ગુજરાતની ચૂંટણી ૨૦૧૪ના સ્પેક્ટેક્યુલર શોનું ટ્રેલર

ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીના મહાસંગ્રામે દેશભરમાં જે ઉત્તેજના જન્માવી તેવી ઉત્તેજના આ અગાઉ બીજા કોઈ રાજ્યની ચૂંટણીએ જન્માવી નથી. બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવાં વિશાળ રાજ્યોની ચૂંટણી વખતે પણ આવો માહોલ જોવા મળ્યો નથી. કોંગ્રેસ અને ભાજપના દિગ્ગજ નેતાઓ ગુજરાતમાં ઊતરી પડયા. દેશની તમામ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ચેનલોએ ગુજરાતના ચૂંટણી સંગ્રામને જે કવરેજ આપ્યું તેવું કવરેજ અગાઉ કદી આપ્યું નથી. દેશ-વિદેશના ૪૦૦થી ૫૦૦ જેટલા પત્રકારોએ ગુજરાતમાં ધામા નાખ્યા.

ગુજરાતની ચૂંટણી એ ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણી પહેલાંનો લીટમસ ટેસ્ટ છે. ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી ‘વડા પ્રધાન કોણ?’- એ નક્કી કરવા ગુજરાતની રણભૂમિ પર મહાભારતનો આરંભ થઈ ગયો હોય એમ લાગે છે. ૨૦૧૪માં આવનારી લોકસભાની ચૂંટણીના સ્પેક્ટેક્યુલર શો પૂર્વેનું આ ટ્રેલર હોય એમ લાગે છે. એક એક્શન ફિલ્મમાં આવતાં તમામ તત્ત્વો જોવા મળ્યાં. ટિકિટોની વહેંચણી વખતે જબરદસ્ત ખેંચતાણ, બાદબાકી, પક્ષપલટા, આરોપો-પ્રતિઆરોપો, વિજ્ઞાપન યુદ્ધ, થ્રી-ડી દૃશ્યો અને વિશાળ રેલીઓનાં દૃશ્યો પણ જોવા મળ્યાં. ગુજરાતના મહાયુદ્ધ પર બધાની નજર રહી, કારણ કે ૨૦૧૪માં યોજાનારી લોકસભાની ચૂંટણી એ રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેની ચૂંટણી બની રહેવાની છે. ભાજપાના દિલ્હીના નેતાઓ ઇચ્છે કે ન ઇચ્છે, પણ ભાજપ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના ભાવિ વડાપ્રધાન પદ માટેના ઉમેદવાર નરેન્દ્ર મોદી જ હશે તો તેમની સામે કોંગ્રેસ પક્ષ તરફથી ભાવિ વડાપ્રધાન પદ માટેના ઉમેદવાર રાહુલ ગાંધી જ હશે. કોંગ્રેસમાં રાહુલ ગાંધી માટે સર્વસંમતિ છે, પણ ભાજપમાં ભીતરથી વડાપ્રધાન પદ માટે બીજા અનેક મુરતિયા છે. અલબત્ત, તેમનું ચાલવાનું નથી.

ભાજપની ભીતર અનેક ઉમેદવાર હોવા છતાં નરેન્દ્ર મોદી તેમની આંતરિક સ્પર્ધામાં મોખરે રહેશે, કારણ કે નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાત બહાર પણ લોકપ્રિય છે. તેમની પાસે ચેરિશ્મેટિક વ્યક્તિત્વ છે. તેમની પાસે વિરોધીઓને માત કરવાની આવડત પણ છે. તેમની પાસે મની પાવર છે. તેમની પાસે વકતૃત્વકળા છે. તેમની પાસે જબરદસ્ત ઊર્જા છે. ભાજપમાં બીજા નેતાઓ પાસે આમાંનું કશું નથી. ભાજપના જે રાષ્ટ્રીય નેતાઓ ગુજરાત આવ્યા તેઓની કોઈએ ખાસ નોંધ જ લીધી નથી. મીડિયામાં મોદી જ ચમકતા રહ્યા. અરુણ જેટલી કે નિર્મલા સીતારમન જેવાઓએ મીડિયા આગળ બોલવું કે ન બોલવું અને બોલવું તો શું બોલવું તે પણ મોદી જ નક્કી કરતા રહ્યા. મોદી આગળ દિલ્હીથી આવેલા ભાજપના નેતાઓ વામણાં લાગ્યા. એક જમાનામાં હજારોની ભીડ એકત્ર કરતાં ઉમા ભારતીને સાંભળવા ૫૦ માણસો પણ ભેગા કરવામાં તકલીફ પડી. નીતિન ગડકરીને તો બોલાવવા ખાતર જ બોલાવ્યા.

ભાજપની સામે કોંગ્રેસનાં સ્ટાર પ્રચારક સોનિયા ગાંધી અને વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહ જ રહ્યાં. સોનિયા ગાંધી પાસે વકતૃત્વકળા નથી, પરંતુ દેશનો એક એવો મોટો વર્ગ છે, જે નહેરુ-ગાંધી પરિવારથી હજુ પ્રભાવિત છે. સોનિયા ગાંધીનાં પ્રવચનો શાલીન અને સરળ રહ્યાં. લોકોને તેમને સાંભળવા કરતાં જોવાનું વિશેષ આકર્ષણ રહ્યું છે. એક જમાનામાં પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ જો કોઈ સ્થળે પ્રવચન કરવાના હોય તો લાખો લોકો સ્વયંભૂ ઊમટી પડતા. ઘણાં વર્ષો પહેલાં નહેરુ હિંમતનગર આવ્યા હતા. તે વખતે તેમને સાંભળવા લોકો દૂર દૂરથી બળદગાડાં જોડીને આવ્યા હતા. એવું જ આકર્ષણ ઇન્દિરા ગાંધીનું હતું. ઇન્દિરા ગાંધી પણ કોઈ ઉત્કૃષ્ટ વક્તા નહોતાં, પણ તેઓ એક્શન ઓરિએન્ટેડ પોલિટિશિયન હતાં. તેમણે મોરારજી દેસાઈ સાથેના અહ્મના ટકરાવના કારણે કોંગ્રેસના ભાગલા કરી નાખ્યા હતા. પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કરી બાંગલાદેશને આઝાદી અપાવી હતી. રાતોરાત બેન્કોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરી નાખ્યું હતું. રાતોરાત રાજાઓનાં સાલિયાણાં નાબૂદ કરી દીધાં હતાં. આવાં ઇન્દિરા ગાંધી જ્યારે પણ ગુજરાતના ચૂંટણી પ્રવાસે આવતાં ત્યારે તેમને જોવા રસ્તાઓ પર લોકોની ભીડ એકત્ર થઈ જતી. એ સ્વયંભૂ હતું. ભાજપમાં અટલ બિહારી વાજપેયી જ એક એવા નેતા હતા તેમને સાંભળવા લાખોની જનમેદની સ્વયંભૂ ઊમટતી. હવે કોઈનીયે સભા સફળ બનાવવા લોકોને લાવવા પડે છે. હવે જાહેર સભાઓમાં માનવભીડ એ શક્તિ પ્રદર્શન માટેની લાયકાત બની ગઈ છે. ભીડ એકત્ર કરવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવું પડે છે.

ગુજરાતના ચૂંટણી મહાસંગ્રામમાં ફિલ્મ કલાકારો બહુ મોટી અસર ઉપસાવી શક્યા નથી. એક જમાનામાં ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીને જોવા ૫૦ હજારની માનવમેદની એકત્ર થઈ જતી. હવે ગુજરાતી ફિલ્મોના કે ટીવી સિરિયલના કલાકારો પાસે એ તાકાત રહી નથી. કોંગ્રેસના રાજ બબ્બર પણ ખાસ આકર્ષણ જમાવી શક્યા નથી.

ઘણા ઓછા લોકોને એ વાતની ખબર છે કે ગુજરાતના આ મહાસંગ્રામ પર રાહુલ ગાંધીની સૂક્ષ્મ નજર રહી છે. યુપીની ચૂંટણી વખતે તેઓ કોંગ્રેસનો ચહેરો હતા. આ વખતે તેમણે બહુ જાહેરમાં આવ્યા વિના કામ કર્યું છે. ટિકિટોની વહેંચણીમાં રાહુલ ગાંધીની જ ઇચ્છા પ્રમાણે થયું છે. બે વખત પરાજયના મુદ્દે નરહરિ અમીન જેવાઓની ટિકિટ કાપવાનો કડક નિર્ણય પણ રાહુલ ગાંધીનો જ હતો. ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં તેમની સામે નરેન્દ્ર મોદી જ છે એ વાતની તેમને ખબર છે અને તેથી જ ગુજરાતની ચૂંટણીમાં ભીતરથી ઊંડો રસ લીધો છે. રાહુલ ગાંધીએ જ સૌથી વધુ યુવા નેતાઓને ગુજરાત મોકલી આપ્યા. ૨૦૧૪નું ચૂંટણીયુદ્ધ ૪૦ વર્ષના રાહુલ અને ૬૨ વર્ષના નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચે જ લડાશે. આ વાતની નરેન્દ્ર મોદીને પણ ખબર છે તેથી તેમણે સોનિયા ગાંધી અને તેમના અંગત વફાદારો પર પ્રહારો કર્યા છે. નોંધનીય વાત એ છે કે ચૂંટણી પૂર્વે બન્ને મુખ્ય પક્ષોએ લોકોને ઘરનું ઘરથી માંડીને બીજાં અનેક વચનોની લહાણી કરી હતી, પરંતુ જાહેર સભાઓમાં લોકોની સમસ્યાઓની વાતો ઓછી અને અંગત આક્ષેપો-પ્રતિઆક્ષેપો વધુ થયા.

ઉત્તરપ્રદેશ અને બિહારની ચૂંટણી વખતે રાહુલ ગાંધીએ જ વ્યૂહરચના ગોઠવી હતી, પણ તેઓ નિષ્ફળ ગયા હતા. તેમણે તેમના પિતા કે દાદી ઇન્દિરા ગાંધી જેવું કૌશલ્ય સાબિત કરવાનું હજુ બાકી છે. સમય જલદી બદલાઈ રહ્યો છે. ગયા જુલાઈ માસમાં લોકપાલના ખરડા અંગે સંસદમાં ચર્ચા ચાલતી હતી ત્યારે રાહુલ ગાંધીએ ઘણી મોટી તક ગુમાવી દીધી. લોકો ભ્રષ્ટાચારથી ત્રસ્ત છે ત્યારે તેમણે લોકપાલનો ખરડો કાયદો બનાવી દીધો હોત તો પ્રજા તેમનો જયજયકાર કરી દેત. ઇન્દિરા ગાંધીએ બેન્કોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરીને ગરીબોને ખુશ કરી દીધા હતા. રાહુલ ગાંધી પાસે હજુ સમય છે.

૨૦૧૨ની ગુજરાતની ચૂંટણી પર યુપીએ-૨ના ઘટક પક્ષો તથા એનડીએના ઘટક પક્ષોની પણ નજર છે. ખુદ ભાજપના રાષ્ટ્રીય નેતાઓની પણ નજર છે. ભાજપના દિલ્હીના નેતાઓ નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતા વધે છે કે ઘટે છે તે જોવા આતુર છે. કોંગ્રેસ પણ એ જ જોવા આતુર છે. બિહારમાં બેઠેલા નીતીશકુમાર કે જેમની ખુદની લોકપ્રિયતા ઓસરી રહી છે તે પણ મોદીની સીટો વધે છે કે ઘટે છે તે જોવા આતુર છે. એલ. કે. અડવાણીને પણ હજુ કોઈ ચમત્કાર થતો હોય તો દેશના વડાપ્રધાન થવામાં રસ છે. તેઓ વડાપ્રધાન બની શક્યા નથી તેની હતાશા તેમના ચહેરા પર જોઈ શકાય છે. સુષમા સ્વરાજ એક શાલીન વ્યક્તિત્વ છે, પણ તેઓ ગુજરાત આવે છે ત્યારે તેમના ચહેરા પરથી સ્મિત વિલાઈ ગયું હોય તેમ લાગે છે. અરુણ જેટલીને પણ વડાપ્રધાન થવું છે,પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતા જોઈ ચહેરો વધુ ગંભીર બનાવી દે છે. મોદી આગળ દિલ્હીના ભાજપના નેતાઓ એકડા વિનાના મીડાં જેવા લાગે છે. કોંગ્રેસને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી કોંગ્રેસના બધા જ નેતાઓએ રાહુલ ગાંધીને તેમના નેતા તરીકે સ્વીકારી લીધા છે. દેશ અને લોકસભાની પ્રવાહી પરિસ્થિતિ જોતાં ૨૦૧૪નો ચૂંટણીસંગ્રામ વહેલો લાવવો કે કેમ તે વાત (૧) ગુજરાતની ચૂંટણીનાં પરિણામો, (૨) માયાવતી અને (૩) મુલાયમસિંહ એ ત્રણ પરિબળો નક્કી કરશે. કોંગ્રેસે ભીતરથી કોઈ પણ સમયે ચૂંટણી આવે તો તે માટેની તૈયારી કરી રાખી હોય એમ લાગે છે. રાહુલ ગાંધીનું અંગત સચિવાલય આ કામ કરી રહ્યું છે. કોંગ્રેસમાં પણ બે જૂથ છે. એક જૂથ વડાપ્રધાનની સાથે છે જ્યારે બીજું જૂથ સોનિયા ગાંધી સાથે છે, પરંતુ આ એક એવું જ્ઞાનતંતુઓનું યુદ્ધ છે જે બહાર બેઠેલાઓને દેખાય જ નહીં. હવે રાહુલ ગાંધી પોતાની એક ટીમ ઊભી કરી રહ્યા છે. ગુજરાતની ચૂંટણીના પ્રભારી સી.પી. જોષી તે રાહુલ ગાંધીના અંગત અને વફાદાર માણસ છે. રાહુલ ગાંધીના રાજકીય ગુરુ દિગ્વિજયસિંહ અને જનાર્દન દ્વિવેદી છે. આ બધા ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીનો તખતો કેવો ગોઠવે છે એ જોવું રહ્યું.

૨૦૧૪માં ચૂંટણી આવે તો હાલની પરિસ્થિતિ જોતાં એક પણ રાજકીય પક્ષને ચોખ્ખી બહુમતી મળે તેવી સંભાવના નથી. કોંગ્રેસ કે ભાજપે કોઈ ને કોઈ સાથે ગઠબંધન કરવું જ પડશે. દેશમાં વડાપ્રધાન બનવાની ખ્વાહિશ ધરાવતા મુલાયમસિંહ, માયાવતી,જયલલિતા અને નીતીશકુમાર જેવાં બીજા નેતાઓ પણ છે. દેશમાં હવે પચીસ કરોડથી વધુ મુસ્લિમો છે. તેમની અને બીજી લઘુમતીઓની અવગણના કરવી કોઈનાયે માટે મુશ્કેલ હશે. તેથી ગુજરાતની ચૂંટણી જીતવી જેટલી સરળ હોય તેટલી આખા દેશની ચૂંટણી જીતવી કોઈ પણ હાર્ડલાઇનર માટે મુશ્કેલ હશે. વડાપ્રધાન બનવું તો એથીયે વધુ મુશ્કેલ છે. ગુજરાતમાં ભાજપે એક પણ મુસ્લિમને ટિકિટ આપી નથી તે પ્રયોગ રાષ્ટ્રીય ફલક પર મોદીને ફાયદો કરાવે છે કે નુકસાન તે જોવું રહ્યું!