નાનકડા બાળકે ચાકુથી પોતાના હાથ પર ઘા કર્યો

૧૨ વર્ષનો નાનકડો રાજન આત્મહત્યા કરી તેના પિતાને પાઠ ભણાવવા માંગતો હતો

એક મનોચિકિત્સકનું ક્લિનિક.

મનોચિકિત્સક તબીબની સામે એક મહિલા તેના ૧૨ વર્ષના કિશોર સાથે બેઠેલી હતી. કિશોરનું નામ રાજન છે. મા શરૂ કરે છેઃ ”ડોક્ટર સાહેબ, આ મારો દીકરો છે. તેણે અમારા ઘરની શાંતિ ખતમ કરી નાંખી છે. અમે બધાં એનાથી ખૂબ ત્રાસી ગયા છીએ. અમે ગમે તેટલું કહીએ છીએ પણ તે સુધરતો જ નથી. સુધરવા માંગતો જ નથી.”

ડોક્ટરે પૂછયું: ”શં પ્રોબ્લેમ છે?”

માએ નીચું મોં રાખીને બેઠેલા પુત્રનો હાથ ઊંચો કરીને બતાવ્યોઃ ”જુઓ સાહેબ, આ ઘા તમે જુઓ. ગઈકાલે તેણે જાતે જ તેના હાથે ચાકુથી ઘા કરી દીધો. પોતે જ પોતાની જાતને લોહીલુહાણ કરી નાખી.”

બાળક હજુ મોં ઊંચું કરતો નહોતો. તેના ચહેરા પર કોઈ જ ભાવ નહોતા. તે ચૂપચાપ બેસી રહ્યો હતો.

મનોચિકિત્સકે પૂછયું: ”એણે એમ કેમ કર્યું ?”

માએ ઊંચા સ્વરે કહ્યું: ”એણે એના પિતાના પાકીટમાંથી ૫૦૦ રૂપિયા ચોર્યા હતા એ વાતની ખબર પડતાં એના પપ્પાએ તેને ફટકાર્યો હતો.”

મનોચિકિત્સે રાજનની મમ્મીને થોડીવાર બહાર બેસવા કહ્યું. પહેલા દિવસે મનોચિકિત્સકે રાજન સાથે વાતચીત કરવા પ્રયાસ કર્યો પરંતુ બાળકે કોઈ જ સહકાર ના આપ્યો. તે પછી તેની મમ્મીને અંદર બોલાવી અને મમ્મી વધુ શું કહેવા માગે છે તે પૂછયું.

રાજનની મમ્મીએ કહ્યું: ”ડોક્ટર સાહેબ, મારો છોકરો બગડી ગયો તે માટે મારા હસબન્ડ મને જ દોષ દે છે. તેની તમામ ખરાબ વર્તણૂક માટે તેઓ મને જ જવાબદાર ઠેરવે છે. એણે એના પિતાના પાકીટમાંથી ૫૦૦ રૂપિયા ચોર્યા હતા બે દિવસ પછી તેમાંથી વધેલા ૧૫૦ રૂપિયા તેની નોટબુકમાં સંતાડેલા મળ્યા ત્યારે જ અમને ખબર પડી કે રાજને એના પર્સમાંથી પૈસા ચોર્યા હતા. અમે તેને પૂછયં કે, તું આ પૈસા ક્યાંથી લાવ્યો ?” ત્યારે શરૂઆતમાં તે જુઠ્ઠુ બોલ્યો પણ તેના પપ્પાએ એક જોરદાર તમાચો ફટકાર્યો અને માર સહન ન થતાં એણે કબૂલ કરી લીધું. મારા બાળકના આ વર્તાવ માટે તેઓ મને જ જવાબદાર ઠેરવે છે.”: એટલું બોલતા બોલતાં રાજનની મમ્મી રડી પડી.

એ દિવસે મનોચિકિત્સકે વાત આટલેથી જ પતાવી તેમણે બાળકને લઈ તેની પાસે આવવા બદલ આભાર માન્યો અને થોડા દિવસ પછી રાજનના પિતાને તેમના કિલનિક પર લઈ આવવા કહ્યું. બે દિવસ પછી રાજનના પિતા મનોચિકિત્સકને મળવા ગયા. મનોચિકિત્સકે તેમને પૂછયું : ”તમે તમારા દીકરાને માર કેમ માર્યો ?”

રાજનના પિતાએ સખ્તાઈપૂર્વક કહ્યું ”તેને પ્રામાણિક થવાનું કહો. હું આખો દિવસ ઓફિસમાં તેમજ મજૂરી કરીને આવું છું. હું જે કમાઉં છું તે તેના માટે છે અને તે ચોરી કરતા શીખી ગયો છે. તે ફરીથી ચોરી કરશે તો હું તેને ફરી મારીશ.”

મનોચિકિત્સકે તેમને બાળક પ્રત્યે પ્રેમથી વર્તવા સલાહ આપી પરંતુ રાજનના માતા-પિતાએ બાળક પ્રત્યે કૂણી લાગણી રાખવા સાવ ઈનકાર કરી દીધો. એથી યે આગળ વધીને બાળકના પિતાએ એમ કહ્યું કે, ”હવે એ ભૂલ કરશે તો હું તેને ઘરની બહાર ફેંકી દઈશ.”

મનોચિકિત્સકે બાળકની આત્મહત્યા કરવાની લાગણી જોઈ તેને ઘેર જવા દેવામાં જરાક ભીતિ અનુભવી છતાં તેઓ પીઢ તબીબ હતા. તેમણે બાળકનો હાથ પકડયો. તેની આંખોમાં આંખો પરોવી. અને ધીમેથી કહ્યું: ”બેટા આઈ નો, યુ આર અ ગુડ બોય. કાલે આપણે બે એકલા વાતો કરીશું.”

બાળક એક જુદા જ ભાવથી મનોચિકિત્સક સામે જોઈ રહ્યો. તે પછી મનોચિકિત્સકે રાજનની મમ્મીને તેની હાજરીમાં જ કહ્યું: ”મારી ડિક્શનેરીમાં કોઈ બાળક જુઠ્ઠું બોલે છે તેવો શબ્દપ્રયોગ જ નથી. અસત્યનો બીજો અર્થ છે કે સત્યને કેટલાંક સમય માટે મુલતવી રાખવામાં આવ્યું છે કે વિલંબીત રાખવામાં આવ્યું છે.”

ડોક્ટરે બાળક જુઠ્ઠું બોલતો જ નથી એવું ર્સિટફિકેટ આપી બીજા દિવસે ક્લિનિક પર નહીં પરંતુ એક કોફી શોપમાં મળવાનું નક્કી કર્યું. બીજા દિવસે રાજનને લઈ તેની મમ્મી નક્કી કરેલા કોફીશોપ પર પહોંચી ગઈ. મનોચિકિત્સક પહેલેથી જ ત્યાં પહોંચી ગયા હતા. નાનકડા રાજને આજે બ્રાઈટ શર્ટ પહેર્યું હતું. એના ચહેરા પર સ્મિત હતું. મનોચિકિત્સકે રાજનની મમ્મીને કહ્યું: ”તમે થોડીવાર બાજુના મોલમાં જઈ શોપિંગ કરી આવો. હું અને રાજન એકલા જ વાત કરવા માંગીએ છીએ.

રાજનની મમ્મી બેઉને એકલાં છોડી બહાર ચાલી ગઈ. હવે ૧૨ વર્ષનો રાજન અને મનોચિકિત્સક એ બે એકલાં જ હતા. મનોચિકિત્સકે બહુ જ પ્રેમથી નાનકડા કિશોરના ખભે હાથ મૂક્યો. તે પછી બાળક સાથે વાતચીત શરૂ કરી, તેને શું ભાવે છે? શું કરવું ગમે છે ? કેવાં કપડાં પહેરવાં ગમે છે? કઈ ગેમ્સ ગમે છે ત્યાંથી માંડીને ક્યાં કાર્ટૂન્સ ગમે છે તે બધી હળવી વાતો કરી. સ્કૂલમાં ભણવું ગમે છે કે નહીં તે પણ તેમણે પૂછયું, પૂરી ૬૦ મિનિટ સુધી તેઓ બીજા જ વિષયો પર વાત કરતા રહ્યા. એ બધું જ પૂછી લીધા બાદ ડોક્ટરે ધીમેથી પૂછયું: ”બેટા, તું આટલો બધો હોશિયાર છે તો પછી તો તારા હાથ પર ચાકુથી ઘા કેમ કરી દીધો?”

નાનકડા રાજને કહ્યું: ”હું મરી જવા માંગતો હતો.”

”પણ કેમ?”

રાજન કંઈ બોલ્યો નહીં. મનોચિકિત્સકે તેમના બેઉ માટે સોફટડ્રિંક્સ અને સેન્ડવીચનો ઓર્ડર આપ્યો.

થોડીવાર પછી બાળક રિલેક્સ થયો. બાળકને હળવો થયેલો જોઈ મનોચિકિત્સકે પૂછયુઃ ”તારી નોટમાંથી પૈસા ક્યાંથી આવ્યા ?”

બાળકને આશ્ચર્ય થયું પરંતુ એ બોલ્યોઃ ”હું તમને બધું જ કહી દઈશ પણ તમે મારા ડેડને કાંઈ ના કહેશો.”

ડોક્ટરે પ્રોમિસ કર્યું. બાળકે સોફટડ્રિંક્સ પીતાં પીતાં વાત શરૂ કરી : ”મેં મારા ડેડના પાકીટમાંથી ૫૦૦ રૂપિયા લીધા હતા. કારણ કે મારે મારા ફ્રેન્ડસને પાર્ટી આપવી હતી. મારા દોસ્તો મને કાયમ ટ્રીટ કરે છે. સોફટડ્રિંક્સ પીવડાવે છે. પીઝા ખવરાવે છે પરંતુ મને ઘરમાં કોઈ પૈસા આપતું ના હોઈ હું તેમ કરી શકતો નહોતો. અને એટલે જ મેં મારા ડેડના પાકીટમાંથી ૫૦૦ રૂપિયા લીધા હતા. મને ખબર હતી કે એ મારા ડેડના પૈસા છે અને એક દિવસ હું તેમને કહીશ પણ ખરો કે મેં ૫૦૦ રૂપિયા મારા દોસ્તોને ટ્રીટ કરવા લીધા છે. પણ હું તેમને કહું તે પહેલાં પકડાઈ ગયો. મને સખ્ત માર મારવામાં આવ્યો. એ કારણે મને મારા ડેડ સામે સખ્ત ગુસ્સો આવ્યો. હું તેમને પાઠ ભણાવવા માંગતો હતો તેથી મેં મરી જવાનું નક્કી કર્યું અને ચાકુથી મેં ઘા કર્યો પરંતુ હું ગભરાઈ ગયો અને ચીસ પાડી ઉઠયો. મારે તો મારા મિત્રોને રાજી કરવા હતા. પરંતુ હું તેમ ના કરી શકતો હોઈ મારા દોસ્તો આગળ મારે શરમાવવું પડતું હતું. તેથી જ મેં આમ કર્યું. મારા ડેડને મારી સાથે બેસવાનો કે વાત કરવાનો સમય જ નથી.”

અને કલાક સુધી વાતો ચાલતી રહી. મનોચિકિત્સકે બસ એને સાંભળ્યા જ કર્યો. વળી આ તો કોફીશોપ હતી. બધું જ અનૌપચારિક હતું. ક્લિનિક ના હોઈ તબીબ અને દર્દીનો માહોલ નહોતો. મનોચિકિત્સકે તેને કોઈ જ ઉપદેશ આપ્યો નહીં. કોઈ જ લેક્ચર આપ્યું નહીં.રાજનને એટલું જ કહ્યું: ”બેટા, હજી આપણે ફરી મળીશું ત્યારે બર્ગર ખાઈશું, પણ તું મને પ્રોમિસ કર કે તું તારા શરીરને કોઈ જ નુકસાન નહીં પહોંચાડે.”

બાળકે પ્રોમિસ કર્યું.

થોડીવારમાં રાજનની મમ્મી આવી ગઈ અને બાળકના ચહેરા પર આનંદ જોઈ તેને રાહત થઈ.

મનોચિકિત્સકને લાગ્યું કે બાળક કોઈ પણ જાતની માનસિક બીમારી ધરાવતો નથી. તેમને લાગ્યું કે ખરેખર તો તેના માતાપિતાને કાઉન્સેલિંગની જરૂર છે. બીજા દિવસે તેમણે રાજનના માતા-પિતાને એકલાં બોલાવી બાળકના તેના મિત્રો આગળના આત્મસન્માનની જરૂરિયાતની વાત કરી. બાળક તેના મિત્રો આગળ કેવો શરમાતો હતો એની વાત કરી. રાજનના મમ્મી-પપ્પા પોતે જ સમજી ગયાં કે તેમણે નાનકડા રાજન પ્રત્યે કેવો વ્યવહાર રાખવો અને તેની નાની નાની જરૂરિયાતોને કેવી રીતે સંતોષવી. મનોચિકિત્સકે તેમને કહ્યું: ”રાજને જે કર્યું તેમાંથી તમારે શીખવાનું છે.”

એક અઠવાડિયા પછી રાજનના મમ્મી-પપ્પા ફરી મનોચિકિત્સક પાસે આવ્યાં. તેમના ચહેરા પર સ્મિત હતું. તેમણે કહ્યું: ”હવે બધું બરાબર છે.”

મનોચિકિત્સકે પણ વળતું સ્મિત આપ્યું. રાજનના પિતાએ કહ્યું: ”સર, અમે તો અમારો દીકરો ડાહ્યો થઈ જાય તે માટે જ્યોતિષીને બતાવ્યું હતું અને જ્યોતિષીએ કહ્યું હતું કે, રાજન પંદર વર્ષનો થશે ત્યાં સુધી આવી હરક્તો કરશે. પણ આ તો બધું અઠવાડિયામાં જ પતી ગયું.

મનોચિકિત્સકે કહ્યું: ”મને જ્યોતિષી કરતાં તમારામાં વધુ વિશ્વાસ હતો.”

– દેવેન્દ્ર પટેલ
www.devendrapatel.in