Devendra Patel

In ચીની કમ

ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો શપથગ્રહણ સમારંભ એક આંતરરાષ્ટ્રીય મેગા-ઇવેન્ટ બની રહ્યો. પક્ષના વયોવૃદ્ધ નેતા એલ.કે.અડવાણીએ થોડા સમય પહેલાં કહ્યું હતું કે, ‘નરેન્દ્રભાઇ એક સારા ઇવેન્ટ મેનેજર છે.’ અડવાણીજી ભલે વ્યંગમાં બોલ્યા હોય પંરતુ તેમના શિષ્યએ એમના કથનને સત્ય સાબિત કરી બતાવ્યું. ભારતના વડાપ્રધાનની શપથવિધિના પ્રસારણમાં પાકિસ્તાનની ન્યૂઝ ચેનલોએ આટલો ઊલટભેર રસ લીધો હોય તેવું પહેલીવાર બન્યું. પાકિસ્તાનની ન્યૂઝ ચેનલોએ પહેલી જ વાર હકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું.

બદલાતું વ્યક્તિત્વ

નવી દિલ્હી ખાતે રાષ્ટ્રપતિ ભવનના પ્રાંગણમાં શપથગ્રહણ દરમિયાન પાકિસ્તાન સહિત પડોશી દેશો અને સાર્કના દેશોના વડાઓને હાજર રાખવાની મુત્સદ્દી દ્વારા નરેન્દ્ર મોદી એક સ્ટેટસમેન-અર્થાત રાજપુરૃષ સાબિત થયા. એક મહિના પહેલા કોઇએ કલ્પના પણ કરી નહોતી કે મોદી પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનને બોલાવશે અને નવાઝ શરીફ પણ એ આમંત્રણ સ્વીકારશે. કાર્યભાર સંભાળતા જ તેમણે કામ કરતી સરકારનો પરિચય આપ્યો. સમય કાઢીને પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહને મળવા જઇ તથા જવાહરલાલ નહેરુને અંજિલ આપી. તેમના વ્યક્તિત્વમાં આવેલા પરિવર્તનના અણસાર આપ્યા. અડવાણીજી કરાચી જઇ મોહંમદઅલી ઝીણાની કબર પર નમ્યા હતા પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીએ રાજઘાટ જઇ ગાંધીજીની સમાધિ પર મસ્તક નમાવ્યું. વડાપ્રધાનની ખુરશીમાં બેસતા પહેલાં ગાંધીજીની તસવીરને ગુલાબના પુષ્પ ચડાવ્યા. કોંગ્રેસે ચિંતા કરવા જેવો વિષય છે. ચૂંટણી પહેલાં નરેન્દ્ર મોદીએ સરદાર સાહેબ છીનવી લીધા હવે ગાંધીજી.

વૃદ્ધોને વનવાસ

નરેન્દ્ર મોદીએ તેમની પ્રથમ તબક્કાની કેબિનેટમાંથી ૭૫ પ્લસના નેતાઓને લગભગ નિવૃત્ત કરી નાખ્યા છે. એલ.કે.અડવાણી અને મુરલી મનોહર જોષીને કોઇ જ કામ આપવામાં આવ્યું નથી. આરએસએસએ ૭૫ વર્ષની વયને રાજનીતિ માટે ‘એક્સપાયરી ડેટ’ જાહેર કરી છે. આ વયના નેતાઓને નથી તો મંત્રીપદ, નથી તો સ્પીકરપદ કે નથી તો એનડીએના ચેરમેનપદ માટે વાયદો કરાયો. તેમને એટલું જ કહેવામાં આવ્યું છે કે પક્ષ તેમના બહોળા અનુભવનો યોગ્ય ઉપયોગ કરશે. હા, અડવાણીજીને શપથગ્રહણ વિધિ વખતે અન્ય પૂર્વ વડાપ્રધાનો એચ.ડી.દેવગૌડા તથા. ડો. મનમોહનસિંહની બાજુમાં પ્રથમ હરોળમાં બેસાડીને તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. અડવાણીજીની છેલ્લી આશા લોકસભાનું અધ્યક્ષપદ પ્રાપ્ત થાય તેવી હતી પરંતુ તે પદ માટે પણ હવે સુમિત્રા મહાજનના નામની વિચારણા થઇ રહી છે. હા, અડવાણીજીએ કેબિનેટમાં સુષ્મા સ્વરાજ અને અનંથકુમારને સમાવવા કરેલી ભલામણોને માન્ય રાખી એટલા પૂરતુ તેમનું માન જાળવ્યું છે.

ડાયનેસ્ટી ડાઉન

વંશવાદ માટે અંગ્રેજીમાં ‘ડાયનેસ્ટી’ શબ્દ વપરાય છે. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગાંધી પરિવારના વંશવાદ પર આકરાં પ્રહારો કર્યા હતા. તેમના એ વિધાનોની અસર તેમના મંત્રીમંડળની રચના પર પણ જોવા મળે છે. યુપીએ સરકાર વખતે દીપીન્દર હુડ્ડા, સચિન પાયલોટ, મિલિન્દ દેવરા, જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, જતીનપ્રસાદ અને રાહુલ ગાંધી એ બધા તેમના પિતાના કારણે રાજનીતિમાં આવેલાં સંતાનો હતા. નરેન્દ્ર મોદીએ ભાજપાના અને સાથીઓના ૧૧ જેટલા રાજકીય પરિવારોમાંથી માત્ર બે ને જ સ્થાન આપ્યું છે. કોઇ એક રાજનેતાના પુત્રને મોદીની કેબિનેટમાં સ્થાન મળ્યું હોય તો તે પીયૂષ ગોયેલ છે. પીયૂષ ગોયેલ પૂર્વ શિપિંગ મિનિસ્ટર વેદપ્રકાશ ગોયેલના પુત્ર છે. તેમના પક્ષના ખજાનચી પણ છે. સાથી પક્ષોને લાગે વળગે છે ત્યાં સુધી એકમાત્ર અકાલીદળના પંજાબના નાયબ મુખ્યમંત્રી સુખબીરસિંહ બાદલના પત્ની હરસિમરત કૌરને મંત્રીમંડળમાં સમાવવામાં આવ્યાં છે.

બાકીનાઓની બાદબાકી

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતાના જ પક્ષના રાજકીય ખાનદાનોના જે ફરજંદોની બાદબાકી કરી નાખી છે તે જાણવા જેવું છે. મેનકા ગાંધીને મંત્રી બનાવ્યા છે પરંતુ તેમના પુત્ર વરુણ ગાંધીની બાદબાકી કરવામાં આવી છે. રાજસ્થાનના મુખ્યમંત્રી વસુંધરા રાજેના પુત્ર દુષ્યંતસિંહ લોકસભામાં ચૂંટાયા છે પરંતુ તેમને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાં સમાવાયા નથી. ભાજપાના વરિષ્ઠ નેતા યશવંતસિંહાના પુત્ર જયંત સિંહા લોકસભામાં ચૂંટાયા છે પરંતુ તેમને કેન્દ્રીય કેબિનેટમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી. એ જ રીતે હિમાચલપ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી પ્રેમકુમાર ધુમલના પુત્ર અનુરાગ ઠાકુર અને છત્તીસગઢમાં ત્રણ વખતથી રહેલા મુખ્યમંત્રી રમણસિંહના પુત્ર અભિષેક પણ લોકસભામાં ચૂંટાયા હોવા છતાં મંત્રીમંડળમાંથી તેમની બાદબાકી કરી દેવામાં આવી છે. ઉત્તરપ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી કલ્યાણસિંહના પુત્ર ભાજપાના નેતા સ્વ. પ્રમોદ મહાજનના પુત્રી પૂનમ અને દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી સાહિબસિંહ વર્માના પુત્ર પ્રચેશ વર્મા પણ લોકસભામાં ચૂંટાયા હોવા છતાં મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળ્યું નથી. એલ.જે.પી.ના પ્રમુખ રામવિલાસ પાસવાનને મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળ્યું છે પરંતુ તેમના એકટરમાંથી રાજકારણી બનેલા પુત્ર ચિરાગને મોદી મંત્રીમંડળમાં કોઇ રોલ મળ્યો નથી. ચૂંટણી પહેલાં ભાજપા સાથે ગઠબંધન કરવામાં ચિરાગ પાસવાને ચાવીરૃપ ભાગ ભજવ્યો હતો. પરંતુ પિતાને મંત્રી બનવા દેવા પુત્રએ સત્તાનો ત્યાગ કરવો પડયો છે. આ સમીકરણે ભાજપા-એલજેપીના ગઠબંધનને બિહારમાં ૪૦માંથી ૩૧ બેઠકો પર વિજય અપાવ્યો હતો. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદીએ રાહુલ ગાંધીને’શાહજાદા’ કહી પ્રહારો કર્યા હતા. હવે ભાજપાના તથા સાથી પક્ષોના શાહજાદાઓને પણ મંત્રીપદથી દૂર રાખી નરેન્દ્ર મોદીએ જે બોલ્યા તે કરી બતાવ્યું છે.

કઇ જ્ઞાાતિના કેટલા?

ભારતીય જનતા પાર્ટી સામાન્ય રીતે બ્રાહ્મણ, વૈશ્ય અને રાજપૂતો જેવા સવર્ણોની પાર્ટી હોવાની છાપ રહી ચે પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીના મંત્રીમંડળમાં જ્ઞાાતિવાર બંધારણ પણ સમજવા જેવું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ખુદ ગુજરાતના બક્ષીપંચ હેઠળની પછાત જાતિ હેઠળ આવે છે. મોદીના મંત્રીમંડળમાં ૨૦થી વધુ મંત્રીઓ ઉચ્ચ વર્ણના છે. તેમાં ૭ બ્રાહ્મણ, પાંચ રાજપૂત અને બે વૈશ્ય છે. સુષ્મા સ્વરાજ, અરુણ જેટલી, નીતિન ગડકરી, કલરાજ મિશ્રા અને અનંથ કુમાર બ્રાહ્મણ છે. રાજનાથસિંહ રાજપૂત છે. ડો. હર્ષવર્ધન વૈશ્ય છે. મોદી મંત્રીમંડળમાં ત્રણ દલિતોને સ્થાન મળ્યું છે. તેમાં એક રામવિલાસ પાસવાન પણ છે. ઉમા ભારતી અને ગોપીનાથ મુંડે અન્ય પછાત જ્ઞાાતિમાંથી આવે છે. મુસ્લિમ સમાજના બે જાણીતા પ્રવક્તા શાહનવાઝ હુસેન અને મુક્તાર નકવીની બાદબાકી કરી દેવામાં આવી છે. નકવીએ એકવાર કહ્યું હતું કે હવે તો દાઉદ ઇબ્રાહીમને પણ પાર્ટીમાં પ્રવેશ મળશે.’ એ વિધાન એમને ભારે પડી ગયું. ભાજપાના આ બે ચહેરાની બાદબાકી કરીને ૨૦૦૪માં કોંગ્રેસ છોડી ભાજપામાં જોડાયેલા નજમા હેપતુલ્લાને મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળ્યું છે. મોદીના મંત્રીમંડળમાં તેઓ એકમાત્ર મુસ્લિમ ચહેરો હશે. તેઓ ૭૪ વર્ષના છે.

મોદીના મંત્રીમંડળમાં સહુથી યુવાન સ્મૃતિ ઇરાનીએ તેમને માનવ સંશાધન ખાતું મળ્યું છે. તેમાં શિક્ષણ ખાતાનો પણ સમાવેશ થાય છે. પરંતુ સ્મૃતિ ઇરાની ખુદ સ્નાતક સુધી ભણેલાં નથી. મંત્રીમંડળનો વિસ્તાર ટૂંકમાં થવાનો છે. અરુણ જેટલીને નાણાં ઉપરાંત સંરક્ષણ ખાતું પણ અપાયું છે. સંરક્ષણ ખાતા માટે નવા મંત્રી શોધવા પડશે. શિવસેના પણ નારાજ હતી પણ તેને મનાવી લીધી છે. વસુંધરા રાજે પણ નારાજ છે, તેમને પણ રાજી કરવાં પડશે.

ગુડબાય ગુજરાત- ઓલ ધી બેસ્ટ મિ.પ્રાઈમ મિનિસ્ટર !

In ચીની કમ

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે એક દાયકાથીયે વધુ સમય માટે એકધારી સેવાઓ આપ્યા બાદ દેશના વડાપ્રધાનપદે નિયુક્ત થવા જઈ રહેલા નરેન્દ્ર મોદીને વિદાય આપવા માટે બુધવારે ગુજરાત વિધાનસભાનું એક વિશેષ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું. આ સત્રમાં ગુજરાતના ઉદ્યોગજગતના શ્રેષ્ઠીઓ, અખબાર જગતના માલિકો, લેખકો- સાહિત્યકારો, કલાજગતની હસ્તીઓ અને અગ્રગણ્ય નાગરિકોને ખાસ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું. પૂરા બે કલાક સુધી જેમણે પહેલી જ વાર વિધાનસભાની કાર્યવાહી નિહાળી તેનો સૌ એક ચિરંજીવ યાદ લઈને ગયા.આખોયે કાર્યક્રમ લાગણી સભર હતો. ”નરેન્દ્ર મોદીએ ‘ગુજરાતને ગુડબાય’ કહેતાં કહ્યું કે ગુજરાત વિધાનસભા મારી પાઠશાળા હતી. ખબર નથી હવે અહીં ક્યારે પાછો આવીશ.”

રાષ્ટ્રીય ઈવેન્ટ

સામાન્ય રીતે વિધાનસભામાં શરૃઆતનો કાળ પ્રશ્નોત્તરીનો હોય છે. પ્રશ્નો અને જવાબમાં થ્રિલ હોય છે, બાકીની પ્રક્રિયા ઘણાને નિરસ લાગે. પરંતુ બુધવારના સત્રનો એજન્ડા અલગ હોઈ અને કેન્દ્ર સ્થાને નરેન્દ્ર મોદી હોઈ એ સત્ર સ્વયં એક નાનકડા પર્વ જેવું બની ગયું. વિધાનસભાનું સત્ર બરાબર ૧૧ વાગે શરૃ થયું ત્યારે બહાર ૪૩ ડિગ્રી તાપમાન હતું જ્યારે વિધાનસભા ગૃહના એરકન્ડિશનર્સને ૨૦ ડિગ્રી તાપમાન પર સેટ કરવામાં આવ્યા હતા. આખું યે ગૃહ ખૂબ જ પ્રકાશ આપતી લાઈટથી દૈદિપ્યમાન હતું. ગૃહને સુંદર ફુલોથી સજાવવામાં આવ્યું હતું. ક્ષણે ક્ષણના લાઈવ કવરેજ માટે આઠ જેટલા વીડિયો કેમેરાઝ ગોઠવી દેવાયા હતા. તમામ સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય ચેનલ્સને બહારથી જ જોડાણ આપી દેવાયા હતા. ગૃહની કાર્યવાહી ગુજરાતીમાં ચાલી હોવા છતાં ચેનલોના પત્રકારોએ હિન્દી કે અંગ્રેજી ભાષાંતર સાથે કામગીરીનું જીવંત પ્રસારણ કર્યું. નરેન્દ્ર મોદીની હાજરી માત્ર જ ન્યૂઝ ચેનલ્સ માટે એક ‘ઈવેન્ટ’ બની રહે છે.

કોંગ્રેસ- ભાજપ એક

આ સત્ર એક ખાસ બાબત માટે ઐતિહાસિક બની રહેશે. જેમને વિધાનસભાની અંદરની કાર્યવાહી નિહાળવવાનો જેમને અનુભવે છે તેમને ખબર છે કે ગૃહની કામગીરી દરમિયાન વિપક્ષના સભ્યો સરકાર પર આકરા પ્રહારો કરતા હોય છે. આક્ષેપો અને પ્રતિ આક્ષેપો કરતા હોય છે. વિપક્ષનું કામ જ હોય છે વિરોધ કરવાનું, પરંતુ બુધવારે ગુજરાત વિધાનસભા ગૃહમાં નરેન્દ્ર મોદીને વિદાય અને શુભેચ્છા આપવા ભાજપા અને કોંગ્રેસ એમ બેઉ પક્ષોએ ભેગા મળી આ સત્રનું આયોજન કર્યું. ગૃહના અધ્યક્ષ વજુભાઈ વાળાએ ગૃહ બોલાવતા પહેલા પ્રતિપક્ષના નેતા શંકરસિંહ વાઘેલા અને દંડક બળવંતસિંહ રાજપૂત સમક્ષ નરેન્દ્ર મોદીને શુભેચ્છા આપવા ખાસ સત્ર બોલાવવાની વાત કરી અને વિપક્ષના નેતાઓએ તરત જ એ પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લીધો, એ પછી આ ઐતિહાસિક સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું. ગુજરાતે દેશને સ્વતંત્રતા અપાવવાથી માંડીને બીજી અનેક બાબતોમાં નેતૃત્વ આપેલું છે. ગુજરાતની એક પ્રતિભા સંપન્ન વ્યક્તિ દેશનું નેતૃત્વ સંભાળવા જઈ રહ્યા છે ત્યારે ગુજરાત વિધાનસભામાં સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષે પરસ્પદનો રાજકીય વિરોધ, હરીફાઈ, કાપાકાપી કે ગાળાગાળી ભૂલીને નરેન્દ્ર મોદીને શુભેચ્છા આપવા એકબીજાની સાથે ભાવનાત્મક સૂર પૂરાવ્યો, એ ઘટના ભારતની લોકશાહીના ઈતિહાસમાં એક ઐતિહાસિક અને અસાધારણ ઘટના બની રહેશે. દેશના બીજાં રાજ્યોની વિધાનસભાઓએ પણ ગુજરાત વિધાનસભાએ શરૃ કરેલી આ શ્રેષ્ઠ લોકતાંત્રિક પ્રણાલીને અનુસરવાની પ્રેરણા લેવાની રહેશે. સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ એક થઈને એક ગુજરાતી નેતાને વિદાય શુભેચ્છા પાઠવે તેવું આ પહેલું ઉદાહરણ છે.

યાદોની ઝાલર

અલબત્ત ગૃહમાં બેઠેલા સહુકોઈ પ્રેક્ષકોને બે જૂના મિત્રો અને રાજકીય શત્રુઓનો પ્રેમ અને મીઠા ચાબખા પણ જોવા- સાંભળવા મળ્યા. ગુજરાત વિધાનસભામાં વિરોધપક્ષના નેતા શંકરસિંહ વાઘેલાએ પદનામિત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને ભેટીને રેશમી ખેસ પહેરાવ્યો અને શુભેચ્છા આપતા આપતા ચૂંટણીમાં આપેલા વચનો પણ યાદ અપાવરાવ્યાં. તેના જવાબમાં મોદીએ પણ મર્માળો કટાક્ષ કરતાં કહ્યું કે ”ઓહોહો… પાછલી સરકાર આટલી બધી સમસ્યાઓ ઉકેલવાની બાકી રાખીને ગઈ છે ? ” એજ રીતે મોદીએ ભૂતકાળમાં તેઓ શંકરસિંહ વાઘેલાની મોટરબાઈક પર બેઉ સાથે ઘૂમતા હતા તે યાદ પણ તાજી કરી. શંકરસિંહ વાઘેલાએ પણ નરેન્દ્ર મોદીને તેમની એકલતા દૂર કરવા ક્યારેક સમય મળે તો હીરાબાના ખોળામાં માથું મૂકી આંસુ સારવાની શીખ આપી. નરેન્દ્ર મોદી અને બાપુ એ બેઉ આરએસએસની નીપજ છે. બેઉ ભાજપામાં જ ઉછેર્યા છે. બંનેના જીવન પર આરએસએસના એ વખતના ગુજરાતના વડા લક્ષ્મણરાવ ઈનામદારનો પ્રભાવ છે. તેમ છતાં બંને મિત્રો મટી રાજકીય હરીફો થયા હતા પરંતુ બુધવારની બેઠકમાં મીઠા વાક્બાણ વચ્ચે જૂની ભાવનાત્મક લાગણીઓની ટશરો પણ ફૂટતી હતી અને એ પ્રભાવના કારણે જ બાપુ કોંગ્રેસના નેતા હોવા છતાં તેમણે નરેન્દ્ર મોદીને બંધારણની મર્યાદામાં રહી રામમંદિરનું કામ પૂરું કરવા સલાહ આપી. નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યુંઃ”હવે વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાને ગુજરાતીમાં વાત થતી હશે અને ખમણ-ઢોકળાં પણ બનશે.” અલબત્ત, બાપુ એ ખમણ-ઢોકળાં ખાવા જશે કે કેમ એની ખબર નથી.

ધી સ્ટેટ્સમેન-મોદી

નરેન્દ્ર મોદીનો જવાબ અને પ્રતિભાવ સાંભળવા સહુ કોઈ આતુર હતા. આગલા દિવસે નવી દિલ્હી ખાતે પાર્લામેન્ટમાં પ્રવેશ કરતાં પહેલા અને તે પછી પાર્લામેન્ટરી બોર્ડને સંબોધતી વખતે નીપજેલા ઈમોશનલ દૃશ્યો બાદ બુધવારના સત્રમાં મોદી પ્રમાણમાં વધુ સ્વસ્થ અને ઔપચારિક હતા. ભૂલી જવું અને માફી આપવી કે માગવી એ તેમની ડિક્ષનેરીમાં નથી, પરંતુ વિધાનસભાના સત્રમાં વિદાય લેતી વખતે તેઓ પહેલી જ વાર બોલ્યાઃ ”૧૨ વર્ષના મારા કાર્યકાળ દરમિયાન મારી કોઈ ઉણપ રહી ગઈ હોય, મારા વ્યવહારમાં કોઈ દોષ રહી ગયો હોય, કોઈને ઠેસ પહોંચાડી હોય તો આ પળ ‘મિચ્છામી દુક્કડમ’ની છે. આ શબ્દો તેમણે અત્યંત ભાવપૂર્વક ઉચ્ચાર્યા હતા. લાગતું હતું કે નરેન્દ્ર મોદીના વ્યક્તિત્વમાં એક પરિવર્તન પણ આવી રહ્યું છે. તેઓ એક રાજ્યના પોલિટિશિયનમાંથી પરિર્વિતત થઈને રાષ્ટ્રીય ફલક પર ”ધી સ્ટેટસમેન”નો રોલ ભજવવા જઈ રહ્યા છે. રાજનીતિમાં ‘ધી સ્ટેટસમેન’ શબ્દ રાષ્ટ્રીય કક્ષાના ગૌરવપૂર્ણ રાજનેતાઓ માટે વપરાય છે. મોરારજી દેસાઈ પછી વર્ષો બાદ એક ગરીમાપૂર્ણ ગુજરાતી દેશનું નેતૃત્વ કરશે અને જે રીતે તેમણે ચૂંટણીમાં રાજનીતિનાં સમીકરણો અને રાજનીતિના રૃલ્સ બદલી નાખ્યા તે રીતે ૧૨૫ કરોડની વસ્તીવાળા દેશના પ્રશાસનમાં પણ તેઓ ક્રાંતિકારી બદલાવ લાવશે. દેશની સમસ્યાઓ દૂર કરવા હવે પ્રોફેશનલ અભિગમની જરૃર છે. જ્ઞાાતિ-જાતિના ચીલાચાલુ રાજકારણની નહીં, અને નરેન્દ્ર મોદી પાસે એ પ્રોફેશનલ- અભિગમ છે.

ઓલ ધી બેસ્ટ, મી.પ્રાઈમ મિનિસ્ટર

દેશના લોકતંત્રના ઈતિહાસમાં ગુજરાત વિધાનસભાએ શ્રેષ્ઠ ઉદારણ પૂરું પાડયું

૧૨૮ વર્ષ પુરાણી કોંગ્રેસની હાર માટે જવાબદાર કોણ ?

In Uncategorized, ચીની કમ

૧૨૮ વર્ષ જૂની કોંગ્રેસ ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં કરારી હારનો ભોગ બની. શરૃઆતમાં માનવામાં આવતું હતું કે, આ પરાજયની જવાબદારી પૂર્વ વડા પ્રધાન ડો. મનમોહનસિંહના માથે નાખવી અને રાહુલ ગાંધીનો બચાવ કરવો, પરંતુ ઘણા ઓછા લોકોને એ વાતની ખબર છે કે, સોનિયા ગાંધીએ વિદાય લેતા ડો. મનમોહનસિંહના માનમાં તેમના ઘરે ૧૦, જનપથ ખાતે રાત્રી ભોજનનું આયોજન કર્યું ત્યારે કોંગ્રેસ પ્રમુખે કોઈપણ એક વ્યક્તિ પર પરાજયની જવાબદારી નાખવાના બદલે સૌએ એ હારની જવાબદારી સ્વીકારવી અને વડા પ્રધાને બે ટર્મ દરમિયાન કરેલી કામગીરી બદલ તેમનો આભાર માનવો તેવી શીખ આપી. તે પછી ચૂંટણી પરિણામો આવ્યાં અને સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધી મીડિયા સમક્ષ આવ્યા અને પરાજયની જવાબદારી સ્વીકારી.

મોંઘવારી-ભ્રષ્ટાચાર

કોંગ્રેસના પરાજયનાં કારણો એક નથી, અનેક છે. યુપીએ-૧ અને યુપીએ-૨ સરકારે ૧૦ વર્ષ સુધી સતત રાજ કર્યું અને સ્વાભાવિક રીતે જ સરકાર વિરોધી લહેર આવા સંજોગોમાં બનતી હોય છે. યુપીએ-૨ સરકાર ભાવવધારો અને મોંઘવારી ડામવામાં નિષ્ફળ રહી. ૨જી સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડ, કોમનવેલ્થ ગેમ કૌભાંડ, આદર્શ સોસાયટી કૌભાંડ જેવાં કૌભાંડોથી સરકારની છબી ખરડાઈ હતી. અણ્ણા હઝારેના આંદોલને યુપીએ-૨ સરકારને ભ્રષ્ટ સરકાર તરીકે ઉપસાવી દીધી હતી, તેનો સીધો લાભ યુપીએના વિકલ્પ તરીકે નરેન્દ્ર મોદીને મળ્યો. નરેન્દ્ર મોદીએ દરેક રેલીમાં યુપીએ સરકારના ભ્રષ્ટાચાર પર પ્રહારો કર્યા. અણ્ણા હઝારેએ ઊભી કરેલી ભૂમિ પર મોદીએ સફળતાની ખેતી કરી લીધી. માહિતીના અધિકારનો ધારો યુપીએ સરકારે જ આપ્યો અને એ ધારાના આધારે એના કૌભાંડો બહાર આવ્યાં.

કોંગ્રેસના નેતા કોણ ?

બીજી નોંધપાત્ર વાત એ રહી કે, નરેન્દ્ર મોદી આખીયે ચૂંટણી અમેરિકાની પ્રમુખશાહી પદ્ધતિથી લડયા. મોદીએ પહેલાંથી જ પક્ષ પાસે જાહેર કરાવી દીધું કે, એનડીએની બહુમતી આવશે તો નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બનશે. તેની સામે રાહુલ ગાંધી એક’રિલક્ટંટ પોલિટિશિયન’ જેવા લાગ્યા. મોદી તેના વિચારોમાં-ઇરાદાઓમાં સ્પષ્ટ અને નિર્ણાયક શક્તિ ધરાવનાર નેતા તરીકે પેશ આવ્યા, જ્યારે રાહુલ ગાંધી અસ્પષ્ટ અને નિર્ણય ન કરી શકનાર નેતા તરીકે પેશ આવ્યા. રાહુલ ગાંધી પોતાની વાત લોકોના ગળે ઉતારવામાં નિષ્ફળ રહ્યા. બીમારીના કારણે સોનિયા ગાંધીની સક્રિયતા ઘટી. ભાજપ પાસે એક જ નેતા હતા- નરેન્દ્ર મોદી. જ્યારે કોંગ્રેસની નેતાગીરી ‘હેડલેસ’ સાબિત થઈ. પક્ષનું નેતૃત્વ સોનિયા ગાંધી પાસે છે કે રાહુલ ગાંધી પાસે છે કે ડો. મનમોહનસિંહ પાસે છે તે સ્પષ્ટ થઈ શક્યું નહીં. વડા પ્રધાન ડો. મનમોહનસિંહ પાંચ વર્ષ દરમિયાન મૌન રહ્યા. આ કારણે સરકાર કામ કરતી જ નથી તેવી છાપ ઊભી થઈ. ચિદમ્બરમ્ની ખોટી આર્િથક નીતિઓએ સરકારનું સત્યાનાશ વાળી દીધું.

મોદી અને ટેક્નોલોજી

જાહેર સભાઓ અને રેલીઓ યોજવામાં નરેન્દ્ર મોદી કોંગ્રેસને ઓવરટેક કરી ગયા. એમણે ચાર રાજ્યોની પેટાચૂંટણીઓ પછી તરત જ એટલે કે છ મહિનાઓ પૂર્વે દેશભરના પ્રવાસનું અને રેલીઓને સંબોધિત કરવાનું આગોતરું આયોજન કરી લીધું હતું. મોદીએ ૪૦૦થી વધુ રેલીઓ, ૨૦૬૦ જેટલી થ્રી-ડી સભાઓને સંબોધી. ત્રણ લાખ કિલોમીટરનો પ્રવાસ કર્યો. રોજ ચારથી પાંચ રેલીઓ સંબોધી. તેની સામે રાહુલ ગાંધીએ ચૂંટણી ઝુંબેશ ખૂબ મોડી શરૃ કરી. મોદીથી અડધી રેલીઓ પણ માંડ સબોધી. છેલ્લે છેલ્લે રોજની માંડ બે કે ત્રણ રેલીઓ જ સંબોધી. સૌથી મોટી મહત્ત્વની વાત એ છે કે, દેશમાં સૌથી પહેલો અણુ ધડાકો કરનાર ઇન્દિરા ગાંધી હતાં. દેશમાં સૌથી પહેલું રંગીન ટી.વી. લાવનાર રાજીવ ગાંધી હતા. દેશમાં સૌથી પહેલાં સુઝુકી-મારુતિ કાર લાવનાર ગાંધી પરિવાર હતું. એ જ ગાંધી પરિવારના રાહુલ ગાંધીએ આ ચૂંટણી દરમિયાન ટેક્નોલોજીનો બહુ ઓછો ઉપયોગ કર્યો. એની સામે નરેન્દ્ર મોદીએ ટેક્નોલોજીનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. થ્રીડી ટેક્નોલોજી દ્વારા તથા સોશિયલ મીડિયા પર મોદી જ છવાયેલા રહ્યા. રાહુલ ગાંધીએ મોડે મોડે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ શરૃ કર્યો, પરંતુ તે વખતે બહુ મોડું થઈ ગયું હતું. મોદી તેમનાથી ઘણા આગળ હતા. મોદી પાસે દેશના સર્વશ્રેષ્ઠ નિષ્ણાતો અને આઈ.ટી.ટેક્નીશિયનોની ટીમ હતી.

શ્રેષ્ઠ વક્તા જ ‘લીડર’

એવું કહેવાયું છે કે, ‘શ્રેષ્ઠ વક્તાઓ જ નેતા બને છે.’ નરેન્દ્ર મોદી રાજકારણીઓમાં શ્રેષ્ઠ વક્તા સાબિત થયા. તેની સામે રાહુલ ગાંધી એક સામાન્ય વક્તા તરીકે જ ઉપસ્યા. મોદી પ્રવચન કરતા હતા ત્યારે જે તે વિસ્તારોમાં તેમણે શું બોલવું તેની નોંધ મળી જતી હતી. રાહુલ ગાંધી પાસે લોકોને સત્તા આપવામાં આવશે તે સિવાય કોઈ નવી વાત કે નવા મુદ્દા નહોતા. કોંગ્રેસ પાસે એ સિવાય પણ કોઈ શ્રેષ્ઠ વક્તા નહોતા. હા, પ્રિયંકા ગાંધી જેટલા સમય માટે પ્રચાર માટે આવ્યાં તેટલા સમય માટે છવાયેલાં રહ્યાં,પરંતુ ભારતીય જનતા પાર્ટીએ રોબર્ટ વાડ્રાની ફિલ્મ દર્શાવી પ્રિયંકાને આગળ વધતાં રોકી લીધાં. પ્રિયંકા ગાંધીનું પ્રચારકાર્ય અમેઠી અને રાયબરેલી પૂરતું જ સીમિત રહ્યું. ભાજપાએ રોબર્ટ વાડ્રાની જમીનનાં પ્રકરણો દ્વારા પ્રતિરોધાત્મક દીવાલ ખડી કરી દીધી. દેશનાં કરોડો યુવાનો અને મહિલાઓને આકર્ષવામાં ‘હી-મેન’ની ઇમેજ ધરાવતા મોદી સફળ રહ્યા.

ખોટા સલાહકારો

કોંગ્રેસની ચૂંટણી ઝુંબેશ આમ તો રાહુલ ગાંધીના જ હાથમાં હતી, પરંતુ તેમના સલાહકારો ખોટા હતા. રાજકીય સલાહકારો અને યુવાન નિષ્ણાતો પણ ખોટા હતા. રાહુલ ગાંધી પાસે જે યુવા વ્યવસાયિકોની સલાહકાર ટીમ હતી તેઓ સ્ટેટિસ્ટિક્સ પર જ વધુ આધાર રાખતી હતી. તેમને વાસ્તવિકતા અને ભૂમિગત હકીકતોનું ભાન જ નહોતું. કોમ્પ્યુટર પર ઉપસાવેલા આંકડાથી ચૂંટણી જીતી શકાતી નહોતી. દિગ્વિજયસિંહ, જનાર્દન દ્વિવેદી, અજય માકન, જયરામ રમેશ, મધુસૂદન મિસ્ત્રી, સી. પી. જોષી તથા મોહન પ્રકાશ જેવા રાજકીય સલાહકારો પાસે કોંગ્રેસને જીતાડવાની કોઈ રણનીતિ જ નહોતી. રાહુલ ગાંધી મુઠ્ઠીભર સલાહકારોના સાંકડા વર્તુળમાં ફસાઈ ગયા. જ્યારે પક્ષ અને પ્રજાની અભિપ્સાઓને સમજનાર સોનિયા ગાંધીના નિષ્ઠાવાન સલાહકારોને તેમણે દૂર રાખ્યા. આખા યુ.પી.માંથી બે જ બેઠક અપાવે તે સલાહકારો અને પ્રભારીઓ કેવા ? રાહુલ ગાંધી ખુદ યુવાન હોવા છતાં દેશનાં યુવા મતદારોને આકર્ષવામાં નિષ્ફળ ગયા. મોદીએ ચૂંટણી ઝુંબેશ અદ્યતન શૈલીથી ચલાવી. જ્યારે રાહુલ ગાંધીએ વર્ષોથી ચાલી આવતી જરી પુરાણી અને આઉટ ઓફ ડેટ પદ્ધતિથી ચલાવી.જે નેતાઓ ભૂતકાળમાં ખુદ ચૂંટણી હારી ગયા હતા એવાને જ તેમણે ચૂંટણી જીતવા સલાહકાર તરીકે રાખ્યા.

હિન્દુત્વના નેજા હેઠળ

૨૦૧૪ની ચૂંટણી નવા જ રૃલ પર આધારિત ગેમ હતી, એ વાત કોંગ્રેસ સમજી શકી નહીં. ૨૦૧૪ની ચૂંટણીએ રાજનીતિનાં ઘણાં બધાં સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. માંડલ યુગ પછી દેશની પોલિટિકલ પાર્ટીઓ જ્ઞાાતિ અને જાતિ આધારિત ચૂંટણી લડતી હતી,પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીના હિન્દુત્વ અને વિકાસના બ્લેન્ડ કરેલા એજન્ડાએ કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી સુધીના હિન્દુ બેનર હેઠળ આવતી તમામ જાતિઓને આકર્ષી. લોકોએ તેમની જાતિઓના સાંકડા મનવાળા નાના નેતાના બદલે એક બૃહદ્ હિન્દુ ‘લીડર’ પસંદ કરી લીધો. એ જ રીતે મુસ્લિમ મતદારો પણ વિભાજિત રહ્યા. કેટલાક મુસ્લિમોએ સમાજવાદી પાર્ટીને, કેટલાકે બહુજન સમાજ પાર્ટીને અને કેટલાકે જેડીયુને, તો કેટલાકે આમઆદમી પાર્ટીને મત આપ્યા. મુસ્લિમોનો કોઈ એક નેતા આજે દેશમાં નથી. મુસ્લિમ મતદાર વહેંચાયો છે. તેના કારણે કોંગ્રેસને નુકસાન થયું. એ જ રીતે આમઆદમી પાર્ટીએ પણ કોંગ્રેસના જ મત તોડયા. માયાવતી, મુલાયમની પાર્ટીએ પણ કોંગ્રેસની જ પરંપરાગત વોટબેંકમાં ગાબડું પાડયું.

કાર્યકરો જ નથી

ટૂંકમાં કોંગ્રેસ પાસે ૨૦૧૪ની ચૂંટણી જીતવા કોઈ સ્ટ્રેટેજી જ નહોતી, ઇચ્છાશક્તિ નહોતી, અમલ કરાવનાર ટીમ નહોતી, બુથ મેનેજમેન્ટ જેવું કાંઈ જ નહોતું. આજે કોંગ્રેસમાં માત્ર નેતાઓ જ છે, કાર્યકરો નથી. ઈન્દિરા ગાંધીના સમયમાં મતદારોને બુથ સુધી લઈ જવા કોંગ્રેસ પાસે મોટી ફોજ નહોતી. આજે એવા કોઈ કાર્યકરો જ નથી. કોંગ્રેસ સેવાદળ પણ ખતમ થઈ ચૂક્યું છે. તેની સામે ભાજપા પાસે અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ અને આરએસએસના હજારો નિષ્ઠાવાન કાર્યકરોની ફોજ હતી જેણે માઈક્રો લેવલ પર બુથ મેનેજમેન્ટની જવાબદારી સંભાળી લીધી. કોંગ્રેસ પાસે બુથ મેનેજમેન્ટને નામે મીંડુ હતું. કોંગ્રેસને કોર્પોરેટ વર્લ્ડનો ટેકો ના મળ્યો. યુ.પી.એ. સરકાર ફરી આવવાની નથી એ ખ્યાલથી ઉદ્યોગપતિઓએ કોંગ્રેસને ચૂંટણીફંડ આપવામાં ગલ્લાંતલ્લાં કર્યાં. જે વચનો આપ્યાં હતાં તે રકમ પણ આપી નહીં. ચૂંટણી એ પૈસાનો ખેલ છે એ વાત જાણવા છતાં કોંગ્રેસના ઉમેદવારો માટે “સગાં દીઠાં મેં શાહઆલમના ભીખ માગતાં શેરીએ’ જેવી હાલત હતી.

LOST & NEVER FOUND

રાતના ૧.૧૯ વાગ્યા હતા. મલેશિયાના પાટનગર કુઆલાલુમ્પુર એરપોર્ટથી બૈજિંગ જવા ઉપડેલા વિમાન સ્ઁ ૩૭૦ના કો-પાઇલટ ફારિક અબ્દુલ હમીદે કોકપીટમાંથી કહ્યું: “ગૂડનાઈટ મલેશિયન થ્રી સેવન ઝીરો” અને રડાર ટ્રાન્સપોન્ડર સ્વિચ ઓફ કરી દેવામાં આવ્યું.બસ, એ જ ક્ષણથી ૨૩૯ ઉતારુઓને કુઆલાલુમ્પુરથી બૈજિંગ લઈ જતું મલેશિયન એરલાઈન્સનું વિમાન ગુમ છે. તેને શોધવા ૧૪ રાષ્ટ્રો, ૪૩ નૌકાજહાજો અને ૫૮ એર ક્રાફ્ટસની મથામણ બાદ આજ સુધી એનો પત્તો લાગ્યો નથી. આ વિમાનને શોધવા જે દેશો સામેલ છે તેમાં કઝાકસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન, કિર્ગીસ્તાનથી માંડીને ભારત,પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ચીન, મ્યાનમાર, લાઓસ, વિયેટનામ, થાઈલેન્ડ, ઈન્ડોનેશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયાથી માંડીને અમેરિકા સુધીના દેશોનો સમાવેશ થાય છે. આ ખોજ ગલ્ફ ઓફ થાઈલેન્ડથી માંડીને સાઉથ ચાઇના સમુદ્ર અને મલાક્કાથી માંડીને આંદામાન સુધીના સમુદ્રથી માંડીને અરબી સમુદ્ર સુધી પથરાયેલી છે, છતાં ગુમ થયેલા વિમાનનો કોઈ જ પત્તો કે ભાળ નથી. નથી તો વિમાનના અવશેષને મળ્યા કે નથી તો કોઈ માનવીનો મૃતદેહ. નથી તો પ્લેનના પેટ્રોલનો તરલ પદાર્થ મળ્યો કે નથી મળ્યું બ્લેક બોક્સ.

આવું પહેલી વાર જ નથી બન્યું. એવિએશનના ઇતિહાસમાં ૧૯૪૮ પછી આજ સુધીમાં ૮૦ વિમાનો ગુમ થઈ ચૂક્યાં છે. જેની ભાળ આજ સુધી મળી નથી. જોકે, તેની પણ પહેલાં ૧૯૩૭ની સાલમાં એમિલિયા ઈયરહાઈ નામની ૩૯ વર્ષની યુવતી એક નાનકડા વિમાન દ્વારા દરિયો ઓળંગી રહી હતી અને તેનું વિમાન અદૃશ્ય થઈ ગયું. આ વિમાનને શોધવા એ જમાનામાં અમેરિકાએ એક ડઝન નૌકાજહાજો, બોટ્સ અને વિમાનો પેસિફિક સમુદ્રમાં મોકલ્યાં હતાં, પરંતુ એ જ વિમાનના ગુમ થવાનું રહસ્ય કદી ન ઉકેલાયું. એ વિમાનને શોધવા ૪ મિલિયન ડોલરનું ખર્ચ કરવામાં આવ્યું હતું અને તા. ૧૯ જુલાઈ, ૧૯૩૯ના રોજ એ ખોજ પર પૂર્ણવિરામ મૂકી દેવામાં આવ્યું હતું. વાત કંઈક આમ હતી. તા.૨ જુલાઈ, ૧૯૩૭ના રોજ મધ્યરાત્રિએ એમિલિયા અને ફેડ નૂનાને લેઈ એરપોર્ટથી ટેકઓફ કર્યું. તેઓ હોલેન્ડ આઈલેન્ડ જવા માગતાં હતાં. વહેલી સવારે ૭-૪૨ વાગ્યે એમિલિયાએ રેડિયો સંદેશો આપ્યો. “હવે અમે નજીક છીએ, પરંતુ ગેસ ખલાસ થવા આવ્યો છે. અમે ૧૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર ઊડી રહ્યાં છીએ.” તે પછી ૭-૫૮ વાગ્યે એમિલિયાએ રેડિયો મેસેજ પર કંટ્રોલ ટાવરને કહ્યું: “મને કાંઈ સંભળાતું નથી, મોટેથી બોલો.” હવે વોઈસ મેસેજ પહોંચતો નહોતો. ફ્રીકવન્સી બદલી પરંતુ એમિલિયા પ્લેનની દિશા નક્કી કરી શકતી નહોતી.

એ પછી એ નાનકડા વિમાનનો કંટ્રોલ ટાવર સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો. કેટલાક કહે છે કે, વિમાનમાંથી બળતણ ખૂટી પડતાં એમિલિયા અને નૂનાન પ્લેનમાંથી કૂદી પડયાં હતાં. બીજા થિયરી એવી છે કે, એમિલિયા જાપાનીઓ પર જાસૂસી કરતી હતી અને તે કામ તે વખતના પ્રેસિડેન્ટ રૂઝવેલ્ટે તેને સોંપ્યું હતું. એ વિમાન દુર્ઘટનામાંથી તે બચી ગઈ હતી અને તે જાસૂસ હોઈ નામ બદલીને ન્યૂજર્સીમાં પાછળથી જીવન વિતાવતી રહી. ૧૯૬૬માં અમેરિકાની ટેલિવિઝન કંપનીના પત્રકાર ફ્રેડ ગોર્નરે એક પુસ્તક પ્રગટ કર્યું હતું તેમાં તેણે એવો દાવો કર્યાે હતો કે, એમિલિયા અને નૂનાન પ્લેન તૂટી ગયા બાદ મરિના આઈલેન્ડ પર પકડાઈ ગયાં હતાં અને એ ટાપુ એ વખતે જાપાનીઓના કબજામાં હોઈ જાપાની સૈનિકોએ એમિલિયા અને નૂનાનની હત્યા કરી નાખી હતી. તે પછી ૨૦૦૯માં એમિલિયાના એક સંબંધીએ એવું વિધાન કર્યું હતું કે, ” એમિલિયા અને નૂનાન પકડાઈ ગયા બાદ જાપાનની કસ્ટડીમાં હતાં અને તેઓ કસ્ટડીમાં જ મૃત્યુ પામ્યાં. જાપાનીઓએ એમિલિયાના નાનકડા વિમાનને કાપી તેના ટુકડા કરી ભંગાર દરિયામાં ફેંકી દીધો હતો.”

તે પછી પોસ્ટલ આર્મી યુનિટમાં કામ કરનાર થોમસ ઈ.ડિવાઈને “ઈઅીુૈંહીજજ : ંરી ટ્વદ્બીઙ્મૈટ્વ ીટ્વરિટ્વિી ૈહષ્ઠૈઙ્ઘીહં” પુસ્તકમાં લખ્યું કે, “મારી પાસે જાપાનના એક પોલીસ અધિકારીની દીકરીનો એવો પત્ર છે જેમાં એણે લખ્યું હતું કે મારા પિતાએ જ એમિલિયાને ફાંસી આપી દીધી હતી.”

આવાં તો બીજાં અનેક વિમાનો ગુમ થયેલાં છે, જેની ભાળ આજ સુધી મળી નથી. તા. ૧૬ માર્ચ, ૧૯૬૨ના રોજ લોકહ્યુ એલ-૧૦૪૯ સુપર કોન્સ્ટેલેશન ટાઈગર વિમાન ફિલિપાઈન્સના ક્લાર્ક એરબેઝથી ઉપડયું હતું, જેમાં ૩૯ જેટલાં અમેરિકન સૈનિકો હતા. એ વિમાન અચાનક ગુમ થઈ ગયું. એ વિમાનને શોધવા પેસિફિક મહાસાગર ખૂંદી વળ્યા બાદ પણ તેનો પત્તો આજ સુધી લાગ્યો નથી. તેનો ભંગાર કે માનવ મૃતદેહો પણ મળ્યા નથી.

એ પછી ૧૯૭૪માં ડગ્લાસ ડીસીએમ ટેમ-૫૨ વિમાન સાન્તા રોમી એરપોર્ટથી લા પાઝ ખાતે જવા ઊપડયું તે અધવચ્ચે જ ગુમ થઈ ગયું. એ વિમાનમાં ૨૧ ઉતારુઓ હતા. વિમાન કે ઉતારુઓની આજ સુધી કોઈ ભાળ મળી નથી.

તા. ૧૭ નવેમ્બર, ૧૯૬૫ના રોજ ૬૮ ઉતારુઓને લઈ આર્જેન્ટિના સી-૫૪ વિમાન કોસ્ટારિકા જઈ રહ્યું હતું. અધવચ્ચે જ તેનાં સિગ્નલ્સ તૂટી ગયાં અને વિમાન ગુમ થઈ ગયું. વિમાનનો ભંગાર કે માનવ મૃતદેહ તો ન મળ્યા પરંતુ ૨૫ જેટલી લાઈફ બોટ્સ મળી.

૨૦૦૩માં અમેરિકન એરલાઈન્સના વિમાન બોઈંગ ૭૨૭- ૨૨૩એ એંગોલાના એરપોર્ટ પરથી ઉડાન ભરી તે વખતે તેની સાઈટો બંધ થઈ ગઈ હતી અને ટ્રાન્સપોન્ડર કામ કરતું નહોતું. આ વિમાન પણ ગુમ થઈ ગયું. એફબીઆઈ અને સીઆઈએએ તેની વિશ્વવ્યાપી ખોજ કરી પણ તેનો કોઈ જ પત્તો લાગ્યો નહીં. તે વિમાન ક્યાં જતું રહ્યું તે આજે પણ એક રહસ્ય છે.

એ નોંધપાત્ર છે કે બર્મુડા ટ્રાયેંગલ પાસે આજ સુધીમાં ૧૦૦ જેટલાં વિમાનો અને સમુદ્રી જહાજો ગુમ થઈ ચૂક્યાં છે. આ ટ્રાયેંગલમાં દરિયામાં ગુમ થનારાં વિમાનો કે નૌકાજહાજોમાં મુસાફરી કરી રહેલા ૧૦૦૦ માણસો પણ ગુમ થઈ ગયા છે. ૧૯૪૫માં પાંચ અમેરિકન બોમ્બર વિમાનો તાલીમ માટે આ વિસ્તારમાં ઊડયાં હતાં અને એનો આજ સુધી કોઈ પત્તો નથી.

૧૯૪૮ અને ૧૯૪૯માં બે બ્રિટિશ સાઉથ અમેરિકન એરબેઝ વિમાનો પણ ઉતારુઓ સાથે ગુમ થઈ ગયાં. તેની ખોજ માટે અનેક સર્ચ મિશન મોકલવામાં આવ્યાં પરંતુ પરિણામ શૂન્ય. તા. ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૮ના રોજ બીએસએ એ એવરો ટયૂડર ફાઈવ વિમાન ગુમ થઈ ગયું. જેની ભાળ આજ સુધી મળી નથી. તેમાં ૨૫ ઉતારુઓ અને છ ક્રૂ મેમ્બર્સ હતા. વિમાનનો ભંગાર કે મૃતદેહો પણ મળ્યા નથી.

તા. ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૪૯ના રોજ સ્ટાર એરિયલ વિમાને ૧૮,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈથી કંટ્રોલ ટાવરને સંદેશો મોકલ્યો અને તે પછી વિમાન ગુમ થઈ ગયું, જેની ભાળ આજ સુધી મળી નથી.

તા. ૮ માર્ચ, ૨૦૧૪ના રોજ કુઆલાલુમ્પુરથી મિગ ૩૭૦ વિમાન સવારે ૬-૩૦ વાગ્યે ટેઈક ઓફ કર્યો હતો અને તેમાં ૨૨૭ મુસાફરો તથા ૧૨ ક્રૂ મેમ્બર્સ હતા. વિમાન ઊપડવાના એક કલાક બાદ વિમાનનો કંટ્રોલરૂમ સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો. છેલ્લે છેલ્લે તે વિમાન મલેશિયાના પૂર્વ કિનારા પર આવેલા કોટાભારુ નગરથી ૧૨૦ નોટિકલ્સ માઈલ દૂર હતું. જેનો આજ સુધી પત્તો નથી.

મલેશિયન એરલાઈન્સના વિમાન મિગ ૩૭૦ સહિત બીજાં ૮૦ વિમાનો આજે પણ લાપતાં છે. દુનિયા પાસે શ્રેષ્ઠ ટેક્નોલોજી હોવા છતાં એ વિમાનો ગુમ છે. તે ક્યાં છે તે એક રહસ્ય છે.

www. devendrapatel.in

દેશના કરોડો લોકોની અસાધારણ અપેક્ષાઓ

૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓનાં પરિણામો ખુદ ભારતીય જનતા પાર્ટી અને કોંગ્રેસ એમ બેઉ પક્ષો માટે આશ્ચર્યજનક છે. ભાજપ માટે એટલે કે તેણે પોતે પણ વિચાર્યું નહોતું કે પક્ષને સ્પષ્ટ બહુમતી કરતાં પણ બેઠકો મળશે. ૩૦ વર્ષ બાદ દેશની લોકસભાના ઇતિહાસમાં કોઈ એક જ પાર્ટીને આટલી સ્પષ્ટ બહુમતી મળી હોય તો તે પહેલી વાર બન્યું છે. એ સારું થયું કે હવે ગઠબંધનની મજબૂરીમાંથી ભાજપ બહાર આવી શકશે. ભાજપના નેતૃત્વવાળી એનડીએની સરકાર પાસે હવે સ્પષ્ટ બહુમતી છે તેથી દેશનાં વિકાસનાં જે કામો કરવાં હશે તે નિર્ણયો સરકાર લઈ શકશે. પ્રજાને અપાયેલાં વચનો પૂરાં નહીં કરવા માટે ભાજપ-એનડીએ કોઈ બહાનું કાઢી શકશે નહીં.વર્ષો પહેલાં એક નવલકથા લખાઈ હતી. ‘Great expectations’અર્થાત્ દેશની પ્રજાએ હવે ખોબલે ખોબલે નરેન્દ્ર મોદીના નામે જ મત આપ્યા છે તો લોકોની અપેક્ષાઓ પણ પારાવાર છે. આ સમસ્યાઓ પણ એટલી જ છે જેટલી એની વસ્તી છે, જેટલાં એનાં ગામો છે, જેટલાં એનાં નગરો અને ઉપનગરો છે.

જેટલી એની સરહદો અને જેટલો એનો દરિયાકિનારો છે. દેશની ૪૦ કરોડની વસ્તી હજુ ગરીબીરેખાની નીચે જીવે છે. બિહાર અને ઝારખંડ જેવા વિસ્તારોમાં કેટલાંક અંતરિયાળ વિસ્તારો એવા છે કે જ્યાં લોકો કીડી-મંકોડા જેવાં જીવજંતુ ખાઈને જીવે છે. દેશનાં લાખો ગામોમાં વીજળી નથી. સ્કૂલો નથી. દવાખાનાં નથી. સ્કૂલો છે તો ટોઇલેટ્સ નથી. ટોઇલેટ ન હોવાને કારણે વિદ્યાર્થીઓ પારાવાર પીડા ભોગવે છે. દેશનાં કેટલાંક મોટાં શહેરોમાં ૬૦૦૦ લોકોની વસ્તીવાળી ઝૂંપડપટ્ટીઓમાં ૬૦ શૌચાલયો છે અને સવારે લાંબી કતારો હોઈ કેટલીક યુવતીઓ રાતના ભોજનનો ત્યાગ કરે છે, તેથી સવારે કતારમાં ઊભા રહી કલાકો સુધી ઈન્તઝાર કરવો ન પડે. એશિયાની મોટામાં મોટી ઝૂંપડપટ્ટી ધારાવી મુંબઈમાં છે. અહીં સેંકડો શ્રમજીવીઓ, સેંકડો કારીગરો, સેંકડો વેપારીઓ, સેંકડો રૂપજીવિનીઓ, સેંકડો બાર ગર્લ્સ, સેંકડો અશિક્ષિત બાળકો, સેંકડો અસામાજિક તત્ત્વો રહે છે. આખોયે વિસ્તાર નર્કાગાર જેવો છે. વિદેશી ફિલ્મમેકર્સે આ વિસ્તારમાં રહેતાં લોકોને સ્લમડોગ્સ એવું અપમાનજનક નામ આપેલું છે. એવી કેટલીયે ઝૂંપડપટ્ટીઓ આખા દેશનાં તમામ નગરો અને ઉપનગરોમાં છે એ બધાને જીવતાં નર્કાગારમાંથી બહાર કાઢવાની જરૂર છે. ‘સ્લમ્સ’ એ ગુનેગારો પેદા કરવાનું ઉદ્ગમસ્થાન ન બની જાય તે જોવાનું છે.

નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતનું સુકાન સંભાળ્યું તે પછી ગુજરાતને તો ચોવીસ કલાક વીજળી મળી, પરંતુ દેશના પાટનગર દિલ્હીમાં દિવસમાં અનેક વાર વીજળી જતી રહે છે. દરેક દુકાનદારે જનરેટર રાખવું પડે છે. મુંબઈ, પૂના કે બેંગલુરુ જેવાં શહેરોને બાદ કરતાં દેશનાં સેંકડો નગરો અને મહાનગરોમાં પણ એ જ પરિસ્થિતિ છે. જ્યાં વીજળી છે ત્યાં મોંઘા ભાવે અપાય છે. લોકોનું કલ્યાણ કરવું જ હોય અને દેશમાંથી અંધકાર દૂર કરવો જ હોય તો મોદી સરકારે દેશ આખા દેશને ૩૬૫ દિવસ ૨૪ કલાક વીજળી આપીને રાષ્ટ્રને ઝળહળતું કરવું પડશે. ઘરવપરાશના વીજળી દર રૂ.૩ પ્રતિ યુનિટ અને કોર્મિશયલ વપરાશકારોને રૂ. ૫ પ્રતિ યુનિટથી વધુ વીજદર પોસાય તેમ નથી.

આઝાદીના સાડા છ દાયકા બાદ પણ દેશનાં હજારો ગામડાંઓમાં પીવાનું સ્વચ્છ પાણી ઉપલબ્ધ નથી. દિલ્હીમાં તો પાણી વેચવાનો ધંધો કરતા માફિયાઓનું રાજ ચાલે છે. પાણીનું ટેન્કર આવે તો મહિલાઓ વચ્ચે રોજ સંઘર્ષ થાય છે. દેશની તમામ નદીઓ પ્રદૂષિત છે. પીવાના પાણીની તંગીની સાથે સાથે દેશના કિસાનો પણ સિંચાઈના પાણી માટે વલખાં મારે છે. ખેડૂતો બેહાલ છે. કૃષિ વીજ જોડાણ મારે લાખ્ખો ખેડૂતો વર્ષોથી ઈન્તઝાર કરી રહ્યા છે. પોષણક્ષમ ભાવો ન મળવાને કારણે અને દેવાને કારણે દર વર્ષે સેંકડો ખેડૂતો દેશમાં આપઘાત કરી રહ્યા છે. ભારત દેશ કહેવાય છે કૃષિપ્રધાન પણ લોકસભામાં બેસતા મોટાભાગના સાંસદો ઔદ્યોગિક ગૃહોનું જ પ્રતિનિધિત્વ કરતા આવ્યા છે. દેશમાં ખેડૂતોની સરકાર બને તેનો ઈન્તઝાર છે.

નરેન્દ્ર મોદી ઉત્તરપ્રદેશ અને બિહારમાં પ્રવચન કરતા હતા ત્યારે હજારો લોકો ‘મોદી-મોદી’ એવી ગર્જના કરતા હતા. યાદ રહે કે એ હજારો યુવાનોને નોકરી-ધંધો જોઈએ. વિશાળ સભામાં મોદીના નામના પોકારો કરતાં યુવાનો પૈકી મોટા ભાગના બેરોજગાર હતા. એ બધાને મોદીમાં એક ‘મસીહા’નાં દર્શન થયાં છે. એ બધાને એવો વિશ્વાસ છે કે મોદી આવશે એટલે યુપી-બિહારમાં નવાં કારખાનાં સ્થપાશે અને તેમને નોકરી મળશે. કમાવા માટે મુંબઈ જવું નહીં પડે અને રાજ ઠાકરેની ગાળો ખાવી નહીં પડે. યુપી, બિહાર, ઝારખંડ, રાજસ્થાન અને ઉત્તરાખંડ જેવા વિસ્તારોમાં નવા ઉદ્યોગો સ્થપાય તો જ એ યુવાનોને રોજી મળશે અને એ રાજ્યોને પણ ગુજરાતની જેમ વિકાસ મોડલ આપી એમને વાઇબ્રન્ટ બનાવવાં પડશે.

ગુજરાત સિવાયનાં રાજ્યોમાં પાકી સડકો નથી. સારા રસ્તા ન હોવાને કારણે લોકો ત્રાહિમામ્ પોકારી ગયા છે. દેશને માત્ર વર્લ્ડ ક્લાસ રસ્તા જ નહીં, પરંતુ આરામદાયક સ્પીડ ટ્રેન્સની પણ જરૂર છે. દેશમાં સારી સરકારી હોસ્પિટલ્સ નથી. આખા દેશના તમામ વર્ગોને વર્લ્ડ ક્લાસ તબીબી સેવાઓ મળવી જોઈએ અને ગરીબોને તો મફત. આજે દૂર દૂરના વિસ્તારોમાં પ્રાથમિક આરોગ્યનાં કેન્દ્રો જ નથી અને છે તો ડોક્ટર જ નથી. ડોક્ટર છે તો દવાઓ નથી. સમગ્ર દેશને શ્રેષ્ઠ તબીબી સેવાઓથી સજ્જ કરવો પડશે.

ભારતમાં હાલ જે કર પદ્ધતિ છે તે જટિલ અને અટપટી છે. વિવિધ રાજ્યો વચ્ચે એકસૂત્રતા નથી. આવકવેરા ખાતાની તથા બીજાં ખાતાંઓ તરફથી ઉઘરાવવામાં આવતા કરની પદ્ધતિ જરીપુરાણી છે. દેશમાં ટેક્સ માળખું સુધારવું હોય તો સિંગલ ટેક્સ સિસ્ટમ દાખલ કરવી જોઈએ અને હિસાબી ચોપડા જ રાખવા ન પડે તે માટે ટેક્સ એટ સોર્સ અથવા તો ટર્નઓવર ટેક્સ દ્વારા આ પદ્ધતિ સરળ બનાવી શકાય તેમ છે. હાલની કર પદ્ધતિથી વેપાર ધંધાવાળા ત્રાહિમામ્ છે. આવકવેરા ખાતાની દરોડા પાડવાની પદ્ધતિ પણ અત્યંત ખરાબ છે. જેમના ઘરે દરોડા પાડયા હોય તેમને નજરકેદ કર્યા હોય તેવી પદ્ધતિ જંગલિયાતભરી લાગે છે. અમેરિકા કે યુરોપમાં પણ ભારે કરવેરા છે પણ આવી ત્રાસ આપતી દરોડા પદ્ધતિ નથી. વેપાર-ધંધાવાળા લોકો પ્રામાણિકતાથી પૂરો કર ભરે તેવી સરળ અને નક્કર પદ્ધતિ આપવી પડશે.ભ્રષ્ટાચાર અને મોંઘવારી આ દેશના મૂળભૂત અને વણઉકેલ્યા પ્રશ્નો છે. સરકારી કામકાજના તમામ તબક્કે ભ્રષ્ટાચાર છે. રેશનકાર્ડ કે આરટીઓનું લાઇસન્સ લેવાથી માંડીને ઉચ્ચ કક્ષા સુધી વ્યાપક ભ્રષ્ટાચાર છે. યુપીએ સરકાર કોમનવેલ્થ કૌભાંડ અને ટુજી સ્પેક્ટ્રમ જેવા ગોટાળાને કારણે જ ગઈ છે. દેશના રાજકારણીઓ સાથેની સાંઠગાંઠને કારણે ઔદ્યોગિક ગૃહો દેશની સંપદાને લૂંટી રહ્યાં છે. આ સાંઠગાંઠ ખતમ કરવી પડશે. મોંઘવારી ઘટાડવા દેશના અર્થતંત્રમાં નાણાકીય શિસ્ત લાવવી પડશે. સરકારે પોતે જ પોતાના બેફામ ખર્ચ બંધ કરી સરકારી તિજોરીને ખાલી થતી અટકાવવી પડશે. એ માટે કઠોર કદમ ઉઠાવવાં પડશે. નરેન્દ્ર મોદી એક કર્મઠ રાજનીતિજ્ઞા છે. એક્શન ઓરિએન્ટેડ લીડર છે અને તેઓ કઠોર કદમ ઉઠાવવા સક્ષમ છે. યાદ રહે કે તેમની પાસે લોકોની અપેક્ષાઓ અસાધારણ છે. નરેન્દ્ર મોદી હવે દેશમાં સત્તાના સર્વોચ્ચ સિંહાસન પર બિરાજ્યા છે ત્યારે બચપણમાં તેમણે ભોગવેલી તકલીફોને યાદ કરી બીજા લાખ્ખો ‘બાલ નરેન્દ્ર’ને પૌષ્ટિક ખોરાક મળી રહે, બાળમજૂરી કરવી ન પડે, શ્રેષ્ઠ શિક્ષણ મળી રહે અને રોજી મળી રહે તે માટે જબરદસ્ત યોજનાઓ તૈયાર કરી તેનો અમલ શરૂ કરવો પડશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ધારે તો તે કરી શકે તેમ છે.

www. devendrapatel.in

એલેકઝાન્ડર, ધી ગ્રેટ માટે કહેવાયું છે, “He came, He saw and he conquered” બરાબર આ જ વાત નરેન્દ્ર મોદી માટે લાગુ પડે છે.

ગુજરાતના એક ઐતિહાસિક ગામ વડનગરના સામાન્ય પરિવારમાં જન્મેલો, બચપણમાં જ ગૃહત્યાગ કરી હિમાલયમાં ભ્રમણ કરવા જતો રહેલો, રેલવે સ્ટેશન પર ચાય વેચતો, યુવાનીમાં ભીક્ષા માગીને જમતો, સંઘના મેડા પર સૂઈ જતો, વડીલોનાં વસ્ત્રો ધોઈ નાંખતો અને ફાનસ યુગમાં એસટીબસમાં બેસી ગામોગામ હિન્દુત્વ અને રાષ્ટ્રવાદના પ્રચારક તરીકે ફરતો માણસ એક દિવસ ભારતવર્ષનો ચક્રવર્તી બની જશે એની કલ્પના ભાગ્યે જ કોઈએ કરી હશે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે યુવાન નરેન્દ્ર મોદીને પ્રચારકનું કામ સોંપ્યું અને ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં મહામંત્રી બનાવ્યા ત્યારથી આજ સુધી નરેન્દ્ર મોદીએ કદીયે પાછું વળીને જોયું નથી. તેમણે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં ભાજપને જીત અપાવી, ગુજરાતમાં ભાજપને જીત અપાવી, વનવાસ મળ્યો, ફરી ગુજરાતની ગાદી કબજે કરી, કોમી રમખાણો થયાં, દેશભરનાં અંગ્રેજી અખબારો અને રાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ ચેનલોએ ડિક્શનરીમાં હતી તે તમામ ગાળો દીધી છતાં નરેન્દ્ર મોદી સ્થિતપ્રજ્ઞા રહ્યા. અર્જુનની જેમ તેમનું એક જ લક્ષ્ય હતું: પીએમ પદ અને એ મહત્ત્વાકાંક્ષા એમણે કદી છુપાવી નહીં.

એલ.કે. અડવાણી, મુરલી મનોહર જોષી, સુષમા સ્વરાજ, શિવરાજસિંહ ચૌહાણ, યશંવત સિંહા જેવાં પાર્ટીનાં અનેક દિગ્ગજોના અવરોધ છતાં મોદી એક પછી એક અભેદ્ય કિલ્લા સર કરતા ગયા અને

લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થતાં જ નરેન્દ્ર મોદીએ દેશભરમાં વાવાઝોડું સર્જી દીધું.

વિશાળ ભારતવર્ષની પ્રજા સાથે સીધો સંવાદ સ્થાપવા નરેન્દ્ર મોદીએ ‘વન મેન આર્મી’ બનીને જુલિયસ સિઝરની જેમ એક પછી એક પ્રદેશોના રાજકીય મોરચા સર કરવા માંડયા. સિઝર રોમનો શાસક હતો અને વર્ષો સુધી રોમના સૈન્યના જનરલ તરીકે એક પછી એક રાજ્યો જીતતો તે છેક મિસર(ઈજિપ્ત) સુધી પહોંચી ગયો હતો. જુલિયસ સિઝર સેનાનો જનરલ પણ હતો, સેનેટર પણ હતો અને રાજનીતિજ્ઞા પણ હતો. તે શક્તિશાળી યોદ્ધો અને રાજનીતિના આટાપાટા જાણનાર ચાણક્ય પણ હતો. એ જે પ્રદેશ પર નજર કરતો તેને જીતી લેતો. નરેન્દ્ર મોદી જે દિવસે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા તે દિવસથી જ તેમની નજર ૭, રેસકોર્સ રોડ પર હતી. એ જગાએ પહોંચવા માટે તેમણે જે કરવું પડે તે બધું જ કર્યું. વિરોધીઓ પર આક્રમક પ્રહારો કરીને પ્રજાને તેમની વાણીથી મંત્રમુગ્ધ કરી દીધી. ટીકાકારોએ કહ્યું કે, મોદી વ્યક્તિગત પ્રહારો કરે છે, પરંતુ રાજનીતિ કહે છે. “He came, He saw and he conquered.” યુદ્ધમાં બધું જ યોગ્ય છે. જો જીતા વો હી સિકંદર. પ્રજા તમે કઈ રીતે જીત્યા તે જોતી નથી, તમે જીત્યા એટલું જ જુએ છે અને મોદી એ રોમન એરેનાના ભવ્ય સ્ટેડિયમમાં બેઠેલી હજારોની માનવમેદની સમક્ષ એક પછી એક દિગ્ગજોને પછાડનાર વિજેતા ‘ગ્લેડિએટર’ સાબિત થયા.

૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીના મહાયુદ્ધમાં ૪૭૭ રેલીઓ સંબોધી. રેલીઓ અને બીજા કાર્યક્રમો દ્વારા તેમણે ૫૮૦૦ લોકેશન્સ પર સંબોધન કર્યું. થોડા જ સમયમાં ત્રણ લાખ કિલોમીટરની હવાઈ સફર કરી. રોજ ૧૩ કલાક વિમાનમાં ઊડયા. થ્રીડી ટેક્નોલોજી દ્વારા સેંકડો લોકેશન્સ પર દેવતાની જેમ પ્રગટ થઇ હજારો લોકોને અભિભૂત કરી દીધા. ચાય પે ચર્ચા દ્વારા તેમણે દેશના સામાન્ય લોકોને પણ ‘મોદી અભિયાન’ માં જોડી દીધા. સોશિયલ મીડિયા, વોઈસ કોલ અને એસએમએસ દ્વારા કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી સુધીના યુવાનોમાં તેઓ પ્રિય નેતા બની ગયા. તેમણે એવાં ક્ષેત્રોમાં પ્રચાર કર્યો જ્યાં ખુદ ભાજપ જ અગાઉ કદી ગયું નહોતું. રોજ સવારથી રાતના ૧૦ વાગ્યા સુધી વિમાનમાં જ રહ્યા અને રોજ ચારથી પાંચ રેલીઓ સંબોધિત કરતા રહ્યા. બપોરનું ભોજન પણ પ્લેનમાં જ લીધું. રાતના પાંચ કલાક જ આરામ કર્યો. દેશભરમાં લાખો ર્હોિંડગ્સ પર મોદીનો જ ચહેરો લોકો સમક્ષ દેખાતો રહ્યો.’અબ કી બાર મોદી સરકાર’ અને ‘અચ્છે દિન આને વાલે હૈ’ સૂત્ર કામિયાબ નીવડયું. ૫૦થી વધુ આઈટી નિષ્ણાતોનું તંત્ર કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર દેશભરની પરિસ્થિતિ, પ્રતિસ્પર્ધીઓનાં પ્રવચનો અને તેમના આક્ષેપો પર બાજનજર રાખતું રહ્યું. મોદી જે વિસ્તારમાં પ્રવચન કરવાના હોય તે વિસ્તારની રાજનીતિ, સમસ્યાઓ અને પ્રજાની સંવેદનાઓથી નિષ્ણાતો મોદીને વાકેફ રાખતા રહ્યા. વિરોધીએ કોઈ સભામાં કોઈ પ્રહાર કર્યા હોય તો તેની નોંધ અને વળતો જવાબ ૧૦ જ મિનિટમાં મોદી આપી શકે તેવી સજ્જતા અને આઈટી નેટવર્ક તેમને સહાયભૂત થતાં રહ્યાં. દા.ત. એક સભામાં કોંગ્રેસના નેતાઓ દ્વારા મોદી પર ઝેરની ખેતી કરતા નેતા હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો. આ આક્ષેપની થોડી જ પળો બાદ મોદીએ વળતો પ્રહાર કર્યાે. “તમે જ (રાહુલ ગાંધીએ) કહ્યું હતું કે સત્તા ઝેર છે. પાછલાં ૬૦ વર્ષથી ઝેરની ખેતી કોણ કરી રહ્યું છે?”

મોદી પર જેટલા પ્રહારો થયા તેનો લાભ મોદીએ ચાલાકીપૂર્વક ઉઠાવી લીધો. દા.ત. કોંગ્રેસના નેતા મણિશંકર અય્યરે કોંગ્રેસના અધિવેશન દરમિયાન કહ્યું કે, “મોદી અહીં આવીને ચાયની હોટેલ ચાલુ કરી શકે છે અમે તેમને જગા આપીશું.” કોંગ્રેસના નેતાને આ મૂર્ખામીભર્યા અને નિમ્નકક્ષાના આરોપના વળતા પ્રહાર તરીકે મોદીએ ‘ચાય પે ચર્ચા’નો કાર્યક્રમ ગોઠવી આખા દેશના ચાયવાળાઓના મત અંકે કરી લીધા. પ્રિયંકા ગાંધીએ મોદીની રાજનીતિ માટે ‘નીચ રાજનીતિ’ શબ્દપ્રયોગ કર્યો. મોદીએ ચાલાકીપૂર્વક પોતાની જાતને નીચલી જ્ઞાાતિનાં કહી પ્રિયંકા દેશની નીચલી જ્ઞાાતિઓ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે છે તેવું અર્થઘટન કરી દેશના પછાત વર્ગોનું દિલ જીતી લીધું. યુપી અને બિહારની પછાત જાતિઓને લાગ્યું કે, ‘આ આપણો જ માણસ છે.’ પછાત જાતિનાં સમીકરણો મોદીતરફી થઈ ગયાં અને માયાવતી તથા મુલાયમનાં પછાત જાતિનાં સમીકરણો ઊંધાં પડયાં.

મોદીએ પોતાની ચૂંટણી ઝુંબેશ દરમિયાન ‘ગુજરાત મોડલ’નું જબરદસ્ત માર્કેટિંગ કર્યું. ગુજરાતનાં તમામ ગામોને અને શહેરોને ચોવીસ કલાક વીજળી મળે છે. અહીં કોઈ ભય નથી, કોઈ કોમી તોફાનો થતાં નથી કે કોઈ કરફ્યુ પડતો નથી એ વાતની જબરદસ્ત અસર બીજા પ્રદેશોની પ્રજા પર પડી. બિહાર અને યુપીને ગુજરાત બનાવી દેવાશે અને ગંગાને સાબરમતી જેવી સ્વચ્છ બનાવી દેવાની વાતનો જબરદસ્ત પ્રભાવ પડયો. મોદીની આ જબરદસ્ત સુનામીમાં બિહારના નીતીશકુમાર, યુપીના મુલાયમસિંહ, અખિલેશ યાદવ, માયાવતી, એનસીપીના શરદ પવાર, કોંગ્રેસનાં સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, આમ આદમી પાર્ટીના અરવિંદ કેજરીવાલની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ પર પાણી ફરી વળ્યું. એનડીએને પૂર્ણ બહુમતી નહીં મળે તો અમે વડાપ્રધાન બનીશું એવી છૂપી મહત્ત્વાકાંક્ષા રાખનાર રાજનાથસિંહ, એલ.કે.અડવાણી, સુષમા સ્વરાજ, નીતિન ગડકરી અને શિવરાજસિંહ ચૌહાણ જેવાં ડાર્ક હોર્સની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષાની નૈયા ડૂબી ગઈ.

ભારતીય જનતા પાર્ટી ધોતિયાવાળા વૃદ્ધ નેતાઓના નેતૃત્વ હેઠળ સમેટાઈ રહી હતી ત્યારે નરેન્દ્ર મોદીના આકર્ષક વ્યક્તિત્વ, વેશભૂષા, વાણી, વર્તન અને આક્રમકતાએ ભાજપને ટોચની પાર્ટી બનાવી દીધી છે. મોદીએ ધોતિયાબ્રાન્ડ નેતાઓના પરંપરાગત રાજકારણને બદલે ટેક્નોલોજીનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. વક્તૃત્વ શૈલીમાં મોદીએ દેશના તમામ નેતાઓને પાછળ પાડી દીધા. આકર્ષક વ્યક્તિત્વની છટા દ્વારા મોદીએ દેશના તમામ અભિનેતાઓને ઝાંખા પાડી દીધા.

હિન્દુત્વના વિકાસના અને ભષ્ટાચારમુક્ત ભારતના તેમના એજન્ડાનો અલગ અલગ જગાએ અલગ અલગ રીતે પ્રચાર કર્યો. વારાણસીમાંથી ઉમેદવારી કરીને હિન્દુત્વનું પ્રવચન આપ્યા વિના જ તેઓ પ્રખર હિન્દુત્વવાદી છે તેવો છૂપો સંદેશ આખા યુપી, બિહારને અને દેશને આપ્યો. યુપી, બિહાર, ઝારખંડથી માંડીને કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી સુધીના દુર્ગમ વિસ્તારોમાં રસ્તા, વીજળી,પાણી અને રોજગારી આપવાની વાતથી યુવાનોને પ્રભાવિત કર્યા. મજબૂત અર્થતંત્ર આપવાની વાત દ્વારા તેમણે બુદ્ધિજીવી વર્ગ,વેપાર-ઉદ્યોગ અને કોર્પોરેટ વર્લ્ડ સાથે સંકળાયેલા સહુ કોઈમાં ઊંડો વિશ્વાસ જગાવ્યો. હવે કામ કરતી અને નિર્ણયો લેતી સરકાર આવશે એવી હૈયાધારણથી દિલ્હીના બ્યૂરોક્રેટ્સને પણ લાગવા માંડયું. સરહદોને સખત અને સલામત બનાવવામાં આવશે તેવી મજબૂત ખાતરી લશ્કરને પણ પ્રાપ્ત થઈ. સમાજનો કોઈ એવો વર્ગ નહોતો કે જેને મોદી માટે પ્રીતિ થઈ ન હોય. મુસ્લિમોના પણ યુવાનો હવે મોદી માટે નવેસરથી પોઝિટિવ વિચારતા થયા એ નોંધપાત્ર પરિવર્તન છે.

મોદીના આ મહાવિજયમાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની પણ રહી. એલ.કે. અડવાણીના અનેક ધમપછાડા છતાં સંઘના નેતાઓએ મોદીના જ હાથમાં ભાજપની અસલ કમાન સોંપી અને મોદીને જ ભાવિ વડાપ્રધાન તરીકે પ્રોજેક્ટ કરવા આદેશ આપ્યો. ચૂંટણી દરમિયાન સંઘે તેના લાખો કાર્યકરોને ભાજપને વિજયી બનાવવા સક્રિય કર્યા. એકમાત્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં જ સંઘના ૮૦ હજાર સ્વયંસેવકોને કામે લગાડયા. દરેક બૂથ પર સંઘના ૧૦ સ્વયંસેવકોને ફરજ સોંપવામાં આવી. આટલું સૂક્ષ્મ માઈક્રો પ્લાનિંગ ભાગ્યે જ કોઈ પાર્ટીએ કર્યું હશે. પ્રચારમાં મોદી ‘વનમેન આર્મી’ હોવા છતાં તેમને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ સંઘના હજારો કાર્યકરો, પક્ષના નાનામાં નાના અનેક કાર્યકરો, મેનેજમેન્ટ નિષ્ણાતો તથા આઈટી ટીમે પૂરો પાડયો. ૨૦૧૪ની ચૂંટણીના આ મહાયુદ્ધમાં મહાનાયક તરીકે મોદીને વિજયી બનાવવામાં તેમનો વ્યક્તિગત પરિશ્રમ એક સાધના અને ઉગ્ર તપ બની રહ્યો. એ તપના પરિણામે જ નરેન્દ્ર મોદી આજે ભારતના વડાપ્રધાન છે.

www. devendrapatel.in

હવે પેટ્રોલ-ડીઝલ ભડકે બળશે?

ઓઇલ કંપનીઓની ખોટ રૂ. ૧,૩૯,૮૬૯ કરોડ પર પહોંચી

કસભાની ચૂંટણીઓ સમાપ્ત થઈ. તમામ પક્ષોના નેતાઓ ચાર્ટર્ડ વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર્સમાં ઊડતા રહ્યા. રાજકીય પક્ષોના કાર્યકરો પક્ષોએ ભાડે લીધેલી જીપો અને મોટરકારોમાં દોડતા રહ્યા. કરોડો રૂપિયાનું પેટ્રોલ-ડીઝલ વપરાયું અને સામાન્ય માનવી રૂ.૩૦ હજાર કરોડના ખર્ચવાળો આ તમાશો સ્તબ્ધ બનીને જોઈ જ રહ્યો. ગરીબ દેશની ‘લક્ઝુરિયસ ચૂંટણી’ લોકશાહી ટકાવવા કેટલી મોંઘી પડે છે તેનો આ નમૂનો છે. નેતાઓનાં વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર્સનાં બળતણનું ખર્ચ તો દેશના કોર્પોરેટર જગતના બડાબડા ઉદ્યોગપતિઓએ ઉઠાવ્યું. હવે સામાન્ય માનવીએ કડવા ડોઝ માટે તૈયાર રહેવું પડશે. જેમની પાસે સ્કૂટર છે કે ઈકોનોમી કાર છે તેના પેટ્રોલ કે ડીઝલનો આકરો ભાવવધારો તોળાઈ રહ્યો છે.

બળતણના તેલનો ભાવવધારો આવવાનો છે તેનું કારણ રાજકીય અને આર્થિક એમ બેઉ છે. રાજકીય એટલા માટે કે જે ઉદ્યોગપતિઓએ નેતાઓની ચૂંટણી માટે ફંડ આપીને મૂડીરોકાણ કર્યું છે, તેઓ દેશની કુદરતી સંપદા લૂંટવા અને ભૂગર્ભમાંથી ક્રૂડ બહાર કાઢવાના દરમાં તોતિંગ વધારો મંજૂર કરવા થનગની રહ્યા છે. ફર્ટિલાઈઝર કંપનીઓને અપાતા ગેસના ભાવ તો વધારી દેવાયા છે તેથી ખેડૂતોએ મોંઘા ભાવનું ખાતર ખરીદવાની તૈયારી રાખવી પડશે.

એ જ રીતે બળતણના તેલનો ભાવવધારો આવવાનું બીજું કારણ આર્થિક પણ છે. તાજેતરમાં છેલ્લા કેટલાંક સમયથી ક્રૂડ ઓઇલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધ્યા હોવા છતાં યુપીએ સરકારે ચૂંટણીમાં તેને નુકસાન ન થાય તે હેતુથી દેશની ઓઇલ કંપનીઓને મૌખિક આદેશ આપીને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રાંધણ ગેસનો ભાવવધારો મતદાન સુધી રોકી રાખ્યો હતો. ચૂંટણી વખતે જ પેટ્રોલ – ડીઝલના ભાવ નહીં વધવા દઈને યુપીએ સરકારે પોપ્યુલિસ્ટ કદમ લીધાં હતાં, પરંતુ તેના લીધે ઓઈલ કંપનીઓ પર નુકસાનનો બોજ અકલ્પનીય રીતે વધ્યો છે. ડીઝલ, કેરોસીન અને એલપીજી આમેય ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં નીચા ભાવે વેચવાથી ઓઈલ કંપનીઓ અબજોની ખોટ કરે છે. આ નુકસાન સામાન્ય રીતે કેન્દ્ર સરકાર ઓઈલ કંપનીઓને સબસિડી આપીને ભરપાઈ કરી આપે છે. આની સીધી અસર દેશના અર્થતંત્રને થાય છે.

૨૦૧૩-૧૪ના વર્ષ દરમિયાન રૂ.૬૫,૦૦૦ કરોડની ફ્યુઅલ સબસિડી ફિક્સ કરવામાં આવી હતી. આ જ વર્ષમાં ડીઝલ, કેરોસીન અને એલપીજી પડતર કિંમત કરતાં નીચા ભાવે વેચવાને કારણે રૂ.૧,૩૯,૮૬૯ કરોડનું નુકસાન થયેલું છે. દેશની ત્રણ મુખ્ય જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (૧) ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (૨) હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ અને (૩) ભારત પેટ્રોલિયમ દર વર્ષે ડોલરમાં વિદેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદે છે તે બિલ અબજોમાં આવે છે. બહારથી આવતું ક્રૂડ આ કંપનીઓ રિફાઇન્ડ કરી વેચે છે, પરંતુ મુશ્કેલીઓ છે કે ડીઝલ, કેરોસીન અને રાંધણ ગેસ વેચવાના ભાવ પર કેન્દ્ર સરકારનો અંકુશ રહે છે. કોઈ વાર કેન્દ્ર સરકાર રાજકીય કારણોસર પેટ્રોલનો ભાવવધારો પણ રોકી રાખે છે. પરિણામે ૨૦૧૩-૧૪ના વર્ષમાં ઓઈલ કંપનીઓએ રૂ.૧,૩૯,૮૬૯ કરોડની ખોટ કરી છે. હવે નવી આવનારી સરકાર પાસે આ ઓઈલ કંપનીઓની ખોટ પૂરી કરવા બે જ વિકલ્પ છે. એક તો પેટ્રોલ-ડીઝલ વગેરેનો ભાવ વધારવા મંજૂરી આપવી અને બીજો વિકલ્પ છે સબસિડી વધારી આપવી, જેની શક્યતા ઘણી ઓછી છે. વિદાય લેતી સરકાર માટે નવી આવનારી સરકારના હાથમાં સળગતું લાકડું પકડાવી દેવા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થશે એ નક્કી છે.

એ વાત જાણી લેવી જોઈએ કે દેશના કુલ વપરાશનું ૮૦ ટકા ક્રૂડ ઓઈલ બહારથી આયાત કરવામાં આવે છે. દેશમાં કુલ વપરાશનું ૨૦ ટકા ક્રૂડ જ ઉત્પાદન થાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધારા કે ઘટાડા પ્રમાણે જ ભારતની કંપનીઓ ખુલ્લા માર્કેટમાંથી ક્રૂડ ખરીદે છે. તેની સીધી અસર ડોમેસ્ટિક પ્રાઈસ પર થાય છે. એકમાત્ર પેટ્રોલ પર જ કેન્દ્ર સરકારે ઓઈલ કંપનીઓને ગ્લોબલ માર્કેટના ભાવ પ્રમાણે ડોમેસ્ટિક ભાવમાં વધઘટ કરવાની છૂટ આપી છે, પરંતુ ચૂંટણી ચાલતી હોય ત્યારે મૌખિક સૂચનાથી કેન્દ્રની સરકાર કેટલીક વાર પેટ્રોલ પરનો ભાવવધારો રોકી રાખે છે, પરંતુ હવે પેટ્રોલના ભાવવધારાનો બોમ્બ ફૂટવાની તૈયારીમાં છે. ડીઝલ એ ટ્રક અને સાર્વજનિક પરિવહનનું મુખ્ય બળતણ હોઈ કેન્દ્ર સરકારના આદેશથી એક લિટર ડીઝલ પર ઓઈલ કંપનીઓ રૂ. ૬.૮૦નું નુકસાન કરે છે. રાંધવાનો ગેસ સિલિન્ડર જે સામાન્ય રીતે ૧૪.૨ કિલોગ્રામ વજનનો હોય છે તેની પર ઓઈલ કંપનીઓ પ્રતિ સિલિન્ડર રૂ.૪૪૯.૧૩ પૈસાનું નુકસાન કરે છે. કેરોસીન પર પ્રતિ લિટર ઓઈલ કંપનીઓ રૂ.૩૩.૮૫ પૈસાનું નુકસાન કરે છે. તા.૧૬મી એપ્રિલ, ૨૦૧૪થી અસર ગણવામાં આવે તો ડીઝલ, કેરોસીન અને એલપીજી પર ઓઈલ કંપનીઓ રોજ રૂ.૩૪૨ કરોડની ખોટ કરે છે. હવે એટલું વિચારો કે રોજ આટલું નુકસાન ઓઈલ કંપનીઓ ભોગવતી હોય તો એક દિવસ એવો આવશે કે દેશની ઓઈલ કંપનીઓ પાસે વિદેશથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા વિદેશી હૂંડિયામણ જ નહીં હોય.

ઓઈલ કંપનીઓ બળતણના તેલ પર આટલું બધું નુકસાન કરતી હોવા છતાં તેઓ નફો કરતી હોવાનું દર્શાવાય છે તેનું કારણ એ છે કે, આ નુકસાન કેન્દ્ર સરકાર બેલ આઉટ પેકેજ તરીકે સબસિડી પેટે ભરપાઈ કરી આપવામાં આવે છે. આ પૈસા ખરેખર તો કેન્દ્ર સરકારે લોકો પાસેથી ટેક્સ રૂપે જ ઉઘરાવ્યા હોય છે તેમાંથી જ ઓઈલ કંપનીઓને તેમની ખોટ ભરપાઈ કરી આપવા માટે અપાય છે. એ ખોટ ભરપાઈ કરવામાં ઓઈલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન તથા ઓઈલ ઇન્ડિયા જેવાં જાહેર નિગમો પણ આ કંપનીઓને એક યા બીજી રીતે સબસિડી આપે છે.

નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, ડોલરની સામે રૂપિયો ગગડે તો તેની અસર પણ ક્રૂડની આયાત પર થાય છે. અમેરિકન ડોલર સામે માત્ર એક જ રૂપિયો ગગડે તો ઓઈલ કંપનીઓને રૂ. ૯૧૦૦ કરોડનું પ્રતિ વર્ષ નુકસાન થાય છે. બીજા શબ્દોમાં એમ કહી શકાય કે કેન્દ્ર સરકારે એટલી જ રકમની વધુ સબસિડી ઓઈલ કંપનીઓને આપવી પડે છે. હવે લોકસભાની ચૂંટણીઓ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે અને ક્રૂડ ઓઈલના વૈશ્વિક ભાવ વધ્યા છે તથા ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડયો છે ત્યારે આ બન્ને પરિબળોની અસરના કારણે ટૂંક સમયમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધાર્યા સિવાય ઓઈલ કંપનીઓને છૂટકો નથી. નવી આવનારી સરકાર જલદી અપ્રિય ન થઈ જાય તે માટે શાયદ તે હમણાં ડીઝલનો ભાવવધારો કરવાનું ટાળશે, પરંતુ પેટ્રોલ પર તો ભાવવધારો તોળાઈ જ રહ્યો છે.

www. devendrapatel.in

જેની યાદમાં તું મગ્ન છે તે જ તને ભૂલી જશે!

On May 22, 2014

In અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્

સં સ્કૃત સાહિત્યમાં કાલિદાસ માટે મહાકવિ શબ્દ પ્રયોજાયો છે. એમ પણ કહેવાયું છે કે કાલિદાસે ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’ સિવાય બીજું કંઈ પણ લખ્યું ન હોત તોપણ તેઓ મહાકવિ કહેવાયા હોત.’અભિજ્ઞાનશાકુન્તલમ્’ આમ તો નાટક છે, પરંતુ તે મહાકાવ્યની શ્રેણીમાં આવે છે, જેની કથા કંઈક આ પ્રમાણે છે.

શકુન્તલા તે વિશ્વામિત્ર અને અપ્સરા મેનકાની પુત્રી છે. દેખાવમાં અત્યંત સ્વરૃપવાન છે. શકુન્તલા લજ્જાળુ અને મુગ્ધ કન્યા છે. તે અપ્સરાની પુત્રી હોવાથી તેનું સૌંદર્ય અલૌકિક છે. મર્હિષ વિશ્વામિત્ર જન્મે ક્ષત્રિય હોવા છતાં તેમણે તપ કરીને બ્રર્હ્મિષનું પદ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. મહાભારતના આદિપર્વ પ્રમાણે વિશ્વામિત્રના તપમાં ભંગ પડાવવા ઇન્દ્રરાજાએ અપ્સરા મેનકાને મોકલી હતી. શરૃઆતમાં અપ્સરાઓ જયદેવતા તરીકે જાણીતી હતી, ત્યાર પછી સુરાંગનાઓ તરીકે ઓળખાઈ. તેઓ સૌંદર્યયુક્ત, ચિરયૌવના અને લલિતકલાઓથી ભરપૂર હતી. કેટલાક તેમને સ્વર્ગની વારાંગનાઓ પણ કહે છે. ઇન્દ્રને જ્યારે પણ ઇન્દ્રાસન જવાનો ડર લાગે ત્યારે તપસ્વીના તપમાં ભંગ પડાવવા કોઈ ને કોઈ અપ્સરાને મોકલતો. આવી અપ્સરા મેનકાએ વિશ્વામિત્રના તપમાં ભંગ પડાવ્યો હતો અને તે વિશ્વામિત્રથી માતૃત્વ ધારણ કરી એક સુંદર કન્યાની માતા બની હતી, જેનું નામ શકુન્તલા.

શકુન્તલાના જન્મ પછી તેને વનમાં મૂકી અપ્સરા મેનકા સ્વર્ગમાં ચાલી ગઈ અને વિશ્વામિત્ર પણ તપ કરવા અન્યત્ર ચાલ્યા ગયા. એ પછી શકુન્તલા મર્હિષ કણ્વના આશ્રમમાં રહી વનમાં જ મોટી થવા લાગી. કણ્વ ઋષિ શકુન્તલાના પાલક પિતા બન્યા.

એ જ સમયગાળામાં દુષ્યંત હસ્તિનાપુરનો પ્રતિભાસંપન્ન રાજા છે. તે પણ સુંદર શારીરિક વ્યક્તિત્વ ધરાવે છે. તે વિનયી અને વિવેકી છે. એક દિવસ તે મૃગયા કરવા નીકળે છે. દુષ્યંતનો રથ એક હરણની પાછળ દોડે છે. રાજા હરણનો શિકાર કરવા ધનુષ પરની પ્રત્યંચા ખેંચે છે ત્યાં જ કેટલાક તપસ્વી કુમારોએ રાજાને અટકાવતાં કહ્યું, “આ આશ્રમ-વિસ્તાર છે. તમારું શસ્ત્ર દુઃખીઓના રક્ષણ માટે છે, નિર્દોષને હણવા માટે નહીં.” આ શબ્દો રાજા દુષ્યંતને સ્પર્શી ગયા. એણે બાણ પાછું ખેંચી લીધું. રાજાની આ શુભ ચેષ્ટાથી પ્રસન્ન થઈને તપસ્વીઓએ રાજા દુષ્યંતને ચક્રવર્તી પુત્ર પ્રાપ્ત થશે તેવા આશીર્વાદ આપ્યા. એટલું જ નહીં, પરંતુ નજીકમાં જ આવેલા કણ્વ ઋષિના આશ્રમમાં પધારવા આમંત્રણ આપ્યું.

રાજાએ એ આમંત્રણ સ્વીકાર્યું, પરંતુ એ વખતે ઋષિ કણ્વ પાલક પુત્રીના પ્રતિકૂળ દૈવનું શમન કરવા સોમતીર્થ ગયેલા હતા. એક વૃક્ષની પાછળ ઊભા રહીને રાજાએ અલૌકિક સૌંદર્ય ધરાવતી શકુન્તલાને નિહાળી. શકુન્તલાની આગળ વનલતાઓ પણ ઝાંખી પડી જતી હતી. રાજાને શકુન્તલા પ્રત્યે આકર્ષણ થયું. શકુન્તલા રાજાને જોતાં તેવા જ ભાવ અનુભવતી થઈ ગઈ. શકુન્તલા વિશ્વામિત્ર અને અપ્સરા મેનકાની પુત્રી છે એ જાણી રાજા દુષ્યંત વધુ પ્રસન્ન થયા. બંને વચ્ચે પ્રણયના અંકુરો ફૂટયા અને પ્રથમ દૃષ્ટિએ જ શકુન્તલા પ્રેમના પાશમાં બંધાઈ ગઈ. એ જ રીતે દુષ્યંત પણ શકુન્તલાને નિહાળી તે ક્ષણથી જ શકુન્તલાને પ્રાપ્ત કરવા અભિલાષા સેવતો થઈ ગયો. રાજા દુષ્યંત પરિણીત હોવા છતાં પુત્રવિહીન હતો. માલિની નદીના કાંઠેથી વહેતા શીત અને સુગંધિત પવનના સ્પર્શે રાજાને આહ્લાદિત કરી દીધો. શકુન્તલા પણ અસ્વસ્થ થઈ ગઈ. શકુન્તલાએ પ્રણયનો એકરાર કર્યો. રાજા પણ પ્રસન્ન થયો.

રાજા દુષ્યંત હવે કણ્વ ઋષિના આશ્રમમાં જ રોકાઈ ગયા. શકુન્તલાએ કમળપત્ર પર પ્રેમપત્ર લખવાનું શરૃ કર્યું. શકુન્તલા બોલી, “કામદેવ દિવસરાત મને સંતાપે છે.” આ સાંભળતાં જ રાજા દુષ્યંતે ત્યાં ધસી આવતાં કહ્યું, “કામદેવ તને તો સંતાપે છે, પણ મને તો બાળે છે.”

રાજાએ ગાંધર્વવિવાહનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. શકુન્તલાએ કહ્યું, “હું સખીઓને પૂછીશ.” એમ કહી રાજાને આગળ વધતો અટકાવ્યો.

અંતઃપુરમાં સખીઓએ શકુન્તલા સાથે રાજા દુષ્યંતના ગાંધર્વવિવાહનું અનુમોદન આપ્યું. એ પછી બેઉ વચ્ચે અદ્વિતીય મિલન થયું. પ્રણયના એકરાર પછીનું પ્રથમ મિલન હોવાથી રાજા કામવૃત્તિમાં ઉત્કટતા અનુભવતો હતો પણ શકુન્તલાએ કામસંતપ્ત અવસ્થામાં પણ રાજાને આત્મસંયમ જાળવવા અનુરોધ કર્યો. રાજાના ગાંધર્વવિવાહના પ્રસ્તાવને સામાન્ય સ્ત્રી પણ જલદી સ્વીકારતી નથી તે રીતે તાપસ કન્યા શકુન્તલાએ પણ પોતાનું ગૌરવ જાળવ્યું અને યોગ્ય સમયે, એક તબક્કે શકુન્તલા અને રાજા દુષ્યંત ગાંધર્વલગ્નથી જોડાયાં. એ પછી રાજા રાજધાની ચાલી ગયા. એક દિવસ દુર્વાસા ઋષિ કણ્વ ઋષિના આશ્રમે આવી પહોંચ્યા. એ વખતે પુષ્પો વીણતી શકુન્તલા એના પતિ રાજા દુષ્યંતની યાદમાં મગ્ન હતી. કમનસીબે તેનું ધ્યાન દુર્વાસા ઋષિ તરફ ગયું નહીં અને ક્રોધે ભરાયેલા દુર્વાસા ઋષિએ તેને શાપ આપ્યો, “તું જેની યાદમાં મગ્ન છે તે જ તને ભૂલી જશે.”

એમ કહી ક્રોધે ભરાયેલા ઋષિ ચાલ્યા ગયા, પરંતુ આ શાપ સાંભળી ગયેલી શકુન્તલાની સખીઓએ દુર્વાસા ઋષિને વિનવણી કરી. છેવટે દુર્વાસાએ કહ્યું, “શાપ તો પાછો ખેંચી લેવાનું મુશ્કેલ છે પણ રાજાને શકુન્તલા સાથેની ઓળખનો કોઈ અલંકાર બતાવવામાં આવશે તો શાપનો અંત આવશે.” રાજાએ ગાંધર્વવિવાહ પછી આશ્રમ છોડતાં પહેલાં રાજાની ઓળખ તરીકે એક વીંટી શકુન્તલાને આપી હતી, પરંતુ શકુન્તલાની નાજુક હાલત જોઈ સખીઓએ એ વાત છુપાવી રાખી.

અને બન્યું પણ એવું જ. રાજા દુષ્યંત ગાંધર્વલગ્ન કરીને ગયા તે પછી ઘણો સમય પસાર થવા છતાં શકુન્તલાને પત્ર ન લખ્યો. કણ્વ ઋષિ પણ યાત્રા પૂરી કરી પાછા આવી ગયા. શકુન્તલા હવે સગર્ભા હતી. કણ્વ ઋષિ બધું જાણી ચૂક્યા હતા. તેમણે શકુન્તલાને પતિગૃહે મોકલવા તૈયારીઓ કરી. વનલતાઓ અને મૃગલાં પણ શકુન્તલાને જવા દેવા માગતાં નહોતાં.

શકુન્તલાને લઈને આશ્રમના શિષ્યો રાજા દુષ્યંતના દરબારમાં આવ્યા, પરંતુ શાપને કારણે રાજા શકુન્તલાને ઓળખી ન શક્યો. વીંટી યાદ આવતાં શકુન્તલાએ તે બતાવવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ વીંટી ગુમ હતી. શક્રઘાટ પર શમીતીર્થનાં જળને વંદન કરતાં વીંટી સરકી પડી હતી.

દુષ્યંતે શકુન્તલાને સ્વીકારવાની ના પાડી. છેવટે શિષ્યો શકુન્તલાને રાજાના દરબારમાં જ મૂકીને જતા રહ્યા. રાજાના પુરોહિતોએ રાજાને સલાહ આપી, “શકુન્તલાને પુત્ર જન્મે ત્યાં સુધી મહેલમાં રાખવી અને જો ચક્રવર્તી લક્ષણોવાળો પુત્ર જન્મ આપે તો તેનો સ્વીકાર કરવો.” કારણ કે દુષ્યંતને એવું વરદાન હતું કે તેમનો પ્રથમ પુત્ર ચક્રવર્તી લક્ષણોવાળો હશે.

રાજાએ રાજપુરોહિતોની વાત કબૂલ કરી. પછી પુરોહિત શકુન્તલાને લઈ જતો હોય છે ત્યારે કોઈ અદૃશ્ય જ્યોતિ શકુન્તલાને ઉપાડી ગઈ. એ પછી રાજાની રાજધાનીમાં ચોર સમજીને એક માછીમાર પકડાયો. તે ઝવેરીબજારમાં રાજાની મુદ્રાવાળી વીંટી વેચવા આવ્યો હતો. રાજરક્ષકોએ તેને પકડી લીધો. માછીમાર કહે છે, “હું ચોર નથી. શમીતીર્થમાં મેં પકડેલી એક માછલી ચીરતાં તેના પેટમાંથી આ વીંટી મને મળી આવી છે.” એ માછીમારને રાજમુદ્રાવાળી વીંટી સાથે રાજા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો અને વીંટી જોતાં જ રાજા દુષ્યંતને શકુન્તલાની યાદ આવી ગઈ. તેની આંખમાં અશ્રુ ઊભરાયાં અને માછીમારને ઇનામ આપી મુક્ત કરાયો. રાજાને ખૂબ પસ્તાવો થયો. જે જોવાથી કોઈની યાદ આવી જાય તેનું નામ ‘અભિજ્ઞાાન’ છે. રાજાની વીંટી જોવાથી શકુન્તલાની યાદ આવી ગઈ.

કેટલાક સમય બાદ રાજા દુષ્યંતને ઋષિ મારિચના આશ્રમ તરફ જવાનું થયું. રાજા દુષ્યંતે આશ્રમ પાસે એક નાનકડા બાળને સિંહના બચ્ચાં સાથે રમતો જોયો. રાજા વિસ્મય પામ્યો. આ નાનકડો બાળ સિંહણને થાબડી, સિંહના બચ્ચાંની કેશવાળી પકડી ખેંચતાં કહે છે, “ઉઘાડ તારું મોં, સિંહ! મારે તારા દાંત ગણવા છે.” આશ્રમવાસીઓને પૂછતાં તેઓ કહે છે, “આ સોહામણા બાળકનું નામ સર્વદમન છે.”

રાજા પૂછે છે, “આ કોનું બાળક છે?”

આશ્રમવાસીઓ કહે છે, “પત્નીનો ત્યાગ કરનારનું નામ કોણ લે?”

તાપસીની વાત સાંભળી રાજાને ખ્યાલ આવી ગયો કે આ તો મારી જ વાત છે. એણે આનંદ અનુભવ્યો. એ પછી શકુન્તલા પણ આવી અને બન્નેનું પુર્નિમલન થયું. એ વખતે નાનકડા બાળ સર્વદમને માતા શકુન્તલાને પૂછયું, “મા, આ કોણ છે?” ત્યારે શકુન્તલાએ “એ તારા પિતા છે” એવો જવાબ આપવાના બદલે “બેટા! તારા ભાગ્યને પૂછ” એમ કહીને તે રડી પડી. શકુન્તલાની આ વેદના રાજાના હૃદયને પણ સ્પર્શી ગઈ. છેવટે દુષ્યંત શકુન્તલા અને પુત્રને લઈ મારિચ ઋષિ પાસે ગયા. મારિચે અદિતિને દુષ્યંતની ઓળખાણ કરાવી. મારિચ અને અદિતિએ તેમને આશીર્વાદ આપ્યા. દુષ્યંતે પૂછયું, “હું શકુન્તલાને ભૂલી કેમ ગયો? અને વીંટી જોયા પછી મને યાદ કેમ આવી?” મારિચે કહ્યું, “એ દુર્વાસા ઋષિનો શાપ હતો.”

ઋષિ મારિચે રાજા દુષ્યંત પ્રત્યે રોષ ન રાખવા સમજાવ્યું. શકુન્તલાને પણ સત્ય સમજાયું. ઋષિ કણ્વને સમાચાર આપવામાં આવ્યા. ઇન્દ્રના રથમાં બેસીને જ રાજા દુષ્યંત, શકુન્તલા અને બાળક સર્વદમને તેમના રાજ્ય તરફ જવા પ્રસ્થાન કર્યું. ભવિષ્યમાં દુષ્યંત અને શકુન્તલાના પુત્ર સર્વદમને તેનું નામ સાર્થક કર્યું. ભવિષ્યમાં તે ભરત તરીકે ઓળખાયો. તે ચક્રવર્તી રાજા બન્યો અને તેના નામ પરથી જ આ દેશનું નામ ‘ભારત’ પડયું.

આ છે મહાકવિ કાલિદાસનું ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્ત- લમ્’. મહાકવિ કાલિદાસે આ કાવ્યને સંસ્કૃતમાં નાટયસ્વરૃપે રચ્યું છે. મુનિઓએ નાટયને દેવોનો મનોહર યજ્ઞા ગણ્યો છે. ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’ મહાકવિ કાલિદાસની પરિણત પ્રજ્ઞાાની કૃતિ ગણાય છે. મહાકવિ કાલિદાસ શૃંગારરસના કવિ છે. તેમણે આ રસનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો છે. નાટકમાં શકુન્તલા વનલતાઓને જળસીંચન કરતી સખીઓ સમક્ષ પોતાને કસીને બાંધેલ વલ્કલ અંગે ફરિયાદ કરે છે ત્યારે એની સખી અનસૂયા શકુન્તલાને કહે છે, “વક્ષઃસ્થળનો વિકાસ કરનારા તારા યૌવનને ઠપકો આપ.” આવા સંવાદો શૃંગારરસનું નિરૃપણ કરે છે અને છતાંયે ક્યાંય મર્યાદાનો લોપ થતો નથી.

એમ કહેવાય છે કે જર્મન કવિ ગેટે ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’નું લેટિન ભાષાંતર વાંચીને શાકુન્તલમ્ માથે મૂકીને નાચ્યા હતા. મહાકવિ કાલિદાસ માટે કહેવાયું છે કે એમણે જીવનને સ્થિરપણે જોયું અને અખિલાઈથી જોયું. અર્થાત્ ‘જટ્વુ ઙ્મૈકી જંીટ્વઙ્ઘૈઙ્મઅ ટ્વહઙ્ઘ જટ્વુ ર્રઙ્મી. કવિ શૃંગારરસના કવિ હોવાથી વારંવાર એમનું ચિત્ત શૃંગાર નિરૃપણ તરફ વળે છે. કવિ માનવજીવનમાં કામની તાકાતને પિછાણે છે. પ્રેમ કામપ્રેરિત હોય છે અને ઇન્દ્રિય આકર્ષણ પર નિર્ભર હોય છે એ વાત તેઓ ક્યાંય છુપાવતા નથી, પરંતુ કાલિદાસ માને છે કે સાચો પ્રેમ ઇન્દ્રિયસુખ અને કામસુખથી પર છે. કવિ તેમની કથાના પ્રેમીઓને કોઈ ને કોઈ રીતે તપાવે છે અને પ્રેમને પરિશુદ્ધ કરે છે. આવો તપઃપૂત પ્રેમ સમષ્ટિનિષ્ઠ બનીને જગતને ઉપકારક એવા ઉત્તમ સંતાનની ભેટ ધરે છે અને એટલે જ શકુન્તલા અને દુષ્યંતનાં પ્રેમ, વિરહ અને મિલન દરમિયાન તપાયેલા પ્રેમથી ચક્રવર્તી ભરતનો જન્મ થયો. મહાકવિ કાલિદાસનું આ ઉદાત્ત જીવનદર્શન ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’માં ઉત્તમ રૃપે પ્રગટ થયું છે.

આ કૃતિ ‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’ કેમ કહેવાયું તે પણ સમજવા જેવું છે. આ શીર્ષકમાં મહાકવિ કાલિદાસે ‘અભિજ્ઞાાન’ શબ્દ પ્રયોજ્યો છે, તે બહુ સૂચક છે. શીર્ષકમાં બે શબ્દો છેઃ ‘અભિજ્ઞાાન’ અને ‘શાકુન્તલમ્’. જેનાથી નાયિકા – શકુન્તલાની ઓળખ થાય, સ્મરણ થાય કે યાદ આવે તે ‘અભિજ્ઞાાન’ કહેવાય. રાજા દુષ્યંતે આપેલી વીંટી ખોવાઈ ગઈ અને પાછી મળતાં રાજાને શકુન્તલાની યાદ આવી ગઈ તે વાત અહીં અભિપ્રેત છે. કેટલાક વિદ્વાનો માને છે કે ‘અભિજ્ઞાન’ શબ્દની પ્રેરણા મહાકવિ કાલિદાસને વાત્સ્યાયનના કામસૂત્રમાંથી મળી હોવી જોઈએ. કામસૂત્રમાં વાત્સ્યાયને પ્રણયીઓને એકબીજાંને વીંટી જેવી કોઈ ને કોઈ ચીજ પ્રેમના અભિજ્ઞાાન તરીકે આપવા સૂચન કરેલું છે.

‘અભિજ્ઞાાનશાકુન્તલમ્’ના કથાનકની પસંદગી કાલિદાસે મહાભારતમાંથી કરી છે. મહાભારતના આદ્યપર્વના અધ્યાય ૬૨થી ૬૪માં રાજા દુષ્યંત અને શકુન્તલાની કથાનું નિરૃપણ છે. ‘મહાભારત’ કથાનકોનો અખૂટ ખજાનો છે. મહાકવિ ભાસ, કાલિદાસ અને બીજા ઘણા કવિઓએ પોતાની સાહિત્યકૃતિના કથાનક તરીકે મહાભારતના કોઈ પણ પ્રસંગની પસંદગી કરી છે. મહાભારતના રચયિતાએ પોતે જ કહ્યું છે કે, ‘આ મહાભારત મોટા કવિઓની જીવાદોરી બનશે.’

www.devendrapatel.in

વાજપેયી અને મિસિસ કૌલ નામ પાડયા વગરના સંબંધો

On May 22, 2014

In કભી કભી