા કરી છે. અમે લૂંટ કરવા આવ્યા હતા પરંતુ એ લોકો જાગી જતાં એમણે બૂમરાણ મચાવી એટલે અમે ચાકુથી હુમલો કરી એ ત્રણેય જણને મારી નાખ્યાં.”

આ ટ્રીપલ મર્ડર કેસ માત્ર પાંચ દિવસમાં ઉકેલાઇ ગયો.પરંતુ પોલીસ ઇન્સ્પેકટરને મૂંઝવણ એ હતી કે ફોરેન્સિક લેબ.ની ટીમને કોઇપણ વ્યક્તિને કે લાશને જોયા વિના જ કેવી રીતે ખબર પડી કે ત્રણેય વ્યક્તિની હત્યા થઇ છે? તેમની આ દ્વિધાના ઉકેલ માટે ઇન્સ્પેકટર યાદવ બીજા દિવસે ફોરેન્સિક લેબ. પહોંચ્યા. તેમણે લેબ.ના વડા ડો. દેવને પૂછયું : “સાહેબ, તમે કેવી રીતે નક્કી કરી નાખ્યું કે ત્રણની હત્યા થઇ છે, અને હત્યારાઓમાં એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ છે.”

ડો. દેવે સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું : “ઇન્સ્પેકટર, સહગલ દંપતીના બંગલામાંથી લોહીનાં નિશાન હતાં તે બધા જ અલગ-અલગ સ્થળે હતા. તે બધાના જ અમે અલગ અલગ નમૂના લીધા હતા. લોહીનાં નમૂનાની જ્યારે અમે તપાસ કરીએ છીએ ત્યારે અમને ખબર પડી જાય છે કે લોહીના એ નિશાન કોઈ જીવિત વ્યક્તિના છે કે મૃત વ્યક્તિના. વળી અમને એ પણ ખબર પડી જાય છે કે એ લોહી શિરાનં છે કે ધમનીનું. એજ રીતે અમને એ પણ ખબર પડી જાય છે કે લોહી કોઇ બાળકનું છે કે વયસ્કનું. એટલું જ નહીં એ લોહી કોઇ પુરુષનું છે કે સ્ત્રીનું એક પણ અમે નક્કી કરી શકીએ છીએ.”

“ઘટના સ્થળ પરથી લોહીનાં ડાઘના નમૂના લેતાં પહેલાં અમે તેની તસવીરો લઇએ છીએ જેથી ખબર પડે કે લોહીનાં ડાઘ ક્યાં ક્યાં હતા. લોહીનાં ડાઘ લાકડી, કપડાં, માટી કે કોઇ સામાન પર પડયાં હોય તો તે બધું જ અમે પ્રયોગશાળામાં લઇ આવીએ છીએ. વિશ્વમાં માનવીના લોહીને ચાર ગ્રૂપમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. એ, બી, એબી અને ઓ. લોહીના નમૂનાઓનું રાસાયણિક પૃથક્કરણ કરવાથી ખબર પડી જાય છે કે તે કયા ગ્રૂપનું છે. સહગલ દંપતીના ઘરમાંથી મળેલાં લોહીના નમૂનાઓ પરથી અમોએ શોધી કાઢયું કે સહગલ દંપતિ અને તેમના નોકર ઉપરાંત હત્યારાઓના લોહીનાં ડાઘ પણ હતા.

“પરંતુ એ કેવી રીતે ખબર પડી કે કયો ડાઘ સહગલ દંપતીનો છે અને કયો નોકરનો? અને કયો ડાઘ હત્યારાનો? એક ગ્રૂપ લાખો લોકોનું હોય છે. વળી સંયોગથી સહગલ પતિ-પત્નીનું પણ એકજ ગ્રૂપ હોઇ શકે છે.”

ડો. દેવે કહ્યું : “તમારા સવાલો સાચા છે. માનવ રક્તમાં એ, બી, એબી, અને ઓ ઉપરાંત બીજી પણ કેટલીક રક્ત પ્રણાલીઓ છે. જેને અમે “આરએચ” કહીએ છીએ. તે બે પ્રકારના હોય છે. આરએચ નેગેટિવ અને આર એચ પોઝિટીવ. આ ઉપરાંત જેમાં આરએચ નથી તેને “આરએચટી” કહીએ છીએ. આ રીતે દરેક બ્લડગ્રુપનું આરએચ હોય છે. તેની સાથે પ્રત્યેક વ્યક્તિના લોહીમાં અલગ અલગ પ્રકારના પ્રતિજન અને એન્જાઇમનું હોય છે. જે એક ગ્રુપનું લોહી હોવા છતાં દરેક વ્યક્તિને બીજાથી અલગ કરે છે.”

“પરંતુ હત્યારાઓમાં એક વ્યક્તિ સ્ત્રી અને એક પુરુષ હતો એ કેવી રીતે નક્કી થયું?” : ઇન્સ્પેકેટરે સવાલ કર્યો.

ડો. દેવે સ્પષ્ટતા કરી : “મારી ટીમના સાથીઓએ સહગલ દંપતીના ઘરમાંથી તેમની એક મેડિકલ ફાઇલ શોધી કાઢી હતી. તેમાં સહગલ દંપતીના બ્લડનું ગ્રૂપ લખેલું હતું. તેના મિસ્ટર સહગલનું બ્લડ ગ્રુપ “બી-પ્લસ” હતું અને મિસીસ સહગલનું બ્લડ ગ્રૂપ “એ”હતું. તેમના નોકર શેરસિંહનું બ્લડ ગ્રૂપ “ઓ” હતું. બંગલામાંથી આ ત્રણેયના લોહીનાં નિશાન મળ્યા હતાં. એટલે કે હત્યારાઓએ તેમને ઘાયલ કર્યા હતા. લોહીના આ નમૂના ઉપરાંત ત્યાંથી “ઓ પોઝિટીવ” અને “બી” ગ્રૂપના રક્તના નમૂના પણ મળ્યા. જે આ ત્રણેય પૈકી કોઇનાયે નહોતા. મતલબ સાફ હતો કે ત્રણેય પર હૂમલો કરનાર વ્યક્તિઓ બે હતી, જેમના બ્લડ ગ્રૂપ “ઓ પોઝિટિવ” અને “બી” હતાં. લોહીનાં આ નમૂનાઓના પ્રતિજન અને એન્જાઇમ્સનું વિશ્લેષણ કરતાં તેમની ઉંમર પણ નક્કી કરી દેવાઇ.

“પણ તેમાં એક સ્ત્રી છે તે કેવી રીતે નક્કી થયું?”

ડો. દેવે વાત આગળ ચલાવી : “દરેક પુરુષની કોશિકાઓમાં “એક્સફોર” નામના ક્રોમોસોમ્સ હોય છે. જ્યારે સ્ત્રીઓની કોશિકાઓમાં “એક્સએક્સ” ક્રોમોસોમ્સ હોય છે. આ ક્રોમોસોમ્સ કોશિકાના કેન્દ્રમાં હોય છે અને તે લોહીના શ્વેત કણમાં હોય છે. આ રીતે સહગલ દંપતીના બંગલામાંથી મળેલા બે વધારાના લોહીના ડાઘના “બી” અને “ઓ” પોઝિટિવના નમૂનાઓના શ્વેતકણોની અને બારીકાઇથી તપાસ કરીને તે “બી” ના કેન્દ્રમાં “એકસ એક્સ”ક્રોમોસોન્સ દેખાયાં.જે કોઇ સ્ત્રીનું લોહી હોવાનો નિર્દેશ કરતું હતું. મતલબ કે હત્યારાઓ પૈકી કોઇ એક સ્ત્રી પણ છે. તે સાફ હતું.”

“પરંતુ સહગલ દંપતીના નોકરનું પણ ખૂન થઇ ગયું છે તે કેવી રીતે ખબર પડી?”

ડો. દેવે સ્પષ્ટતા કરતાં કહ્યું : “કારણ કે લોહીનાં એ નમૂનામાં ફાઇબ્રીન નહોતું. કોઇ જીવતી વ્યક્તિના શરીરમાંથી લોહી નીકળે છે ત્યારે તેમાંથી એક એવી પ્રક્રિયાનું નિર્માણ થાય છે જે ફાઇબ્રિન નામની રસાયણનું નિર્માણ કરે છે. આ પ્રક્રિયા લોહીને વહેતું અટકાવવા માટે કુદરતે બક્ષેલી બક્ષિસ છે. પરંતુ કોઇ વ્યક્તિ મૃત્યુ પામી ચૂકી હોય અને તેના મૃતદેહમાંથી લોહી નીકળતું હોય તો ફાઇબ્રિન બનાવવાની પ્રક્રિયા થતી નથી. તેથી તો રક્તમાં ફ્રાઇબ્રિન હોતુ નથી. એથી એ લોહીના નમૂના કોઇ જીવિત વ્યક્તિના છે કે મૃત વ્યક્તિના છે તે નક્કી થઇ શકે છે. સહગલ દંપતી અને નોકરના લોહીના નમૂના મૃત વ્યક્તિના છે તે પણ નક્કી થઇ શક્યુ. જ્યારે હત્યારાઓ માત્ર ઘાયલ થયા હતા તે પણ ફાઇબ્રિનના ટેસ્ટના આધારે નક્કી થઇ શક્યું.

તેમણે એક વાત વધુ વિસ્તારથી સમજાવી : “લોહીનાં જે નમૂનાઓમાં ફાઇબ્રિન હશે તે નમૂનાઓ ફર્શ પરથી પાપડીની જેવા દેખાશે. જ્યારે ફાઇબ્રિન વગરનું લોહી ચૂર્ણ જેવું બની જતું હોય છે. સહગલ દંપતીના ઘરમાં નોકરના લોહીના નમૂના પાપડી જેવા મળી આવ્યા હતા જ્યારે હત્યારાઓના રક્તના નમૂના ચૂર્ણ જેવા મળી આવ્યા હતા. આ રીતે અમે નક્કી કરી શક્યા કે ઘરમાં રહેનાર ત્રણેય વ્યક્તિની હત્યા થઇ ચૂકી છે. અને પોલીસને ગુમરાહ કરવા માટે જ હત્યારા સ્ત્રી-પુરુષે ત્રણેયની લાશ ટેમ્પોમાં નાખી ક્યાંક ફેંકી દીધી હતી.

પોલીસ ઇન્સ્પેકટરની તમામ દ્વિધાઓનો ઉકેલ આવી ગયો. એક અવાવરુ કૂવાઓમાં ફેંકી દેવાયેલી ત્રણેયની લાશનો કબજો લઇ લેવાયો.

દિલ્હીના ગ્રેટર કૈલાસ વિસ્તારના આ ટ્રીપલ મર્ડર કેસનું રહસ્ય ફોરેન્સિક લેબ.ની ટીમે રેકોર્ડ સમયમાં ખોલી દીધું.

અપરાધ વિજ્ઞાનની કળાનો આ એક કલાસિક કિસ્સો છે.