રાજસ્થાનની દારૂની ફેક્ટરીઓ ગુજરાત પર ચાલે છે. બીજી ઉક્તિ છે કે, સ્કોટલેન્ડમાં જેટલો સ્કોચ બને છે તે કરતા વધુ સ્કોચ ગુજરાતમાં પીવાય છે. પહેલી ઉક્તિ સમજવી સરળ છે. બીજી ના સમજાય તો’પેગ’ ના જાણકારને પૂછી જોજો કે ગુજરાતમાં કેટલો બનાવટી સ્કોચ વેચાય છે, પીવાય છે. આ કક્ષના મૂળ વિષય પર આવતા પહેલાં પ્રસ્તાવના એટલા માટે બાંધવી પડી કે, જ્યાં દારૂ પીવાની છૂટ છે તેવા દેશો અને રાજ્યો કરતા જ્યાં દારૂબંધી છે તેવા ગુજરાતમાં શ્રીમંતોના નબીરાઓ પીને અને પીધા વગર પણ ગંભીર અકસ્માતો સર્જે છે. હિટ એન્ડ રન એ અમદાવાદ જેવા શહેરની ઓળખ બની ગઈ છે. જેની પાસે જેટલી સહુથી મોંઘી ગાડી તેટલી કાનૂન ભંગની માનસિકતા વધુ. પાંચ લાખની કાર કરતાં ૨૦, ૪૦ કે ૮૦ લાખની કાર ચલાવતો નબીરો સિગ્નલ તોડવામાં, બેફામ કાર ચલાવવામાં, ખોટા ઓવરટેક કરવામાં પોતાની જાતને સુપરસ્ટાર સમજે છે. હવે ધારો કે ગુજરાતમાં ‘ચીલ્ડ બિયર’ ની દુકાનો ખૂલી જાય અને ચોરે ને ચૌટે ‘બાર’ ખૂલી જાય તો આ નબીરાઓ રોજ કેટલા અકસ્માતો સર્જે?
અમદાવાદના કારચાલકો કરતા મુંબઈની કાળી પીળી ટેકસીવાળા વધુ સિવિલાઈઝડ છે, કાનૂનને માન આપનારા છે. હેલ્મેટ ફરજિયાત છે. છતાં ગુજરાતના શહેરોમાં ૮૦ ટકા કરતા વધુ વાહનચાલકો હેલ્મેટ પહેરતા નથી. સીટ બેલ્ટ ફરજિયાત છે પણ ૮૦ ટકા વાહનચાલકો સીટબેલ્ટનો ઉપયોગ કરતા નથી. શહેરની છોકરીઓ સ્કૂટી પર સવાર થઈને નીકળે છે ત્યારે અફઘાન સ્ત્રીની જેમ આંખો દેખાય એટલો જ ભાગ ખૂલ્લો રાખી આખો ચહેરો કપાળ અને કાન દુપટ્ટાથી ઢાંકી દે છે . આ દુપટ્ટો ત્વચાને નુકસાન થતું અટકાવવા બાંધવામાં આવે છે કે ચહેરો છૂપાવવા તે કળવું મુશ્કેલ છે. આજે તો પિતા આગળથી પોતાની દીકરી પસાર થઈ જાય તો સગો બાપ પણ તેના ઓળખી ના શકે તેવી પરિસ્થિતિ હોય છે. કેટલાક ટાબરિયા વગર લાઈસન્સે સ્કૂટી દોડાવતા જણાય છે. આમાં બાળકો કરતા તેમના માતા-પિતાનો દોષ વધુ છે. પિતાએ બાળકના હાથમાં સ્કૂટીની કે યુવાન પુત્રના હાથમાં કારની ચાવી આપતા પહેલાં કહેવું જોઈએ કે “આ વાહનની ચાવી ‘લાઈસન્સ ટુ કિલ’ નથી.
મુંબઈ જેવા શહેરમાં ટ્રાફિકના નિયમો અંગે જાગૃતિ લાવવા માટે હવે કેટલાંક અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. “્રી જીીટ્વં હ્વીઙ્મં ષ્ઠિીુ” નામની બે મિનિટની એક ફિલ્મ ટ્રાફિકના નિયમોની જાગૃતિ માટે બની છે તે ટૂંક સમયમાં જ વાયરલ બનતા ‘યૂ ટયૂબ’ પર તેને ૪૬ લાખ હીટસ મળી છે. એટલે કે ૪૬ લાખ માણસોએ એને નિહાળી છે. એ જ રીતે નવી દિલ્હીમાં તેથીયે અલગ એવો પ્રયોગ ટ્રાફિક અવેરનેસ માટે કરવામાં આવ્યો છે. પશ્ચિમ દિલ્હીના ડિસ્ટ્રિકસ કમિશનરે લોકો તેમના ટ્રાન્સજેન્ડર્સ એટલે કે કિન્નરો (હીજડા)નો ઉપયોગ લોકોમાં ટ્રાફિકના નિયમોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે શરૂ કર્યો છે.
દિલ્હીમાં કેટલાક કિન્નરોને ટ્રાફિકના નિયમો અંગે તાલીમ આપવામાં આવી છે. તેમને એરહોસ્ટેસ જેવો આકર્ષક ડ્રેસ-સાડી આપવામાં આવ્યા છે. આખી બાંયનું બ્લાઉસ અને એરહોસ્ટેસની સ્ટાઈલથી સાડી પહેરાવવામાં આવે છે. તે પછી દિલ્હીના મુખ્ય માર્ગોના ચાર રસ્તાઓ પર તેઓ ઊભા રહી બાઈક સવારને હેલ્મેટ પહેરવા અને સીટ બેલ્ટ બાંધ્યા વગર વાહન ચલાવતા ચાલકને તેમની આગવી અદાથી ખાસ સ્ટાઈલથી સીટ બેલ્ટ બાંધવા નમ્રતાથી સલાહ આપે છે. લોકોને પણ મજા પડે છે. એરહોસ્ટેસ જેવા દેખાતા રૂપાળા કિન્નરો સાથે લોકો વાત કરી તેમની સૂચનાનો તરત જ અમલ કરે છે. આ કિન્નરો પ્લેનના કેબિન ક્રૂ જેવા જ લાગે છે. તેઓ લોકોને તેમની જિંદગી બચાવવાના માત્ર પાઠ જ ભણાવતા નથી પરંતુ પોતાની ખાસ લાક્ષણિકતાથી લોકોના ચહેરા પર સ્મિત પણ આણે છે.
દિલ્હીની ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા ખાસ તાલીમ પામેલા આ કિન્નરોને રોજનું ૫૦૦ રૂપિયાનુ વેતન આપવામાં આવે છે. તેમને પૂર્વ દિલ્હીના મહત્ત્વના સ્થાનો પર તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. તેમને રોજ બપોરના ત્રણ વાગ્યાથી રાતના આઠ વાગ્યા સુધીની ડયૂટી સોંપવામાં આવી છે. આ એક પાઈલોટ પ્રોજેક્ટ છે અને પ્રથમ પ્રયોગ માટે આઠ કિન્નરોની સેવા લેવામાં આવી રહી છે. આ કિન્નરોની પસંદગી કિન્નરોના કલ્યાણ માટે કામ કરતી સંસ્થાઃ “પહેલ વેલ્ફેર સોસાયટી” દ્વારા કરવામાં આવી છે. આ પ્રકારનો એક પ્રયોગ સુરતમાં પણ થયો હતો. મુંબઈ અને ચેન્નાઈમાં પણ આ પ્રકારના પ્રયોગો થઈ રહ્યા છે. મધ્યપ્રદેશમાં સરકારે સ્વચ્છ ભારત અભિયાન માટે પણ કિન્નરોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ કિન્નરોની પસંદગી સાવધાનીપૂર્વક કરવામાં આવે છે. તેઓ દેખાવડાં હોય,સુંદર મેઈકઅપ કરી શકતાં હોય અને વાહનચાલકને સમજાવવાની આવડત હોય તેવા કિન્નરોની જ સેવા લેવામાં આવે છે. ટેકસી કે ઓટોમાં બેસતાં પહેલા તેની તસવીર લેવી, ડ્રાઈવરનો મોબાઈલ નંબર લેવો અને વાહન ચાલુ થાય તે પહેલા તે નંબરની પરિવારને કે મિત્રને જાણ કરવી એવા નિયમો અને સાવધાની ખાસ કરીને સ્ત્રીઓની સલામતી માટે તેઓ શીખવે છે. દારૂ પીને કદી મોટર કે દ્વિચક્રી વાહન ના ચલાવવા તેની પણ તેઓ સમજણ આપે છે. લાલબત્તી પાસે ઊભા રહેલા વાહનોને તેઓ સંબોધે છે ત્યારે લોકો મંત્રમુગ્ધ થઈ તેમને સાંભળી રહે છે. લોકોને તેઓ કહે છે “તમારી મોટરકારમાં ઓક્સિજન માસ્ક નથી. તમારી સીટની નીચે લાઈફ જેકેટ નથી, પણ તમારી પાસે સીટ બેલ્ટ છે એને બાંધો. તમે એ કેમ પહેર્યો નથી, હની! તમે એવું ઇચ્છો હું તમને સીટ બેલ્ટ બાંધવાનું શીખવું? અને લોકો ખુશ થઈ જાય છે. ક્યારેક તેઓ મોટરચાલકોને ખુશ કરવા ગ્રૂપ ડાન્સ પણ કરે છે.
અને આ ટ્રાન્સજેન્ડર્સ અદ્ભુત લાગે છે. બ્લેક બોર્ડર વાળી બ્લુ સાડીમાં તેઓ આકર્ષક લાગે છે. સલામતી માટેના તેમના સંદેશાનુ તેઓ જ્યારે બ્રોડકાસ્ટિંગ કરે છે ત્યારે તે દૃશ્યનો પ્રેક્ષણીય હોય છે તે બધાને ‘હમ હૈ ….” એવું નામ આપવામાં આવ્યું છે.
ચાલો, એક તો એ સારું થયું કે સમાજ જેમને તરછોડે છે તેવા કિન્નરોનો સદુપયોગ થયો તેમને આદર મળ્યો. સમાજમાં ભાગીદારી મળી અને લોકોને શિક્ષણ મળ્યું. જે કામ સ્કૂલના શિક્ષકો-શિક્ષિકાઓએ કરવું જોઈએ તે કામ હવે કિન્નરો કરી રહ્યાં છે.
Comments are closed.