ઓછા મૂડીરોકાણમાં કરોડોની કમાણી કરતી હોરર ફિલ્મો

એ આશ્ચર્યની વાત છે કે લોકો ભૂતપ્રેતથી ડરે છે અને છતાંયે ભૂતપ્રેત પર બનેલી ફિલ્મોનું એક મોટું માર્કેટ છે. લોકો અંધારાથી ડરે છે, સ્મશાનથી ડરે છે. મૃતદેહથી ડરે છે, કંકાલથી ડરે છે, ચામાચીડિયાથી ડરે છે, ચીબરીથી ડરે છે, શિયાળથી ડરે છે અને છતાંય આ બધાં જ દૃશ્યો જ્યારે પરદા પર દર્શાવવામાં આવે છે તો એ ડરને જોવા લોકો પૈસા ખર્ચીને છબીઘરોમાં જાય છે. મનોવિજ્ઞાનીઓ માટે એ અભ્યાસનો વિષય છે કે તમે કોઈ માણસને મધ્ય રાત્રિએ કહો કે, ચાલો સ્મશાન જોવા જઈએ તો તે તૈયાર ન થાય, પણ એ જ માણસ છબીઘરમાં સ્મશાનમાં નાચતાં ભૂતો જોવા તૈયાર છે.

ડરનું માર્કેટ

લોકોની આ છૂપી માનસિકતાનો લાભ વિશ્વભરના ફિલ્મમેકર્સે બરાબર ઉઠાવ્યો છે. આજે વિશ્વમાં ડરનું બજાર વિકસી રહ્યું છે. પછી તે ફિલ્મ હોય કે રિયાલિટી શો. સિનેમા ઉદ્યોગનાં પાછલાં ૧૦૦ વર્ષોના ઇતિહાસ પર નજર નાંખીએ તો હોરર એટલે ડરાવી દેતી ફિલ્મો બનાવવાની કળા વિકસી રહી છે. અત્યાર સુધી જેટલી હોરર ફિલ્મો બની તેમાંથી મોટાભાગની ફિલ્મોએ બોક્સઓફિસ પર તગડી કમાણી કરી છે. આ વાત માત્ર ભારતના નહીં, આખા વિશ્વના ફિલ્મ ઉદ્યોગને લાગુ પડે છે. તાજા આંકડા અનુસાર વિશ્વમાં પ્રતિ વર્ષ ૨૫૦૦થી ૩૦૦૦ જેટલી હોરર ફિલ્મો બને છે. આવી હોરર ફિલ્મો ફિલ્મ સમારોહમાં પણ દર્શાવવામાં આવે છે.

અલબત્ત, સમાજના તમામ લોકો હોરર ફિલ્મો જોતા નથી, પણ જે રીતે એમ્યુઝમેન્ટ પાર્કમાં કેટલાક લોકો જ રોલર કોસ્ટરમાં બેસવાનું પસંદ કરે છે તે રીતે હોરર ફિલ્મો જોનારો પણ એક ખાસ વર્ગ છે.

હોરર ઓફ ડ્રેકુલા

હોલિવૂડમાં તો વર્ષોથી હોરર ફિલ્મો બનતી આવી છે. તેમાંની એક અત્યંત જાણીતી હોરર ફિલ્મ ‘હોરર ઓફ ડ્રેકુલા’ છે. બ્રામ સ્ટોકરની આ કથા પર આ ફિલ્મ અનેક વાર બની છે. તેની સિક્વલ પણ બની છે. એની કથા રોમાનિયાના ટ્રાન્સિસવેનિયા નામના પ્રાંતમાં એક ઊંચા કિલ્લામાં રહેતા ડ્રેકુલા નામના ઉમરાવના જીવન પર આધારિત છે. ડ્રેકુલા ઓછી ઉંમરે મૃત્યુ પામે છે અને પ્રેત બની જાય છે. રોજ રાત્રે તેની કબરમાંથી બેઠો થઈ રાતના અંધારામાં નગરની અત્યંત સ્વરૂપવાન યુવતીની શોધમાં નીકળી પડે છે. તે કોઈ પણ યુવતીના શયનખંડમાં પ્રવેશે છે. ડ્રેકુલાને જોતાં જ યુવતી તેના તરફ આકર્ષાય છે. ડ્રેકુલા તેના ગળા પર કિસ કરે છે અને એ જ વખતે તેના રાક્ષસી દાંત તે યુવતીના ગળામાં બેસાડી તેનું લોહી પીવે છે. એ પછી એ સ્ત્રી તેની કાયમી ગુલામ બની જાય છે. કહેવાય છે કે ૧૯૬૦ના ગાળામાં આ ફિલ્મ પહેલી જ વાર રજૂ થઈ ત્યારે લોકો થિયેટરમાં બેભાન થઈ જતા હતા અથવા તો રાત્રે ઘરે આવીને ઊંઘી શકતા નહોતા. ક્રિસ્ટોફર લી નામના એક્ટરે ડ્રેકુલાનો રોલ કર્યો હતો.

ધી અધર્સ

એ પછી હોલિવૂડે બીજી અનેક હોરર ફિલ્મો બનાવી, જેમાં ‘ધ એક્સોર્સીસ્ટ’, ‘પોસ્ટરગીસ્ટ’, ‘નાઇટ એટ એલ્મસ્ટ્રીટ’ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. પશ્ચિમના દેશોના લોકો ભૂતપ્રેતમાં માને છે. એક દાયકા પહેલાં હોલિવૂડે ‘ધી અધર્સ’ નામની ફિલ્મ બનાવી હતી. જેમાં નિકોલ કિડમેન નામની મશહૂર ઓસ્ટ્રેલિયન અભિનેત્રીએ રોલ કર્યો છે. તે બે નાનાં બાળકો સાથે ૧૯મી સદીના અમેરિકાના ન્યૂજર્સી વિસ્તારમાં એક જૂના મકાનમાં રહેવા આવે છે. તેનાં બંને બાળકોને પ્રકાશની એલર્જી હોય છે, તેથી બારી-બારણાં પરદાથી બંધ રાખવાં પડે છે. ઘરમાં રોજ અવનવી ઘટનાઓ ઘટે છે. એ ઘરમાં પહેલેથી જ કેટલાંક ભૂતો રહેતાં હતાં, પણ કથા અહીં જુદી છે. માનવી સામાન્ય રીતે ભૂતોથી ડરે છે, પણ અહીં ભૂત માનવીથી ડરે છે અને ભૂતઘરમાં રહેતાં ભૂત તેમાં રહેવા આવેલા પરિવારથી ડરતાં હોય છે.

ભૂતપ્રેતમાં માનતા પશ્ચિમના દેશોના લોકો આજે પણ ભૂતોને ભગાડવા માટે તેઓ પવિત્ર પાદરીઓ, લસણ તથા ક્રોસનો ઉપયોગ પણ કરે છે. પશ્ચિમના દેશોમાં ભૂતપ્રેત ભગાડનાર ભૂવા – ભૂવીઓ પણ છે. આ કામને તેઓ વિચકાફ્ટ કહે છે. આ બધાં જ એલિમેન્ટ્સનો ઉપયોગ હોલિવૂડે કર્યો છે.

બોલિવૂડમાં હોરર

હોલિવૂડ બાદ ભારતના બોલિવૂડે પણ હોરર ફિલ્મોના નિર્માણમાં વર્ષોથી ઝંપલાવ્યું છે. શરૂઆતનાં વર્ષોમાં ભારતની હોરર ફિલ્મો પુનર્જન્મ પર આધારિત હતી. તે પછી ભટકતા આત્માઓની કહાણીઓ શરૂ થઈ. ‘મધુમતી’ એ હોરર ફિલ્મ ન હોવા છતાં પુનર્જન્મ પર આધારિત હતી. પુરાણા કિલ્લા કે ખંડેરમાં રાત્રે મીણબત્તી સાથે ગીત ગાતી કોઈ અજનબી મહિલાનાં દૃશ્યો એ ભારતીય હોરર ફિલ્મો બનાવતા દિગ્દર્શકોની પસંદગીનું દૃશ્ય હતું. ભારતમાં સૌથી વધુ હોરર ફિલ્મો રામસે બ્રધર્સે અને વિક્રમ ભટ્ટે બનાવી છે. હોરર ફિલ્મ બનાવતી વખતે ફિલ્મકાર પાસે પ્રયોગ કરવાની તમામ તક ઉપલબ્ધ હોય છે. આ વ્યવસાયમાં સફળ થવાની એક જ ચાવી છે અને તે એ છે કે ફિલ્મની અંદર એવું દૃશ્ય હોય કે જેને જોતાં જ પ્રેક્ષકનાં દિલની ધડકન વધી જાય. પ્રેક્ષકને ડરનો અહેસાસ થવો જોઈએ. ભારતમાં બનતી હોરર ફિલ્મો ખાસ કરીને સિંગલ સ્ક્રીન થિયેટર્સમાં જ સૌથી વધુ ચાલે છે.

નફાનો ધંધો

હોરર ફિલ્મોનું નિર્માણ એ નફાનો  ધંધો ગણાય છે, કારણ કે તેમાં ડર એ જ નાયક છે. આવી ફિલ્મો બનાવવા માટે કરોડો રૂપિયા લેતા સલમાન ખાન, આમિર ખાન, શાહરુખ ખાન કે રિતિક રોશનની જરૂર રહેતી નથી. પ્રેત કે પિશાચ બની શકે તેવા કોઈ પણ કલાકાર ચાલે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ કમાણી કરવાવાળી હોરર ફિલ્મ ‘ધ બ્લેયર વિચ પ્રોજેક્ટ’ છે. આ ફિલ્મ વર્ષો પહેલાં માત્ર ૨૦ હજાર ડોલર (એ વખતના હિસાબે ૮થી ૧૦ લાખ રૂપિયા)માં બની હતી. આ ફિલ્મે આજ સુધીમાં ૨૪૮ મિલિયન ડોલર એટલે કે એક હજાર કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી લીધી છે. આ ફિલ્મમાંથી પ્રેરણા લઈને કરણ જોહરે ‘કાલ’ ફિલ્મ બનાવી હતી, પણ તે ફ્લોપ રહી. દરેક ફિલ્મનો એક સમય હોય છે. આજકાલ વેમ્પાયર જેવા વિષયને લઈને હોલિવૂડ અનેક સફળ હોરર ફિલ્મો બનાવી રહી છે. આજની નવી હોરર ફિલ્મોમાં ડર અત્યંત સોફિસ્ટિકેટેડ હોય છે. લોકો હવે થિયેટરમાં ચીસો પાડતા નથી, પરંતુ ડરને માણે છે. આજકાલ ‘પેરા નોર્મલ એક્ટિવિટી’ નામની હોરર ફિલ્મ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. આ ફિલ્મ ભારતીય ચલણ પ્રમાણે માત્ર પાંચ લાખ રૂપિયામાં બની હતી અને તે ફિલ્મે ભારતીય ચલણ પ્રમાણે ૫૦૦ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી છે. આ જ ફિલ્મમાંથી પ્રેરણા લઈને એકતા કપૂરે ‘રાગિની એમએમએસ’ ફિલ્મ બનાવી હતી.

નિર્માણ આસાન

હોરર ફિલ્મો બનાવવી આસાન છે. તેના ફિલ્મ નિર્માતા અને દિગ્દર્શક પર ઝાઝો બોજ રહેતો નથી. તેમાં મોટા કલાકારો ના હોવાથી ડેટ્સનો પ્રશ્ન હોતો નથી. તેમાં સામાજિક મૂલ્યોની વાત કે સંદેશો આપવાનાં ના હોઈ ફિલ્મકાર પર કોઈ માનસિક દબાણ રહેતું નથી. ફિલ્મકારની એક જ મકસદ હોય છે અને તે લોકોને ડરાવવાની. એ માટે એણે લોકો ડરી જાય તેવાં દશ્યો, સાઉન્ડ ઇફેક્ટ્સ, સ્પેશિયલ ઇફેક્ટ્સ વગેરેનો વધુ ને વધુ ઉપયોગ કરવાનો રહે છે. આમ કરવા માટે ભારતીય ફિલ્મકારો જાદુટોના અને બ્લેકમેજિકનાં દૃશ્યોનો વધુ ને વધુ ઉપયોગ કરે છે.

આવનારા હોરર્સ

આવી રહેલી હોરર ફિલ્મોમાં રામગોપાલ વર્માની ‘ભૂત રિટર્ન્સ’ ૩ડી, મનીષા કોઇરાલા. (૨) સુપર્ણા વર્માની ‘આત્મા’ (બિપાશા બાસુ) (૩) ‘રાગિની એમએમએસ-૨’ (સન્ની લિયોન) (૪) ‘૧૯૨૦ ઇવલ રિટર્ન્સ’ અને (૫) કિરણ સોમૈયાની ‘હૈ’નો સમાવેશ થાય છે.

લોકો ડરવા માટે પણ પૈસા ખર્ચે એ કેવું!