બ્રાઝિલની વર્કસ પાર્ટીમાંથી કેજરીવાલે શોધી કાઢયો મહોલ્લાસભાનો વિચાર

દેશના કદાવર અને હાઈપ્રોફાઈલ નેતાઓની સામે એક આમઆદમી નમ્રતાથી ઊભો છે. કેટલાક નેતાઓ રાખોડી રંગના સ્કાર્ફ અને નેવીબ્લ્યૂ સ્વેટરમાં સ્માર્ટ લાગે છે, ડિઝાઈનર્સ દ્વારા સૂચવાયેલાં સ્પેકટેકલ્સ પહેરે છે, બ્રાન્ડેડ શૂઝ અને વોચ પહેરે છે, પરંતુ અરવિંદ કેજરીવાલ તે પૈકીના એક નથી. તેઓ સાદું શર્ટ, સાદું પેન્ટ અને એનાં એ જ શૂઝ. દિલ્હીના સમાજશાસ્ત્રી શિવ વિશ્વનાથન કહે છે : “એ સામાન્ય માનવી લાગે છે એ જ એનો યુએસપી (યુનિક સેલિંગ પોઈન્ટ) છે.”

ડિઝાઈનર્સ શું કહે છે?

ડિઝાઈનર રિતુ કુમાર કહે છે : “સ્ટાઈલિસ્ટ ડ્રેસ એ તમારા વ્યક્તિત્વનું પ્રતિબિંબ છે, પરંતુ અરવિંદ કેજરીવાલનો સામાન્ય માનવી જેવો અતિ સામાન્ય દેખાવ તેની વિચારધારાનું પ્રતિબિંબ છે. એ વર્ષો પહેલાંના-આઝાદ જંગ વખતના ભારતના ખાદી પહેરતાં નેતાઓની યાદ અપાવે છે. અરવિંદ કેજરીવાલ સામાન્ય રીતે ચેક્સનું અડધી બાંયનું શર્ટ પહેરે છે. કાન ઢંકાય તે રીતે માથા સુધી મફલર વીંટાળી રાખે છે. ટોપી પણ નહેરુના જમાનાની પરંપરા છે. સામાન્ય રીતે બ્લ્યૂ કે ગ્રે પુલઓવર પહેરે છે. ભડકીલાં રંગોથી તે દૂર છે. ફ્રેમલેસ ચશ્મા અને સાદી મૂછો એ એમની સામાન્ય માનવી તરીકે અસર સંપૂર્ણ કરે છે. કેજરીવાલ ‘અનબ્રાન્ડેડ ફિચર્સનું કલેક્શન’ છે.” નિષ્ણાતો કેજરીવાલના વ્યક્તિત્વનું વિશ્લેષણ કરતાં કહે છે : “એ એક એવો સામાન્ય માણસ છે કે, એના જેવા સેંકડો લોકોને તમે મળ્યા હશો અને તેમનાં નામ પણ તમને યાદ નહીં હોય. તે પોતાની જાત સાથે અને લોકો સાથે પણ’કમ્ફર્ટેબલ’ છે. દિલ્હીના લેફ્ટ. ગવર્નરને મળવા જતી વખતે પણ એ જ સાદાં વસ્ત્રો પહેરે છે.” તેઓ પોતાના વસ્ત્રોની બહુ દરકાર કરતાં નથી અને તે પણ સ્વાભાવિક રીતે, દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેઓ કેટલું ટકશે તે નક્કી નથી, પરંતુ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લેવા માટે તેમણે નવાં વસ્ત્રો સીવડાવ્યા નથી. એક મનોવૈજ્ઞાનિક કહે છે : “તેઓ નેતા જેવા દેખાતા નથી તેથી કોઈ ચિંતા કરવા જેવું નથી, કારણ કે તેઓ જે સ્થળે ઊભા છે તે નેતા તરીકે નહીં, પરંતુ સામાન્ય લોકોના પ્રતિનિધિ તરીકે ઊભા છે અને ઉપસ્યા છે.” આજે નેતાઓ કોઈના લગ્નમાં કે બેસણામાં જાય તો પણ પોલીસ, પાયલોટ કાર, સાયરનોની ચિચિયારી અને લાલબત્તીની કાર વિના જતા નથી ત્યારે કેજરીવાલે લાલબત્તીવાળી કાર, બંગલો અને પોલીસ સલામતીને ફગાવી દીધાં છે. અત્યાર સુધીમાં ભારતના નવા નેતાઓએ જે કર્યું એ બધાથી જ ઊંધું કેજરીવાલ કરી રહ્યા છે. ભારતની પ્રજા પણ આવા વિકલ્પને આલિંગન આપવા તૈયાર હોય એમ લાગે છે. કેજરીવાલ મંત્રીમંડળની યુવા મંત્રી રાખી બિરલા તો આજે રિક્ષામાં બેસી સચિવાલય ગયાં.

કેજરીવાલની કારકિર્દી

અરવિંદ કેજરીવાલ હરિયાણાના સિવાની નામના ગામમાં જન્મેલા છે. તેમનો જન્મ તા. ૧૬ ઓગસ્ટ, ૧૯૬૮ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ગોવિંદરામ કેજરીવાલ અને માતાનું નામ ગીતાદેવી છે. તેઓ સુખી પરિવારમાંથી આવે છે. કેજરીવાલ હિસારની કેમ્પસ સ્કૂલમાં ભણેલા છે. તે પછી તેઓ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટયૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી, ખડગપુર દ્વારા મિકેનિકલ એન્જિનિયર થયા હતા. શરૂઆતમાં તેમણે તાતા સ્ટીલમાં કામ કર્યું હતું. ૧૯૯૨માં તે નોકરી છોડી તેમણે સિવિલ સર્વિસીઝની પરીક્ષાઓ માટે અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો. ૧૯૯૫માં તેઓ ઇન્ડિયન રેવન્યૂ સર્વિસમાં જોડાયા હતા અને આવકવેરા વિભાગમાં જોઈન્ટ કમિશનર બન્યા હતા. ૨૦૦૨માં આવકવેરા ખાતામાંથી રાજીનામું આપી તેમણે દિલ્હીમાં ‘પરિવર્તન’ નામની સ્વૈચ્છિક સંસ્થા શરૂ કરી હતી. દિલ્હીમાં સરકારી વિભાગોમાં ચાલતાં ભ્રષ્ટાચાર સામે તેમણે નાના પાયે ઝુંબેશ શરૂ કરી હતી અને નાના નાના માણસોને મદદ કરવાની શરૂઆત કરી હતી. વીજળીનાં બિલોથી માંડીને રેશનકાર્ડની બાબતોમાં તેઓ મદદ કરતા હતા. તેમણે દિલ્હીમાં માહિતીના અધિકારનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો હતો. તે પછી તેઓ અણ્ણા હઝારેના જનલોકપાલ બિલની લડતમાં જોડાયા હતા અને નવેમ્બર, ૨૦૧૨માં તેમણે આમઆદમી પાર્ટી શરૂ કરી.

નાણાં સંસ્થાને આપ્યાં

દેશની ફેસબૂક અને ટ્વિટર જેવી સોશિયલ નેટર્વિંકગ સાઈટ્સનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કરનાર ભારતના પાંચ રાજકારણીઓ પૈકીના એક છે. દિલ્હીની ચૂંટણીમાં પણ તેમણે આ બધાનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. દિલ્હીનાં અતિ લોકપ્રિય ‘આન્ટી’ તરીકે ઓળખાતાં શીલા દીક્ષિતને હરાવ્યા બાદ કેજરીવાલ દિલ્હીના સૌથી યુવાન મુખ્યમંત્રી બન્યા છે. ૨૦૦૬માં તેઓ ‘રેમન મેગ્સેસે એવોર્ડ’ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે. આ એવોર્ડથી પ્રાપ્ત થયેલી ધનરાશી તેઓ પબ્લિક કોઝ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન નામની સંસ્થાને કોર્પસ ફંડ તરીકે ભેટ આપી ચૂક્યા છે. એ નાણાં પોતાના ઘરમાં લઈ ગયા નથી. ગુજરાતમાંથી કેન્દ્રમાં ગયેલા કેબિનેટમંત્રી દિનશા પટેલ જ એક એવા મંત્રી છે કે જેઓ છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી પહેલાં ધારાસભ્ય તરીકે અને હવે સંસદસભ્ય તરીકે મળતું તમામ વેતન સામાજિક સંસ્થાઓને આપી દે છે. અરવિંદ કેજરીવાલનાં પત્નીનું નામ સુનિતા કે જેઓ ખુદ ઇન્કમટેક્સ કમિશનર છે. તેઓ સાથે જ ભણતાં હતાં. તેમને બે દીકરીઓ અને એક પુત્ર છે. કેજરીવાલ શાકાહારી છે અને વર્ષોથી વિપાસના કરે છે.

પુસ્તક : ‘સ્વરાજ’

અરવિંદ કેજરીવાલે ૨૦૧૨માં એક પુસ્તક લખ્યું હતું, જેનું નામ ‘સ્વરાજ’ છે. આ પુસ્તક તેમણે સ્વરાજની રાહ જોઈ રહેલી દેશની જનતાને અર્પણ કર્યું છે. આ પુસ્તક દ્વારા તેઓ સત્તા નાનામાં નાના માણસ સુધી એટલે કે ‘મહોલ્લા સભા’ને સોંપવાની વાત કરે છે. આ પુસ્તક તેમનો રોડમેપ છે, તેમાં તેમનું સ્વપ્ન છે. આ પુસ્તકમાં તેઓ બ્રાઝિલ, સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને અમેરિકાનાં ઉદાહરણો આપે છે. આ પુસ્તકમાં કેજરીવાલ લખે છે : “બ્રાઝિલમાં ૧૩ લાખ લોકોની વસતી ધરાવતું પોર્ટો એલેગ્રે નામનું એક નાનકડું નગર છે. આ નગરમાં ૩૦થી ૪૦ ટકા વસતી ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહે છે. ૧૯૯૦માં વર્કર્સ પાર્ટીએ બ્રાઝિલમાં સરકાર રચી. એ વખતે આ ગરીબ વિસ્તારમાં રસ્તા, ગટર, પીવાનું પાણી કે વીજળી જેવી કોઈ સવલતો નહોતી. સ્કૂલો પણ નહોતી. એ કારણથી વર્ક્સ પાર્ટીએ સરકારી કચેરીના બિલ્ડિંગના એક બંધ રૂમમાં બેસી બજેટ બનાવવાના બદલે પ્રધાનો એ ઝૂંપડપટ્ટીની વચ્ચે અને મહોલ્લાઓની વચ્ચે ગયા અને તેમની જરૂરિયાતો પ્રમાણે શેરીઓમાં જ બેસીને બજેટ બનાવ્યું. એ યોજના જબરદસ્ત સફળ રહી. તો પછી ભારત જેવા દેશમાં બજેટ વિધાનસભાના હોલમાં કે બંધ રૂમોમાં શા માટે બનાવવામાં આવે છે ? ખરેખર તો બજેટ લોકોની વચ્ચે શેરીઓમાં જઈ તેમની મુશ્કેલીઓ જાણી, તેમની જરૂરિયાતો પ્રમાણે જ બનાવવું જોઈએ. બ્રાઝિલમાં આ પ્રયોગ સફળ થયો છે અને વર્ક્સ પાર્ટી નામનો રાજકીય પક્ષ એક પણ ચૂંટણી હાર્યા વગર છેલ્લા ૧૫ વર્ષથી સત્તા પર છે.

સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં પણ

સ્વિત્ઝરલેન્ડનું ઉદાહરણ ટાંકતા કેજરીવાલ કહે છે : “સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં પણ લોકોનો તેના બંધારણ પર સીધો કાબૂ છે. સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં ૨૫૦૦૦ લોકો બંધારણમાં કોઈ ફેરફાર માટે લેખિત માગણી કરે તો સરકારે તે ફેરફાર માટે પાર્લામેન્ટમાં બિલ લાવવું જ પડે છે. એટલે ચૂંટાયેલા લોકો જ માગણી કરે તે જરૂરી નથી. લોકો બંધારણમાં ફેરફાર માટે પણ માગણી કરી શકે છે અને પાર્લામેન્ટમાં તે બિલ લાવી, તેની પર ચર્ચા કરવી પડે છે. એથી ઊલટું ભારતમાં છે. ભારતમાં ૫૦,૦૦૦ લોકો પણ કોઈપણ સરકાર સમક્ષ કોઈ લેખિત માગણી કરે તો સરકાર તે કાગળ મળ્યાની રસીદ પણ આપતી નથી.”

લાગે છે કે, અરવિંદ કેજરીવાલ દેશના હાલના તમામ નેતાઓ માટે એક પડકાર છે. આમઆદમી પાર્ટીની દિલ્હીની સફળતા બાદ તેની અસર આખા દેશમાં થઈ છે અને બીજા હજારો કેજરીવાલ પેદા થવાની તૈયારીમાં છે. લાલબત્તીના શોખીન નેતાઓ માટે કેજરીવાલ જ એક લાલબત્તી છે.

દિલ્હીમાં મુખ્યમંત્રી બનનાર કેજરીવાલ વીજળીનાં બિલ હવે અડધાં કરી બતાવે

લોકપાલ બિલ લોકસભા અને રાજ્યસભામાંથી પસાર થઈ ગયું. આઝાદી પછી પહેલી જ વાર લોકપાલની સત્તા સંસદની સમાંતર હશે અને કેટલાક ખાસ મામલાઓને છોડીને વડા પ્રધાનની પણ તે પૂછપરછ કરી શકશે. ભારતનું બંધારણ સંસદને સર્વોચ્ચ માને છે,પરંતુ લોકપાલ બનવાથી કદીક વડા પ્રધાનપદની ગરિમાને પણ અસર થઈ શકે છે. લોકપાલના ફાયદા ઘણા છે, પરંતુ સાથે એ પણ શક્ય છે કે, કોઈપણ સરકારી કર્મચારી કે અધિકારી ક્યારેક સાચો નિર્ણય લેતાં પણ ડરશે. મંત્રીઓ પણ ડરશે અને તેથી અનિર્ણયાત્મકતાનો ભોગ પણ તંત્ર બની શકે છે. કારણ કે અસરગ્રસ્ત કોઈપણ વ્યક્તિ આ લોકોની વિરુદ્ધ ફરિયાદ કરી તપાસ શરૂ કરાવી શકે છે. આજનો અધિકારી વર્ગ આમેય પલાયનવાદી થઈ રહ્યો છે ત્યારે લોકપાલની આડઅસર સૌથી વધુ એવા વર્ગને પ્રભાવિત કરશે.

એક જમાનો હતો જ્યારે ઋષિ-મુનિઓ પોતાના શિષ્યો બનાવતા હતા. આજે યુગ બદલાઈ ગયો છે. આજે ચેલાઓ પોતાના ગુરુ સામેથી બનાવી લે છે. પરિણામ એ આવે છે કે, ગુરુને બાજુમાં રાખી ચેલા આગળ નીકળી જાય છે. ગુરુ ગોળ જ રહી જ જાય છે અને ચેલો સાકર બની જાય છે. અણ્ણા હઝારેએ દેશમાંથી ભ્રષ્ટાચાર હટાવવા માટે લોકપાલ બિલ લાવવા દિલ્હીમાં ઉપવાસ આંદોલન શરૂ કર્યું ત્યારે અણ્ણા હઝારે અરવિંદ કેજરીવાલને શોધવા ગયા નહોતા, પરંતુ કેજરીવાલે સામેથી જ અણ્ણાને પોતાના ગુરુ સ્થાપિત કરી દીધા હતા. બંને ઉપવાસી બની ગયા હતા, પરંતુ અરવિંદ કેજરીવાલનો સક્રિય રાજનીતિમાં જવાનો નિર્ણય અણ્ણા હઝારેને ગમ્યો નહોતો. તેઓ તેમનાથી દૂર થઈ ગયા. અરવિંદ કેજરીવાલ એક ચેક લઈને રાલેગણ સિદ્ધિ ગયા ત્યારે અણ્ણાએ એ ચેક સ્વીકારવા ઇનકાર કરી દીધો હતો. કેજરીવાલે દિલ્હીમાં ચૂંટણી ઝુંબેશ શરૂ કરી ત્યારે પોતાના નામે કોઈ ફંડ નહીં ઉઘરાવવા અણ્ણાએ તાકીદ કરી હતી. અરવિંદ કેજરીવાલે શરૂ કરેલી આમઆદમી પાર્ટીએ દિલ્હીમાં ૨૮ બેઠકો કબજે કરી લીધી તે પછી અણ્ણા પણ વિચારમાં પડી ગયા હતા. અલબત્ત, આ પરિણામો પછી ગુરુ-ચેલા વચ્ચે અંતર વધ્યું. અણ્ણાના એક સાથીદારને અણ્ણાએ રાલેગણ સિદ્ધિમાંથી બહાર રવાના કરી દીધો. હકીકત એ છે કે, અરવિંદ કેજરીવાલ અને તેમના સહયોગી વચ્ચે દિલ્હીમાં ઉપવાસ વખતે જ અંદરોઅંદરના મતભેદ સામે આવી ગયા હતા. કેટલાક લોકો એકબીજાને મંચ પર જોવા માગતા નહોતા. વાસ્તવિકતા એ છે કે, અણ્ણા હઝારેએ એમને ચેલા બનાવ્યા નહોતા, પરંતુ ચેલાઓ તેમને રાલેગણ સિદ્ધિથી પકડીને દિલ્હી લાવ્યા હતા. કહેવત છે કે ગુરુ વિના જ્ઞાન નહીં, પરંતુ આજના જમાનામાં ચેલા વિના કામ નહીં એવી પરિસ્થિતિ છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને પ્રિન્ટ મીડિયાએ અણ્ણાને તેમના કદ કરતાં મોટા આંદોલનકારી બનાવી દીધા. પરિણામ એ આવ્યું કે, ચેલાઓએ અણ્ણાના મહોરાનો ઉપયોગ કર્યો અને ચેલાઓ દેશભરમાં લોકપ્રિય થઈ ગયા. લોકપ્રિયતા હાંસલ થતાં જ ચેલાઓએ રાજકીય પક્ષ બનાવી દીધો અને હવે પરિણામ સૌની સામે છે.

બાકી એ વાત સ્પષ્ટ છે કે, જે ચેલાઓએ તેમના ગુરુ અણ્ણાને જયપ્રકાશ નારાયણ અને ગાંધીજીની ઉપમા આપી હતી તે ચેલાઓ જ આજે ગુરુની વિરુદ્ધ છે. ગુરુ અને ચેલાઓએ હવે એકબીજા સામે તલવારો ખેંચી લીધી છે. અણ્ણા હઝારેએ રાહુલ ગાંધીને, સુષ્મા સ્વરાજને તથા અરુણ જેટલીને લોકપાલ બિલ પસાર કરવા માટે અભિનંદન આપ્યાં છે. તેની સામે આમઆદમી પાર્ટીએ અણ્ણા હઝારેના બદલાયેલા વલણ પ્રત્યે અસંતોષ અને નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. અણ્ણા અને તેમના ચેલાઓ વચ્ચે જ્ઞાનતંતુઓનું છૂપું યુદ્ધ ક્યારનુંયે છેડાઈ ગયું હતું. અણ્ણા શરૂઆતથી જ પોતાની બિનરાજકીય છબી જાળવી રાખવા માગતા હતા. અણ્ણાએ પોતાના ચેલાઓને બાજુમાં રાખી મુંબઈમાં ઉપવાસ આંદોલન શરૂ કર્યું, પરંતુ માનવી ભીડ એકત્ર કરી શક્યા નહીં. બીજી બાજુ દિલ્હીમાં તેમના ચેલાઓ સરકાર વિરુદ્ધ આક્રોશ-આંદોલન ચલાવતાં રહ્યાં. એ આંદોલન પછી જ સત્તા માટે જંગ શરૂ થી ગયો. એ પછી આમઆદમી પાર્ટી ભારતમાં રાજનૈતિક પાર્ટીના સ્વીકૃત અને પ્રચલિત સિદ્ધાંતો પર અતિક્રમણ કરી અસ્તિત્વમાં આવી. કોઈ સામાજિક આંદોલનના ગર્ભમાંથી રાજનૈતિક પાર્ટીનો જન્મ એ એક અપવાદ છે. આંદોલન કરવાવાળા હવે રાજનીતિ કરવા લાગ્યા. સત્તા પર આવતાં જ વીજળીના બિલ અડધા કરી દેવાનો વાયદો કરીને આમઆદમી પાર્ટી દિલ્હીમાં ૨૮ બેઠકો લઈ આવી. રાજનીતિ એક ખતરનાક અને લપસણી રમત છે. અણ્ણા તો બચી ગયા, પરંતુ કેજરીવાલ એ રમતનો એક ભાગ બની ગયા છે. હવે બીજીવાર ચૂંટણી થાય તો દિલ્હીની જનતા ૨૮થી વધુ બેઠકો આપે છે કે તેથી ઓછી તે તો આવનારો સમય જ કહેશે.

એ વાત સાચી છે કે, સારા માણસોએ રાજનીતિમાં આવવું જોઈએ, પરંતુ રાજનીતિ એક ડેન્જરસ ગેમ છે. ઇતિહાસ ગવાહ છે કે,સત્તા હાંસલ કરવા ઔરંગઝેબે પોતાના પિતાને કેદખાનામાં નાખ્યા હતા. ઇતિહાસ ગવાહ છે કે, સિંહાસન કબજે કરવા પુત્રએ પિતાની હત્યા કરી હતી. (રેફ. ફિલ્મ ગ્લેડિયેટર્સ). સિંહાસન કબજે કરવા ક્લિયોપેટ્રાએ પોતાના સગા ભાઈની જુલિયસ સિઝરના હાથે હત્યા કરાવી હતી. રાજનીતિ ભલભલા માણસોને બગાડે છે. પાણીમાં હોવું અને ના ભીંજાવું એ શક્ય નથી. આજે વ્યક્તિગત રીતે સ્વચ્છ હોવા છતાં અરવિંદ કેજરીવાલ એવા જ સ્વચ્છ અણ્ણા હઝારે સામે તીર ફેંકી રહ્યા છે. એ જ રીતે અણ્ણા હઝારે પણ કહી ચૂક્યા છે : “મને તો આ લોકપાલ બિલથી સંતોષ છે જેમને એનાથી અસંતોષ હોય તે હવે ઉપવાસ કરે અને આંદોલન ચલાવે.” ટૂંકમાં અરવિંદ કેજરીવાલ અને તેમના સાથીઓએ હવે નક્કી કરવાનું છે કે, દિલ્હીમાં તેમની ઇચ્છા મુજબના લોકપાલ બિલ માટે તેમણે આરમણાંત આંદોલન કરવું કે રાજનીતિ કરવી ?

વિશ્વના કેટલાક અન્ય દેશોમાં પણ આમઆદમી જેવી પાર્ટીઓ બનેલી છે. અમેરિકામાં એક ‘ટી-પાર્ટી’ બની હતી. એ વાત સાચી છે કે, અરવિંદ કેજરીવાલની આમઆદમી પાર્ટી શહેરી, મધ્યમ વર્ગ અને યુવાનોની અવધારણા છે, જે પરંપરાગત રાજનીતિથી નારાજ છે, પરંતુ કડવું સત્ય એ છે કે, આમઆદમી પાર્ટી પરંપરાગત રાજનીતિ નહીં શીખે તો જે લોકોની ભાવનાઓ પર એ પાર્ટી બની છે તે લોકો જ તેમનાથી દૂર થઈ જશે. આમઆદમી પાર્ટીએ દિલ્હીમાં સત્તા પર બેસી તેમણે આપેલાં વચનો પૂરાં કરી તેમની સચ્ચાઈની ખાતરી પ્રજાને કરાવવી પડશે અને તેમાં પહેલું કામ છે વીજળીનાં બિલ અડધા કરી દેવાનું. પ્રજાને ૭૦૦ લીટર પાણી મફત આપવાનું વચન પણ તેમણે પૂરું કરવું પડશે. ઝૂંપડપટ્ટીને રેગ્યુલાઈઝ કરવાનું પણ તેમણે વચન આપ્યું છે. વીજળીના બિલ અડધા કરી દેવાની વાતમાં જ કેજરીવાલનો ટેસ્ટ થઈ જવાનો છે. કારણ કે વીજળીનું અંકગણિત તેઓ જાણતા નથી. ઝૂંપડપટ્ટીને નિયમસર કરવાનું શક્ય નથી, કારણ કે દિલ્હીની જમીન અને બાંધકામ કેન્દ્ર સરકાર હસ્તક છે, દિલ્હી સરકાર હેઠળ નહીં, જેના કેજરીવાલ મુખ્યમંત્રી બનવાના છે.

અરવિંદ કેજરીવાલ દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી બન્યા પછી વિજળીના બીલમાં ૫૦ ટકા ઘટાડો કરાવી શકશે અને દિલ્હીની જનતાને ૭૦૦ લીટર પાણી મફત આપી શકશે તો દેશના વડાપ્રધાન તરીકે તેઓ પણ એક ઉમેદવાર હશે અને તેઓ નરેન્દ્ર મોદી અને રાહુલ ગાંધી માટે પણ એક પડકાર હશે.

પી.એમ. પદ કબજે કરવા માટે મોદીની લોકપ્રિયતાનો મુકાબલો આસાન નથી

દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણીનાં પરિણામોએ દેશની તમામ નાની અને મોટી પોલિટિકલ પાર્ટીઓના દિગ્ગજોની ઊંઘ હરામ કરી નાખી છે. દિલ્હીમાં સરકાર બનશે કે રાષ્ટ્રપતિશાસન આવશે એ અગત્યનું નથી. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, દેશની રાષ્ટ્રીયપાર્ટીઓ પહેલી જ વાર દિલ્હીમાં સરકાર બનાવવાના બદલે સરકાર નહીં બનાવવાની હોડમાં લાગી ગઈ. દિલ્હી વિધાનસભાની કુલ ૭૦ બેઠકો પૈકી ભાજપા પાસે ૩૨ બેઠકો છે. બહુમતીમાં નજીવી બેઠકો જ ખૂટે છે, જે તે મેનેજ કરી શકે તેમ છે અથવા તો આમઆદમી પાર્ટી વોટિંગ વખતે ગેરહાજર રહીને ભાજપાની સરકારને બચાવી શકે તેમ હોવા છતાં ભાજપા દિલ્હીમાં સરકાર રચવાથી દૂર ભાગી. એ જ રીતે અરવિંદ કેજરીવાલ પાસે પણ ૨૮ બેઠકો છે અને કોંગ્રેસ તેના આઠ સભ્યોનો વિના શરતે ટેકો આપવા તૈયાર હોવા છતાં અરવિંદ કેજરીવાલે કોંગ્રેસ સામે આકરી શરતો મૂકીને દિલ્હીમાં સરકાર ના રચવાનો જ ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો. એ શરતો અંગે પણ કોંગ્રેસ સહમતી આપવા તૈયાર છે, પરંતુ કેજરીવાલ ના માને તો હવે રાષ્ટ્રપતિશાસન સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી.

રાજનીતિ જટિલ છે

આ ઘટનાના બે અર્થ નીકાળી શકાય તેમ છે. એક તો અરવિંદ કેજરીવાલની પાર્ટી સત્તાભૂખી નથી તે પ્રકારનો એક સંદેશ આખા દેશને મોકલવા માગે છે અને બીજો અર્થ એ છે કે, દિલ્હી વિધાનસભામાં પહેલી જ વાર ચૂંટણી લડીને ૨૮ બેઠકો હાંસલ કરવાથી તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધી ગયો છે અને હવે કેજરીવાલની નજર દિલ્હીના સિંહાસન પર છે. દિલ્હીનાં પરિણામો બાદ કેજરીવાલ આખા દેશમાં ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓ માટે વધુ ને વધુ ઉમેદવારો ઊભા રાખવા માગે છે. અલબત્ત, રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે, આમઆદમી પાર્ટીએ દિલ્હીમાં જે ચમત્કાર કર્યો તે દેશના અન્ય ભાગોમાં કરવો મુશ્કેલ છે. ભારતની રાજનીતિ અત્યંત જટિલ છે. દેશનો ઘણો મોટો વર્ગ હજુ જ્ઞાતિ અને કોમ આધારિત મતદાન કરે છે. દિલ્હી એ દેશનું પાટનગર છે, પરંતુ દિલ્હી એ જ આખો દેશ નથી. ઉત્તરપ્રદેશ અને બિહારના ગ્રામ્ય વિસ્તારો, ઝારખંડના આદિવાસી વિસ્તારો, દક્ષિણનાં રાજ્યો અને નોર્થ-ઇસ્ટનાં રાજ્યોની પણ અલગ અલગ મિજાજ, અલગ અલગ પ્રશ્નો અને અલગ અલગ ભાત ધરાવે છે. તે બધાં જ દિલ્હીના મતદારો જેવું જ મતદાન કરે તે જરૂરી નથી.

નવી પરિભાષા

એ જે હોય તે, પરંતુ અરવિંદ કેજરીવાલે સત્તાથી દૂર રહીને અને ભાજપા જેવા પક્ષને પણ સત્તાથી દૂર રહેવાની ફરજ પાડીને દેશની રાજનીતિને એક નવી પરિભાષા આપી છે. મોટી મોટી રેલીઓ કરવાના બદલે કેજરીવાલે ઘરે ઘરે જઈ પ્રચાર કરી પરિણામો હાંસલ કર્યાં છે. સામાન્ય વસ્ત્રો પહેરીને પણ લોકો સાથે તાદાત્મ્ય સાધ્યું છે. વ્યક્તિગત આક્ષેપો કરવાના બદલે ઝૂંપડપટ્ટીનાં કપાયેલ વીજ કનેક્શન જોડવાનો પ્રયાસ કરીને ગરીબોના દિલ જીતી લીધાં છે. વિમાનો અને હેલિકોપ્ટરોમાં ઊડવાના બદલે નાની કારમાં જ ફરીને લોકસંપર્ક કર્યો છે. જ્ઞાતિ, જાતિ કે ધર્મના મુદ્દાને અલગ રાખીને સામાન્ય લોકોના પ્રશ્નો લઈને જ પ્રચાર કર્યો છે. ના તો તેમણે મંદિર બાંધવાની વાત કરી છે કે ના તો મસ્જિદ બાંધવાની. એ કારણે ગરીબ અને સામાન્ય પરિવારોમાંથી આવતા હિન્દુઓ અને મુસલમાનો તેમની સાથે રહ્યા છે. કેજરીવાલની સાદગી અને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી વિચારધારાથી દિલ્હીનો યુવાવર્ગ, મધ્યમવર્ગ અને બુદ્ધિજીવીઓ પણ તેમનાથી પ્રભાવિત છે. દેશની રાજનીતિને તેમણે ૩૬૦ ડિગ્રી પર લાવી દીધી છે. દેશના સત્તાભૂખ્યા નેતાઓને કેજરીવાલે એક પ્રકારનો સબક શીખવ્યો છે. જોડતોડની રાજનીતિ કરનારાઓને કેજરીવાલે પદાર્થપાઠ આપ્યો છે.

સભ્ય બનવા લાઈન

આ પરિણામો બાદ લોકપાલને મુદ્દો બનાવીને અણ્ણા હઝારે અને અરવિંજ કેજરીવાલ વચ્ચે અંતર પડી ગયું છે. ગુરુ કરતાં ચેલો સવાયો પાકે તે દૃશ્યો લોકોએ ભાજપમાં જોયાં છે. એ જ જોવાનો વારો હવે અણ્ણા હઝારેનો આવ્યો છે. દેશમાં પ્રામાણિક અને સ્વચ્છ રહીને પણ રાજનીતિ કરી શકાય છે તે અરવિંદ કેજરીવાલે સાબિત કરી આપ્યું છે. કેજરીવાલની આ સફળતાના કારણે દિલ્હીમાં તો આમઆદમી પાર્ટીમાં સભ્ય થવા માટે લાઈન લાગી છે. બીજી રાજકીય પાર્ટીઓમાં તો પરાણે કે બોગસ સભ્યો બનાવવા પડે છે અને પ્રમુખે જ બીજાઓના નામે પૈસા ભરી રકમ અને બોગસ યાદી પ્રદેશ સમિતિને મોકલી આપવી પડે છે, પરંતુ આમઆદમી પાર્ટીમાં એથી ઊંધું છે. છેલ્લા સપ્તાહમાં દેશભરમાંથી દોઢ લાખ લોકો સ્વેચ્છાએ આમઆદમી પાર્ટીના સભ્યો બની ગયા છે.

ફંડ કોણે આપ્યું ?

ચૂંટણીફંડને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી અરવિંદ કેજરીવાલ પાસે આજે તો અદાણી, અંબાણી, એસ્સાર, તાતા, બિરલા કે મિત્તલનો ટેકો નથી. પાર્ટીના નેતાઓના કહેવા પ્રમાણે “શરૂઆતમાં લોકો અમને ચૂંટણીફંડ આપતા ડરતા હતા, કારણ કે અમને જે કોઈ લોકો દાન આપતા હતા તેમના નામ અને રકમ અમારી વેબસાઈટ પર મૂકવામાં આવે છે. એ કારણે વેપારી વર્ગ વધુ ડરતો હતો, પરંતુ હવે તેમને પણ ખ્યાલ આવી ગયો છે કે, અમને લોકોએ મેન્ડેટ આપ્યો છે તેથી તેમણે ડરવાની જરૂર નથી.” પક્ષના નેતાઓના દાવા પ્રમાણે આમઆદમી પાર્ટી ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓ નિશ્ચિતપણે લડશે. અત્યારે તેમની પાસે દેશભરમાં ૮૮,૦૦૦ સભ્ય સંખ્યા હતી, જે હવે વધી ગઈ છે. આમઆદમી પાર્ટીના નેતાઓ કહે છે : “અમને ૭૧,૬૬૬ જેટલા લોકો તરફથી કુલ ૨૦ કરોડ રૂપિયાનું ફંડ મળ્યું છે. અમે દિલ્હીની ચૂંટણીઓ દરમિયાન રૂ. ૧૮.૨૫ કરોડ ખર્ચ્યા છે. અમારી પાસે રૂ. ૧.૭૫ કરોડની રકમ વધી છે. વિદેશથી આવેલા નાણાં અંગે કેન્દ્ર સરકારના ગૃહમંત્રાલયે અમને એક પ્રશ્નોત્તરી મોકલી હતી, એમાં ૩૦ પ્રશ્નો હતા. એ બધાનો જ જવાબ અમે મોકલી આપ્યો છે.” યાદ રહે કે, અરવિંદ કેજરીવાલ ખુદ એક જમાનામાં ઇન્કમટેક્સ કમિશનર હતા. તે પછી એક્ટિવિસ્ટ બન્યા અને હવે રાજકારણી છે.

અલબત્ત, તેમણે અપનાવેલો રાજનીતિનો માર્ગ તેઓ ધારે છે તેટલો આસાન નહીં હોય. લોકોનો મિજાજ બદલાતાં વાર નથી લાગતી. રાજનીતિ સારા માણસને પણ બગાડે છે. રાજનીતિમાં રહેવું અને ઇમાનદાર રહેવું મુશ્કેલ છે. તમે ખુદ ઇમાનદાર હોઈ શકો છો, પરંતુ તમારા સાથીઓ પણ ઇમાનદાર હોય તે જરૂરી નથી, જેનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ ડો. મનમોહનસિંહ છે. સાથે સાથે કેજરીવાલ યાદ રાખે કે તેમની પાર્ટી હજુ પ્રાદેશિક પાર્ટી જ છે, શાયદ દિલ્હીની જ પાર્ટી છે. વળી એક તરફ નહેરુ-ગાંધી પરિવારે વર્ષો સુધી તેનો દબદબો જાળવી રાખ્યો છે. હાલ કોંગ્રેસ ભલે નબળી પડી હોય, પરંતુ નિયમિત વેકેશન બાદ નહેરુ-ગાંધી પરિવારને જ લોકો સત્તા સોંપતા આવ્યા છે. તેવી જ રીતે દેશમાં હાલ મોદી મેજિક પણ જાદુ કરી રહ્યો છે. અરવિંદ કેજરીવાલ માટે નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતાનો મુકાબલો કરવો મુશ્કેલ વાત હશે. કેજરીવાલે એ વાત પણ સમજી લેવાની જરૂર છે કે, તેઓ ભલે નમ્ર અને પારદર્શી હોય, પરંતુ કુમાર વિશ્વાસ જેવા તેમના સાથી જરૂર કરતાં વધુ પડતું બોલે છે. દિલ્હીની ગાદી અત્યારે જ તેમના હાથમાં આવી ગઈ હોય તેવું ઘમંડ તેમની ભાષામાં છલકાય છે. તેમની સામે સ્ટિંગ પણ થયેલું છે અને માત્ર બિઝનેસ ક્લાસમાં જ મુસાફરીનો આગ્રહ રાખવાનો તેમની પર આક્ષેપ થયો છે. કેજરીવાલના એક સાથીને તાજેતરમાં જ ઉપવાસ સ્થળે રાજનીતિ કરવા બદલ અણ્ણા હઝારેએ રાલેગાંવ સિદ્ધિમાંથી કાઢી મૂક્યા હતા. ‘હવેલી લેતાં ગુજરાત ખોઈ’ તેવી પરિસ્થિતિ પેદા ના થાય તેની કેજરીવાલે કાળજી લેવી પડશે.

કેજરીવાલ સાહેબ, દિલ્હી અભી દૂર હૈ !

દિલ્હીમાં શીલા દીક્ષિત એકલાં પડી ગયાં ભાજપ માટે નરેન્દ્ર મોદી જ તારણહાર

૨૦૧૪માં આવનારી લોકસભાની ચૂંટણીઓ પૂર્વે પાંચ રાજ્યોમાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓ પર સમગ્ર દેશનું ધ્યાન હતું. થોડા વખત બાદ ૭૦ એમ.એમ.માં આવનારી કોઈ સ્પેક્ટેક્યુલર ફિલ્મના ટ્રેલર જેવી આ ચૂંટણીઓ હતી. જે જે પાંચ રાજ્યોમાં આ ચૂંટણીઓ યોજાઈ તે રાજ્યોમાં જે રીતે વિક્રમજનક મતદાન થયું તે જોતાં લાગે છે કે, એ ચૂંટણીઓ એક મહાપર્વ બની ગઈ.

આ પાંચ રાજ્યો પૈકી સૌની નજર દિલ્હી, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢ પર મંડાયેલી હતી. દિલ્હી સિવાય બીજાં ત્રણ રાજ્યોમાં કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચે સીધી ટક્કર હતી. દિલ્હીમાં છેલ્લાં ૧૫ વર્ષથી શીલા દીક્ષિતના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસની સરકાર હતી. શીલા દીક્ષિત દિલ્હીમાં ‘આન્ટી’ તરીકે જાણીતાં છે, પરંતુ ૧૫ વર્ષના શાસનના કારણે શાસન વિરોધી લહેરમાં કોંગ્રેસ પરાસ્ત થઈ છે અને અરવિંદ કેજરીવાલની આમઆદમી પાર્ટી હવે એક ત્રીજા પરિબળ તરીકે ઉપસી છે. શીલા દીક્ષિત એક સરળ વ્યક્તિત્વ ધરાવતાં નમ્ર મહિલા છે. છેલ્લાં ૧૫ વર્ષમાં તેમણે વર્લ્ડક્લાસ મેટ્રો,અનેક ફ્લાયઓવર્સ અને ભવ્ય સ્ટેડિયમ્સ દ્વારા દિલ્હી અને એનસીઆરની સીકલ બદલી નાખી હોવા છતાં કોમનવેલ્થ ગોટાળા, ટુ-જી સ્પેક્ટ્રમ, કોલસા કૌભાંડ, મોંઘવારી, ડુંગળીનો ભાવવધારો અને અણ્ણા હઝારેના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલને શીલા સરકારના વિકાસકાર્યોને દબાવી દીધાં. સતત ત્રણ ટર્મથી શીલા દીક્ષિત ચૂંટાતાં હતાં. તેથી સ્વાભાવિક રીતે જ દિલ્હીમાં સરકાર વિરોધી લહેર હતી. જેને ખાળવી મુશ્કેલ હતી. વળી દિલ્હીની ચૂંટણી શીલા દીક્ષિતે એકલા હાથે જ લડવી પડી. કોંગ્રેસના મોટાભાગના સિનિયર નેતાઓ મેદાનમાં ઊતર્યા નહીં. મીટિંગોમાં ભીડ લાવવી પડે છે, પણ શીલા દીક્ષિતને કોઈએ મદદ કરી નહીં.

રાજસ્થાનને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી આ રાજ્યની એ પરંપરા રહી છે કે, દર પાંચ વર્ષે રાજસ્થાનની પ્રજા શાસકો બદલી નાખે છે. અગાઉ વસુંધરા રાજેની સરકારને પરાસ્ત કરીને રાજસ્થાનની પ્રજાએ અશોક ગેહલોતની સરકારને તક આપી હતી. હવે રાજસ્થાનની પ્રજાએ ફરી વસુંધરા રાજેના નેતૃત્વવાળી ભાજપાની સરકાર પસંદ કરી છે. અશોક ગેહલોતે રાજસ્થાનમાં ઘણી લોકપ્રિય યોજનાઓ અમલમાં મૂકી હતી, પરંતુ બીજાં રાજ્યોની જેમ રાજસ્થાનમાં કોંગ્રેસમાં જૂથબંધી પરાકાષ્ટાએ હતી. એક તરફ અશોક ગેહલોતનું જૂથ હતું તો બીજી બાજુ સી. પી. જોષીનું જૂથ હતું. ટિકિટોની વહેંચણીમાં પણ ભારે ખેંચતાણ થઈ હતી. એ જ રીતે ભંવરીદેવીની હત્યા પ્રકરણમાં સંડોવાયેલા કોંગ્રેસના જ કેટલાક નેતાઓના કારણે સત્તાધારી પક્ષની છબીને નુકસાન થયું હતું. વળી જે દિવસે ચૂંટણી હતી તે જ દિવસે ડિઝલના ભાવમાં કરાયેલા વધારાની સીધી અસર મતદારો પર થઈ હતી. વસુંધરા રાજેના અગાઉના શાસન વખતે દારૂના ઠેકાઓની હાટડીઓ ઠેરઠેર ખૂલી ગઈ હતી, પરંતુ મોંઘવારી અને ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દાઓ સામે એ બધું જ ભૂલાઈ ગયું અને ફરી એકવાર રાજસ્થાનમાં ભાજપાની વિજય પતાકા લહેરાઈ ગઈ.

મધ્યપ્રદેશમાં શિવરાજસિંહ ચૌહાણના નેતૃત્વ હેઠળની સરકારને ત્રીજી વખત જીત મળતાં વિજયની ‘હેટ્રિક’ થઈ છે. શિવરાજસિંહ ચૌહાણ સ્વયં એક લો પ્રોફાઈલ અને લોકપ્રિય નેતા છે. તેઓ એક સામાન્ય પરિવારમાંથી આવે છે. કેટલાંક વર્ષો પહેલાં મધ્યપ્રદેશની જે હાલત હતી તેમાં તેમણે ઘણો સુધારો કર્યો છે. તેમની સરકારની ‘લાડલી લક્ષ્મી યોજના’ કન્યાદાન યોજના અને જનની સુરક્ષા યોજનાના કારણે રાજ્યની મહિલાઓમાં ‘મામાજી’ તરીકે ઓળખાય છે. મધ્યપ્રદેશની જનતામાં શિવરાજસિંહ એક નિરાભિમાની અને સરળ વ્યક્તિ લેખાય છે. તેઓ ક્યારેક સાઈકલ લઈને ગામોમાં ફરવા નીકળી પડે છે. મુસ્લિમોના તહેવાર વખતે તેમને મુસ્લિમ ટોપી પહેરવા સામે કોઈ જ પરહેજ નથી. ચૂંટણી વખતે તેમનાં પોસ્ટર્સ અને હોર્ડિંગ્સ મૂક્યા હતા તેમાં નીચે લખેલી લાઈન સૌનું ધ્યાન ખેંચતી હતી. શિવરાજસિંહ ચૌહાણની તસવીરની નીચે ‘શાસક નહીં, સેવક’ એવી લાઈન મૂકવામાં આવી હતી. તેમણે મધ્યપ્રદેશમાં લોકાયુક્તની પણ નિમણૂક કરી હતી અને એક ડઝન મંત્રીઓના કહેવાતા ભ્રષ્ટાચાર સામે લોકાયુક્ત દ્વારા તપાસ પણ કરાવી હતી. મધ્યપ્રદેશની પ્રજામાં શિવરાજસિંહ ચૌહાણની ઇમેજ ‘લાર્જર ધેન લાઈફ’ જેવી ગણાય છે. તેમની સામે કોંગ્રેસના નેતા દિગ્વિજયસિંહ તેમનાં બેફામ વિધાનોના કારણે કોંગ્રેસને જ નુકસાન કરતાં રહ્યા. હા, કોંગ્રેસે મધ્યપ્રદેશમાં જે કાંઈ સારો દેખાવ કર્યો તે માત્ર અને માત્ર જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાના કારણે.

મિઝોરમને છોડીને બાકીનાં ચારેય રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણી-ઓમાં જ્યાં જ્યાં નરેન્દ્ર મોદી ગયા ત્યાં ત્યાં જબરદસ્ત માનવભીડ જોવા મળી. જ્યાં જ્યાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ વધુ મત હાંસલ કર્યા છે ત્યાં ત્યાં મોદી ફેક્ટર પણ કામ કરી ગયું છે. નરેન્દ્ર મોદીની જાહેર સભાઓમાં લોકોનો જે ઉત્સાહ અને પ્રતિભાવ જોવા મળતો હતો તેવો બીજા એક પણ નેતાની જાહેર સભામાં જોવા મળ્યો નથી. નરેન્દ્ર મોદીના એકલાના જ માથે આ ચારેય રાજ્યોની ચૂંટણી સભાઓને ગજવવાની જવાબદારી આવી પડી હોય તેમ લાગ્યું. નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના જ પક્ષના અડવાણી, રાજનાથસિંહ, અરુણ જેટલી સહિતના તમામ નેતાઓને આઉટ કરી દીધા હતા. આ ચૂંટણીમાં મોદી એક જ સુપરસ્ટાર પ્રચારક રહ્યા. ફિલ્મ અભિનેતાઓ અને અભિનેત્રીઓ પણ મોદી જેટલું આકર્ષણ જમાવી શક્યા નહીં. એમ કહી શકાય કે રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, દિલ્હી અને છત્તીસગઢમાં ભાજપાને જે મત મળ્યા તેમાં સ્થાનિક પરિબળો ઉપરાંત મોદી ફેક્ટરે વધારાના મત ભાજપાને અપાવ્યા. ભાજપાના બીજા તમામ સિનિયર નેતાઓ કરતાં નરેન્દ્ર મોદીએ ભાજપાની રેલીઓ માટે વધુ સમય ફાળવ્યો. ઉમેદવારો તરફથી પણ મોદીની રેલી માટે વધુ ને વધુ માગ આવતી રહી. એમ કહી શકાય કે મોદીએ લોકોમાં રહેલા કોંગ્રેસ વિરોધી મોજાને આકરા પ્રહારોથી વધુ મજબૂત બનાવ્યું. લોકોની કેમિસ્ટ્રી અને મૂડને બદલવાનું કામ મોદીએ કર્યું. મોદીના તેમની પાર્ટીમાં જ રહેલા વિરોધીઓ આ રાજ્યોની ચૂંટણીઓ સુધી મોદીને ભાજપાના વડા પ્રધાનપદના ઉમેદવાર તરીકેની જાહેરાત રોકી રાખવા માગતા હતા. તેમને એમ હતું કે મોદીની ભાવિ વડા પ્રધાનપદના ઉમેદવાર તરીકેની જાહેરાતથી તે રાજ્યોમાં ભાજપાને નુકસાન થશે, પરંતુ મોદીના કારણે ભાજપાને ફાયદો થયો છે તે હવે સ્પષ્ટ દેખાય છે. આગામી ચૂંટણીમાં મોદી ભાજપા માટે ગેમચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.

આ ચૂંટણીઓનું ધ્યાન ખેંચતું મહત્ત્વનું પાસું એ છે કે, દિલ્હીની ચૂંટણીમાં અરવિંદ કેજરીવાલની આમ આદમી પાર્ટી એક નવા વિકલ્પ તરીકે ઊભરી છે. લોકો મોંઘવારી અને ભ્રષ્ટાચારથી ત્રસ્ત હતા. એ લોકોએ કોંગ્રેસનો વિકલ્પ શોધતા હતા. જ્યાં આમ આદમી પાર્ટીના ઉમેદવારો મળ્યા ત્યાં આમ આદમી પાર્ટી તરફ નજર દોડાવી અને બાકીનાં ત્રણ રાજ્યોમાં આમ આદમી પાર્ટી ના હોઈ ત્યાં ભાજપાને જ વિકલ્પ તરીકે સ્વીકાર્યો. દિલ્હીનાં પરિણામો કોંગ્રેસ અને ભાજપા એ બેઉ માટે ખતરાની ઘંટી છે. આમ આદમી પાર્ટીના સાવ અજાણ્યા ઉમેદવારોએ કોંગ્રેસના દિગ્ગજોને હરાવ્યા છે. બીજું નોંધપાત્ર પાસું એ છે કે, દિલ્હીમાં મોદીએ મોટી રેલીઓ સંબોધી હતી, પરંતુ દિલ્હીની જનતાએ કટ્ટર હિન્દુત્વના કે લઘુમતીને ખુશ રાખવાના અન્ય પક્ષોના એજન્ડાની સામે આમ આદમીને ૨૮ બેઠકો આપી દીધી છે. હવે આમ આદમી પાર્ટી બીજાં મોટાં શહેરો અને નાનકડાં નગરોમાં તેમના ઉમેદવારો ઊભા રાખે તે માત્ર કોંગ્રેસને જ નહીં, પરંતુ ભાજપાને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ છે. આ ચૂંટણીમાં નથી તો મનરેગા કામ આવ્યું કે નથી તો લેપટોપ. દિલ્હીમાં માત્ર ને માત્ર ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન જ કામ આવ્યું છે.

તરુણ તેજપાલની કંપનીઓમાં શરાબ માફિયા રિયલ એસ્ટેટ અને સુગરકિંગના નાણાં ?

જેના નામ માત્રથી દિલ્હીના બડાબડા નેતાઓ ડરતા હતા તે ખુદ આજે ડરી ગયેલો માણસ છે. જેના કારણે લક્ષ્મણ બંગારુને ભારતીય જનતા પાર્ટીના પ્રમુખ પદેથી રાજીનામું આપી દેવું પડયું તે ખુદ હવે ‘તહેલકા’થી ફારગતી પામ્યો છે. જે ફાઈવસ્ટાર હોટલના રોજના ૨૫૦૦૦ રૂપિયાના ભાડાનું સ્વીટ રૂમમાં જ એશઆરામ કરતો હતો તે હવે કાચબા પકડનારા શિકારીઓની સાથે જેલની બંધ કોટડીમાં પુરાયેલો છે. એ કોટડીમાં પંખો પણ નથી. અચ્છા અચ્છા નેતાઓને નાગા ઉઘાડા કરી દેનાર તેજપાલની અસલિયત હવે લોકોની સામે છે. ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે, ”બહુ કરે તે થોડા માટે.”

વિચારક કે વેપારી?

અલંકૃત ભાષાનો સ્વામી તરુણ અબજોપતિ કેવી રીતે બન્યો ?

તરુણ તેજપાલ કોણ છે ? એક પત્રકાર છે, વિચારક છે કે માત્ર અને માત્ર બિઝનેસમેન? તરુણ તેજપાલ એક આર્મી ઓફિસરનો પુત્ર છે અને તેણે ‘ઈન્ડિન એક્સપ્રેસ’ની ચંદીગઢની આવૃત્તિથી કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી. અનેક મેગેઝિનો બદલ્યા બાદ તહેલકા ડોટ કોમ શરૂ કર્યું હતું. લક્ષ્મણ બાંગારું પછી ઓપરેશન વેસ્ટ એમના સ્ટિંગ બાદ તે વખતના સંરક્ષણ મંત્રી જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિઝે રાજીનામું આપી દેવુ પડયું હતું. આવાં સ્ટિંગ ઓપરેશનો માટે રૂપજીવીનીઓના ઉપયોગ અંગે પણ વિવાદ થયો હતો. અલંકૃત શબ્દોથી ભરેલી ભાષા બોલવાવાળા તરુણ તેજપાલના દોસ્તોમાં આમીરખાનથી માંડીને ટીના બ્રાઉન પણ છે. સફળતાના કારણે ‘સેલિબ્રિટી’ બની ગયેલા તરુણ તેજપાલ ભલે સુપરસ્ટાર હોય પરંતુ ભીતરથી પોતાની જ વિકૃત માનસિક્તાના ભોગ બની હવે જેલના સળીયા ગણી રહ્યા છે. તરુણ તેજપાલને લોકો આજ સુધી ‘તહેલકા’ના નીડર અને પ્રામાણિક પત્રકાર તરીકે જ લોકો ઓળખતા હતા, અસલમાં તે આઠ કંપનીઓનું વિશાળ આર્થિક સામ્રાજ્ય ધરાવતો ‘બિગ બિઝનેસમેન’ છે. ગોવાથી માંડીને દિલ્હી અને નૈનિતાલમાં તેનાં ભવ્ય રિસોર્ટસ છે. બધી જ કંપનીઓ કાગળ પર ખોટ કરતી હોવા છતાં તરુણ તેજપાલ અબજોપતિ કેવી રીતે બની ગયો તે એક રહસ્ય છે. તરુણ તેજપાલ અનંત મીડિયા પ્રા.લિ.ના નેતા હેઠળ ‘તહેલકા’ નામનું સાપ્તાહિક મેગેઝિન બહાર પાડતો હતો. ૨૦૧૧-૧૨ના વર્ષ દરમિયાન આ મેગેઝિને રૂ.૧૩ કરોડની ખોટ કરી હતી. આમ છતાં એ જ વર્ષે થ્રાઈવિંગ આર્ટ પ્રા.લિ. નામની બીજી કંપની ઊભી કરી હતી. આ કંપની ગ્રેટર કૈલાસ નવી દિલ્હી ખાતે એલાઈટ થિંક ટેન્ક પ્રુફ્રોક ચલાવે છે. એક માત્ર તેની ”થિંક વર્કસ પ્રા.લિ.એ કંપનીએ ગોવામાં થિંક ફેસ્ટિવલ કરીને રૂ. ૧.૯૯ કરોડનો નફો કર્યો હતો. આ બધું જ રહસ્યમય છે.

૬૬ કરોડનું નુકસાન છતાં

તરુણ તેજપાલની કંપની ગોવાની એક ફાઈવસ્ટાર હોટલમાં સમાજના સ્ત્રીઓના અને મીડિયાના વિષયો પર ચર્ચા સભાઓ યોજતો, પરંતુ તેમાં ખાણીપીણીનું જ મહત્ત્વ રહેતું. તેજપાલનો પ્રભાવ એવો હતો કે, આવા કહેવાતા વૈચારિક ફાઈવસ્ટાર ફેસ્ટિવલમાં હોલિવૂડના સ્ટાર રોબર્ટ ડી ડી નીરો, પૂર્વ વર્લ્ડ ચેસ ચેમ્પિયન ગેરી કાસ્પારોવ, વી.એસ.નાયપોલ, અમિતાભ બચ્ચન, જાવેદ અખ્તર, ફારુખ અબ્દુલ્લા, નંદન નિલેકાની, વિનોદ રાય, મેધા પાટકર પણ હાજરી આપતાં. તાલિબાનના સ્થાપક સભ્ય અબ્દુલ સલામ ઝઈફ પણ આ ફેસ્ટિવલના મહેમાન હતા. આટલી મોટી હસ્તીઓને ગોવામાં લાવવા અને ત્રણ દિવસ સુધી ફાઈવસ્ટાર હોટલમાં રાખવાનું ખર્ચ નાનું ના હોય. જે મેગેઝિન વર્ષે દહાડે રૂ.૧૩ કરોડની ખોટ કરતું હોય તે મેગેઝિનના માલિકને કરોડોનું આ ખર્ચ કેવી રીતે પોસાય ? કોણ આપતાં હતા પૈસા ? કોણ હતા તેના સ્પોન્સર્સ ? તહેલકા અત્યાર સુધીમાં કુલ રૂ.૬૬ કરોડનું નુકસાન કરી ચૂક્યું છે, તો તેજપાલ અબજોપતિ કેવી રીતે થયો ?

બિઝનેસ પ્લાન

થિંક વર્કસ પ્રા.લિ. કંપની કે જેણે ગોવામાં આ ફાઈવસ્ટાર વૈચારિક ફેસ્ટિવલનું આયોજન કર્યું હતું, તેનું રજિસ્ટ્રેશન ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦માં ”બેબ્લર બુક્સ” ના નામે થયું હતું. તેની માલિકો તરીકે તરુણ તેજપાલ, તેની બહેન નીના શર્મા અને શોમા ચૌધરી છે, તેજપાલ કંપનીના, ૪૦,૦૦૦ શેર એટલે કે ૮૦ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. જ્યારે નીના શર્મા અને શોમા ચૌધરી બંને ૧૦-૧૦ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. પહેલા ફેસ્ટિવલમાં આ કંપનીએ નફો કર્યો નહોતો, પરંતુ ૨૦૧૧-૧૨માં તેણે આવો જ ફેસ્ટિવલ યોજી રૂ.૧૪.૨૬ કરોડની કુલ આવકમાં રૂ.૧.૯૯ કરોડનો નફો કાગળ પર બતાવ્યો હતો. આ ફેસ્ટિવલ માટે દેશની કોર્પોરેટ કંપનીઓ તેને સ્પોન્સરશિપ આપતી હતી. ૩૪ જેટલા કોર્પોરેશન્સ તેનાં સ્પોન્સર હતાં. ૨૦૧૩ની ગોવાની આ વૈચારિક મહેફિલના સ્પોન્સર તરીકે ભારતી એરટેલ, એસ્સાર, ડી.એલ.એફ., કોકાકોલા, યુનિટેક, વેવ, ટોયોટા, ભારત હેવી ઈલેક્ટ્રિકલ્સ, ઈન્દુસ બેંક તથા ગોવા ટૂરીઝમ વગેરે હતાં. આ વાતને હવે બીજી રીતે જોઈએ. જે કંપનીનો માલિક તરુણ તેજપાલ હતો તે નફો કરતી હતી અને જે કંપનીમાં તેજપાલનો હિસ્સો ઓછો છે તે ‘તહેલકા’ મેગેઝિન ખોટ કરતું હતું. ‘તહેલકા મેગેઝિન અનંત મીડિયા પ્રા.લિ.ના નેજા હેઠળ પ્રગટ થાય છે. અનંત મીડિયામાં મોટો હિસ્સો તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ કે.ડી.સિંહનો છે. આમાં ચતુરાઈ એ હતી કે થિંક ઈવેન્ટ માટે ‘તહેલકા’ બ્રાન્ડ ઈક્વિટી અને મેનપાવર પૂરાં પાડતું હતું. જે મહિલા પત્રકારે તરુણ તેજપાલ સામે યૌન ઉત્પીડનનો આક્ષેપ કર્યો છે તે યુવતીને ફિલ્મ એક્ટર રોબર્ટ ડી નીરો અને તેમની દીકરીની દેખરેખ રાખવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું.

બુદ્ધિજીવીઓનું સ્વર્ગ

થિંક વર્કસ દ્વારા ગોવામાં યોજાયેલા ફેસ્ટિવલને જે સફળતા મળી તેમાંથી જ તરુણ તેજપાલને દિલ્હીમાં પણ કહેવાતા અબજોપતિ, બુદ્ધિજીવીઓ માટે સ્વર્ગસમી એક ફાઈવસ્ટાર કલબ ઊભી કરવાનો આઈડિયા આવ્યો હતો અને તેના ભાગરૂપે જ ‘પ્રુફ્રોક’ નામની કલબનો જન્મ થયો હતો, ‘પ્રુફ્રોક- ધી આર્ટસ એન્ડ ડાઈનર્સ કલબ’ પણ તરુણ તેજપાલના જ ભેજાની પેદાશ છે. તે એક પ્રકારની પ્રાઈવેટ મેમ્બરશિપ કલબ છે. તે દિલ્હીના ઉન્નત વર્ગના લોકો માટેની કલ્પરસ અને ઈન્ટેલિક્ચુઅલ કલબ ગણાય છે. કલબ દક્ષિણ દિલ્હીના ગ્રેટર કૈલાસ- ૨ના માર્કેટમાં આવેલી છે. એ કલબ ત્રણ માળમાં વહેંચાયેલી છે. દરેક માળનો આગવો અભિગમ છે. ફાઈવસ્ટાર હોટલ્સના સેલિબ્રિટી શેફ- રસોઈયાઓ દ્વારા બનાવેલ ભોજન અને બ્લૂ લેબલ વ્હીસ્કીના પેગ ગટગટાવતાં દિલ્હીના જાણીતા લોકો નવા વિશ્વના સર્જન માટે શું કરવું જોઈએ તેની ચર્ચા અહીં કરતા હોય છે. ”પ્રુફ્રોક” તે થ્રાઈવિંગ આર્ટસ નામની કંપનીની પ્રોપર્ટી છે. તરુણ તેજપાલનો કંપનીમાં ૮૦ ટકા અને તેની બહેનનો ૨૦ ટકા હિસ્સાથી આ કંપની શરૂ કરવામાં આવી હતી. તે વખતે તેજપાલે માત્ર રૂ. ૯ લાખનું રોકાણ કર્યું હતું, પરંતુ ચડ્ડા હોલ્ડિંગે તે કંપનીના ૧૧,૧૧૧ શેર ખરીદીને રૂ. બે કરોડનું રોકાણ કર્યું હતું. આ બધા જ શેર પ્રતિશેર રૂ.૧,૭૯૦ જેવું પ્રીમિયમ ચૂકવીને ખરીદવામાં આવ્યા હતા. ચડ્ડા હોલ્ડિંગ્સ કોણ છે તે પણ જાણવા જેવું છે. ચડ્ડા હોલ્ડિંગ્સ મૂળ તો વેવ ગ્રૂપની કંપની છે. વેવ ગ્રૂપ કોનું છે તે પણ જાણવા જેવું છે. વેવ ગ્રૂપ લિકર બેરન એટલે કે શરાબના કિંગ પોન્ટી ચડ્ડાની કંપની છે અને પોન્ટી ચડ્ડા એટલે જેની નવેમ્બર ૨૦૧૨માં તેના જ પરિવારના એક સભ્ય દ્વારા હત્યા કરી દેવામાં આવી હતી. આમ તરુણ તેજપાલની ‘પ્રુફ્રોક’ કલબમાં દારૂ રિઅલ એસ્ટેટ અને સુગર કિંગ્સના નાણાં રોકાયેલા છે.આ સિવાય તરુણ તેજપાલે કરેલાં કહેવાતાં બ્લેકમેઈલિંગ અને ભ્રષ્ટાચારની સ્ટોરી દબાવી દીધાની લાંબી યાદી છે