Devendra Patel

On October 14, 2013

કભી કભી – દેવેન્દ્ર પટેલ

નીલમ માત્ર ૧૮ વર્ષની કિશોરી હોવા છતાં એની ઉંમર કરતાં વધુ પુખ્ત લાગતી હતી

વિમલકુમાર શર્મા એક નાનકડા ગામની બેંકના મેનેજર છે. એક દિવસ બપોરના સમયે તેઓ કામકાજમાં વ્યસ્ત હતા ત્યાં જ એક અમિત નામનો છોકરો આવ્યો અને કહ્યું: ”અંકલ, તમારી દીકરી નીલમ સિરિયસ છે. જલ્દી હોસ્પિટલ પહોંચો.”

વિમલકુમાર શર્મા બધું જ કામકાજ પડતું મૂકીને હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. ડોક્ટરોએ કહ્યું: ”નીલમે આત્મહત્યા કરવા કોશિશ કરી છે.”વિમલકુમાર શર્મા ગભરાઈ ગયા. નીલમ બેભાન હતી. એના મોં માંથી ફીણ બહાર આવી ગયું હતું. બે ત્રણ હેડકીઓ આવી અને બંધ થઈ ગઈ. ડોક્ટરોએ કહ્યું: ”શર્મા સાહેબ નીલમ હવે નથી.”

નીલમની લાશ પર સફેદ કપડું ઓઢાડી દેવામાં આવ્યું. પોલીસ પણ આવી ગઈ. જરૃરી કાગળીયાં કરી નીલમના મૃતદેહને પોસ્ટમોર્ટમ માટે મોકલી આપ્યો. શર્મા ભાંગી પડયા. તેમના પત્ની માયા દેવી માનસિક રીતે બીમાર રહેતા હતા. નીલમને એક મોટો ભાઈ હતો. રાજેશ, તે પણ આવી ગયો. ૧૮ વર્ષની વયની નીલમ બેહદ સુંદર છોકરી હતી. ભણવામાં પણ તે હોંશિયાર હતી. તે સ્કૂલમાં સારી એથ્લેટ પણ હતી. પિતાને પોતાની પુત્રી પર ગર્વ હતો. નીલમ બધી જ રીતે ડાહી હતી તો એવુ તે શું બન્યું કે તેણે આત્મહત્યા કરી લીધી ! નીલમનું મૃત્યુ આખા ગામમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગયો. પોલીસે તપાસ શરૃ કરી. નીલમના પિતાને કોઈની યે પર શંકા નહોતી. પોલીસે પૂછયું: ”નીલમને હોસ્પિટલમાં કોણ લઈ આવ્યું હતું ?”

શર્માએ કહ્યું: ”અમિત”

”અમિત કોણ છે ?”

”મારા પુત્ર રાજેશનો મિત્ર.”

પોલીસે ગામમાં જ રહેતા અમિતને બોલાવી પૂછપરછ શરૃ કરી. અમિતે કહ્યું: ”એ દિવસે સવારે ૧૧-૩૦ વાગે હું મારી મોટરબાઈક પર કામનાથ મંદિર જઈ રહ્યો હતો. હું નીલમના ઘર પાસેથી પસાર થતો હતો ત્યારે મેં જોયું તો નીલમ ઘરની બહાર ઊલટીઓ કરી રહી હતી. નીલમે મને કહ્યું કે એણે ઝેર ખાઈ લીધું છે. મેં તરત જ ઓટો બોલાવી નીલમને હોસ્પિટલમાં ભરતી કરાવી દીધી.”

પોલીસે અમિતને આટલી પૂછપરછ બાદ જવા દીધો. પોલીસ માટે પણ મૂંઝવણ એ હતી કે નિલમે ઝેર કેમ ખાધું ? શું એના ઘરમાં કોઈ લડયું હતું ? સ્કૂલમાં ટીચરે કોઈ ઠપકો આપ્યો હતો ? પણ એવું કાંઈ ના નીકળ્યું. પોલીસે હવે ઘરના જ સભ્યોની પૂછપરછ શરૃ કરી. નીલમની મા માનસિક રીતે બીમાર રહેતી હતી અને સૂઈ જ રહેતી હતી. નીલમે કોઈ સ્યૂસાઈડ નોટ પણ લખી નહોતી. પોલીસે નીલમની બેગ તપાસી. એક નોટના એક પાના પર અનેક જગાએ લખ્યું હતું: ”અમિત આઈ લવ યુ. તું મને છોડી દઈશ તો હું આત્મહત્યા કરી લઈશ.”

પોલીસને લાગ્યું કે, નીલમની આત્મહત્યાનું કારણ અમિત જ લાગે છે. પોલીસે એક રાતે અચાનક જ અમિતના ઘેર દરોડો પાડયો. પોલીસ રાત્રે જ અમિતને પોલીસ સ્ટેશને લઈ ગઈ અને નીલમે ”આઈ લવ યુ લખેલી નોટ બતાવી.” અમિત પણ હજી ૨૦ વર્ષની વયનો જ હતો. પોલીસે કડકાઈથી કામ લીધું અને અમિતે બોલવા માંડયુ.

અમિતે કહ્યું: ”સર, મને મારશો નહીં, હું અને નીલમનો ભાઈ રાજેશ બેઉ મિત્રો છીએ. કોલેજમાં સાથે જ ભણીએ છીએ. દોસ્ત હોવાના નાતે હું એકવાર રાજેશના ઘેર ગયો. મારી નજર નીલમ પર પડી. નીલમની જુવાની ઊભરી રહી હતી. નીલમ મને ગમી ગઈ હતી. મને લાગ્યું કે નીલમ પણ મારી તરફ આર્કિષત થઈ ચુકી હતી. પહેલી મુલાકાતમાં તો અમે આંખોથી જ વાતો કરી. પરંતુ એ પછી હું અવારનવાર રાજેશને મળવાના બહાને નીલમના ઘેર જવા લાગ્યો.

એક દિવસ નીલમ એકલી જ ઘરમાં હતી. મેં એને કહ્યું : ”નીલમ આઈ લવ યું. હું તને જ મળવા આવ્યો છું.”

અને નીલમ કોઈ પણ જવાબ આપ્યા વિના મીઠું સ્મિત આપીને જતી રહી. પરંતુ એના રૃમમાં જઈ મેં નીલમને પકડી લીધી. મેં નીલમને પૂછયું: ”બોલને નીલમ…. પ્લીઝ!”

”શું ?”

” તું મને ગમે છે. શું તને હું ગમું છું ?”

એણે માત્ર માથું હલાવી હા પાડી અને ફરી તે ડ્રોઈંગરૃમમાં દોડી ગઈ. એ પછી હું નીલમ એકલી જ ઘરે હોય ત્યારે મળવા જતો. ત્યારપછી અમે બહાર પણ મળવા લાગ્યા.નજીકના ટાઉનમાં જઈ સાથે પિકચર પણ જોતા. કોઈ વાર ગાર્ડનમાં મળતાં. નીલમના પપ્પા બેંકમાં ગયા હોય અને તેનો ભાઈ નોકરીએ જતો હોઈ અમને મળવાનું અનુકૂળ રહેતું. નીલમની મમ્મી એના બેડરૃમમાંથી બહાર આવી શક્તી જ નહોતી. હું નીલમના સૌંદર્ય પાછળ પાગલ હતો. દિવસો જતાં મારી અને નીલમ વચ્ચેની તમામ મર્યાદાઓ તૂટી ગઈ. આ સિલસિલો જારી રહ્યો. નીલમ હવે મારા વગર રહી શક્તી નહોતી. એનો આગ્રહ હતો કે હું તેને રોજ મળું. તેણે કોલેજ ભણવાનું શરૃ કર્યું હતું. પરંતુ ગમે તે કારણસર તેને હવે ભણવા કરતાં મારી સાથે જલ્દી લગ્ન કરી લેવામાં વધુ રસ હતો. પહેલાં તો મેં કહ્યું કે ”નીલમ, હજી તારીને મારી ઉંમર ઓછી છે.”

તો નીલમ કહેતીઃ ”મને તેની પરવા નથી. મને હવે ભણવા કરતાં તારામાં વધુ રસ છે. હું તને દિવસમાં એક વાર જોતી નથી તો રહી શક્તી નથી. મને બધી જ રીતે તું રોજ જોઈએ.”

મને લાગ્યું કે નીલમના શારીરિક આવેગો અતિ તીવ્ર હતા. શાયદ તે ઉંમર કરતાં વધુ વહેલી પુખ્ત થઈ ગઈ હતી. એની રોજેરોજની માગણીને હું સંતોષી શક્તો નહોતો કારણ કે રોજ મારી પાસે એવો સમય નહોતો. માત્ર શારીરિક રીતે જ નહીં પરંતુ માનસિક રીતે લાગણીઓથી પણ મારી સાથે વણાઈ ચુકી હતી. નીલમે કહ્યું: ”હું લગ્ન કરીશ તો તારી સાથે જ નહીંતર આત્મહત્યા કરી લઈશ.”

હું ગભરાઈ ગયો. મારી અને નીલમની જ્ઞાતિ અલગ હતી. મારા માતા-પિતા આ લગ્નને કદી માન્ય રાખવાના નહોતા. હું નીલમનો બોય ફ્રેન્ડ જ બની રહેવા માગતો હતો પણ તે એથી આગળ વધી ચુકી હતી. મેં એક દિવસ કહ્યું: ”નીલમ તારી અને મારી બિરાદરી અલગ છે, બંને જ્ઞાતિઓ આ આપણા લગ્નને માન્ય રાખશે નહીં.”

ત્યારે એ બોલી હતીઃ ”જો અમિત, હું તને બે મર્યાદ મહોબ્બત કરું છું. તું જ્ઞાતિ કે કોમનું બહાનું કાઢીને છટકવાનો પ્રયાસ કરીશ તો હું આત્મહત્યા કરી લઈશ. મારી પાસે જે હતું એ બધું જ તને સોંપી દીધું છે. તેથી મારી સાથે દગો કરતો નહીં.”

હું સમજી ગયો કે જે છોકરીને હું સમય પસાર કરવાનું કે આનંદનું સાધન સમજતો હતો તે હવે મારા પ્રત્યેના પ્રેમમાં વધુ પ્રગાઢ હતી અને એ રીતે સમય પસાર થતો રહ્યો. નીલમની માગણી મુજબ લગભગ રોજ મારે એના ઘેર જવું પડતું. એની માનસિક લાગણીઓને તથા શારીરિક જરૃરિયાતોને સંતોષવી પડતી. પરંતુ હવે હું એનાથી ઉબાઈ ગયો હતો. વળી નીલમ તેની ઉંમર કરતાં યે વધુ વયસ્ક લાગતી હતી.

એક દિવસ નીલમે મને કહ્યું: ”અમિત, મારા ઘરમાં મારા ભાઈને મારી પર શક થવા લાગ્યો છે. મારા પર્સમાં ગર્ભ નિરોધક ટેબ્લેટ તે જોઈ ગયો છે. એણે મારા પપ્પાને ફરિયાદ કરી. મારા પપ્પાએ પણ મને ખૂબ મારી હતી. હવે એ લોકો શોધે છે કે મારે કોની સાથે સંબંધ છે? તેથી હવે આપણે જ આપણા ઘરમાં જ વાત કરી દઈએ કે આપણે પરણી જવા માંગીએ છીએ.”

મેં કહ્યું: ”આટલું જલ્દી ?”

નીલમે કહ્યું: ”હા… બે દિવસ પછી મને છોકરો જોવા આવવાનો છે. હું બીજાની સાથે રહી નહીં શકું. હું ભાગીને તારી સાથે લગ્ન કરી લેવા માંગુ છું. આજે રાત્રે જ નિર્ણય લેવાનો છે. કાલે ભાગીને લગ્ન કરી લઈએ અથવા બેઉ જણ સાથે આત્મહત્યા કરી લઈએ. તેં અને મેં સાથે જ જીવવાની ને સાથે જ મરવાની કસમ ખાધી છે યાદ છે ને!”

”પણ…?”

”પણ ને બણ નહીં ચાલે તારે મારી સાથે આજે જ લગ્ન કરવાં પડશે અથવા મારી સાથે આજે જ આત્મહત્યા કરી લેવી પડશે.”

નીલમની આંખો જોઈ હું ગભરાઈ ગયો. થોડીક ક્ષણો સુધી કાંઈક વિચાર્યા બાદ મેં પણ મનમાં એક નિર્ણય લઈ લીધો. મેં કહ્યું :”ઠીક છે નીલમ. આપણાં લગ્ન શક્ય નથી. તો સાથે જ જીવનનો અંત લાવી દઈએ. હું કાલે ઝેર લઈને આવીશ. કાલે સાથે જ પી લઈશું અને સાથે જ ઉપર જઈશું.”

નીલમ સાથે મરવાની વાત સાંભળીને રાજી થઈ. મેં તેને એક ચુંબન કર્યું. એણે પણ મને વહાલ કર્યું. નીલમે કહ્યું: ”કાલે ૧૧ વાગે હું તારી રાહ જોઈશ.”

બીજા દિવસે સવારે હું જંતુનાશક દવાની દુકાનેથી ઝેરી દવા લઈ આવ્યો.એ દિવસે ઘરમાં નીલમ મારી રાહ જોતી હતી. તેની બીમાર મા એના રૃમમાં સૂઈ ગઈ હતી. મેં બે ગ્લાસ મંગાવ્યા. બંને ગ્લાસમાં ઝેરી દવા રેડી, મેં નીલમ સામે જોયું. એ મને ભેટી પડી. એ બોલીઃ ”વહાલા, આવતા ભવમાં પણ આપણે સાથે જ રહીશું.” એમ કહેતાં તે મારા પગે પડી. તે પછી મેં ગ્લાસ લીધો. એણે પણ ગ્લાસ હાથમાં લીધો. એણે કહ્યું: ”ચાલ શરૃ કર.”

મેં કહ્યું: ”પહેલાં તું,નીલમ.”

નીલમ બોલીઃ ”મને વાંધો નથી. તું કહે તે બધું જ કરવા તૈયાર છું.” એમ કહેતા એણે ઝેર ગટગટાવી દીધું. પણ મેં ગ્લાસ ફેંકી દીધો. હું મરવા માંગતો જ નહોતો. નીલમથી છુટકારો મેળવવા મેં આ પ્લાન કર્યો હતો કે નીલમ પહેલાં ઝેર પી લે અને મારે ગ્લાસ ઢોળી દેવો. અને થોડી જ ક્ષણોમાં ચીસો પાડીને નીલમ બેભાન થઈ ગઈ. અને હું જ તેને હોસ્પિટલ સુધી લઈ આવ્યો.”

અમિતે એની વાત પૂરી કરી. પોલીસ સ્તબ્ધ થઈને વાત સાંભળી રહી. પરંતુ પોલીસ અધિકારીએ પૂછયું: ”મરતી વખતે નીલમના ભાવ કેવા હતા ?”

અમિત બોલ્યોઃ ”એની આંખોમાં આંસુ હતાં. મેં કરેલા દગા બદલ એની આંખોમાં અફસોસ હતો. પરંતુ તે લાચાર થઈને મને જોઈ રહી હતી અને હું એને તરફડતી જોઈ રહ્યો હતો. હું મારી જાતને કદી માફ કરી શકીશ નહીં.

અને અમિત પણ ભાંગી પડયો. નીલમને આત્મહત્યામાં મદદ કરવા બદલ તેની ધરપકડ કરવામાં આવી.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

www.devendrapatel.in

ગેઇમ ચેન્જર, રિબેલ્યન એન્ડ ‘ધ બોસ’

On October 14, 2013

In રેડ રોઝ

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ

યુપીએ -૨ સરકારે કેટલાક ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓને બચાવવા માટે તૈયાર કરેલો વટહુકમ પાછો ખેંચાવવા માટે કોંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી ‘ગેઇમ ચેઇન્જર’ સાબિત થયા. યુપીએ -૨ સરકારના પોતાના જ સાથી લાલુ પ્રસાદના ટેકાની કે પોતાની સરકારના અસ્તિત્વની પરવા કર્યા વિના રાહુલ ગાંધીએ દિલ્હી પ્રેસ ક્લબમાં જઈ જે ટૂંકું પણ ક્રાંતિકારી વક્તવ્ય આપ્યું તેથી આખી બાજી બદલાઈ ગઈ. પરિણામે લાલુ આજે જેલમાં છે અને તેમનું સંસદસભ્ય પદ હવે સમાપ્તિના આરે છે.

નિખાલસ રાજકારણી એ પછી ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ બાદ રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહેલી જ વાર ગુજરાતમાં આવ્યા. ગુજરાતના વરિષ્ઠ પત્રકારો, તંત્રીઓ અને અખબારોના માલિકો સાથે નિર્ધારિત થયેલી કુલ ૪૦ મિનિટને બદલે પોણા બે કલાક સુધી ખુલ્લા દિલે વાતો કરી. વિદાય લેતી વખતે તમામ પત્રકારો સાથે હાથ મિલાવ્યા. રાહુલ ગાંધીએ આજ સુધી દિલ્હીમાં પણ જે કર્યું નથી તે તેમણે ગુજરાતમાં કર્યું. શરૂઆતમાં બહુ થોડું જ વક્તવ્ય રજૂ કરી સામેથી જ બોલ્યા, “તમે જ પ્રશ્નો પૂછો.” ઘણાંને એમ હતું કે, રાહુલ ગાંધી એક રિલક્ટંટ પોલિટિશિયન છે. એટલે કે ઇચ્છા વગર રાજનીતિમાં આવેલા રાજકારણી છે, પણ તેઓ જે કંઈ બોલ્યા તે પરથી જે પ્રતિક્રિયા આવી તે પરથી એમ લાગ્યું કે (૧) રાહુલ ગાંધી ટિપિકલ અને રિલક્ટંટ રાજકારણી પણ નથી.

(૨) સત્તાપ્રાપ્તિની તેમને કોઈ જ ઉતાવળ નથી. (૩) વડાપ્રધાન પદ હાંસલ કરવું એ જ એમનું લક્ષ્ય નથી. (૪) વ્યંગ કે નિમ્ન કક્ષાની ભાષાનો પ્રયોગ કરતા નથી. (૫) કોઈનીયે પર વ્યક્તિગત આક્ષેપો કરતા નથી. (૬) ખાદીનાં વસ્ત્રોની સાદગી દેખાવ માટે નહીં પણ સાચુકલી છે. (૭) કોઈ પણ પ્રશ્નના જવાબમાં હૃદયની લાગણી છુપાવતા નથી. તેઓ જેવા છે તેવા જ પ્રગટ થાય છે. (૮) લાંબું ભાષણ કરવામાં માનતા નથી. (૯) પોતાના પ્રવચન કરતાં બીજાઓને સાંભળવામાં તેમને વધુ રસ છે. (૧૦) પબ્લિસિટીની ઘેલછા નથી. તેમની સાથેના સંવાદ બાદ અમદાવાદના એક અંગ્રેજી અખબારે રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ માટે હેડિંગ કર્યું , THE WISE PRESIDENT રાહુલ ગાંધીને નજીકથી મળ્યા બાદ મીડિયાનો અભિપ્રાય જ બદલાઈ ગયો. ન કોઈ ગુમાન, ન કોઈ ઘમંડ.

મુઠ્ઠીભર લોકો પાસે સત્તા

રાહુલ ગાંધી કહે છે કે, Sorry. I am not the reluctant politician you would want to portray me as. હું બળવાખોર છું અને ફાઇટ આપીશ. પછી ભલે મારે મારી જ પાર્ટી સામે બળવો કરવો પડે. મને મારો અભિપ્રાય ઉચ્ચારવાનો અધિકાર છે જે અધિકાર દેશમાં બીજાઓને પણ છે. આપણને બધાને પરિવર્તન જોઈએ છે અને તેની શરૂઆત હું મારી જાતથી અને મારી પાર્ટીથી જ કરીશ.

ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓને બચાવી શકાય તેવા યુપીએ -૨ સરકારે જ તૈયાર કરેલા વટહુકમને ફાડીને ફેંકી દેવાની તેમની વાત એ તેમની જ સરકાર સામેનો પહેલો બળવો હતો. દિલ્હી પ્રેસ ક્લબના એ હાઈ વોલ્ટેજ એપિસોડ બાદ રાહુલ ગાંધીએ પહેલી જ વાર ગુજરાતનાં મીડિયાને સંબોધતાં જે પહેલું વાક્ય ઉચ્ચાર્યું તે એથી વધુ ગંભીર હતું. તેઓ બોલ્યા, “વર્ષોથી આ દેશની સરકાર અને વિધાનસભા મુઠ્ઠીભર માણસો ચલાવે છે. રાજકીય પક્ષોનું સંચાલન પણ મુઠ્ઠીભર માણસોના હાથમાં છે. તેમાં કોંગ્રેસ અને ભાજપ બેઉ આવી ગયાં. બહુજન સમાજપાર્ટી (માયાવતીની પાર્ટી) તો એક જ વ્યક્તિ ચલાવે છે. સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ થયેલું છે. હું આ પદ્ધતિ તોડવા માગું છું. પક્ષ કે સરકારની સત્તા છેલ્લામાં છેલ્લા માણસ-સરપંચ સુધી પહોંચાડવા માગું છું.” રાહુલ ગાંધીનું આ વિધાન આશ્ચર્યજનક એટલા માટે હતું કે આ દેશમાં ૫૦ કરતાં વધુ વર્ષ તો એકંદરે કોંગ્રેસે જ રાજ કર્યું છે અને તેમ છતાં તેમણે હિંમતપૂર્વક કહ્યું કે, “આ દેશ થોડા માણસો જ ચલાવે છે.”

હું યુવાન છું માટે

ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓનું રાજકારણ બચાવે તેવા પોલા વટહુકમને ફાડી નાંખવાની અને એ વટહુકમને બકવાસ કહેવાની વાતનો તેમને કોઈ અફસોસ નથી. તેઓ બોલ્યા, “મારી માતાએ મને કહ્યું હતું કે મારા શબ્દો કઠોર હતા, એ વાત સાચી પણ મારી લાગણીઓ સાચી હતી. હું યુવાન છું. મને જ્યારે પણ જે લાગણીઓ જન્મે છે તેને અભિવ્યક્ત કરી દેવામાં માનું છું. મોટા ભાગના કોંગ્રેસીઓ પણ આ વાત સાથે સંમત થશે.” ઘણાંને લાગતું હતું કે રાહુલ ગાંધી સ્વયં દ્વિધાથી ભરેલું વ્યક્તિત્વ છે, પરંતુ પોણા બે કલાકના એ બ્રેન ર્સ્ટોર્ષિંમગ સેશન બાદ એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે તેઓ તેમની વિચારધારામાં સ્પષ્ટ છે. યુવાનો માટે તેમણે કહ્યું, “બીજા અનેક યુવાનોની જેમ હું પણ આ દેશને ભ્રષ્ટાચારથી મુક્ત બનાવવા માગું છું. ૧૨૦ કરોડ ભારતીયોનું ભવિષ્ય ૫૦૦ મુઠ્ઠીભર માણસોના હાથમાં સોંપી શકાય નહીં. આ કામ હું મારી પાર્ટીમાં સુધારા લાવીને શરૂ કરીશ.”

નો પોલરાઇઝેશન તમારા જાહેરજીવનની પ્રથમ અગ્રતા કઈ છે? એ પ્રશ્ન અંગે પણ તેમનો મત સ્પષ્ટ હતો, “મને સૌથી મોટી ચિંતા આ દેશને બહુમતી અને લઘુમતીમાં વહેંચી દેવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે તે છે. જ્યારે જ્યારે આ દેશને હિન્દુ અને મુસલમાનોની વચ્ચે વહેંચી દેવાનો પ્રયાસ થયો છે ત્યારે ત્યારે પાકિસ્તાન મજબૂત થયું છે. ભારતનો હિન્દુ અને મુસલમાનોને અલગ કરવાનો પ્રયાસ આ દેશની એકતા અને એખલાસના મૂળ હાર્દને ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. પાકિસ્તાન સરહદ પારથી શસ્ત્રો, આતંકવાદીઓ અને ડ્રગ્સ ભારતમાં મોકલી શકે છે. હું તેમ કરી શકું તેમ નથી. આપણે જો એક રહીશું તો પાકિસ્તાનને હરાવી શકીશું. ભારતે તેની સૌથી વધુ શક્તિશાળી તાકાતનું પ્રદર્શન સ્વતંત્રતાના સંગ્રામ વખતે કર્યું. તેની સફળતાનું રહસ્ય એક જ હતું અને તે આપણી વિવિધતામાં એકતા.”

ભ્રષ્ટાચાર અંગે

દેશમાંથી ભ્રષ્ટાચાર દૂર કરવાની બાબતમાં અણ્ણા હજારેની ફોર્મ્યુલા સાથે તેઓ સ્પષ્ટ રીતે અસહમત છે. તેઓ કહે છે, “અણ્ણાની સૂઝ સરકાર પર સુપર મોનિટર (લોકપાલ) મૂકવાની વાત કરે છે, પણ તેથી કોઈ સ્વચ્છતા નહીં આવે. એમ કરવાથી તો સુપર મોનિટર પોતે જ વધુ ભ્રષ્ટ થઈ જશે. એક જમાનામાં ટેલિફોનનું જોડાણ લેવા માટે પણ લાંચ આપવી પડતી હતી અથવા એમપીના કોટામાંથી ફોન લેવા સાંસદ પાસે જવું પડતું હતું, પરંતુ અમે જ્યારે અનેક પબ્લિક ટેલિકોમ બુથ ખોલી આખી સિસ્ટમને જ ઉઘાડી કરી દીધી છે અને મોબાઇલ લાવી દીધા. હવે કોઈએ ફોન માટે લાંચ આપવી પડતી નથી. પોલિટિકલ સિસ્ટમ વર્ષો પહેલાંની ટેલિકોમ સિસ્ટમ જેવી છે. હવે તમારે મુઠ્ઠીભર માણસોનો કંટ્રોલ જવા દઈ વધુ ને વધુ માણસોને પોલિટિકલ સિસ્ટમમાં જોડવા જોઈએ. હું નથી કહેતો કે એમ કરવાથી બધું સ્વચ્છ થઈ જશે, પરંતુ પરિસ્થિતિમાં સુધારો તો જરૂર થશે.”

ગાંધીજીમાં વિશ્વાસ

મોટા ગજાના નેતાઓ હાથમાં મોબાઇલ રાખવામાં નાનમ અનુભવે છે. તેમના મોબાઇલ તેમના અંગત સચિવો પાસે હોય છે,પરંતુ રાહુલ ગાંધી મીડિયાના તંત્રીઓ, માલિકો અને પત્રકારો સામે પોતાનો મોબાઇલ લઈને જ આવ્યા. તેમના જીવનની અગ્રતા અંગે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે પોતાનો મોબાઇલ ખોલી ગાંધીજીના સાબરમતી આશ્રમમાં તેમણે જ લીધેલી એક તસવીર દર્શાવતાં કહ્યું, “જુઓ, આ સર્કલના કેન્દ્રમાં સત્ય અને અહિંસા છે. તેની આસપાસ જ્ઞાન, અન્ન, શક્તિ અને પ્રેમ છે. આમ તો આ એક પુરાણું મોડલ છે, પરંતુ મને તે રસપ્રદ લાગ્યું.”

બળવાખોર પરિવાર

ગુજરાતનાં સમગ્ર મીડિયાને લાગ્યું કે, રાહુલ ગાંધીને સત્તાપ્રાપ્તિની દોડ કરતાં દેશની સરકારની અને પોતાની જ પાર્ટીની સિસ્ટમમાં આમૂલ પરિવર્તનની ચિંતા છે. તેઓ મેનિપ્યુલેટર નહીં, પરંતુ વિચારશીલ રાજકારણી છે. વાતચીત, વાણી અને વ્યવહારમાં નહેરુ ગાંધીમાં પરિવર્તનની ગરિમા છલકે છે. હા, બળવાખોર પ્રકૃતિ જરૂર છે જે તેમને વારસામાંથી મળેલી છે. તેમના ગ્રેટ ગ્રાન્ડ ફાધર જવાહરલાલ નહેરુ વર્ષો પહેલાં અમદાવાદમાં એક ઇમારતના શિલારોપણ માટે આવેલા હતા. ખાતમુહૂર્ત પહેલાં એક બ્રાહ્મણે લાંબા લાંબા શ્લોક બોલવાનું શરૂ કરતાં જવાહરલાલ નહેરુએ તેમને રોકતાં કહ્યું હતું, “વડાપ્રધાનનો સમય આ રીતે વેડફવા માટે નથી. શ્લોકો બંધ કરી દો.” જવાહરલાલ નહેરુને એક વખત તેમના જ મતવિસ્તારનું એક પ્રતિનિધિમંડળ મળવા આવ્યું ત્યારે તે પ્રતિનિધિમંડળને મળવાનો ઇન્કાર કરી દેતાં તેમણે કહ્યું હતું, “હું આ દેશનો વડાપ્રધાન છું. બીજા ૫૦૦ સાંસદો પૈકીનો એક નથી કે જેણે પોતાના જ મત વિસ્તારની ચિંતા કરવાની હોય.”

રાહુલ ગાંધીના પિતા રાજીવ ગાંધી જ્યારે વડાપ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે પત્રકાર પરિષદ વખતે જ વિદેશ સચિવને પાણીચું આપી દીધું હતું. તેમનાં દાદી ઇન્દિરા ગાંધીએ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી વખતે કોંગ્રેસના અધિકૃત ઉમેદવાર નીલમ સંજીવ રેડ્ડી સામે બળવો કરી વી.વી. ગીરીને મેદાનમાં ઉતાર્યા હતા અને વી.વી.ગીરીને જિતાડી દીધા હતા. તેમનાં માતા સોનિયા ગાંધીએ કોંગ્રેસના પ્રમુખ સીતારામ કેસરીને હટાવી કોંગ્રેસની કમાન સંભાળી લીધી હતી. હવે રાહુલ ગાંધી પણ એ જ માર્ગે છે. ડો. મનમોહનસિંહની કેબિનેટે પસાર કરેલા વટહુકમને પાછો ખેંચવાની ફરજ પાડી રાહુલ ગાંધીએ એ વાત પણ સાબિત કરી દીધી છે કે, ‘I am the boss, of course rebellion Boss. રાહુલ ગાંધી પાસે હજુ આવા અનેક બળવાઓની અપેક્ષા છે. જૂથબંધી એ કોંગ્રેસનું કેન્સર છે. મોંઘવારી આ દેશની સમસ્યા છે. ગરીબી આ દેશમાં અભિશાપ છે. ભ્રષ્ટાચાર આ દેશના લોહીમાં વણાઈ ગયો છે. કોમવાદ એ રાજકારણીઓની ભેટ છે. ત્રાસવાદીઓથી જનતા આતંકિત છે. કેટલાક અપરાધીઓથી લોકસભા અને વિધાનસભાઓ ભરેલી છે. રાજકારણ એક ધંધો છે. રાજનીતિ કાવાદાવાઓથી ભરેલી છે. આ બધી વિટંબણાઓનો અંત ક્યારે, એંગ્રી યંગમેન?

ટ્રેન ટુ દિલ્હી વાયા લખનૌ

On October 8, 2013

In રેડ રોઝ

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ

૨૦૧૪માં આવનારી લોકસભાની ચૂંટણીના આડે કેટલાક મહિનાઓ હોવા છતાં દેશ અને ખાસ કરીને દેશની રાજકીય પાર્ટીઓ ઇલેક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીની ભીતર વિરોધ છતાં નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપ-એનડીએના ભાવિ વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર તરીકે ઘોષિત કરી દેવાતાં ભાજપમાં યુગાંતર થઈ ગયું. ભાજપમાં અટલ-અડવાણી યુગનો હવે અસ્ત થઈ ગયો છે. ગુજરાતમાં જીતની હેટ્રીક બાદ નરેન્દ્ર મોદી હવે ભાજપના કદાવર અને રાષ્ટ્રીય નેતા બની ચૂક્યા છે.

મોદીની શક્તિ

નરેન્દ્ર મોદી કટ્ટર હિન્દુત્વના ચહેરા સાથે રાષ્ટ્રવાદ અને વિકાસનું બ્લેન્ડ કરી એક નવી જ શખ્સીયત તરીકે લોકો સમક્ષ જઈ રહ્યા છે. સંઘનું તેમને સમર્થન છે. દેશનાં કોર્પોરેટ ગૃહોનું તેમને સમર્થન છે. યુવાનોનું તેમને સમર્થન છે. મહિલાઓમાં તેમનું આકર્ષણ છે. વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત અને ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટર્સ સમિટ તેમની મૂડી છે. વક્તૃત્વ કળા તેમનું કૌશલ્ય છે. વ્યક્તિત્વ તેમનો કરિશ્મા છે. મેનીપ્યુલેશન તેમની આવડત છે.

મોદી સામે પડકારો

આ બધું હોવા છતાં મોદી સામે અનેક પડકારો છે. ભાજપને સત્તા પર લાવવામાં તેમણે અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે તેમ છે. રાજનૈતિક માન્યતા છે કે દિલ્હી જવાનો રસ્તો વાયા ઉત્તર પ્રદેશ થઈને જાય છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપની હાલત સારી નથી. આંકડા પર નજર નાખીએ તો ૧૯૯૧માં રામમંદિર આંદોલન ઊંચાઈ પર રહેવાથી એ વર્ષે વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ૨૨૧ બેઠકો મળી હતી. એટલે કે ભાજપને ૩૧.૪૫ ટકા મત મળ્યા હતા. એ જ વર્ષે લોકસભાની થયેલી ચૂંટણીમાં આ મતની ટકાવારી વધીને ૩૨.૨૮ ટકા થઈ ગઈ હતી અને કુલ ૮૫માંથી બાવન બેઠકો ભાજપને મળી હતી. ૧૯૯૬ની લોકસભાની ચૂંટણીમાં મતની ટકાવારી અને બેઠકો બેઉ વધ્યા હતા. લોકસભામાં બાવન બેઠકો મળી અને મતની ટકાવારી ૩૩.૪૪ થઈ ગઈ હતી. ૧૯૯૮માં ભાજપને આ રાજ્યમાંથી લોકસભાની ૮૫માંથી ૫૭ બેઠકો મળી હતી. મતની ટકાવારી ૩૬.૪૯ ટકા થઈ ગઈ હતી. એ જ સમયે અટલ બિહારી વાજપેયીની ૧૩ મહિનાની સરકાર બની ગઈ હતી, પરંતુ ૧૯૯૯માં લોકસભાની બેઠકો ઘટીને ૨૯ થઈ ગઈ. મતની ટકાવારી ઘટીને ૨૭.૬૯ ટકા થઈ ગઈ. લોકસભાની ૨૦૦૪ની અને ૨૦૦૯ની ચૂંટણીઓમાં પાર્ટીને ૮૦માંથી ૧૦-૧૦ બેઠકો જ મળી. મતની ટકાવારી ક્રમશઃ ૨૨.૧૭ અને ૧૭.૫૪ ટકા જ થઈ ગઈ. ૨૦૦૦ની સાલમાં ઉત્તરાખંડ બનતા ઉત્તર પ્રદેશની કુલ ૮૫ બેઠકોમાંથી ૮૦ થઈ ગઈ છે.

૨૦૧૨માં શું થયું?

ઉત્તર પ્રદેશમાં ૨૦૧૨ની ચૂંટણીમાં ભાજપની હાલત સહુથી વધુ કમજોર થઈ ગઈ છે. ૨૦૧૨માં ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં માત્ર ૪૭ સભ્યો જ ચૂંટાયા ૧૯૯૧માં ભાજપના ૨૨૧ ધારાસભ્યો ચૂંટાયા હતા તેથી ૨૦૧૨માં સાવ ઊલટું થઈ ગયું. ૨૦૧૨માં ભાજપને ઉત્તર પ્રદેશમાં માત્ર ૧૫ ટકા મત જ મળ્યા. ૧૯૯૯ બાદ કલ્યાણસિંહનો વિરોધ પણ પક્ષે સહન કરવો પડયો. જેના કારણે ભાજપને નુકસાન થયું. આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં મોદી સમક્ષ હવે મોટો પડકાર એ છે કે પક્ષને તેમણે ૧૯૯૮ની સ્થિતિમાં કેવી રીતે લાવવો. ૧૯૯૮માં ભાજપને યુપીમાં ૩૬.૪૯ ટકા મત મળ્યા હતા. જે ૨૦૧૨માં માત્ર ૧૫ ટકા જ થઈ ગયા છે. ટૂંકમાં મોદીએ મતની ટકાવારીને બે ગણી અને બેઠકોની સંખ્યા પાંચ ગણી કરવી પડશે. આ એક પહાડ જેવો પડકાર છે.

દક્ષિણનાં રાજ્યો

દેશના દક્ષિણનાં રાજ્યોમાં ભાજપની પરિસ્થિતિ સારી નથી. આંધ્રપ્રદેશ, કેરળ, ઓરિસ્સા, તામિલનાડુ અને પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં લોકસભાની બધી મળીને કુલ ૧૮૫ બેઠકો છે. આ રાજ્યોમાં ભાજપની હાજરી નામમાત્રની છે. આ સંજોગોમાં ભાજપે બાકીની ૩૬૦ બેઠકોમાંથી જ ઉભરીને આવવું પડશે. જે રાજ્યોમાં પાર્ટીની પરિસ્થિતિ મજબૂત માનવામાં આવે છે, તેમાંથી લગભગ ૪૦ ટકા બેઠકો તો માત્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં જ છે. તેથી મોદીએ દિલ્હીની સત્તા કબજે કરવી હશે તો ઉત્તર પ્રદેશમાં જ જબરદસ્ત વિજય હાંસલ કરવો પડશે. અલબત્ત, ઉત્તર પ્રદેશમાં મોદી માટે પડકારો અને સંભાવનાઓ બંને છે. નિષ્ણાતો માને છે કે પ્રયત્ન કરવામાં આવે તો ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપ સારો દેખાવ કરી શકે તેમ છે. ૧૯૮૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપને ૫૮ બેઠકો મળી હતી, પરંતુ તેનાં બે જ વર્ષ પછી એટલે કે ૧૯૯૧માં એ બેઠકો વધીને ૨૨૧ થઈ ગઈ હતી. ૨૦૦૭માં વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મુલાયમ-અખિલેશની સમાજવાદી પાર્ટીને ૮૭ બેઠકો મળી હતી જ્યારે ૨૦૧૨માં તેમના જ પક્ષને ૨૨૪ બેઠકો મળી. ટૂંકમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં બે વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં ઘણો ઉછાળ આવતો હોય છે. એ ઉછાળ કેવી રીતે લાવવો તે મોદીની વ્યૂહરચના પર નિર્ભર છે. ૧૯૯૮માં ભાજપના સર્વોચ્ચ નેતા અટલ બિહારી વાજપેયી લખનૌ અને અમદાવાદ- એમ મતવિસ્તારોમાંથી ચૂંટણી લડયા હતા. ઉત્તર પ્રદેશના પણ કેટલાક નેતાઓ ઇચ્છે છે કે મોદી ગુજરાતમાંથી ચૂંટણી લડે છે પરંતુ સાથે સાથે ઉત્તર પ્રદેશમાંથી પણ ચૂંટણી લડવી જોઈએ. એમ કરવાથી ઉત્તર પ્રદેશના કાર્યકરોનું મનોબળ વધારી શકાશે.

યુપીનું જટિલ રાજકારણ

ઉત્તર પ્રદેશની રાજનીતિ જટિલ છે. હાલ સમાજવાદી પાર્ટીનું શાસન છે, પરંતુ તેની લોકપ્રિયતામાં ભારે ઘટાડો થયેલો છે. યુપીમાં અખિલેશ યાદવની સરકાર એક નિષ્ફળ સરકાર ગણાય છે. એમાંયે તાજેતરમાં થયેલાં કોમી રમખાણોને કારણે સરકારની આબરૂ ખતમ થઈ ગઈ છે. ઉત્તર પ્રદેશ પર રેતીના માફિયાઓ અને નેતાઓની સાંઠગાંઠ છે. નેતાઓ જ્ઞાતિવાદ અને પછાત વર્ગોની વોટબેન્ક પર ચૂંટણી જીતે છે. એ જ રીતે મુસ્લિમ મતો પણ નિર્ણાયક રહે છે. તાજેતરનાં કોમી રમખાણો ઉત્તર પ્રદેશમાં મતોનું ધ્રુવીકરણ કરાવી શકે છે. અલબત્ત, મુસ્લિમ મતો જો સમાજવાદી પક્ષ, બહુજન સમાજ પાર્ટી અને કોંગ્રેસમાં વહેંચાય તો ભાજપને ફાયદો થાય, પરંતુ ઉત્તરપ્રદેશના મુસલમાનોને હવે સમાજવાદી પાર્ટી કે માયાવતીની પાર્ટી પર બહુ ભરોસો નથી. આ મતો કોંગ્રેસમાં જઈ શકે છે. એક સમાચાર એવા પણ છે કે પછાત અને દલીત મતો પર પ્રભુત્વ ધરાવતાં માયાવતી અને કોંગ્રેસ વચ્ચે કોઈ રાજકીય ખીચડી પકવવામાં આવી રહી છે. તાજેતરમાં જ કોંગ્રેસના મહાસચિવ દિગ્વિજયસિંહે માયાવતીની તારીફ કરતાં કહ્યું હતું કે હાલની અખિલેશની સરકાર કરતાં માયાવતીની સરકાર બહેતર હતી. લાગે છે કે દિગ્વિજયસિંહ માયાવતીને ચૂંટણી જોડાણ માટે ફિલર્સ મોકલી રહ્યા છે.

અન્ય ચૂંટણી જોડાણો

ભાજપ – એનડીએની સરકાર આવે તો નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન તરીકે નિશ્ચિત છે. આ વાતનો તેમને ફાયદો પણ થઈ શકે છે અને નુકસાન પણ. ફાયદો એટલા માટે કે મોદીના નામનો મત લેવામાં ઉપયોગ થઈ શકે છે. નુકસાન એટલા માટે કે બીજા ઘટક પક્ષોના ઘણાં નેતાઓ ખુદ વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર છે. તેઓ પોતાની મહત્ત્વાકાંક્ષાના ભોગે મોદીને ટેકો નહીં આપે. દા.ત. મુલાયમસિંહ, માયાવતી, મમતા બેનરજી, શરદ પવાર, જયલલિતા પણ વડાપ્રધાન પદનાં ઉમેદવાર છે. કોંગ્રેસે વડાપ્રધાનપદ માટે અત્યારથી કોઈનુંયે નામ નહીં જાહેર કર્યું હોવાથી એણે બીજા પક્ષોના નેતાઓની મહત્ત્વાકાંક્ષા સંતોષવા એ વિકલ્પ ખુલ્લો રાખ્યો છે. તેથી કોંગ્રેસ – યુપીએ પાસે આંકડા નહીં હોય તો મોદીને રોકવા તેઓ અન્ય કોઈને પણ ટેકો આપી દઈ શકે છે. તેથી યુપીએ પાસે ચૂંટણી પૂર્વેનાં જોડાણો માટે વધુ વિકલ્પ ખુલ્લા છે જ્યારે ભાજપે ભાવિ વડાપ્રધાન પદ માટે મોદીને જાહેર કરી દેતાં ચૂંટણી પૂર્વેના અને ચૂંટણી પછીના વિકલ્પો બંધ થઈ ગયા છે.

શરદ પવારની રમત

ડાબેરીઓને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી તેઓ ભાજપના કટ્ટરવાદથી દૂર રહેશે. શરદ પવાર અત્યારે ભલે કોંગ્રેસને ટેકો આપી રહ્યા છે,પરંતુ તેઓ પણ કોંગ્રેસ પાસે પૂરતી બહુમતી ન આવે તો કોંગ્રેસના ટેકાથી અથવા બીજા કેટલાકના ટેકાથી ખુદ વડાપ્રધાન બની જવાની પોસ્ટ પોલ પોલિટિકલ ગેઇમ ખેલી રહ્યા છે. તેઓ અત્યારે કોંગ્રેસ સાથેનું જોડાણ તોડી નાખવા માગતા નથી, પરંતુ ૨૦૧૪ની ચૂંટણીઓ પછીના જોડાણ માટે નવા સાથીઓ શોધી રહ્યા છે. લાગે છે કે શરદ પવારના નેતૃત્વ હેઠળના નવા મોરચામાં એ પક્ષો હશે જે હાલ નથી તો એનડીએના સાથી કે નથી તો યુપીએના સાથી કે નથી ત્રીજા મોરચાના સાથી. શરદ પવારની નજર સમાજવાદી પાર્ટી, બહુજન સમાજ પાર્ટી, એઆઈડીએમકે, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, જનતાદળ (યુ) અને બીજુ જનતાદળ પર છે. જોકે, પવાર એ વાત પણ જાણે છે કે આ છ પાર્ટીઓ પૈકી ચાર પક્ષોના નેતાઓ સ્વયં વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર છે, જેમાં મુલાયમસિંહ, માયાવતી, જયલલિતા અને નીતીશકુમારનો સમાવેશ થાય છે. આમ છતાં સત્તાની આ શતરંજમાં પોતે જીત મેળવી શકશે તેવી પવારને આશા છે. આ કારણથી તેઓ કોંગ્રેસ સહિત બીજા પક્ષો સાથે સુમધુર સંબંધો રાખે છે.

ટૂંકમાં નરેન્દ્ર મોદી સામે બીજા અનેક પડકારો હશે. ગુજરાતની ચૂંટણી જીતવી એક વાત છે. અનેક ભાષાઓ અને અનેક સંસ્કૃતિઓ ધરાવતા અન્ય પ્રદેશોમાં પણ ગુજરાત જેવાં પરિણામો લાવવાં તે મોદી માટે મોટો પડકાર હશે.

www.devendrapatel.in

બાપુ! ‘હેપી બર્થ ડે’કહેવા માટે આવી છું

On October 8, 2013

In ચીની કમ

પૂજ્ય બાપુ,

હું આ દેશની એક નાનકડી દિકરી છું. મારે આવતી કાલે સ્કૂલમાં આપના વિષે બોલવાનું છે તેથી હું આપની સાથે થોડી વાતો કરવા આવી છું. આ દેશના લોકો આપને ભૂલી ગયા છે, પણ હું આપને ઓળખું છું. આપણા દેશને આઝાદ કરાવવા આપે ઘણો સંઘર્ષ વેઠેલો છે. આપે લાઠીઓ ખાધી છે, ઉપવાસ કર્યા છે, જેલમાં ગયા છો,સત્યાગ્રહ કર્યો છે. દાંડી માર્ચ કરી છે, પણ હવે એ બધું ભુલાઇ ગયું છે. લોકો આપને પણ ભૂલી ગયા છે. હમણાં ઉત્તરપ્રદેશની એક સ્કૂલમાં કોઇએ પૂછયું: ‘મહાત્મા ગાંધી કોણ હતા?’ તો કેટલાંક બાળકોએ જવાબ આપ્યોઃ ‘ઇન્દિરા ગાંધીના પિતા.’ કોઇએ જવાબ આપ્યો : ‘ભારતના વડાપ્રધાન’ કોઇએ જવાબ આપ્યો : ‘રાષ્ટ્રપતિ’

બાપુ, હું તો બહુ નાની છું. મારા દાદાજીએ આપના વિશે ઘણી વાતો કરેલી છે. મને ખબર છે કે આપ રેંટિયો ચલાવતા હતા. જાતે જ વણેલું કાપડ પહેરતા હતા. હવે આપણા દેશના નેતાઓને રેંટિયો ચલાવતા આવડતું નથી. નેતાઓ લીનનના વસ્ત્રો પહેરે છે. ૨૦ હજારના ડિઝાઇનર શૂઝ અને બ્રાન્ડેડ ચશ્મા પહેરે છે. હાથમાં ૪૦ હજારનો સ્માર્ટ ફોન રાખે છે. ખાલી ભાષણ કરવા જવા માટે હેલિકોપ્ટરનો ઉપયોગ કરે છે.

બાપુ, હું હમણાં ટીવી પર સમાચાર જોતી હતી. મને ખબર છે કે, કલકત્તામાં રમખાણો થયા હતા ત્યારે આપે રમખાણો બંધ કરાવવા આમરણાંત ઉપવાસ કર્યા હતા. આજે નેતાઓ મત લેવા રમખાણો કરાવે છે. આપ કહેતા હતા કે, આ દેશના હિન્દુઓ અને મુસલમાનો મારી બે આંખો છે. આજે નેતાઓ આપની એ બંને આંખોને એક બીજા સામે લડાવે છે. અમારા જેવા નાનાં-નાનાં બાળકોને ક્યાંક જીવતાં સળગાવી દેવામાં આવે છે. બાપુ! સત્તા કબજે કરવા હિન્દુઓ અને મુસલમાનોનો એક સાધન તરીકે ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે. હવે તો આપના ઉપવાસ જેવા સાચા ઉપવાસ કરનારું પણ કોઇ રહ્યું નથી. કોઇક ક્યાંક ઉપવાસનું નાટક કરે છે પણ તે ટીવીવાળા આવે એટલે ઉપવાસ પર બેઠાનો તમાશો કરે છે અને ટીવીવાળા જતા રહે એટલે પારણાં કરી લે છે.

બાપુ ! હમણાં હમણાં નેતાઓનાં ભાષણો ટી.વી. પર બહુ આવે છે. ચૂંટણીને વાર છે, પણ નેતાઓ કાલે જ ચૂંટણી હોય એવા જોરદાર પ્રવચનો કરે છે, પણ મંચ પર આપનો ફોટો કેમ ક્યાંય દેખાતો નથી ?

બાપુ! હમણાં હમણાં કેટલાક સાધુ-સંતોએ પણ તેમના નામની પાછળ ‘બાપુ’ શબ્દ લગાડવાની શરૂઆત કરી છે, પણ એ લોકો સારા માણસો નથી. ‘બાપુ’ શબ્દને લાંછન લગાડે તેવાં કામો તેઓ કરે છે. નાનકડી દીકરીઓને તેઓ હેરાન કરે છે. મને કહેતાં પણ શરમ આવે તેવાં કામો તેઓ કરે છે. આપ એમને કેમ કાંઇ કહેતા નથી?

બાપુ, કેટલાક સાધુ-સંતો ગુરુકુલ ચલાવે છે. તેમાં મારા જેવા નાનકડા બાળકોને મારી નાંખવામાં આવે છે. બાપુ, પોલીસ એમને પકડતી નથી તેનું શું કારણ? મારા દાદાજી કહેતા હતા કે અંગ્રેજોના જમાનામાં તાંત્રિક વિધિ કરનારાઓને પોલીસ પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. આજે પોલીસ બાળકો મરતાં હોય તો મરવા દે છે. અને બાપુ! મેં તો સાંભળ્યું છે કે આજકાલ પોલીસવાળા જ જેલમાં છે.

એમ કેમ?

અંગ્રેજોના જમાનામાં તો સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને જેલમાં પૂરવામાં આવતા હતા. આજે તો પોલીસવાળાઓને જેલમાં પૂરવા પડે છે. એમ કેમ? બાપુ, મેં ક્યાંક વાંચ્યુ હતું કે ભારતને આઝાદી આપવાનો વિરોધ કરતાં બ્રિટનના વડાપ્રધાન વિન્સ્ટન ર્ચિચલે તેમના દેશની પાર્લામેન્ટમાં કહ્યું હતું કે, ભારતને આઝાદી આપવી એનો અર્થ એ હશે કે, ભારત ચોર અને પીંઢારાઓને સોંપી દેવું.’ – મને તો ર્ચિચલની વાત સાચી લાગે છે. હું પોતે જ બીતી બીતી અહીં આવી છું. મારી બાજુમાં રહેતી મારા જેવડી નાનીકડી છોકરી ગૂમ થઇ ગયાને બે વર્ષ થયાં પણ પોલીસ એને શોધી શકી નથી. બાપુ, આ દેશમાંથી દર વર્ષે મારાં જેવા એક લાખ બાળકો ગૂમ થઇ જાય છે. એમને ઊઠાવી જનારા પકડાતા નથી. મોટા શહેરોમાં મહિલાઓના દોરા ખેંચી લેવામાં આવે છે. રોજ બેંકોની બહાર લૂંટ થાય છે. ધોળે દહાડે ઘરફોડ ચોરીઓ થાય છે. ભગવાનની મૂર્તિઓ પણ ચોરાય છે. રેપ થાય છે, પરંતુ પોલીસ કશું કરતી નથી. આ દેશમાં ખાલી નેતાઓ જ સલામત છે, પ્રજા નહીં. બાપુ! આ ઝેડ-પ્લસ સલામતી શું છે? શું આપના સમયમાં આવી કોઇ વ્યવસ્થા હતી? અમારા સર કહેતા હતા કે, ઝેડ પ્લસ કેટેગરીમાં એક નેતા પસાર થતા હોય ત્યાં તેમની મોટરકારની આસપાસ નવ નવ ગાડીઓ હોય છે. પાછળ એમ્બ્યુલન્સ પણ હોય છે. નેતાઓ ખુદ પોલીસના ઘેરામાં રહે છે. આ રાજકારણીઓ કોનાથી ડરે છે, બાપુ? લોકોની વચ્ચે લોકો જેવા થઇને જ કેમ રહેતા નથી? લોકોની વચ્ચે લોકોની જેમ જ કેમ ફરતા નથી? એમણે એવાં તો શું કામ કર્યાં છે કે પોતાના દેશના લોકોથી ડરવું પડે? શું આપણા નેતાઓ ડરપોક થઇ ગયા છે?

અને બાપુ! બીજુ કહું? હમણાં હમણાં નેતાઓ પાંચ-પાંચ માણસો ઊંચકે એટલા મોટા હાર પહેરે છે. આપ તો સુતરની આંટી સિવાય કશું સ્વીકારતા જ નહોતા. અને હવે તો કોઇ રૂપિયાના હાર પહેરે છે તો કોઇ ૨૦ કિલો ફૂલોના હાર પહેરે છે. આપ એમને કેમ કાંઇ કહેતા નથી? આવું તો આ દેશના રાજાઓ પણ કરતા નહોતા. આ નવા રાજાઓ ક્યાંથી પેદા થયા? અને હા, બાપુ! આ રાજાઓની વાત કરતાં કરતાં મને સરદાર સાહેબ પણ યાદ આવી ગયા. જે સરદાર સાહેબે દેશને એક કર્યો હતો તે દેશમાં રોજ એક નવું રાજ્ય જન્મે છે. સરદાર સાહેબ મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે તેમનું બેંક બેલેન્સ માત્ર રૂ.૨૬૬ હતું. આજે આ દેશના કેટલાક નેતાઓનું બેંક બેલેન્સ કરોડોમાં છે. સ્વિસ બેંકોમાં તેમના ખાતાં છે. કરોડોની જમીનોના તેઓ માલિકો છે. બાપુ! આપ રાષ્ટ્રપિતા બન્યા પછી ગુજરાતમાં કોઇ જમીનો ખરીદી હતી? આપના નામે જે ‘ગાંધીનગર’ છે તે નગરની જમીનો આપે તો ખરીદેલી નથીને? બાપુ! આપનું સ્વિસ બેંકમાં કોઇ ખાતું ખરું? આપના કોઇ ચાર્ટર્ડ વિમાનો ખરાં? આપના કોઇ ભાઇ, ભત્રીજા, પુત્ર, જમાઇ કે પત્નીના નામે કોઇ મિલકત ખરી? જે હોય તેમને સાચુ કહેજો. મારે કાલે સ્કૂલમાં આપના વિશે બોલવાનું છે.

અને હા, બાપુ! બાનાં ખબર પૂછવાનું તો હું ભૂલી જ ગઇ. ક્સ્તુરબા શું કરે છે? આપની બકરી કેમ છે? સરદાર સાહેબ દેશનાં છાપાં વાંચે છે ખરા? એમને કહેજો, ના વાંચે. નાહક આઝાદી પછીના નેતાઓ પર તેઓ ગુસ્સે થઇ જશે. નહેરૂ ચાચા શું કરે છે? મને ખબર છે તેમને બાળકો બહુ ગમતા હતાં. હવે તેમની કફની પર ગુલાબ પરોવે છે, ખરા? બીજી વખત આવીશ ત્યારે હું એમના માટે ગુલાબ લેતી આવીશ. બાપુ! હવે હું ઘેર જાઉં છું. મેં બહુ વાતો કરી. અહીં આવીને મેં જ બોલ બોલ કર્યું. આપ તો કાંઈ બોલ્યા જ નહીં. આપના મૌન પરથી લાગે છે કે, આપ દુઃખી છો. બીજી વખત હું આવું તો મને એક પ્રશ્નનો જવાબ જરૂર આપજો. મારો પ્રશ્ન એ છે કે, આપ હિન્દુ હતા છતાં એક હિન્દુએ જ આપને ગોળી કેમ મારી? આપે એનું શું બગાડયું હતું? આપના જેવા એક મહાત્માને ત્રણ-ત્રણ ગોળીઓ કેમ મારી? ચાલો, બાપુ એ વાતને યાદ કરીશ તો મને રડવું આવી જશે. હું જાઉં છું. મમ્મી મારી ચિંતા કરતી હશે.

કાલે આપનો જન્મ દિવસ છે તેથી આપને મળવા આવી હતી. હેપી બર્થ ડે, બાપુ!

બાપુ, આપના નામે જે ગાંધીનગર છે ત્યાં આપની કોઇ જમીનો કે મિલકત ખરી?

એક મધરાતે શકુન્તલાના ઓરડાનું બારણું ખટખટયું

On October 8, 2013

એસ્ત્રીનું નામ શકુન્તલા.

હજુ તો તેની વય ૨૮ વર્ષની જ હતી. તે પરણેલી હોવા છતાં ગોરખપુર જિલ્લાના શાહપુર ગામમાં એક રૂમ ભાડે લઈને રહેતી હતી. તે બે સંતાનોની માતા હતી. તેનો પતિ મુન્નાલાલ મુંબઈમાં રહેતો હતો. મુન્નાલાલ પણ ગોરખપુર જિલ્લાનો વતની હતો. પરંતુ ટૂંકી જમીનના કારણે પેટિયું રળવા મુંબઈ ગયો હતો. તેનું લગ્ન નજીકના જ એક ગામની અને એમની જ જ્ઞાતિની શકુન્તલા નામની યુવતી સાથે કરવામાં આવ્યું હતું.

શકુન્તલાની સાડી ઉર પરથી સરકી ગઈ અને કૃષ્ણમોહન તેને જ જોઈ રહ્યો !

શરૂઆતમાં તો મુન્નાલાલ તેની યુવાન પત્ની શકુન્તલાને ગામમાં રહેવા દઈ મુંબઈ ગયો હતો. અલબત્ત શકુન્તલાને ખબર પડી ગઈ હતી કે તેનો પતિ શરાબી છે. તેમ છતાં તેનું લગ્ન સામાજિક રીતે થયેલું હોઈ તે સમાજના નિયમો અને વ્યવહાર પ્રમાણે પતિ ઘેર આવતો ત્યારે તેની સાથે જ રહી સમય ગુજારતી. કાળાંતરે તે બે બાળકોની માતા પણ બની. બાળકોના જન્મને કારણે તે ખુશ હતી પરંતુ દારૂડિયા પતિના કારણે બાળકોના ભાવિ અંગે તે ચિંતિત હતી. પતિ તો પરદેશ હતો. તે બાળકોને ભણાવવાના પૈસા પણ મોકલતો ન હતો. બધા જ પૈસા શરાબ પાછળ ઉડાવી દેતો હતો. વર્ષમાં બે વાર તેનો પતિ રજાઓ લઈને ઘેર આવતો. પતિને શરાબ છોડી દેવા શકુન્તલા ઝઘડા કરવા લાગે તો મુન્નાલાલ તેને ફટકારતો.

એક દિવસ શકુન્તલા તેના બાળકોને લઈ જતી રહી અને દૂરના એક ગામમાં ભાડાનો કમરો લઈ રહેવા લાગી. એનો મકસદ હતો કે, બાળકો સારા વાતાવરણમાં રહીને ભણે શકુન્તલાના આ નિર્ણયની બાબતમાં સાસરિવાળા કે પિયરિયાંઓએ કોઈ વાંધો ના લીધો. હવે શાહપુરમાં રહેવા લાગી. અલબત્ત, હવે આર્થિક સંકટ સામે આવ્યું. તેણે આસપાસનાં સુખી ઘરોના વાસણે માંજવાથી માંડીને ઘરકામ કરવાનું સ્વીકારી લીધું પણે એને બાળકો ભણાવવાની તાલાવેલી હતી. બાળકોને સરકારી સ્કૂલમાં દાખલ કરી દીધા પણે હજુ તે બાળકોને તેજસ્વી બનાવવા માગતી હતી.

શકુન્તલા જે ઓરડામાં ભાડેથી રહેતી હતી તેની બાજુમાં જ કૃષ્ણમોહન કનોજિયા નામનો યુવક રહેતો હતો. તે એમએસ.સી. થયેલો હતો અને તે પણે પોતાના ગામથી દૂર અહીં શાહપુરમાં રહી બાળકોનું ટયૂશન કરતો હતો. શકુન્તલાએ કૃષ્ણમોહનને કહ્યું :”નમસ્તે સર ! શું તમે મારાં બાળકોને ભણાવશો?”

કૃષ્ણમોહને હા પાડી. ફી પણે નક્કી થઈ ગઈ. કૃષ્ણમોહનની ઉંમર ૨૬ વર્ષની હતી. કૃષ્ણમોહન બાજુની જ ઓરડીમાં રહેતો હોઈ એક દિવસ શકુન્તલા કોઈ વાત કરવા કૃષ્ણમોહનના ઓરડીમાં ગઈ. શકુન્તલા હજુ યુવાન હતી. તેનો મીઠો સ્વર સાંભળી કૃષ્ણમોહન મોહિત થઈ ગયો. કેટલીયે વાર સુધી તે શકુન્તલાને અપલક નજરે નિહાળતો જ રહ્યો. શકુન્તલાની સાડી તેના ઉર પરથી સહેજ સરકી ગઈ હતી. શરમાઈને તેણે સાડી સરખી કરી લીધી. ભાવનાની ભાષા શબ્દોથી પર હોય છે. બેઉ વચ્ચે કોઈ જ વાત ના થઈ છતાં બેઉ એકબીજા પ્રત્યે આર્કિષત થયા.

શકુન્તલા જાણેતી હતી કે, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં વિહાહીતા સ્ત્રીએ બીજા પુરુષની બાબતમાં વિચારવું તે પણે પાપ છે, પરંતુ પતિનું સાનિધ્ય ના હોય અને એકલતા સતાવતી હોય ત્યારે બધાં જ બંધનો અને મર્યાદાઓ તૂટી જાય છે. શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનની બાબતમાં પણે એમ જ બન્યું. બંને એકબીજામાં ડૂબી ગયા. રસ્તાઓ ખૂલી ગયા. કૃષ્ણમોહન શકુન્તલાને અને તેનાં સંતાનોને પણે અપનાવવા તૈયાર થઈ ગયો.

આખાયે મહોલ્લાને પણે હવે શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનના સંબંધની ખબર હતી. બાળકો હજુ નાનાં હતાં. હવે કૃષ્ણમોહન પણે શકુન્તલા તેના ઓરડામાં જે રસોઈ બનાવે તે ખાઈ લેતા. રાત્રે બાળકો સૂઈ જાય એટલે શકુન્તલા બાજુના કમરામાં રહેતા કૃષ્ણમોહન પાસે જતી રહેતી. વહેલી પરોઢે તે તેના રૂમમાં પાછી આવી જતી. આવું રોજ ચાલતું. એક દિવસ શકુન્તલાએ કૃષ્ણમોહનને કહ્યું: ”હું પ્રેગ્નન્ટ છું.”

કૃષ્ણમોહને કહ્યું: ”તારી ઈચ્છા શું છે?”

”મારે તારું બાળક જોઈએ છે.”

”તો હું એ બાળકને પણે સ્વીકારી લઈશઃ” કૃષ્ણમોહને કહ્યું.

શકુન્તલાએ હિંમતપૂર્વક બાળકને રાખવા નિર્ણય કર્યો.

એક દિવસ શકુન્તલાનો પતિ મુંબઈથી શાહપુર આવી ગયો, પરંતુ શકુન્તલા હવે બદલાયેલી બદલાયેલી લાગતી હતી. પતિનું સ્વાગત કર્યું અને એ રાત્રે એને જેટલો દારૂ પીવો હોય તેટલો પીવા દીધો. અગાઉની જેમ કોઈ ઝઘડો ના કર્યો. પતિ શરાબના નશામાં મદહોશ થઈ સૂઈ ગયો. એ રાત્રે શકુન્તલા કૃષ્ણમોહન પાસે ના ગઈ. અલબત્ત, બીજા દિવસે કેટલાક ગામ લોકોએ મુન્નાલાલને શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનના સંબંધની બાબતમાં વાત કરી. મુન્નાલાલ શરાબી હતો. પણે બડો ચતુર હતો. એણે શકુન્તલા પર નજર રાખવા નિર્ણય કર્યો. એ ચૂપચાપ બે દિવસ રહી પાછો મુંબઈ જતો રહ્યો.

લગભગ એક મહિનો વિતી ગયો.

શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહન ફરી પ્રેમના પ્રવાહમાં વહેતા રહ્યાં. શકુન્તલાના ઉદરમાં હવે કૃષ્ણમોહનનો અંશ હતો. તેઓ પતિ-પત્નીની જેમ જ રહેવા લાગ્યા હતાં. હવે તો કૃષ્ણમોહન પણે શકુન્તલાના જ ઓરડામાં સૂઈ જતો. બાળકોએ પણે કૃષ્ણમોહનને પિતાની જેમ સ્વીકારી લીધા હતા.

એક રાત્રે શકુન્તલાના ઘરનું બારણું ખટખટયું. શકુન્તલાએ જોયું તો રાતના બે વાગ્યા હતા. તેને થયું કે અત્યારે કોણે હશે? એણે બત્તી કરી. બારણું ખોલ્યું. બારણામાં તેનો પતિ મુન્નાલાલ ઊભેલો હતો. શકુન્તલા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. આજે મુન્નાલાલ સ્વસ્થ હતો. તેણે શરાબ પીધેલો નહોતો. વળી ઓરડામાં કરેલી ભોંય પથારીમાં કૃષ્ણમોહન પણે સૂતેલો હતો. ખુદ શકુન્તલા પણે ઉપવસ્ત્રોમાં જ હતી. તે ગભરાઈ ગઈ. રાત્રે બે વાગે મુન્નાલાલ આવી જશે એની તેને કોઈ કલ્પના પણે નહોતી. મુન્નાલાલ અંદર પ્રવેશ્યો. કૃષ્ણમોહન પણે જાગી ગયો. મુન્નાલાલે મોં પર આંગળી મૂકી ચૂપ રહેવા કહ્યું. બારણું અંદરથી બંધ કરી દીધું. મુન્નાલાલે શકુન્તલાને કહ્યું: ”ડરવાની જરૂર નથી, આવું જ હતું તો મને કહેવું હતું ને!”

શકુન્તલા ડરતાં ડરતાં બોલીઃ ”આવું હું તમને કઈ રીતે કહું ?”

મુન્નાલાલ બોલ્યોઃ ”જો શકુન્તલા! તારે અને કૃષ્ણમોહને સાથે રહેવું હોય તો ખુશીથી રહો પણે મારી જમીનમાં તું કોઈ દાવો નહીં કરે એવું તારે ગામ આવી લખી આપવું પડશે. હું જીપ લઈને આવ્યો છું. તું અને કૃષ્ણમોહન મારી સાથે ચાલો. કાલે બધાંની હાજરીમાં લખાણે કરી આપવું પડશે.

શકુન્તલાએ કૃષ્ણમોહનની સામે જોયું. કૃષ્ણમોહને હા પાડવા મોં હલાવ્યું. રાત્રે બાળકોને ઉઠાડયા અને બધાં જીપમાં ગોઠવાઈ ગયા. છેક સવારે બધા મુન્નાલાલના ગામ પહોંચ્યાં. ગામ પહોંચતા જ લોકોને ભેગા કરવામાં આવ્યા. મુન્નાલાલે હવે રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણે કર્યું. તે છેતરીને બંનેને પોતાના ગામમાં લઈ આવ્યો હતો. કૃષ્ણમોહન અને શકુન્તલાને ખૂબ માર મારવામાં આવ્યો. તે પછી બંનેને એક જ રૂમમાં પૂરી દીધા. બાળકો ચિચિયારીઓ પાડતાં રહ્યાં.

બીજા દિવસે મુન્નાલાલે ગામની પંચાયત બોલાવી. પત્નીના કૃષ્ણમોહન સાથેના આડાસંબંધો અંગે તેણે ન્યાય માંગ્યો. પંચાયતે કહ્યું કે, ”શકુન્તલાનો ગુનો માફ કરવાને લાયક નથી. તેણે પરપુરુષ સાથે સંબંધ બાંધીને સ્ત્રી જાતને કલંક્તિ કરી છે. બંનેના માથાના વાળ કાપી નાંખો. બંનેના ગળામાં જૂતાંનો હાર પહેરાવો. બંનેને ગામમાં ફેરવો અને તે પછી તેમને મારી નાંખો.”

ફરી તેમને એક ઓરડામાં પૂરી દેવાયા. બીજા દિવસે ઓરડામાંથી બહાર કાઢયા. બંનેને જાહેરમાં માર મારવામાં આવ્યો. શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનના માથા મૂંડાવી નાંખવામાં આવ્યાં. બંનેના ગળામાં જૂતાં- ચંપલોનો હાર પહેરાવવામાં આવ્યો. તે પછી બંનેને ગામમાં ફેરવવાનું શરૂ કર્યું. તેમની પાછળ લોકોનું ટોળું હસી મજાક કરતું ચાલતું રહ્યું. ગામમાં ફેરવી લીધા બાદ તેમની હત્યા કરી દેવા કોઈ અજાણ્યા સ્થળે લઈ જવાનું આયોજન હતું. પરંતુ અચાનક જ પોલીસની જીપ આવી પહોંચી. ગામના કોઈ જાગૃત નાગરિકે ગોરખપુર પોલીસને આ બનાવની જાણે કરી દીધી હતી. પોલીસ ટુકડી એસ.પી. સમરબહાદુરસિંહના નેતૃત્વમાં આવી હતી. પોલીસને જોઈ ગામમાં નાસભાગ મચી ગઈ. શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનને મારી નાંખવામાં આવે તે પહેલાં તેમને ગામ લોકોના હાથમાંથી મુક્ત કરાવવામાં આવ્યાં. પોલીસે ૧૭ લોકોની ધરપકડ કરી, બધાને ગોરખપુર પોલીસ સ્ટેશને લઈ જવાયા. શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહનને પણે પોલીસ સ્ટેશને લઈ જવાયાં અને તેમની વિરુદ્ધ હજુ કોઈ ફરિયાદ ના હોઈ તેમનો જવાબ લઈ તેમને જવા દેવામાં આવ્યા. શકુન્તલાના પતિ મુન્નાલાલ અને તેમની જ્ઞાતિની પંચાયતના આગેવાનોને ગિરફતાર કરવામાં આવ્યા.

સામાજિક રૂપે અપમાન અને અવમાનના સહન કર્યા બાદ પણે શકુન્તલા અને કૃષ્ણમોહને સાથે સાથે જ જીવવાનો ફેંસલો કર્યો છે. તેઓ હજુ ફફડી રહ્યાં છે. તેઓ પોતાની જાન બચાવવાં બાળકો સાથે કોઈ અજાણી જગ્યાએ ચાલ્યાં ગયાં છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

www.devendrapatel.in

એના શ્યામ- સુકોમળ હાથ પર બંગડીઓ ખૂબ શોભતી

On September 30, 2013

કાદમ્બરી દેવી.આજની પેઢી માટે આ નામ નવું હશે પરંતુ નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના જીવનથી પરિચિત લોકો માટે એ નામ અજનબી નથી. રવિન્દ્રનાથ ટાગોર જ્યારે ૮ વર્ષના હતા ત્યારે કાદમ્બરી દેવી ૧૦ વર્ષનાં હતાં. રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનાં તેઓ ભાભી બનીને ૧૦ વર્ષની વયે તેમના પરિવારમાં આવ્યા હતાં. તેમના મોટાભાઈ જ્યોતિરિન્દ્રનાથ ટાગોરનાં તેઓ પત્ની હતા.

રવિન્દ્રનાથને એ સમયે ઘણાં સહુ રવિ કહેતાં. તેમનું બચપણ સુખમય નહોતું. માત્ર છ વર્ષની વયે તેમને તેમના પરિવારની પ્રણાલિકા પ્રમાણે માતાથી અલગ કરી નોકરોને સોંપી દેવામાં આવ્યાં હતા. આ એક પ્રકારના દેશ- નિકાલ જેવી સ્થિતિ હતી. રવિન્દ્રનાથને કવિ બનાવવા માટે આ દુઃખ પણ એક પરિબળ હતું. તેઓ ૧૪ વર્ષની વયના હતા ત્યારે જ તેમની માતાનું અવસાન થયું ત્યારે પણ તેમણે તેમની માતા માટે લખ્યું. માતાથી અલગ થઈ ગયેલા રવિ માટે કવિતાઓનું સર્જન એકમાત્ર સહારો હતો. એ પછી તેમનાં ભાભી કાદમ્બરીદેવી તેમના જીવનમાં આવ્યા ત્યારે તેમને એક હુંફ મળી રહી. કાદમ્બરી દેવી તેમના ભાભી બનીને આવ્યા ત્યારે રવિ તેમનાથી બે જ વર્ષ નાના અને કાદમ્બરીના પતિ કાદમ્બરીથી ૧૩ વર્ષ મોટા હતા. એથી બંનેની સમાન વયના કારણે ગાઢ મિત્રતા કેળવાઈ. બેઉ એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી ગયાં.

રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે ક્યાંક તેમની બચપણની સ્મૃતિઓને ટાંકતાં લખ્યું છે કે ૧૦ વર્ષની નાનકડી કાદમ્બરી દેવીના સુકોમળ શ્યામ હાથ પર સોનાની બંગડીઓ ખૂબ શોભતી હતી. એ વખતે તો રવિન્દ્રનાથ ટાગોર સાવ બાળક જેવા જ હતા પરંતુ તેમનાં નાનકડા ભાભી પ્રત્યે તેમને જબરદસ્ત આકર્ષણ હતું. કાદમ્બરી સહુથી પહેલાં જ્યારે ટાગોર પરિવારમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે ખાસ કાંઈ ભણેલાં નહોતાં. એ કારણે એમના માટે અંકગણિતથી માંડીને બંગાળી ભાષાનાં કેટલાંક પુસ્તકો ખરીદવામાં આવ્યા હતાં, પરંતુ એ જ કાદમ્બરી જ્યારે યુવાન બન્યાં ત્યારે એ જ પરિવારની સાહિત્યિક પ્રવૃત્તિનું કેન્દ્રસ્થાન બની ગયાં. કાદમ્બરી દેવી રોમેન્ટિક,ઊર્જાવાન અને બોલ્ડ પણ હતાં. એ જમાનામાં બંગાળી પરિવારો રૂઢિચુસ્ત હતા ત્યારે કાદમ્બરી દેવી ઘોડેસ્વારી કરતા. તેમના પતિ ઉદારમતવાદી હતાં. કાદમ્બરી દેવીને રોજ ઘોડેસવારી કરતાં જોઈ રૂઢિચુસ્ત બંગાળી પરિવારોમાં ભારે ઊહાપોહ થયો હતો. એ જમાનામાં અંગ્રેજોની બ્રિટિશ મેમ સાહેબોને જ આવું કરવાનો અધિકાર હતો.

કાદમ્બરી દેવીના પતિ જ્યોતિરિન્દ્રનાથ મોજિલા માણસ હતા. તેમને ગીત, સંગીત, નૃત્ય અને થિયેટરમાં રસ હતો. મોટા ભાગની સવારે તેઓ નાટકો લખતા તે પછી પિયાનો પર બેસી નવી નવી ધૂન બનાવતા. એ સમયે નાનકડો ભાઈ રવિન્દ્રનાથ સ્કૂલનો ડ્રોપઆઉટ વિદ્યાર્થી હતો. અનેક સ્કૂલો બદલી ચૂક્યો હતો. રવિને રમવામાં જ વધુ રસ હતો. અલબત્ત, નાની વયે જ રવિન્દ્રનાથને કવિતા તરફ આકર્ષણ પેદા થયું હતું. ટાગોર પરિવારનું ઘણું મોટું એસ્ટેટ હતું. મોટાભાઈ એ એસ્ટેટના મેનેજમેન્ટના કામે બપોર પછી બહાર જાય ત્યારે રવિન્દ્રનાથ કાદમ્બરી દેવીને સાહિત્યની વિવિધ રચનાઓ વાંચીને સંભળાવતા. હવે તો રવિન્દ્રનાથ પોતે જ કવિતાઓ લખતા હતા અને તેઓ કાદમ્બરી દેવીને પોતાની રચનાઓ ઉપરાંત એ સમયના જાણીતા બંગાળી લેખકોની કૃતિઓ વાંચી સંભળાવતા હતા. એ જમાનાના મશહુર લેખક બંકિમચંદ્રની નવલકથા ”વિષવૃક્ષ” પણ ટાગોરે કાદમ્બરી દેવીને વાંચી સંભળાવી હતી. રવિન્દ્રનાથ અને તેમનાં ભાભી કાદમ્બરી દેવીની લગભગ દરેક સાંજ આમ જ ગુજરતી. સત્યજીત રેની ફિલ્મ”ચારૂલતા”માં એક દૃશ્ય શાયદ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના જ જીવનનો અંગત અનુભવ હોય તેમ ઘણાંને લાગે છે. ”ચારૂલતા” પણ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની જ કૃતિ હતી જેમાં ભાભી કાદમ્બરી દેવી પોતાના લાડકા દિયરને પંખો નાંખી રહી હોય એવું ઘણાંને લાગે છે.

રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે ૧૩થી ૧૮ વર્ષની વયની વચ્ચે જે ”શોઈશબસંગીત”(બચપણના ગીતો) ગીતોની રચના કરી તે બધા જ તેમણે કાદમ્બરી દેવીને અર્પણ કર્યા હતા. તે ગીતો કાદમ્બરી દેવીને અર્પણ કરતાં રવિન્દ્રનાથ ટાગોર લખે છે કે ”મેં એ ગીતો કાદમ્બરી દેવીની બાજુમાં એમના સાનિધ્યમાં રહીને જ લખ્યાં હતાં અને એ સ્નેહભરી ક્ષણો મારાં એ ગીતામાં જીવંત છે.”

એ વખતે રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની કવિતાઓ અને બીજા સાહિત્યસર્જનની શરૂઆતનો સમય હતો. એ સમય ગાળામાં તેમનાં ભાભી કાદમ્બરી દેવી તેમનાં આત્મીય- અંતર્ગત સાથી જ નહીં પરંતુ તેમનાં કેરટેકર પણ હતાં, કારણ કે એ વખતે રવિન્દ્રનાથ સાવ છોકરડા જેવા જ હતા. એ વખતે ટાગોર પરિવારમાં રસોઈયા રસોઈ બનાવતા, જે સ્વાદિષ્ટ રસોઈ નહોતી. તેથી કાદમ્બરી દેવી સ્વયં રવિન્દ્રનાથને ભાવતી રસોઈ જાતે બનાવી આપતાં. એ કાદમ્બરી દેવી તો રવિન્દ્રનાથ માટેનો અસાધારણ પ્રેમ અને લાગણી હતાં. કાદમ્બરી દેવી પ્રેમથી રવિને જમાડતાં અને એટલા જ સ્નેહથી તેમની કવિતાઓ સાંભળતાં. સાંજના સમયે કાદમ્બરી દેવીના પતિ જ્યોતિ રિન્દ્રનાથ પાછા ઘેર આવે એટલે કાદમ્બરી દેવી, તેમના પતિ અને રવિન્દ્રનાથ ઘરની અગાશી પર બેસતાં. એ અગાશીને કાદમ્બરી દેવીએ ટેરેસ ગાર્ડનમાં પરિર્વિતન કરી દીધી હતી, જેની ઉપર તેમણે ગુલાબ, ચમેલી, ચંપો જેવાં સુગંધીદાર ફૂલોના છોડ ઉગાડયા હતા. એ દરમિયાન બન્યું એવું કે પિતાના આગ્રહથી રવિન્દ્રનાથે મૃણાલિની દેવી નામની યુવતી સાથે લગ્ન કરી લીધું અને એ લગ્નના ચાર મહિના બાદ કાદમ્બરી દેવીએ આત્મહત્યા કરી લીધી. આ આત્મહત્યા અંગે ટાગોર પરિવારે ચૂપકીદી સાધી લીધી. રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની કિશારાવસ્થાથી યુવાનીમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ફાળો આપનાર કાદમ્બરી દેવીના અચાનક ચાલ્યા જવાથી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના માથા પર આભ તૂટી પડયું હોય તેવું દુઃખ તેમણે અનુભવ્યું. કહેવાય છે કે રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે લગ્ન કરી લીધું તે કાદમ્બરી સહન કરી શક્યાં નહોતા. તેમને આ દગો લાગ્યો હતો. કાદમ્બરી દેવીના મૃત્યુ બાદ રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનું જીવન પણ જાણે કે સ્થગીત થઈ ગયું હતું. એ પછી રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે સી.એફ. એન્ડ્રયુને લખેલા પત્રમાં કાદમ્બરીને ”ર્ફ્સ્ટ ગ્રેટ સ્વીટહાર્ટ” તરીકે સંબોધન કરી તેમણે તેમની વ્યથા રજૂ કરી હતી. એ પત્રમાં રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે લખ્યું હતું: ”મારી એ સ્વીટહાર્ટ ક્યાં છે, જે હું નાનો છોકરો હતો ત્યારે તે જ એક માત્ર મારી સાથી હતી અને મારી એ નવરાશની પળોમાં હું જ્યારે રહસ્યો અને સ્વપ્નોને ઢુંઢતો હતો ત્યારે એની સાથે જ મેં મારો સહુથી વધુ સમય પસાર કર્યો હતો. ‘‘She, my Queen, has died and my world has shut against the door of its inner appartment of beauty which gives on the real taste of freedom.’’

રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની બાયોગ્રાફી લખનારા ઘણા લેખકોના મતે કાદમ્બરી દેવીનો રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની યુવાનીના સમયગાળા દરમિયાન ભારે મોટો પ્રભાવ હતો. ઘણાંએ કાદમ્બરી દેવીને રવિન્દ્રનાથ ટાગોરનાં ‘પ્લેમેઈટ’ અને તેમની સારસંભાળ લેનારા ”ર્ગાર્ડિયન-એન્જલ” પણ કહ્યાં છે. રવિન્દ્રનાથના હૃદય પર કાદમ્બરી દેવી એક છવાઈ ગયેલાં નારી હતાં. અલબત્ત, રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના અને કાદમ્બરી દેવીના સ્નિગ્ધ સંબંધોને રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે જ તેમના શબ્દોમાં શ્રેષ્ઠ રીતે કંડાર્યા છેઃ ”માનવીનું હૃદય એક પ્રવાહી જેવું છે, જેને જુદા જુદા પાત્રમાં ભરવામાં આવે તો તે જુદા જુદા આકારનું ભાસે છે, કારણ કે દરેક પાત્ર અલગ અલગ છે. ભાગ્યે જ એ પ્રવાહીને યોગ્ય પાત્ર મળે છે.”

કહેવાય છે કે કાદમ્બરી રવિન્દ્રનાથની જિંદગીનું યોગ્ય પાત્ર (કન્ટેનર) હતા. રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે તેમની સ્મૃતિ શ્રૃંખલામાં લખ્યું છે કે, ”ગંગા નદીના કિનારે અમારા ગાર્ડન એસ્ટેટમાં બે માળનું મકાન હતું. વરસાદની મોસમ હતી. આકાશમાં વાદળો હતાં. વરસાદ શરૂ થઈ ગયો હતો. મેં એના માટે ગીત ગાયું. એણે પ્રશંસાના કોઈ પણ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા વિના મારું ગીત શાંતિથી સાંભળ્યું એ વખતે હું ૧૬ કે ૧૭ વર્ષનો હતો. અમે એમાં રહેલી ભાવનાની બાબતો પર દલીલો કરી પરંતુ થોડી જ વારમાં અમારી દલીલોએ શાર્પનેસ ગૂમાવી.

સુપ્રસિદ્ધ લેખક સુધીર કક્કરે તાજેતરમાં લખેલા પુસ્તક-‘‘Young Tagore: The making of a Genius માં આ વાતો ઊજાગર કરી છે.- દેવેન્દ્ર પટેલ

રવિન્દ્રનાથ ટાગોરના જીવનમાં તેમના ભાભી કાદમ્બરીદેવીનું શું સ્થાન હતું ?

– દેવેન્દ્ર પટેલ

૪૦ કરોડ યુવાનો નક્કી કરશે વડાપ્રધાન કોણ?

On September 30, 2013

In રેડ રોઝ

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ

૨૦૧૪માં આવી રહેલી લોકસભાની ચૂંટણીનાં દુંદુભિ બજી રહ્યાં છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીના ભાવિ વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર નરેન્દ્ર મોદી છે. તેઓ ૬૦ વટાવી ગયા છે, પરંતુ યુવાનોમાં લોકપ્રિય છે. કોંગ્રેસના ભાવિ વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર રાહુલ ગાંધી સ્વયં યુવાન અને કુંવારા છે. લોકસભાની ચૂંટણીને હવે લગભગ ૨૦૦ દિવસ બાકી છે. રાજકીય પક્ષો મતદાતાઓને રિઝવવામાં અને નવાં રાજકીય સમીકરણો બનાવવામાં વ્યસ્ત છે. નરેન્દ્ર મોદીએ દેશભરમાં રાજકીય સભાઓ ગુંજવવા માંડી છે. તેઓ આક્રમક છે. રાહુલ ગાંધી પણ સભાઓ સંબોધી રહ્યા છે. તેઓ લો પ્રોફાઇલ છે. લોકસભાની ચૂંટણી આ વખતે એક રીતે અમેરિકાની પ્રમુખશાહી પદ્ધતિની જેમ લડાતી હોય તેમ લાગે છે, કારણ કે રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેની લડાઈમાં રાજકીય પક્ષો ગૌણ બની ગયા છે. આ ચૂંટણી રાજકીય પક્ષો વચ્ચેની ચૂંટણીના બદલે વૈયક્તિક વધુ લાગે છે.

ચાવી યુવાનો પાસે

લોકસભાની આગામી ચૂંટણીનું મહત્ત્વપૂર્ણ પાસું એ હશે કે આ વખતે સત્તાની ચાવી યુવાનો પાસે હશે. આ પહેલી જ એવી ચૂંટણી છે કે જેમાં ૧૮થી ૩૫ વર્ષની વયના યુવાન મતદારોની બહુમતી હશે. ખાસ કરીને એવાં યુવક-યુવતીઓની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ હશે કે જેઓ પહેલી વાર મતદાન કરશે. મતદાન કેન્દ્ર પર દર પાંચમો મતદાતા એવો હશે કે જેનું નામ પહેલી જ વાર મતદાર યાદીમાં હશે. વિવિધ સામાજિક અને આર્થિક ભૂમિકામાંથી આવનારા આ યુવા મતદાતાઓને અનેક સ્વપ્નો છે, અનેક ઉમ્મીદો છે અને જે રાજકીય પક્ષો તેમને સમજી શકશે તેમને સત્તા પ્રાપ્ત થશે.

૪૦ કરોડ યુવા મતદાતા

દેશમાં લગભગ ૭૨.૫ કરોડ મતદારો છે. લોકસભાની કુલ બેઠકો ૫૪૩ છે. કોઈ પણ રાજકીય પક્ષે કે ગઠબંધને સરકાર બનાવવા માટે ૨૭૨ બેઠકો હાંસલ કરવી પડશે. અલગ અલગ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવવાવાળા આ મતદાતાઓમાં કોઈ એક વાત સમાન હોય તો તે એ છે કે લગભગ ૪૦ કરોડ મતદાતાઓની ઉંમર ૧૮થી ૩૫ વર્ષની વચ્ચેની છે. આ આંકડાને બીજી રીતે જોઈએ તો એમ કહી શકાય કે દેશના કુલ મતદાતાઓમાં અડધાથી વધુ મતદાતાઓ યુવાન છે. યુવાન મતદાતાઓની સહુથી વધુ સંખ્યા ઉત્તરપ્રદેશમાં છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ૬.૪૪ કરોડ, મહારાષ્ટ્રમાં ૩.૭૮ કરોડ, બિહારમાં ૩.૦૫ કરોડ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ૩ કરોડ યુવા મતદાતાઓ છે. આ ચાર રાજ્યોમાં લોકસભાની ૨૧૦ બેઠકો છે. જે પક્ષો કે જે નેતાઓ ચાર રાજ્યોના યુવાન મતદારોને આર્કિષત કરવામાં કામયાબ રહેશે. તે દિલ્હીમાં સત્તા પ્રાપ્ત કરી શકશે.

સોશિયલ મીડિયા

૧૮થી ૩૫ વર્ષની વયનો આ નવો યુવા મતદાતા અખબારો કે ટેલિવિઝન કરતાં ફેસબુક, ટ્વિટર, વોટ્સ-એપ, માય સ્પેસ તથા મોબાઇલ પર સહુથી વધુ વ્યસ્ત રહે છે. આ સોશિયલ મીડિયા પર તેના પ્રતિભાવ પણ આપતો રહે છે. પહેલાં એવું માનવામાં આવતું હતું કે સોશિયલ મીડિયાનો સહુથી વધુ ઉપયોગ કરતો યુવાવર્ગ માત્ર શહેરોમાં જ છે, પરંતુ સોશિયલ મીડિયાનો પ્રભાવ હવે ગામડાંઓ સુધી પહોંચી ગયો છે. હા, એ વાત સાચી કે બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ગ્રામીણ ક્ષેત્રના યુવાનો વધુ છે તેથી વિવિધ રાજકીય પક્ષોએ તેમના સુધી પહોંચવા બીજા રસ્તાઓ શોધવા પડશે. ઇલેક્ટ્રોનિક ચેનલો પર અંગ્રેજી અને હિન્દી ભાષાઓમાં ચાલતી ચર્ચાથી કાંઈક જુદી જ અપેક્ષા એ ગ્રામીણ યુવાનોને છે. એ રીતે એ પણ જાણી લેવું જોઈએ કે દેશના નવા અને યુવાન મતદાતાઓને ધર્મ કરતાં સુરક્ષા, રોજી અને સલામતીમાં વધુ રસ છે.

મતદાતાનું પૃથક્કરણ

૨૦૧૪માં આવી રહેલી લોકસભાની ચૂંટણીની તસવીર કાંઈક આવી હશે. દેશના કુલ ૭૨.૫ કરોડ મતદારો પૈકી ૧૦.૩૮ કરોડ મતદારો એવા છે જે પહેલી વાર ગ્રામીણ વિસ્તારોના બનેલા મતદારો છે. તે પૈકી ૫.૪૮ કરોડ મતદારોએ ગ્રામીણ યુવક અને ૪.૯૦ કરોડ મતદારો ગ્રામીણ યુવતીઓ છે. એ જ રીતે ૨.૪૦ કરોડ પહેલી વાર બનેલા શહેરી મતદારો યુવક છે જ્યારે ૨.૧૫ કરોડ પહેલી વાર બનેલા મતદારો શહેરી યુવતીઓ છે. આ યુવા મતદારો આ વખતે દિલ દઈને મતદાન કરશે એમ લાગે છે. ટૂંકમાં,૧૪.૯૩ કરોડ મતદારો એવા છે, જે પહેલી વાર ૨૦૧૪માં મતદાન કરશે. ૭.૮૮ કરોડ યુવકો અને ૭.૦૫ યુવતીઓ પહેલી વાર મતદાન કરશે.

જાગૃત થયેલા યુવાનો

આઝાદીનાં ઘણાં વર્ષો બાદ દેશના યુવાનો પહેલી જ વાર રાજકીય અને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનોની બાબતમાં જાગૃત બની મેદાનમાં આવ્યા છે. દિલ્હીમાં જંતરમંતરથી માંડીને મુંબઈ જેવાં શહેરોમાં યુવાનો ભારે દેખાવો કરી ચૂક્યા છે. ખાસ કરીને બળાત્કારના મામલાઓના યુવક-યુવતીઓનો જબરદસ્ત આક્રોશ જોવા મળ્યો છે. ઠેર ઠેર કેન્ડલ માર્ચ અને ધરણાં જોવા મળેલાં છે. દિલ્હીમાં સામૂહિક બળાત્કારની ઘટના બાદ સ્કૂલ અને કોલેજનાં હજારો યુવક-યુવતીઓ સડક પર ઊતરી આવ્યાં હતાં.

ટૂંકમાં, એમ કહી શકાય કે રાજકીય મામલાઓમાં પણ યુવાનો હવે અભિપ્રાય આપતા થયા છે.

૨૦૦૯માં શું થયું?

લોકસભાની છેલ્લી ચૂંટણી ૨૦૦૯માં થઈ હતી. તે વખતે માત્ર ૫૮.૧૯ ટકા મતદાન થયું હતું. તેમાંથી ૨૮.૫૫ ટકા મત કોંગ્રેસને મળ્યા હતા. જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટીને ૧૮.૮ ટકા, બહુજન સમાજ પાર્ટીને ૬.૧૭ ટકા અને ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીને ૫.૩૩ ટકા મત મળ્યા હતા.

સ્ટાર નેતાઓ કોણ?

દેશના નવા યુવા મતદારોને આકર્ષવા ભારતીય જનતા પાર્ટી પાસે સ્વયં નરેન્દ્ર મોદી છે. યુવાનોને નરેન્દ્ર મોદીનું વસ્ત્રપરિધાન તથા તેમની વક્તૃત્વ કળા પસંદ છે. તેમની સામે કોંગ્રેસ પાસે હેન્ડસમ રાહુલ ગાંધી છે. રાહુલ ગાંધીની સાદગી અને નહેરુ-ગાંધી પરિવારનો વારસો પણ એક પરિબળ છે. ભાજપ પાસે સુષ્મા સ્વરાજ જેવાં સૌમ્ય વ્યક્તિત્વવાળાં રાજકારણી સામે કોંગ્રેસ પાસે સીધી સત્તાથી દૂર છતાં શક્તિશાળી રાજકારણી સોનિયા ગાંધી છે. ભાજપ પાસે ઉગ્ર નેતા વરુણ ગાંધી છે તો કોંગ્રેસ પાસે સદાયે હસતાં રહેતાં પ્રિયંકા ગાંધી છે. ભાજપ પાસે સ્મૃતિ ઇરાની, મીનાક્ષી લેખી તથા નિર્મલા સીતારમન જેવાં આકર્ષક ચહેરા છે, જ્યારે કોંગ્રેસ પાસે અજય માકન અને મનીષ તિવારી જેવા તર્કસંગત જવાબો આપતાં નેતાઓ છે. અરુણ જેટલી માસ લીડર નથી,પરંતુ સુંદર અંગ્રેજી જાણતા સોફિસ્ટિકેટેડ નેતા છે. તેની સામે કોંગ્રેસ પાસે જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા તથા મિલિન્દ દેવરા જેવા યુવા ચહેરા પણ છે. જોઈએ દેશના ૪૦ કરોડ યુવા મતદારો કોના મસ્તક પર સત્તાનો તાજ પહેરાવે છે.

www.devendrapatel.in

સ્વરૃપવાન સંધ્યા સિંઘની રહસ્યમય હત્યા કોણે કરી?

On September 25, 2013

સંધ્યા સિંઘ રુપિયા ૨૦ લાખની જ્વેલરી પર્સમાં મૂકી બેંકમાં ગયાં અને ગુમ થયાં નામ છે સંધ્યા સિંઘ.

સંધ્યા આખા પરિવારનું કેન્દ્રબિંદુ હતી. તેના પતિ જયપ્રકાશ સિંઘ ઇન્દોરમાં સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝના કમિશનર છે. તેમની દીકરી રાજરાજેશ્વરીનું સ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું થયા બાદ પરિવાર મુંબઈ સ્થળાંતર કરી ગયું, કારણ કે દીકરીને મુંબઈની રૃઈઆ કોલેજમાં પ્રવેશ મળ્યો હતો. તેઓ નવી મુંબઈની સીવુડ્સ ખાતે આવેલી એનઆરઆઈ કોલોનીમાં રહેવા લાગ્યાં. પુત્ર રઘુવીર જુહુની એક લો કોલેજમાં ભણવા લાગ્યો. પરિવારનાં ત્રણેય સદસ્યને મેલેરિયા થતાં ભણવાનું છોડી દીધું. બોલિવૂડના જાણીતા સંગીતકાર જતીન લલિત તેમના મામા થાય જ્યારે પાર્શ્વગાયક સુલક્ષણા પંડિત અને વિજેતા પંડિત તેમનાં મામી થાય.

સ્વરૃપવાન સંધ્યા સિંઘની રહસ્યમય હત્યા કોણે કરી?

સંધ્યા સિંઘ ૫૦ વર્ષની વયે પણ કાળી ભમર આંખોના કારણે અત્યંત રૃપાળાં લાગતાં હતાં. તેમને કીમતી ઝવેરાત અને અલંકારો પહેરવાનો શોખ હતો. કેટલોક સમય મુંબઈમાં રહ્યા બાદ સંધ્યા સિંઘ તેમનાં પુત્રી અને પુત્રને લઈ ફરી ઇન્દોરમાં ફરજ બજાવતા તેમના પતિ સાથે જોડાવા પાછા જવાનો વિચાર કરી રહ્યાં હતાં. એ પહેલાં એક દિવસ સંધ્યા સિંઘ જ્વેલરી લઈને બહાર ગયાં અને કદી પાછાં ના આવ્યાં.

કેટલાક માને છે કે, સંધ્યા સિંઘના ગાયબ થઈ જવાનું કારણ તેમનું ઝવેરાત હતું. તેમના પુત્ર રઘુવીરે તેમની માતાને આટલી બધી જ્વેલરી પહેરી બહાર ના જવા અનેકવાર ચેતવ્યાં હતાં. તેઓ વજનદાર સોનાના દાગીના અને કીમતી હીરાનો નેકલેસ પહેરીને જ બહાર જતાં હતાં. તેઓ ટી.વી. શ્રેણીમાં જે જ્વેલરી અભિનેત્રીઓ પહેરતી તેના આધારે જ પોતાના અલંકારોની ડિઝાઈન તૈયાર કરાવતાં હતાં.

આમ તો ગઈ તા. ૨૫મી નવેમ્બરના રોજ સંધ્યા સિંઘે તેની દીકરી અને પુત્રને જણાવ્યું હતું કે, તેમના સીવુડ્સ ફ્લેટમાંથી કેટલીક જ્વેલરી ગુમ થઈ છે. તેમના પતિ જયપ્રકાશ સિંઘ કહે છે ઃ “મારું જ્યારે જ્યારે પોસ્ટિંગ બદલાયું ત્યારે ત્યારે તેની જ્વેલરી ગુમ થઈ ના હોય તેવું કદી બન્યું નથી. કોઈક એનું ઝવેરાત નિયમિત રીતે ચોરી જતું હતું.”

મુંબઈના સીવુડ્સ ફ્લેટમાંથી પણ આ રીતે જ તેનાં ઝવેરાત ચોરાતાં તેઓ પોલીસ ફરિયાદ કરવા પોલીસ સ્ટેશને ગયાં હતાં. તે પછી એક પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરે તેમના ફ્લેટમાં તપાસ કરી હતી. કેટલુંક ઝવેરાત ઘરની નોકરાણી પાસેથી મળી આવ્યું હતું. એ પછી પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર અને સંધ્યા સિંઘ મિત્ર બની ગયાં હતાં. પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર મુંબઈમાં કેટલાક નવા ફ્લેટ્સના પ્રોજેક્ટ્સ બતાવવા સંધ્યા સિંઘને પોતાની સાથે લઈ ગયા હતા..

તા. ૧૬ ડિસેમ્બરના રોજ પુત્ર રઘુવીરે તેની માતા સંધ્યા સિંઘને કહ્યું : “ચાલ મમ્મી, તારે બેંકમાં જવું છે ને ! હું તને ઉતારી દઈશ.” એ દિવસે સંધ્યા સિંઘ તેમનું કેટલુંક ઝવેરાત બેંકના લોકરમાં મૂકવા જવા માંગતા હતાં. સંધ્યા સિંઘે તેમના પુત્રને કહ્યું ઃ “આપણી બાજુમાં જ રહેતાં ઉમા ગૌડ મારી સાથે આવવાનાં છે તેથી તું જા. હું અને ઉમા સાથે બેંકમાં જઈશું.”

એટલું કહ્યા બાદ સંધ્યા સિંઘ કેટલુંક ઝવેરાત લઈ એ જ સંકુલમાં રહેતાં ઉમા ગૌડના ફ્લેટ પર ગયાં. જતાં પહેલાં ઘરની નોકરાણીની દીકરીએ પણ ઝવેરાતને બોક્સમાં મૂકાતું જોયું હતું. એ બોક્સ સંધ્યા સિંઘે તેમના પર્સમાં મૂક્યું હતું. ઉમા ગૌડના કહેવા મુજબ ઉમાએ સંધ્યા સિંઘને તેમની કારમાં સવારે ૧૧ વાગે બેંક પાસે ઉતાર્યાં હતાં, પરંતુ ૧૦.૨૮ વાગ્યાથી સંધ્યા સિંઘનો ફોન સ્વિચ ઓફ થઈ ગયો હતો. લગભગ બપોરના ૧.૩૦ વાગે નજરે જોનારા બે વ્યક્તિઓએ જણાવ્યું કે, “અમે સંધ્યા સિંઘની તસવીરને મળતી આવતી કોઈ સ્ત્રીને વાહાલ વિસ્તારમાં એક ઓટો રિક્ષામાં બેઠેલી જોઈ હતી. તેની સાથે પોલીસ અધિકારી જેવો લાગતો એક પુરુષ પણ રિક્ષામાં હતો.”

એ પછી સંધ્યા સિંઘ તેમના ઘરે કદી પાછાં ફર્યાં નહીં. તેઓ જ્યારે ગુમ થઈ ગયાં ત્યારે તેમની પાસે રૃ. ૨૦ લાખની જ્વેલરી હતી. સંધ્યા સિંઘ ગુમ થયાની ફરિયાદ તેમના પરિવારે પોલીસ મથકે નોંધાવી. એક બીજા જ પોલીસ અધિકારીએ બેંકમાં જઈ સંધ્યા સિંઘનું લોકર ખોલાવડાવ્યું ત્યારે તેમાં માત્ર રૃ. દોઢ લાખનું જ ઝવેરાત હતું જે પહેલેથી જ મૂકેલું હતું. બાકીનું ૨૦ લાખનું ઝવેરાત ક્યાં ગયું તે પોલીસ માટે કોયડો હતો. સંધ્યા સિંઘે તેમની આંગળી પર જે રિંગ પહેરી હતી તે જ રૃ. ૧૫ લાખની હતી.

તા. ૨૮મી જાન્યુઆરીએ એટલે કે સંધ્યા સિંઘના ગુમ થયાના ૪૦ દિવસ બાદ નવી મુંબઈના માર્શલેન્ડ વિસ્તારમાંથી તેમનું હાડપિંજર મળી આવ્યું. એ બ્રિટિશ બર્ડ વોચર્સ પક્ષીઓનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે એક સ્ત્રીનું કંકાલ નિર્જન વિસ્તારમાં નિહાળ્યું હતું. આ વિસ્તાર પણ સંધ્યા સિંઘના ઘરની પાસે જ આવેલો છે. પરિવારને પણ મીડિયાના અહેવાલો બાદ જ જાણ થઈ હતી. પરિવારના લોકોએ સ્ત્રીના હાડપિંજરને જોયું અને તેના ગળામાં પહેરેલા રૃદ્રાક્ષના કારણે જ ઓળખવિધિ થઈ હતી. એ રૃદ્રાક્ષ પતિએ તેમનાં પત્ની સંધ્યા સિંઘને ભેટ આપેલું હતું. હાડપિંજર જ્યાંથી મળ્યું હતું તેની બાજુમાં જ એક પર્સ પણ પડેલું હતું અને તે પણ સંધ્યા સિંઘનું જ હતું, પણ તેમાંથી જ્વેલરી ગાયબ હતી.

નવી મુંબઈની પોલીસ આ કેસની તપાસ કરી રહી હતી. ગમે તે કારણસર પોલીસ આ કેસમાં ધીમી ગતિએ આગળ વધી રહી હોઈ પતિ જયપ્રકાશે ફરિયાદ કરી તેથી તપાસ ક્રાઈમ બ્રાંચને સોંપવામાં આવી તેમ છતાં પણ તેમાં કોઈ પ્રગતિ થઈ નહીં. પતિ જયપ્રકાશે બહુ દબાણ કર્યું એટલે પોલીસે કહ્યું ઃ “અમે તપાસ કરી છે. અમારી તપાસ મુજબ એક ભાડૂતી હત્યારો એ વિસ્તારમાં બનાવના આગલા દિવસો દરમિયાન જોવા મળ્યો હતો તેથી સંધ્યા સિંઘના મર્ડર પાછળ તે કોન્ટ્રાક્ટ કિલર હોવો જોઈએ.”

સંધ્યા સિંઘના પતિએ મુંબઈમાં એક પત્રકાર પરિષદ યોજીને કહ્યું કે : “સંધ્યા સિંઘના મર્ડર પાછળ એક પોલીસ અધિકારી પણ હોઈ શકે છે. તેમની તપાસ કેમ થતી નથી ?”

પોલીસે સંધ્યા સિંઘના પતિના આરોપને નકારી કાઢયો. તે પછી પોલીસે એમ કહ્યું કે : “સંધ્યા સિંઘનો પુત્ર રઘુવીર પણ આ મર્ડરમાં સામેલ હોઈ શકે છે.” તેનું કારણ આપતાં પોલીસે કહ્યું : “જે દિવસે એ જે એરિયામાં સંધ્યા સિંઘની હત્યા થઈ તે દિવસે અને તે જ એરિયામાં તમારો પુત્ર રઘુવીર ફરતો હોવાનો તેનો સેલફોન રેકોર્ડ દર્શાવે છે.”

તેની સામે સંધ્યા સિંઘનું પરિવાર કહે છે : “અમારું ઘર પણ એ જ સેલફોન ટાવરની રેન્જમાં આવે છે.”

પોલીસે સંધ્યા સિંઘના પુત્ર રઘુવીરને જ શંકાના દાયરામાં લેતાં રઘુવીરે આગોતરા જામીન માગ્યા છે. પોલીસના વલણ બાદ સંધ્યા સિંઘના પતિ જયપ્રકાશ કહે છે : “મારી પત્નીની હત્યા બાદ પોલીસ મારા જ નિર્દોષ પુત્રને સંડોવી દેવાની હદે જઈ શકે છે તેવું મેં કદી કલ્પ્યું પણ નહોતું. પોલીસ કોઈકને બચાવવા માગે છે અને તેથી જ આખીયે તપાસને અવળા પાટે ચડાવી રહી છે. એક પુત્ર પોતાની જ માતાની હત્યા શા માટે કરે ? અમારું ઝવેરાત તો ઘરમાં જ પડયું રહેતું હતું અને તે બધું છેવટે તો અમારા પુત્રનું જ હતું. સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે, મારી પત્ની એના પુત્રને જેટલો પ્રેમ કરતી હતી તેટલો જ પ્રેમ મારા દીકરાને તેની માતા માટે હતો. હા, કોઈવાર મા-દીકરા વચ્ચે ઝઘડો થતો, પણ બીજી માતાઓ અને દીકરાઓ વચ્ચે થાય છે તેવી જ બોલાચાલી થતી.”

સંધ્યા સિંઘને બેંક સુધી લિફ્ટ આપનાર તેમની પડોશી ઉમા ગૌડ મુંબઈથી જયપુર ચાલ્યાં ગયાં છે. સંધ્યા સિંઘના મર્ડરનું રહસ્ય હજુ વણઉકલ્યું છે. જયપ્રકાશ સિંઘનું પરિવાર હતાશ છે. જયપ્રકાશ સિંઘના સગા ભાઈ સંજય પ્રકાશ સીઆઈએસએફમાં ડીઆઈજી છે. તેઓ કહે છે ઃ “જયપ્રકાશ સિંઘે પહેલાં પત્ની ગુમાવી હવે અન્યાયના માર્ગે તેમનો પુત્ર ગુમાવવાનો પણ વારો આવ્યો છે.”

બોલો કોણ હશે સંધ્યા સિંઘનો હત્યારો ? સંધ્યા સિંઘની હત્યાનું રહસ્ય એક પોલીસ અધિકારી, એક ભાડૂતી હત્યારો અને ખુદ તેમના પરિવારની આસપાસ ઘૂંટાઈ રહ્યું છે.

– દેવેન્દ્ર પટેલ

ડુંગળીનું રાજકારણ ડુંગળીનું અર્થકારણ

On September 25, 2013

In ચીની કમ