એક તેજસ્વી યુવાન યુવતી બની ગયો ટ્રાન્સજેન્ડર : રોઝ

રેડ રોઝ – દેવેન્દ્ર પટેલ.
દેશમાં વસતા ૧૦ લાખ કિન્નરો ઉપેક્ષિત જીવન જીવે છે
એનું નામ રોઝ છે. અલબત્ત, એ પહેલાં એનું નામ રમેશ વેંકટેશન હતું. રમેશ અમેરિકામાં ડલાસ ખાતે લુસિયાના ટેક. યુનિર્વસિટીનો વિદ્યાર્થી હતો. એ વખતે જ તેને યુવતીઓનાં વસ્ત્રો પહેરવાં ગમતાં હતાં. રમેશ વેંકટેશન મૂળ ચેન્નાઈના એક મોટા વેપારીનો પુત્ર હતો. તે બાયોમેડિકલ એન્જિનિયરીંગના અભ્યાસ માટે અમેરિકા ગયો હતો. એણે એક રસ્તો શોધી કાઢયો. દિવસે મિત્રો મજાક ના કરે એટલા માટે છોકરાનાં વસ્ત્રો પહેરતો અને રાત્રે મહિલાઓનાં વસ્ત્રો પહેરતો. નાઇટી પહેરીને સૂઈ જતો. એણે ઇન્ટરનેટ પર જઈ પોતાની સેક્સુઆલિટીની સમસ્યા વિશેની જાણકારી મેળવી. તે હતાશ થઈ ગયો. એકલતા લાગવા માંડી. એક વાર આપઘાત કરવા પણ કોશિશ કરી. ખરી મુશ્કેલી ત્યારે આવી જ્યારે એના પિતાએ રમેશ વેંકટેશનને કહ્યું : “રમેશ, તારાં લગ્ન માટે એક સુંદર યુવતી શોધી કાઢી છે.”

રમેશ વેંકટેશન પોસ્ટ ગેજ્યુએટની ડિગ્રી લઈ ભારત પાછો આવ્યો. એણે ઘરમાં બધી જ વાત કરી દીધી. પરિવાર સુશિક્ષિત હતો. ડોક્ટરોએ તેની સેક્સ ચેન્જનું ઓપરેશન કર્યું અને એ દિવસથી રમેશ વેંકટેશન રોઝ બની ગયો. રોઝ હવે ટેલિવિઝનના ટોક શોમાં એન્કરનું કામ પણ કરે છે.

શહેરોમાં વસતાં આવા ટ્રાન્સજેન્ડર લોકો સમાજની બહુ મોટી ઉપેક્ષાના ભોગ બનેલા છે. હવે તેઓ ખુલ્લી રીતે તેમના અધિકારો માટે બહાર આવી રહ્યા છે. ભારતના ચૂંટણીપંચે આવી વ્યક્તિઓને અધર્સની યાદીમાં મૂકવા પરવાનગી આપી છે. તેઓને સ્ત્રી જ છે કે પુરુષ જ છે તેવી યાદીમાં પરાણે મૂકવામાં નહી આવે. તામિલનાડુમાં રેશન કાર્ડ, વોટિંગ કાર્ડ, સ્કૂલ કે કોલેજોના એડમિશન ફોર્મમાં અધર્સનો વિકલ્પ પસંદ કરી શકે છે. આવા ટ્રાન્સજેન્ડર્સ લોકો માટે એક સારો શબ્દ છે : કિન્નર. આમ તો તેઓ કોઈના લગ્નપ્રસંગે કે ગૃહપ્રવેશ વખતે કે બાળકના જન્મ પ્રસંગે પૈસા માંગતા નજરે પડે છે. કમનસીબી એ છે કે આવી વ્યક્તિઓને કોઈ નોકરી ધંધામાં રાખતું ના હોઈ તેમની આજીવિકા માટે બીજો કોઈ વિકલ્પ પણ નથી. સમાજે તેમના તરફ વર્ષોથી દુર્લક્ષ સેવેલું છે. ભૂતકાળમાં આવા કિન્નરોએ સમાજથી છુપાઈને જિંદગી બસર કરી છે અથવા તો આપઘાત કરવા પણ પ્રયાસો કર્યા છે. તેઓ એમ સમજે છે કે અમારામાં કાંઈક ખામી છે પણ હવે સમય બદલાયો છે. તેમનામાં પણ શિક્ષણના કારણે જાગૃતિ આવી છે. રોઝ કહે છે : “અમારા જેવી વ્યક્તિઓ તરફ જોવાની લોકોની દૃષ્ટિ હવે બદલાઈ છે. બધા જ લોકો હવે અમારી તરફ નફરતથી જોતાં નથી. હું ટેલિવિઝનના ટોક શોનું સંચાલન કરું છું અને લગ્નથી માંડીને છૂટાછેડાની સમસ્યાઓ પર ચર્ચા કરું છું ત્યારે મારી સાથે કામ કરનારા મને એક પ્રોફેશનલ એન્કર સમજીને જ મારી સાથે સારો વર્તાવ કરે છે. મારું સેક્સ્યુઅલ સ્ટેટસ એક અકસ્માત છે. હું સારું અંગ્રેજી જાણું છું. મને સ્ત્રી તરીકે ઓળખાવું ગમે છે. હવે હું એક અંગ્રેજી ફિલ્મનું પણ નિર્દેશન કરીશ.”

એક અંદાજ પ્રમાણે ભારતમાં ૧૦ લાખ કિન્નરો છે. આવા લોકો છોકરા તરીકે જન્મ્યા હોય પણ થોડા જ વખતમાં વિપરીત સેક્સ જેવાં શારીરિક અને માનસિક લક્ષણો અનુભવે છે. કમનસીબી એ છે કે મોટા ભાગની આવી વ્યક્તિઓ ગરીબ છે. ઝૂંપડામાં કે નાનાં મકાનોમાં રહે છે. રસ્તાઓ પર કે દુકાનો આગળ જઈ પૈસા માંગતા નજરે ચડે છે. આવી વ્યક્તિઓનો બહુ નાનો સમૂહ જ શિક્ષિત અને સજાગ છે. બાકીના કિન્નરો માટે સમાજે કે સરકારે જે કરવું જોઈતું હતું તે કર્યું નથી.

તાજેતરમાં પોંડીચેરી પાસે કુવાગામ ખાતે આવા કિન્નરોનાં જીવન પર એક ફેસ્ટિવલ યોજાયો હતો. આ ફેસ્ટિવલ જોવા ગયેલા ચેન્નાઈસ્થિત શિલ્પકાર જ્યોર્જ કુરુવિલાએ ટ્રાન્સ સેક્સુઅલ લોકોનાં જીવન પર કેટલાંક શિલ્પો તૈયાર કર્યાં હતાં. આ શિલ્પ કૃતિઓનું એક પ્રદર્શન મુંબઈ ખાતે યોજાયું હતું. તેને જબરદસ્ત પ્રતિસાદ મળતાં કિન્નરો પર બનેલી શિલ્પ કૃતિઓનું એક પ્રદર્શન તે પછી પેરિસ અને ન્યૂયોર્કમાં પણ યોજાયું હતું. કિન્નરોનાં જીવનની કમનીયતા બતાવવા માટે તેમણે પુરુષમાંથી સ્ત્રી બનેલી વ્યક્તિઓના ચહેરા પર ફૂલો ઉપસાવ્યાં હતાં.

આવા લોકો માટે ઘણાં ‘હિજડા’ અને અંગ્રેજીમાં ‘યૂનક’ શબ્દ વાપરે છે. ઘણાં કિન્નરો એચઆઈવીનો ભોગ પણ બનેલા છે. તેમની સમસ્યાઓ અંગે ‘એઇડ્સ સૂત્ર’ નામનું એક અંગ્રેજી પુસ્તક પણ પ્રગટ થયું છે. કિન્નરો પ્રત્યેની સભાનતા અંગે હવે એક વેબસાઈટ પણ શરૂ થઈ છે. કલ્કી સુબ્રમણ્યમ્ નામની એક મહિલાનું કહેવું છે કે મારી રાધા નામની એક ટ્રાન્સજેન્ડર સખીને લગ્ન કરવાની ઇચ્છા હતી. મેં રાધાને તેની પ્રોફાઈલ કોઈ મેટ્રિમોનિયલ વેબસાઈટ પર મોકલી આપવા કહ્યું. પણ બજારમાં ઉપલબ્ધ મેરેજ બ્યુરોએ રાધાની પ્રોફાઈલ તે કિન્નર હોવાથી ફગાવી દીધી. એ પછી મેં જ આવી ટ્રાન્સજેન્ડર સ્ત્રીઓ માટે એક વેબસાઈટ શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો. એ પછી મારી નિષ્ણાત ટીમે આવી ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ માટે જ thiruhangai.net નામની મેટ્રિમોનિયલ વેબસાઈટ તૈયાર કરી દીધી. શરૂઆતમાં જ છ આવી કિન્નર મહિલાઓએ તેમના મેરેજ માટેની પ્રોફાઈલ મોકલી આપી. તેમાં એવું સ્પષ્ટ લખવામાં આવ્યું હતું કે અમને એવો પુરુષ જોઈએ છે જે અમને તેમની પત્ની તરીકે સ્વીકારે અને પત્ની તરીકે જ તેમના મિત્રવર્તુળમાં ઓળખાવે અને બીજાં જાહેર સ્થળોએ પણ અમને તેમની સાથે બહાર લઈ જઈ પત્ની તરીકેનું સંપૂર્ણ સન્માન આપે.

કલકી સુબ્રમણ્યમ્ માટે આશ્ચર્ય એ વાતનું હતું કે આવી છ ટ્રાન્સજેન્ડર સ્ત્રીઓને પરણવા અને જાહેરમાં પત્ની તરીકે સ્વીકારવા ૧૫૦ પુરુષોની અરજીઓ આવી હતી. તેમાં સોફ્ટવેર એન્જિનિયરો, બિઝનેસમેન, ડોક્ટરો અને વૈજ્ઞાનિકો પણ હતા. કલ્કી સુબ્રહ્મણ્યમ્ સહોદરી ફાઉન્ડેશન નામની એક સ્વૈચ્છિક સંસ્થા ચલાવે છે. તે ખુદ ચેન્નાઈના એક મધ્યમવર્ગના પરિવારની વસાહતમાં રહે છે. કલ્કી કહે છે : “ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ માટે આ એક મોટું પગલું છે. ગઈકાલ સુધી લોકો ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને વિકૃત જાતીયતા ધરાવતા લોકો તરીકે ઓળખાવતા હતા હવે એવું નથી. હવે તેમના પ્રત્યેનો ભેદભાવ ઘટયો છે. કલ્કી સુબ્રહ્મણ્યમ્ ખુદ ટ્રાન્સજેન્ડર છે. એણે પણ સેક્સ ચેન્જનું ઓપરેશન કરાવી પોતાની જાતને સ્ત્રીમાં રૂપાંતરિત કરાવી છે. કલ્કી સુબ્રહ્મણ્યમ્ પાસે પોસ્ટગ્રેજ્યુએશનની ડબલ ડિગ્રી છે. છોકરામાંથી છોકરી બનેલી લક્ષ્મી ત્રિપાઠી નામની એક ટ્રાન્સજેન્ડર યુવતી મુંબઈમાં નવ જેટલી નૃત્યશાળાઓ ચલાવે છે. એણે ૧૨ નૂન એન્ટરટેઈનમેન્ટ નામની એક મેનેજમેન્ટ ફર્મ પણ શરૂ કરી છે. કંપનીના બોર્ડમાં તે એકલી જ ટ્રાન્સજેન્ડર યુવતી છે. તેણે ટેલિવિઝન પર દર્શાવાયેલા ‘સચ કા સામના’ ના શોમાં પોતાની જિંદગીની વાત હિંમતપૂર્વક કહી હતી. બીજી આવી કેટલીક ટ્રાન્સજેન્ડર યુવતીઓ હવે કરાટે પણ શીખે છે. સેક્સ ચેન્જ કરેલી વ્યક્તિઓને જો ભણેલી હોય તો તેમને નોકરીઓ આપવા પણ કેટલીક કંપનીઓએ તૈયારી દર્શાવી છે. કેટલાક સમય પહેલાં કિન્નરોની એક સૌંદર્ય સ્પર્ધા પણ ચેન્નાઈમાં યોજવામાં આવી હતી. આમ છતાં લાખ્ખો કિન્નરો હજુ ઉપેક્ષિત, યાતનાભર્યું અને અપમાનજનક જીવન જીવે છે તે એક કડવી વાસ્તવિકતા છે. સમાજ તેમને સન્માનપૂર્વક સ્વીકારે એ જરૂરી છે.

www.devendrapatel.in