હું સોનિયા ગાંધીની પ્રશંસક છું : મરિયમ શરીફ

પાકિસ્તાનની First Daughter

પાકિસ્તાનના નવા ચૂંટાયેલા વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફનાં તેઓ પુત્રી છે. નવાઝ શરીફના પરિવારમાંથી રાજનીતિમાં પદાર્પણ કરી રહેલાં મરિયમ શરીફ ભવિષ્યમાં તેમના પિતાની પાર્ટીનું નેતૃત્વ સંભાળશે. એક જમાનામાં જે રીતે બેનઝીર ભુટ્ટોનું નામ પાકિસ્તાનનાં ઘરઘરમાં જાણીતું હતું તે રીતે મરિયમ શરીફનું નામ પણ આજે જાણીતું છે. ૩૮ વર્ષની વયનાં મરિયમ શરીફ નવાઝ શરીફનાં ચાર સંતાનો પૈકી બીજા નંબરનાં છે. નવાઝ શરીફને બે પુત્રો અને બે પુત્રીઓ છે.

નવાઝ શરીફ પાકિસ્તાનમાં એક ખ્યાતનામ ઔદ્યોગિક પરિવારમાંથી આવે છે. તેમનાં પુત્રી મરિયમ શરીફ તેમના પિતા જ્યારે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન હતા ત્યારે પિતાની કચેરીના જ એક નિકટના સાથીના પ્રેમમાં પડયાં હતાં અને લગ્ન પણ કરી લીધાં હતાં. તેઓ હવે બે દીકરીઓ અને એક પુત્રનાં માતા છે. મરિયમ શરીફે અંગ્રેજી સાહિત્યના વિષયમાં માસ્ટર ડિગ્રી હાંસલ કરેલી છે. હમણાં તેઓ નાઈન ઇલેવનની ઘટના પછીના પાકિસ્તાનના નવિનીકરણના વિષય પર કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં પીએચડી કરી રહ્યાં છે.

પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન તરીકેની સોગંદવિધિ પછી તરત જ એ સાંજે નવાઝ શરીફ અને તેમનાં પત્ની કુલસુમ શરીફે ઘરમાં એક ડિનર પાર્ટીનું આયોજન કર્યું હતું. આ પાર્ટીમાં જે થોડા ઘણાં મહેમાનોને આમંત્રણ હતું તેમાં ભારતના સુપ્રસિદ્ધ અંગ્રેજી અખબાર’હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ’ ના હરિન્દર બાવેજા પણ હતા.

નવાઝ શરીફ પૂરાં ૧૪ વર્ષના વનવાસ બાદ પાકિસ્તાન પાછા ફર્યા હતા. ૧૯૯૯માં તેમની સરકાર સામે લશ્કરે બળવો કર્યો ત્યારે આ જ નિવાસસ્થાનમાં તેમને નજરકેદ કરવામાં આવ્યા હતા. નવાઝ શરીફને ઉથલાવીને પાકિસ્તાન લશ્કરના વડા જનરલ પરવેઝ મુશર્રફ પાકિસ્તાનના શાસક બની ગયા હતા. નવાઝ શરીફના વડાપ્રધાન તરીકેના નિવાસસ્થાનની બહાર જનરલ પરવેઝ મુશર્રફે ટેન્કો ગોઠવી દીધી હતી.

પાકિસ્તાનનાં ફર્સ્ટ લેડી કુલસુમ શરીફ એ દુઃખદાયક દિવસોને યાદ કરતાં બારીની બહાર જોઈ રહે છે.

એમને યાદ છે કે એક દિવસ આ બારીની બહાર જ ટેન્કો ગોઠવાયેલી હતી. એમના પતિ સામે થયેલા આક્ષેપોના કારણે એક જેલમાંથી બીજી જેલમાં પતિને મોકલવામાં આવતા હતા. બચાવ માટે કુલસુમ શરીફે એક કોર્ટમાંથી બીજી કોર્ટમાં ધક્કા ખાવા પડતા હતા પણ તેમને અલ્લાહ પર ભરોસો હતો. ફર્સ્ટ લેડીના ટેબલ પર જ બેઠેલાં તેમનાં દીકરી મરિયમ શરીફ કહે છે : લશ્કરના બળવાની વાત જવા દો. ચાલો, આપણે બીજા વિષયો પર વાત કરીએ.

“તમે કયાં કારણસર રાજનીતિમાં આવ્યાં? ” એવા પ્રશ્નના જવાબમાં તેમણે કહ્યું : “કોઈ એક ઘટનાને કારણે હું રાજનીતિમાં આવી નથી. અમારા ઘરમાં જ રાજનીતિનું વાતાવરણ રહ્યું છે. અમે ખાતાં કે પીતાં પણ રાજનીતિમાં છીએ. હું મારા પિતાના તમામ મુશ્કેલ સમયમાં તેમની પડખે ઊભી રહી છું. અમે કોર્ટના અને જેલોના ધક્કા ખાધા છે. વર્ષો સુધી દેશની બહાર રહેવું પડયું છે,પરંતુ આજે ફરી વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાનમાં છીએ અને એ કારણે જ હું મારાં માતા-પિતાના પગલે ચાલી રહી છું.

“તમારા ભાઈઓ કેમ નહીં ?” એ પ્રશ્નના જવાબમાં મરિયમ શરીફ કહે છે : “રાજનીતિ માટે એક લગાવ અને સમર્પણની ભાવના જોઈએ. તેમાં ધીરજની પણ કસોટી થાય છે. મારા ભાઈઓ જેદાહ અને લંડનમાં રહે છે. તેઓ બિઝનેસમાં વ્યસ્ત છે. તેઓ એકદમ પ્રાઈવેટ લાઈફ જીવે છે. રાજનીતિમાં તમારે ચોવીસે કલાક પ્રજા માટે ઉપલબ્ધ રહેવું પડે છે. રાજનીતિ એ બાલમંદિર નથી. તમે ૧૮૦ મિલિયન લોકોની જિંદગી સાથે રમત રમી શકો નહીં.”

તમે દેશની બહાર રહ્યાં તે કેવો અનુભવ હતો? એ પ્રશ્નના જવાબમાં તેઓ કહે છે : “અમને સાઉદી અરેબિયા જવાની પરવાનગી મળી તે પહેલાં હું અને મારી માતા નજરકેદ હતાં. અમારી પર ખોટા આક્ષેપો મૂકવામાં આવ્યા હતા. મારાં બાળકો પણ બહુ જ નાનાં હતાં. અમે બધાં સાઉદી અરેબિયામાં એકબીજાની પડખે ઊભાં રહ્યાં હતાં. એ દેશનિકાલ દરમિયાન જ હું મોટી થઈ. એ સમયગાળાએ અમને ઘણું શીખવ્યું. કોઈનીયે પ્રત્યે કડવાશ કે બદલાની ભાવનાથી દૂર રહેવાનું શીખવ્યું અને અમે એક સારી વ્યક્તિ તરીકે ઉભર્યા. હા, અમને પાકિસ્તાન પાછા ફરવાની ઇચ્છા સતત થતી રહી.

મરિયમ કહે છે : ” મારા દાદા અમારી સાથે સાઉદી અરેબિયામાં જ હતા. તેઓ ગુજરી ગયા ત્યારે મારા પિતાને અમારા દાદાના મૃતદેહને પાકિસ્તાન લઈ જઈ પાકિસ્તાનમાં જ તેમની અંતિમક્રિયા માટે પરવાનગી આપવામાં આવી ન હતી. અને આજે તમે જુઓ. આ કામ કરનાર પૂર્વ જનરલ પરવેઝ મુશર્રફ જ પાકિસ્તાનમાં તેમના ઘરમાં નજરકેદ છે. પાકિસ્તાન વર્ષો સુધી તેમની સરમુખત્યારશાહીના આંચળા હેઠળ રહ્યું. આજે પાકિસ્તાનમાં લોકશાહી છે. ત્રાસવાદથી ત્રસ્ત પાકિસ્તાનની ચૂંટણીઓ દરમિયાન ૫૦થી ૬૦ ટકા લોકો મતદાન માટે બહાર આવે તે એક મોટી સિદ્ધિ છે. એક વખતે વિશ્વ પાકિસ્તાનને શંકાની નજરે જોતું હતું. આજે લોકશાહીના પુનઃ સ્થાપનથી એ જ લોકો પાકિસ્તાનની પીઠ થાબડે છે. મને પાકિસ્તાની હોવાનો ગર્વ છે.”

“તમારા રોલ મોડેલ કોણ છે?” પાકિસ્તાનના સંદર્ભમાં બેનઝીર ભુટ્ટો તમારા રોલ મોડલ કહી શકાય?” એ પ્રશ્નના જવાબમાં તેઓ કહે છે : “હું બેનઝીર ભુટ્ટોને રિયાધમાં મારા પિતાની સાથે એક જ વાર મળી છું. મને તેમની નમ્રતા ગમી હતી. હું વ્યક્તિવિશેષમાં માનું છું, પરંતુ મારા માટે કોઈ રોલ મોડેલ હોય તો તે મારી મા છે. જેણે પાકિસ્તાનમાં લશ્કરના બળવા પછી એક સરમુખત્યારને પડકારવાની હિંમત કરી અને લોકશાહીની પુનઃ સ્થાપના માટે નિર્ભય બની સંઘર્ષ કર્યો. એ જ રીતે ભારતમાં ભારત સાથેની એકાત્મકતા માટે અને ભારતમાં પોતાનું આગવું સ્થાન ઊભું કરનાર સોનિયા ગાંધીની પણ પ્રશંસક છું. એ જ રીતે એક શક્તિશાળી પતિના પ્રભાવથી બહાર નીકળીને પોતાના વ્યક્તિત્વને આગવી રીતે વિકસાવનાર હિલેરી ક્લિન્ટનની પણ હું પ્રશંસક છું.

“તમે એક વારસાગત રાજનીતિ પરિવારમાંથી આવો છો એટલા માટે તો તમે આમ કહી રહ્યાં નથીને?” એ ટિપ્પણીના સંદર્ભમાં તેઓ કહે છે : હું નવાઝ શરીફની દીકરી છું. તે માટે મને કોઈ ખેદ નથી. હું નવાઝ શરીફ પરિવાર સાથે જોડાયેલી છું તેનો મને ગર્વ છે. આ તો એક સુંદર લિગસી છે. હું માનું છું કે વારસાગત રાજનીતિ એ લોકોની જ ઇચ્છા અને પસંદ છે.”

“તમે ભારત વિષે વિચારો છો ત્યારે તમને પહેલો ખ્યાલ શું આવે છે? એ પ્રશ્નના જવાબમાં તેઓ કહે છે, ઝીરો કોન્ફ્લિક્ટ. કોઈ પણ જાતનો સંઘર્ષ નહીં. ભારત માટે હું વિચારું છું ત્યારે મને વેપાર ધંધો, ભારત સાથે સારા સંબંધો અને શાંતિના જ વિચારો આવે છે. યુદ્ધ હવે આઉટ ઓફ ડેટ શબ્દ છે. અમે ભારત સાથે ફરી તંતુ જોડવા માંગીએ છીએ. મારા પિતા જ્યારે પણ ભારત જશે ત્યારે તેઓ મને અચૂક તેમની સાથે લઈ જશે. હું ભારતની મુલાકાતનો ઇન્તજાર કરું છું. “

“શું તમે સરકારમાં જોડાશો?” એ પ્રશ્નના જવાબમાં મરિયમ શરીફ કહે છે : હું આગાહીઓ ન કરવાનું શીખી છું. હું વડાપ્રધાનની ઓફિસમાં કામ કરીશ. પણ કોઈ પણ જાતના હોદ્દા કે ટાઈટલ વિના. નવાઝ શરીફ નિર્ણયો લેશે અને તે નિર્ણયોનો અમલ કરાવવા હું ઓવરટાઈમ કામ કરીશ.”

( સ્રોત અને સૌજન્યઃ હરિન્દર બાવેજા : હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ. )