Devendra Patel

Journalist and Author

Month: October 2015 (Page 2 of 3)

બાબા રામદેવને પણ હવે VIP સુવિધા જોઈએ છે

ચીનીકમ

બ્રિટનના વડાપ્રધાન ડેવિડ કેમરોન ટ્રેનમાં જગ્યા ન મળતાં ઊભા ઊભા મુસાફરી કરી રહ્યા છે.

બ્રિટનના વડા પ્રધાન પણ ક્યારેક ટ્રેનમાં જગા ના મળતાં ઊભા ઊભા મુસાફરી કરે છે

આ દેશના નેતાઓ તો તમામ પ્રકારની સુવિધાઓ અને વીઆઈપી કલ્ચર ભોગવે છે,પરંતુ ધર્મગુરુઓને પણ કમાન્ડોઝ અને એરપોર્ટ્સ પર તમામ પ્રકારની વીઆઈપી સુવિધાઓ જોઈએ છે. કેટલાક ધર્મગુરુઓ, બાપુઓ, બાવાઓ અને તાંત્રિકોએ એરપોર્ટ્સ પર સલામતી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવાનો ઈનકાર કરીને ભૂતકાળમાં બખેડાઓ પણ કરેલ છે, પણ હવે કેટલાક ધર્મગુરુઓને સત્તાવાર કેટલીક સુવિધાઓ જોઈએ છે.

ફ્રીસ્કિંગ

એરપોર્ટ પર કોઈ પણ જાતની તપાસ વગર પ્રવેશતાં જ સીધા વિમાનમાં બેસી જવાની સુવિધાને ‘ફ્રીસ્કિંગ’ કહે છે. આવી સુવિધા ધરાવનાર મુસાફરે કોઈ પણ પ્રકારની લાઈનમાં ઊભા રહેવું પડતું નથી. આવી સુવિધા રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન, ચીફ જસ્ટિસ, લશ્કરી વડા જેવાઓને અપાતી હોય છે. ભૂતકાળમાં રોબર્ટ વાડરાને આવી સુવિધા અપાઈ હતી. વાડરાએ આ સુવિધા પાછી ખેંચી લેવા વિનંતી કરી હોવા છતાં એ સુવિધા પાછી ખેંચવામાં આવી ના હોવાનો રોબર્ટ વાડરાએ આક્ષેપ કર્યો છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડો. અબ્દુલ કલામને એ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોવા છતાં તેઓ અન્ય સામાન્ય ઉતારુની જેમ બોર્ડીંગ કાર્ડ લેવા, સિક્યોરિટી ચેક માટે તથા વિમાનમાં બોર્ડીંગ માટે લાઈનમાં જ ઊભા રહેતા હતા.

બાબા રામદેવ

હવે યોગગુરુ બાબા રામદેવ અને બાબા ગુરમીત રામ રહીમને પણ એરપોર્ટ પર સલામતી પ્રક્રિયાની તમામ વિધિઓમાંથી બાકાત રાખવા વિચારણા થઈ રહી છે. બાબા રામદેવ હાલના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સમર્થક છે. ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પહેલાં તેમણે ભાવિ વડા પ્રધાન તરીકે નરેન્દ્ર મોદીના નામને ખુલ્લું સમર્થન આપ્યું હતું. એ જ રીતે બાબા રામ રહીમે પણ હરિયાણાની વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપને વિજય અપાવવામાં મદદ કરી હતી. ભારત સરકારના નાગરિક ઉડ્ડયન ખાતાનાં સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ આ બંને ધર્મગુરુઓએ એરપોર્ટ્સ પર સલામતી ચેકિંગની પ્રક્રિયામાંથી તેમને બહાર રાખવા સરકારનો સંપર્ક કર્યો છે. જુનિયર એવિએશન મિનિસ્ટર મહેશ શર્માએ પણ એ વાતની પુષ્ટી કરેલી છે કે, કેટલાક સંતોએ એરપોર્ટ્સ પર ફાસ્ટ પેસેજ માટે વિનંતી કરેલી છે. આ સંતોની માગણી અંગે અમે કોઈ પણ જાતના પૂર્વગ્રહ વિના એવી સુવિધા આપવી કે કેમ તે અંગેની શક્યતા તપાસી રહ્યા છીએ.

ત્રિશૂળ

કહેવાય છે કે, એ સિવાયના પણ કેટલાક સંતોએ ત્રિશૂળ સાથે વિમાનમાં બેસવા માગણી કરી છે. કેટલાક સંતોએ લાકડી સાથે વિમાનમાં બેસવા માગણી કરી છે. આ સંદર્ભમાં મંત્રીએ જણાવ્યું છે કે, એવી છૂટ આપવામાં મુશ્કેલી સર્જાઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાક ધર્મગુરુઓને આવી છૂટ આપવી કે કેમ તે માટે મંત્રાલય વિચારણા કરી રહ્યું છે.

૩૧ કેટેગરીઝ

એરપોર્ટ પર આવી ફ્રીસ્કીંગની સુવિધા ધરાવતા મહાનુભાવોની ૩૧ કેટેગરીઝ નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન, કેન્દ્રના કેબિનેટ મંત્રીઓ, સંસદમાં વિપક્ષના નેતા, સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશો, વિવિધ હાઈકોર્ટ્સના મુખ્ય ન્યાયાધીશો, વિવિધ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ અને તેમના ડેપ્યુટીઝ, રાજ્યપાલોે, રાજદૂતો, દલાઈ લામા, સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, પ્રિયંકા વાડરા અને રોબર્ટ વાડરા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

કેન્દ્ર સરકારે બાબા રામદેવને ઝેડ કેટેગરીની સલામતી આપેલી છે. એટલે કે બાબા રામદેવની સુરક્ષા માટે ૨૫ જેટલા સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસના કર્મીઓ આપવામાં આવેલા છે. અલબત્ત, બાબા રામદેવાના પ્રવકતા કહે છે કે, બાબા રામદેવને એરપોર્ટ્સ પર સમય બચાવવા ફ્રિસ્કિંગની વિનંતી કરવામાં આવી નથી, પરંતુ બાબા રામદેવ એક ધર્મગુરુ છે અને તેમના કેટલાક પ્રોટોકોલ્સ પણ છે. બાબા રામદેવને એરપોર્ટ્સ પર ફ્રિસ્કિંગનો વિશેષાધિકાર આપવો કે કેમ તે સરકારે નક્કી કરવાનું છે. બાબા રામદેવને દેશના એરપોર્ટ્સ પર ભલે લાઈનમાં ના ઊભા રહેવાની છૂટ મળે, પરંતુ ચૂંટણી પહેલાં તેમણે ‘કાલા ધન વાપસ લાયેંગે’ અને ‘પંદરા લાખ આપ કે ખાતે મેં જમા હોંગે’ તેવી આપેલી ખાતરી તેઓ ભૂલી ન જાય તો સારું. બાબા પાસે યાદશક્તિ વધારવાની જડીબુટ્ટીઓ તેમના ઔષધાલયમાં ઉપલબ્ધ છે જ.

વિશ્વમાં શું છે ?

બાબા રામ રહીમના પ્રવકતા કહે છે કે, ‘બાબા રામ રહીમને અનેક ધમકીઓ મળેલી છે.’ અલબત્ત, તેમણે એરપોર્ટ્સ પર આવી સુવિધા માગી છે કે નહીં તે વાતને હજુ સમર્થન મળતું નથી. સિવિલ એવિએશનના નિષ્ણાતો એરપોર્ટ્સ પર આવી છૂટછાટો માટેની ભલામણોને વિચિત્ર ગણે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે, વિશ્વના કોઈપણ દેશમાં ધર્મગુરુઓ કે પાદરીઓને આવી વિશેષ છૂટછાટો નથી.

અત્રે એ નોંધવું જરૂરી છે કે, અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખો અને બ્રિટિશ વડા પ્રધાન ડેવિડ કેમરુનને પણ લોકોએ ટ્રેનમાં અન્ય મુસાફરોની સાથે મુસાફરી કરતાં જોયા છે. સોશિયલ મીડિયા પર ફરતી એક જાણીતી તસવીરમાં તો બ્રિટિશ વડા પ્રધાન ડેવિડ કેમરુન એક ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા છે. તેમને બેસવાની જગા ના મળતા તેઓ ટ્રેનમાં ઊભા ઊભા કાંઈક વાંચીને ટ્રેનની સફર માણતા જણાય છે.

પડતા મુકાશે !

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય આ પ્રકારની ફાસ્ટ પેસેજ સુવિધામાંથી કેટલાક નામો અને કેટલીક કેટેગરીઝ પડતી મૂકવા પણ વિચારી રહ્યું છે. એવું બની શકે કે,એરપોર્ટ્સ પર આવી વિશેષ સુવિધા ધરાવતા વીઆઈપીઓના લિસ્ટમાંથી રાજ્યસભાના નાયબ અધ્યક્ષ, લોકસભાના નાયબ સ્પીકર, અટોર્ની જનરલ અને રોબર્ટ વાડરાને પડતાં મૂકે તેવી સંભાવના છે.

જ્યારે વલ્લભભાઈએ ‘સર’નો ખિતાબ લેવા ઈનકાર કર્યો !

ચીનીકમ
અમદાવાદની ગુજરાત ક્લબમાં બ્રિજ રમતાં રમતાં વલ્લભભાઈ ગાંધીજીની મજાક કરતાઅમદાવાદમાં વકીલાત દરમિયાન બેરિસ્ટર વલ્લભભાઈ પટલ રોજ સાંજનો સમય ભદ્ર વિસ્તારમાં આવેલી ગુજરાત ક્લબમાં જ વિતાવતા. સિગારેટોના ડબા ખાલી કરતા, પત્તાં રમતા, નવાસવા વકીલોની ઠઠ્ઠા મશ્કરી કરતા, નવાજૂનીની આપ-લે કરતા, ક્યારેક રાજકારણની અથવા મ્યુનિસિપાલિટીના કારભારની ચર્ચા કરતા. વલ્લભભાઈ બ્રિજની રમત બોરસદમાં શીખ્યા હતા અને આ રમતમાં તેઓ એક્કા થઈ ગયા હતા. વલ્લભભાઈની હોશિયારી જાણીતી હતી. આમ તો એ વખતના પીઢ સોલિસીટર વાડિયાએ ગુજરાત ક્લબમાં બ્રિજ રમવાનું શરૂ કરાવરાવ્યું હતું અને તેઓ પોતાને આ રમતના નિષ્ણાત સમજતા હતા. તેમણે વલ્લભભાઈને બ્રિજ રમવા પડકાર ફેંક્યો અને બ્રોકર નામના વકીલ તેમની સાથે જોડાયા. વલ્લભભાઈએ પણ એક સાથીદાર શોધી તેમની સામે રમવું એવી દરખાસ્ત મૂકી. વલ્લભભાઈએ એ પડકાર સ્વીકારતાં શરત મૂકી : “સો પોઈન્ટના છ આના નહીં, પરંતુ પાંચ પાઉન્ડનો દાવ લગાવવામાં આવે તો જ હું રમીશ.”

એ શરત સ્વીકારવામાં આવી. બ્રિજની મત શરૂ થઈ. વાડિયા અને બ્રોકરે વલ્લભભાઈ સામે પહેલા જ દિવસે પંદરથી વીસ પાઉન્ડ ગુમાવ્યા. બીજા દિવસે રમત ફરી શરૂ થઈ ત્યારે ગુજરાત ક્લબના સભાસદો ગપ્પાં મારવાનું છોડી દઈ વલ્લભભાઈ અને વાડિયા-બ્રોકરની રમત નિહાળવા તેમના ટેબલની આસપાસ ઊભા રહી ગયા. બીજા દિવસે પણ વલ્લભભાઈ સામે વાડિયા-બ્રોકરે ત્રીસ પાઉન્ડની હાર ખાધી. ત્રીજા દિવસે વાડિયાનાં પત્નીએ તેમના પતિને ગુજરાત ક્લબમાં જવા દીધા જ નહીં, અને આ શરતી જુગાર ના રમવા તેમણે વલ્લભભાઈને વિનંતી કરી. બેરિસ્ટર વલ્લભભાઈએ એ વિનંતીનો સ્વીકાર કર્યો.

એક દિવસ વલ્લભભાઈ તેમના ઘરે બેઠેલા હતા અને અચાનક લંડનમાં તેમની સાથે ભણતા સહાધ્યાયી અંગ્રેજ ગોડફ્રે ડેવિસ તેમના ઘરે આવી ચડયા. બેઉ જૂના મિત્રો હતા. ગોડફ્રે ડેવિસ બ્રિટિશ સરકારમાં સનદી અધિકારી તરીકે જોડાયા હતા. તેમની અમદાવાદના નાયબ કલેક્ટર તરીકે નિમણૂક થઈ હતી. વલ્લભભાઈને ન્યાયાધીશનું પદ અથવા ખિતાબ-બેઉ મળવાના હતાં. સ્પષ્ટ વક્તા અને વ્યવહાર ચતુર વલ્લભભાઈ ‘સર’ વલ્લભભાઈ બને તે ભારત સરકાર અને એગ્રેજોના શાસનનો મહત્ત્વનો ટેકેદાર મળી જાય તેવો અંગ્રેજોનો ખ્યાલ હતો. અંગ્રેજો ઇચ્છતા હતા કે વલ્લભભાઈ તેમની સાથે રહે તો ભારતના ખડતલ અને દેશભક્ત અંગ્રેજી શાસનને મળી જાય અને ભારતનો આત્મા અંગ્રેજોના કબજામાં આવી જાય. આવા જ કોઈ કારણસર મુંબઈમાં સર બેસિલે વલ્લભભાઈ પટેલને ન્યાયાધીશ બનવા ઓફર કરી હતી જે વલ્લભભાઈએ નકારી કાઢી હતી. તે પછી પણ વલ્લભભાઈ ખિતાબ સ્વીકારે ભારતમાં રાજ કરતી બ્રિટિશ સરકાર ગમે તે કરવા તૈયાર હતી.

પણ વિધાતાની યોજના કાંઈ જુદી જ હતી. સમય વીતતો રહ્યો. વલ્લભભાઈને સરકારી તંત્રમાં સર્વોચ્ચ સ્થાને લઈ જવાની સીડી તૈયાર જ હતી, પણ વલ્લભભાઈ માટે કુદરતે કાંઈ બીજું જ વિચારી રાખ્યું હતું. ના તો તેમણે ન્યાયાધીશ બનવાનું પસંદ કર્યું કે ના તો ‘સર’નો ખિતાબ લેવાનું.

૧૯૧૫ના ગાળાના એપ્રિલ માસમાં મોહનદાસ કરમસંદ ગાંધી નામના બેરિસ્ટર દક્ષિણ આફ્રિકામાં વીસ વર્ષ ગાળ્યા બાદ સ્થાયી થવા અમદાવાદ આવ્યા. મો. ક. ગાંધી વલ્લભભાઈ કરતા છ વર્ષ મોટા હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગોરા અને ભારતવાસીઓ વચ્ચે સમાનતા સ્થાવા આદરેલી લડતનાં અદ્ભુત પરિણામો હાંસલ કર્યાં હતાં. ભારતમાં પગ મૂક્યાને એક જ મહિનામાં તેમને ‘મહાત્મા’નું બિરુદ મળ્યું હતું. તે વખતે બેરિસ્ટર વલ્લભભાઈએ એવી ટીકા કરી હતી : “આપણે ત્યાં મહાત્માઓ બેસુમાર છે.”

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીએ અમદાવાદમાં કોચરબમાં આશ્રમ શરૂ કર્યો ત્યારે ગુજરાત ક્લબના ઘણા સભ્યો કુતૂહલવશ એ આશ્રમ જોવા જતા. ગાંધીજીની સત્યાગ્રહ અને અહિંસાની વાતો લઈને તેઓ આવતા. સત્યાગ્રહ અને અહિંસા જેવાં સાધનો જ ભારતીયોને પરદેશી ઘૂંસરીમાંથી મુક્તિ અપાવશે તેવું ગાંધીજી કહેતા. શિક્ષિત લોકોએ ચક્કી પીસવી જોઈએ અને શૌચાલયો જાતે જ સાફ કરવા જોઈએ તેવું ગાંધીજી કહેતા. ગાંધીજીના એ વિચારોની વાતો ગુજરાત ક્લબમાં જ બેસતા વકીલોમાં ચર્ચાતી. ગાંધીજીના આ ‘તેજસ્વી વિચારો’ અને ‘ચક્રમ’ સંબંધે ટીકાઓ કરી વલ્લભભાઈ હસતા અને બીજાઓને હસાવતા. કેટલાક સભાસદોના આમંત્રણથી ગાંધીજી ગુજરાત ક્લબમાં આવ્યા. ૧૯૧૬ની આ ઘટના છે. ગાંધીજી પ્રવચન પણ કરવાના હતા. સંખ્યાબંધ લોકો તેમનું ભાષણ સાંભળવા ગયા. એ વખતે વલ્લભભાઈ પત્તાં રમતા હતા. રવેશમાં પોતાનું પત્તાં રમવાનું ટેબલ વટાવીને લોકો ગાંધીજીની પાસે જાય તે બેરિસ્ટર વલ્લભભાઈને ગમ્યું નહીં. તેમણે કેટલાકને રોકવા પ્રયત્ન કર્યો. એ દિવસે વલ્લભભાઈ બ્રિજ રમતા હતા અને ગણેશ વાસુદેવ માવલંકર તેમની બાજુમાં બેસીને રમત નિહાળી રહ્યા હતા. ગાંધીજીને આવતા જોઈ માવલંકર ઊભા થઈ ગયા.

વલ્લભભાઈ પટેલે કહ્યું : “માવલંકર કેમ ઊઠયા ? ક્યાં જવું છે ?”

માવલંકરે કહ્યું : “જુઓ! ગાંધી આવ્યા છે.”

વલ્લભભાઈએ કહ્યું : “તેમાં શું થઈ ગયું ? અમારી બ્રિજની રમત જોશો તો તેમાં તમને વધારે જાણવા મળશે. વળી ગાંધી શું બોલવાના છે તે હું જ તમને કહી દઉં. તમને ઘઉંમાંથી કાંકરા વીણતાં આવડે છે કે નહીં, તેવું ગાંધી તમને પૂછશે અને આ પ્રવૃત્તિથી આઝાદી મળી જશે તેવું તમને ઠસાવશે.”

બધાં મોટેથી હસ્યા.
પણ માવલંકર તો ગાંધીને સાંભળવા ગયા જ.

માવલંકરના મતે ગાંધીજી માટે વલ્લભભાઈ આવી ભાષામાં વાત કરતા હોવા છતાં એક દિવસ તેઓ ગાંધી માટે આદર ધરાવતા થયા. આ ઘટનાના ૨૫ વર્ષ બાદ વલ્લભભાઈ પટેલે કબૂલ કર્યું હતું કે, ૧૯૧૫-૧૬ના ગાળામાં તેઓ ચાળીસમું વર્ષ વટાવી રહ્યા હતા ત્યારે ગાંધીજી સંખ્યાબંધ તેજસ્વી અને બુદ્ધિશાળી યુવાનોને પોતાની તરફ આકર્ષી રહ્યા હતા તે મારા માટે પારાવાર આશ્ચર્ય હતું.” એ વખતે ગાંધીજીથી આકર્ષાયેલા પાંચ યુવાનોાં દત્તાત્રેય કાલેલકર, સ્વામી આનંદ, કિશોરલાલ મશરુવાળા, મહાદેવ દેસાઈ અને નરહરિ પરીખ હતા. સમયના વહેણ સાથે વલ્લભભાઈ પણ બદલાવાના હતા. ત્યાગ માટેની દબાવી રાખેલી ભાવના ધીમેધીમે વલ્લભભાઈને ગાંધી તરફ ખેંચી રહી હતી. ઉપરછલ્લી મજાક કરવા છતાં ક્લબમાં બેસીને લોકસેવા થઈ શકે નહીં, તેવી તેમના સાથીદારોની ટીકાની અવગણના કરવાનું તેમના માટે શક્ય નહોતું. આ ટીકામાં સત્યનો રણકો હતો અને તેનાથી ગાંધીજીના વલ્ણને સમર્થન મળતું હતું.

જ્યારે વલ્લભભાઈનાં કપડાં ધોવા માટે મુંબઈ જતાં હતાં

સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનો અમદાવાદ શહેર સાથેનો નાતો નોંધનીય છે. સરદાર સાહેબ ઇંગ્લેન્ડથી બેરિસ્ટરની ડિગ્રી લઈ તા. ૧૩ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૧૩ના રોજ ભારત પાછા ફર્યા હતા. તે વખતે મુંબઈના બંદર પર તેમને લેવા માટે નવ વર્ષનાં તેમનાં પુત્રી મણિબહેન અને સાત વર્ષના ડાહ્યાભાઈ હાજર હતા. તેમના મોટા ભાઈ વિઠ્ઠલભાઈ પણ હાજર હતા.

એ વખતે મુંબઈમાં વડા ન્યાયાધીશ તરીકે સર બેસિલ સ્કોટ હતા. વલ્લભભાઈ એક ભલામણપત્ર સાથે સર બેસિલ સ્કોટને મળ્યા. સર બેસિલે તેમને માનપૂર્વક આવકાર્યા. સર બેસિલ સ્કોટના પિતરાઈ ભાઈઓએ વલ્લભભાઈ પટેલ ન્યાયાધીશ બને તેવી ઈચ્છા વ્યક્ત કરતો ભલામણપત્ર લખી આપ્યો હતો, પણ વલ્લભભાઈએ સર બેસિલ સ્કોટને કહ્યું કે, મારી ન્યાયાધીશ બનવાની ઇચ્છા નથી. તે પછી સર બેસિલ સ્કોટે તેમને મુંબઈમાં વકીલાત કરવાની ઇચ્છા હોય તો મદદરૂપ થવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. વલ્લભભાઈએ કહ્યું, “અહીં અસીલો મને ઓળખતા થાય તેમાં વર્ષો નીકળી જશે. આડત્રીસ વર્ષની મારી ઉંમરે મને રાહ જોવાનું પરવડે તેમ નથી.”

સર બેસિલ સ્કોટનો આભાર માની વલ્લભભાઈ ઘરે આવ્યા અને છૂટા પડતાં તેમણે સર બેસિલને કહ્યું : “હવે હું મારા વતન કરમસદથી ૫૦ માઈલ દૂર આવેલા અમદાવાદમાં જ વકીલાત કરીશ.”

બીજા જ દિવસે સવારે વલ્લભભાઈ પટેલ ગુજરાત જવા ઊપડયા. છોકરાંઓ ત્યાં જ રહ્યાં. મણિબહેનને મુંબઈની સેન્ટ જોસેફ કોન્વેન્ટમાં દાખલ કરવામાં આવ્યાં. ડાહ્યાભાઈને છોકરાઓની સ્કૂલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા, વલ્લભભાઈને અમદાવાદમાં અસીલોએ નવરા પડવા દીધા જ નહીં. બેરિસ્ટર થઈને આવેલા આ નવા વકીલનું વર્ણન કરતાં તેમના સાથી વકીલ અને લોકસભાનાપહેલા સ્પીકર ગણેશ વાસુદેવ માવલંકર લખે છે : “સરસ ફેશનદાર કપડાંમાં સજ્જ આ હોશિયાર યુવાન માથા પર ફેલ્ટ હેટ જરા બાંકી છટાથી પહેરતા. વર્તનમાં અતડા અને કડક વલ્લભભાઈની આંખ સાચા માણસનો તાગ કાઢતી. દુનિયાને થોડા તુચ્છકારની દૃષ્ટિએ જોતા. નવાસવા વકીલો આ નવા બેરિસ્ટરનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરતા. તેમનું વ્યક્તિત્વ અને વર્તન આકર્ષક હતું. લોકો તેમને આદર અને અહોભાવથી જોતા. બીજાઓ પ્રત્યે તુચ્છકારની ભાવનાના કારણે લોકોને તેમના માટે થોડો અણગમો પણ હતો. કોઈપણ ન્યાયાધીશ વિવેકની હદ સહેજ પણ છોડે કે પોલીસ પક્ષપાત કરે તો વલ્લભભાઈ સાંખી લેતા નહીં. ન્યાયાધીશ, સરકારી વકીલ કે પોલીસની કોઈ જ પરવા કર્યા વગર તડ ને ફડ સંભળાવી દેતાં.”

અમદાવાદની સેશન્સ કોર્ટમાં બે ભાઈઓ સામે ખૂન ખટલો ચાલી રહ્યો હતો. બંને ખેડાના વતની હતા. વલ્લભબાઈનું વતન પણ ખેડા અને એ જમાનામાં ખેડા જિલ્લો ગુનાખોરી માટે જાણીતો હતો. વલ્લભભાઈએ જામીન અરજી માટે અરજી કરી. પોલીસે વિરોધ કરતાં કહ્યું, “આ ખેડાનો કેસ છે અને તેથી આરોપીઓ ભયંકર માણસો છે, કારણ કે તેઓ ખેડાના છે.”

ન્યાયાધીશે પોલીસની રજૂઆતને માન્ય રાખી જામીન આપવા ઇનકાર કર્યો અને વલ્લભભાઈએ સીધું ન્યાયાધીશને સંભળાવ્યું : “ખેડાના આરોપીઓને આ અદાલતમાં ન્યાય મળતો નથી. પુરાવા ના હોય તો પણ આરોપીઓએ ઘાલમેલ કરી છે તેમ માની લેવામાં આવે છે. આખો જિલ્લો ગુનેગાર મનાતો હોવાથી આરોપીને શિક્ષા થવી જોઈએ તેમ માની લેવામાં આવે છે.”

ભરચક અદાલતમાં વલ્લભભાઈનું અનેક વકીલોની હાજરીમાં આ નિવેદન સાંભળી ન્યાયાધીશ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. ન્યાયાધીશે કહ્યું : “પટેલ, તમે ઉશ્કેરાયેલા છો. આપણે અડધા કલાકના વિરામ પછી કામ ચલાવીશું.”

ન્યાયાધીશ પોતાની ચેમ્બરમાં ગયા અને જે જામીન અરજી તેમણે નકારી કાઢી હતી તેની મંજૂરી માટે હુકમ કર્યો. તે પછી ખટલો ચાલ્યો અને આરોપીઓ નિર્દોષ છૂટી ગયા.

૧૯૧૩થી ૧૯૧૭ના ગાળામાં વલ્લભભાઈ અમદાવાદમાં એક પ્રભાવશાળી વકીલ તરીકે કામ કરતા રહ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમના હરીફોની ઇર્ષા અને પોતાના પ્રભાવનો, પોતાની કમાણીનો, મિત્રવર્ગનો, સુખ-સગવડ અને નવરાશનો પૂરો આનંદ માણ્યો. તે વખતે અમદાવાદના વકીલોમાં વલ્લભભાઈની ફી સૌથી વધારે હતી. અલબત્ત, તેઓ બહુ ઓછા કેસ લેતા. મુંબઈમાં તેમનાં સંતાનોનું ખર્ચ અને કરમસદમાં પોતાના કુટુંબીજનો અને મોટા ભાઈ વિઠ્ઠલભાઈને જરૂરી ખર્ચની રકમ આપી શકાય તેટલી જ કમાણી કરતા. વિઠ્ઠલભાઈ અમદાવાદ આવે ત્યારે વલ્લભભાઈ પાસે પોતાના બુટની દોરી છોડાવતા. વિઠ્ઠલભાઈ જવા નીકળે ત્યારે વલ્લભભાઈ ચૂપચાપ તેમના ખિસ્સામાં નોટોનાં બંડલ ઠાંસીને ભરી દેતા. ૧૯૨૧માં તેમણે કહ્યું હતું : “મારા ભાઈએ (વિઠ્ઠલભાઈ) ધીકતી વકીલાત છોડીને સમાજસેવાનું કામ શરૂ કર્યું છે અને ઘર ચલાવવાનો ભાર મારા માથે આવ્યો છે તેથી પાપ કરવાનું મારા ભાગે આવ્યું છે અને પુણ્ય બધાં તેમના હાથે થયાં…” એ જમાનામાં પૈસા રળવા તે પાપ અને રાજકારણમાં જોડાવું તે પુણ્ય ગણાતું હતું.

વલ્લભભાઈ પટેલ અમદાવાદમાં ભદ્ર પાસે બે માળના છ ઓરડાવાળા મકાનમાં રહેતા. તેની એક બાજુની શેરીમાં ગણેશ વાસુદેવ માવળંકર રહેતા અને બીજી બાજુ ગુજરાત ક્લબ હતી. ક્લબની બાજુમાં જ શહેરની મુખ્ય અદાલતો આવેલી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેઓ ૪૦ વર્ષના થયા. તેમનાં પત્ની અગાઉ ગુજરી ગયાં હતાં. ફરી લગ્ન કરવાની મિત્રોની દરખાસ્ત અને પ્રલોભન તેમણે ફગાવી દીધાં હતાં. એ વખતના એમના કેટલાક મિત્રોને લાગ્યું કે, વલ્લભભાઈના વર્તનમાં હવે થોડી નરમાશ આવી છે, પણ બધાને એમ લાગ્યું નહોતું. ૧૯૧૩માં બારડોલીના કુંવરજી મહેતા તેમને પહેલી જ વાર મળ્યા ત્યારે તેમની ‘આડી નજર’ અને ‘આંખમાંથી ઝરતા તણખાથી’ ડરી ગયા હતા. તેમના મિત્રો કહેતા : “તેમના મુખમાંથી હંમેશાં વ્યંગ વાક્યો જ નીકળતાં અને તે હાસ્ય નહીં પણ ભયપ્રેરક હતાં. અસીલો બયાન રજૂ કરતા હોય ત્યારે તેમનો ચહેરો કરડો દેખાતો. આંગળીઓ મૂછ પર ફરતી. વિચાર કરવા માટે ઊભા થઈ આંટાફેરા લગાવતા. શાંતિ વખતે પણ આંતરિક અશાંતિ તેમને પજવતી.”

અમદાવાદમાં વકીલાત કરતી વખતે વલ્લભભાઈ જુદા જ વ્યક્તિ હતા. ફેશનવાળાં કપડાંના શોખીન અને કાંઈક અંશે વરણાગીયા પણ હતા. અમદાવાદના ધોબીકામથી તેમને સંતોષ ના થતાં પોતાના કોલર મુંબઈ મોકલી ધોવરાવતા. વલ્લભભાઈએ જાહેર જીવનમાં આવ્યા બાદ પાછલા દિવસોની યાદ કરતાં કબૂલ્યું હતું કે : “તે કાળે મને એવું લાગતું કે, પહેરવેશ અને બોલચાલ તથા તમામ બાબતોમાં પરદેશનું અનુકરણ કરવું તે જિંદગીની સરટોચ છે…” એ વખતે વલ્લભભાઈ અંગ્રેજીમાં જ બોલવાનો આગ્રહ રાખતા. લંડનમાં રહ્યા પછી તેમણે અંગ્રેજી ભાષાને જ પૂરેપૂરી અપનાવી લીધી હતી. એ સમયે અમદાવાદની અદાલતોમાં અને મિત્રવર્તુળમાં પણ અંગ્રેજીની બોલબાલા હતી. ખુદ વલ્લભભાઈએ કહ્યું છે કે, “સારું અને શુદ્ધ ગુજરાતી બોલવાનું પણ હું પણ ભૂલવા માંડયો હતો.”

મુંબઈમાં તેમનાં સંતાનો મણિબહેન અને ડાહ્યાભાઈ પણ અરસપરસ અંગ્રેજીમાં જ વાતો કરતાં. શાળામાં ફ્રેન્ચ શીખતાં. ગુજરાતી લખતાં કે બોલતાં તેમને ફાવતું નહીં. છોકરાંઓ પિતાને મળવા ભાગ્યે જ અમદાવાદ આવતાં અને વલ્લભભાઈ પણ ભાગ્યે જ મુંબઈ જતા. આવી એક મુંબઈની મુલાકાતને યાદ કરતાં પુત્રી મણિબહેને ૬૦ વર્ષ બાદ કહ્યું હતું : “અમે બાપુ જોડે કપડાં ખરીદવા ઘોડાગાડીમાં બેસીને નીકળ્યાં. તેમણે કોટ-પાટલૂન અને હેટ પહેર્યાં હતાં. મને યાદ છે કે તેમણે મને રેશમનાં ફરાક (ફ્રોક) અને રેશમનાં ચણિયાચોળી લઈ આપ્યાં હતાં.”

અરે ભાઈ, તમે પટેલ છો ને ? ૫૦૦૦ પાઉન્ડની લોન મંજૂર

ચિનિકમ

“ભારતમાં દુષ્કાળ વખતે અમારી વ્યવસ્થા બરાબર ન હોઈ હું ભાત ખાતો નથી !”

બઈના પૂર્વ શેરીફ મોહનભાઈ પટેલે આઝાદી પૂર્વેના વર્ષોમાં લંડનના પ્રવાસ વખતે તેમની પટેલ અટક અને સરદાર સાહેબના નામના આકર્ષણના કેટલાક અનુભવો નોંધ્યા છે. તેઓ લખે છે :

“પટેલ અટક મારા માટે તો જીવ સમાન છે. એક વરદાન સમી નીવડી છે. ૧૯૪૬-૪૭માં હું લંડન ગયો હતો. એ વખતના સુખદ એવા બે પ્રસંગો નીચે રજૂ કરું છું. જે મારી પટેલ અટક ન હોત તો કદાચ ન બન્યા હોત. એક છે પ્રસંગ લોર્ડ પેથિક લોરેન્સ સાથેનો. ૧૭ વર્ષની ઉંમરે ૧૯૪૭ના ફેબ્રુઆરીમાં હું વધુ અભ્યાસ માટે લંડન ગયો હતો. મનમાં ઉચ્ચ અભ્યાસની ખેવના તો ખરી જ, પણ સાથેસાથે ભારતની આઝાદી માટેની તમન્ના પણ એટલી જ મન પર સવાર હતી. લંડન પહોંચીને તરત જ લોર્ડ પેથિક લોરેન્સને મેં એક પત્ર લખ્યો. લોર્ડ પેથિક લોરેન્સ એ વખતના Secretary of state for India હતા. બ્રિટિશ કેબિનેટમાં તેમનું ચોથું સ્થાન. મેં એ પત્રમાં મારી બાળકબુદ્ધિ પ્રમાણે લખ્યું હતું, “હું તમારી મુલાકાત ઇચ્છું છું. ભારતની આઝાદી માટે મારા કંઈક વિચારો છે એ મારે તમને જણાવવા છે.”

ચાર દિવસ પછી લોર્ડ પેથિક લોરેન્સના સેક્રેટરીનો મને ફોન આવ્યો, “Are you Mr. Ptatel ?”

મેં કહ્યું, “Yes.”

“Have you writen the letter ?”

મેં ફરી હા પાડી.

“Would you really like to meet his Lordship ?”

“Yes sir.”

“All right, hold on for a while, I will comeback to you.”

અડધા કલાક પછી ફરી તેમનો ફોન આવ્યો.

“Would you like to have lunch with his Lordship ?”

“Yes sir, I will be honoured.”

વળી પાછું મને કહે, “થોડી વાર થોભો, હું તમને ફરીથી ફોન કરું છું.”

મેં કહ્યું ભલે.

અડધા કલાકમાં પાછો ફોન આવ્યો.

“Mr. Patel, his Lordship invites you to lunch. Friday 1.00 o’clock, India House, 7th floor.”

થયું ભાઈ. આપણે તો જે કંઈ સારાં કપડાં હતાં એનાથી બનીઠનીને તૈયાર થઈને ઇન્ડિયા હાઉસમાં સમયથી પહેલાં પહોંચી ગયા. એ અમલદાર ત્યાં મારી રાહ જોતા હતા. તેઓ મને ઇન્ડિયા હાઉસના સાતમા માળે ત્યાંની રેસ્ટોરાંમાં નક્કી કરેલા એક ટેબલ પર દોરી ગયા, બેસાડયો અને રાહ જોવા કહ્યું. ખરેખર એક વાગ્યે એક-બે સાથીઓ સાથે લોર્ડ પેથિક લોરેન્સ દાખલ થયા. વધતી જતી વય, શરીરે પણ નાદુરસ્ત લાગે. કેડથી થોડા વાંકા વળી ગયેલા. ધીમેધીમે ચાલીને મારી સામે આવીને બેઠા. ખૂબ ધીમો અવાજ : “Are you Mr. Patel ?” થોડી ઔપચારિક વાતો કરી મારા વિશે. મારા કુટુંબ વિશે. લંડનમાં હું કયો અભ્યાસ કરવા માગું છું વગેરે પૂછયું, પણ હું પટેલ હતો ને ! એટલે તેમના મનમાં જે ઉત્કંઠા હતી એ પ્રશ્ન ધીરે રહીને પૂછયો :

“Do you know Sardar Patel ? What is he like ?”

હું સીધો જવાબ આપતાં જરા થોથવાયો.

એટલે મને પ્રોત્સાહન આપતાં કહે, “Come on, I want to know about him from a young man’s point of view.”

મેં મારી રીતે સરદાર માટે જે કંઈ જાણતો હતો એ વાતો કરી. હું જોઈ શક્યો કે લોર્ડ પેથિક લોરેન્સ ભારતના રાજકીય તખ્તા પર એક સૌથી અગત્યના ખેલાડી માટે બહુ જ તીક્ષ્ણતાથી પૂછપરછ કરી રહ્યા હતા. અમારી વાતો તો ચાલી, પણ કેવા હતા એ જમાનાના દેશનેતાઓ ! અમારું જમવાનું ચાલી રહ્યું હતું અને વાતો ચાલતી હતી એટલામાં વિક્ટર ભાત લઈને આવ્યો. મેં ભાત લીધા અને ખાવા માંડયો. લોર્ડશિપે ના પાડી.

મેં પૂછયું, “લોર્ડશિપ, આપ ભાત ખાતાં નથી ?”

તો કહે, “ના, નથી ખાતો.”

મેં આગળ પૂછયું, “કેમ, નથી ભાવતા ?”

તો કહે, “ના-ના, ખરેખર તો ખૂબ ભાવે છે, છતાં નથી ખાતો.”

મેં કારણ જાણવા માટે દબાણ કર્યું તો તેમણે મને સમજાવ્યું, “બંગાળમાં દુકાળ પડયો અને ત્રણ લાખ માણસો ભૂખમરાથી મરી ગયા. ભારતમાં પૂરતું અનાજ હતું,પણ અમારી ગેરવ્યવસ્થાને કારણે અમે અનાજ ત્યાં પહોંચાડી નહોતા શક્યા. હું ભારતનો અખત્યાર સંભાળતો પ્રધાન છું એટલે એ કાયમી પરિસ્થિતિ માટે મારી જાતને અંગત રીતે જવાબદાર ગણું છું. જે બન્યું એ બન્યું, પણ એના પ્રાયશ્ચિતરૂપે મને બહુ જ ભાવતો ભાત ખાવાનું મેં છોડી દીધું છે.”

મારા ભાણામાં આવેલો ભાત તો હું ખાઈ ચૂક્યો હતો, પણ લોર્ડશિપે ભાત ના જ લીધો. તેમને તો હું સરદાર પટેલ વિશે કેવી વાત કરું છું એ જ સાંભળવામાં રસ હતો.

પટેલ નામનો જાદુ કેવો હોય ? ૧૯૭૨ની વાત છે. લંડનમાં મારા મિત્ર નામે નરેશ પટેલ. તેના કુટુંબે યુગાન્ડાથી લંડનમાં સ્થળાંતર કરવું પડયું. ઈદી અમીને જ્યારે ત્યાંથી ભારતીયોને હાંકી કાઢયા હતા ત્યારની વાત છે. મારા મિત્રની યુગાન્ડામાં કેમેરાની ફિલ્મો ધોવાની લેબોરેટરી. યુગાન્ડામાં જે કોઈ ટૂરિસ્ટો આવે એ બધા તો ફિલ્મોના રોલ તેમની Colorama નામની લેબોરેટરીમાં ડેવલપ થવા આવે. લંડનમાં આવીને પણ આ જ ધંધો કરવો હતો એટલે તે તેના ભાઈઓ વગેરે એમ ત્રણ-ચાર પટેલ જ, એ નામવાળી ભાગીદારી તૈયાર કરી પૈસાની જરૂર હતી. એ જમાનામાં પાંચ હજાર પાઉન્ડની લોન માટે નરેશભાઈ બેંકમાં અરજી તૈયાર કરતા હતા. ત્યારે કોઈકે સૂચવ્યું કે આપણે પટેલ છીએ, એના કરતાં સાથે કોઈ સ્થાનિક ગોરા અંગ્રેજનું નામ ભેગું જોડોને તો એને કારણે આપણને બેંકમાંથી લોન મેળવવી સરળ થશે. એક સ્થાનિક અંગ્રેજને ઊભા કર્યા. તેમનું નામ : “Mr. Taylor. ભાગીદાર તરીકે તેમનું નામ ઉમેર્યું અને અરજી કરી. સ્થાનિક બાર્કલેઝ બેંકમાં પાંચ હજાર પાઉન્ડની લોન માટે અરજી કરી. ટેલરસાહેબને બેંક મેનેજર પાસે મોકલ્યા, લોન નામંજૂર થઈ.

બીજા દિવસે મેનેજરનો મારા મિત્ર પર ફોન આવ્યો, “મિસ્ટર પટેલ, આ તમારી અરજી છે ?”

મારા મિત્રે કહ્યું, “હા.”

“આ તમારી જ ભાગીદારીની પેઢી છે ? અને આ લેબોરેટરી એ તમારો જ ધંધો છે ?”

જવાબમાં ફરીથી કહ્યું, “હા.”

“તો પછી આ Taylor કોણ છે ?”
“અમારા ભાગીદાર છે.”

બેંક મેનેજર કહે, “જરા મને મળવા આવો ને !”

મારા મિત્ર તો ગયા બેંકમાં. મેનેજર કહે, “સાચું કહો, આ ટેલર માત્ર નામનો જ ભાગીદાર છે ને ?”

જવાબમાં “હા.”

“શું કામ ?”
“અમને એમ કે કોઈ અંગ્રેજનું નામ સાથે હોય તો અમને તમારી લોન મળી શકે.”
“અરે ભાઈ, એવું શું કામ ? તમે પટેલ છો ને ?”

તો કહે, “હા.”

જવાબમાં મેનેજરે કહ્યું, “અમારા માટે તમે પટેલ છો એટલું પૂરતું છે. તમારી પાંચ હજાર પાઉન્ડની લોન મંજૂર.”

તો આ હતો પટેલ નામનો મહિમા. પછી તો Colorama લેબોરેટરીનો ધંધો એટલો બહોળા પ્રમાણમાં વિસ્તર્યો કે આખા ગ્રેટ બ્રિટનમાં લગભગ ચાર હજાર કલેક્શન સેન્ટરોમાંથી ફિલ્મના રોલ તેમની કલેક્શન-લંડન ખાતેની લેબોરેટરીમાં ડેવલપ થવા આવે. એમાંથી આગળ વધીને તેમણે અબજો રૂપિયાના ધંધા વિકસાવ્યા. યુરોપા સ્ટોર્સની ચેન તેમણે વિકસાવી. અમેરિકામાં હોટેલો-મોટેલો. એક વખત તો ઇંગ્લેન્ડના સૌથી ધનિષ્ઠ દસ ભારતીય કુટુંબોમાં તેમનું નામ બોલાવા લાગ્યું.

– મુંબઈના પૂર્વ શેરિફની વાત અહીં પૂરી થાય છે. જે અટકના નામનો જાદુ હતો તેમણે જ હવે ઓબીસીમાં જવા રેલીઓ કાઢવી પડે છે એ પણ સમયનો તકાજો છે.

કોણ જવાબદાર ?

નેપાળમાં હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ કેમ વધ્યું?

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

કુદરતનો દરેક પ્રહાર કોઈને કોઈ અસરો છોડી જાય છે. યુદ્ધ પણ કોઈને કોઈ આડઅસરો છોડી જાય છે. કુદરતી આપત્તિ અને ભયાનક યુદ્ધ માનવજાતનો માત્ર વિનાશ જ કરે છે, એવું નથી પરંતુ જે જીવતાં રહી જાય છે તેમને પણ બેબસ બનાવી જાય છે.

નેપાળમાં આવેલા ધરતીકંપ બાદ નેપાળના સમાજજીવનમાં પણ ભયાનક અસર પેદા થઈ છે. એ મહાવિનાશક ધરતીકંપે લાખો નેપાળી લોકોને મજૂર તથા સેક્સવર્કસમાં તબદીલ કરી નાખ્યાં છે. આ ભૂકંપ બાદ નેપાળમાં ઘરબાર વિહોણાં બની ગયેલા પરિવારોની યુવાન સ્ત્રીઓ કે કુંવારિકાઓને સેક્સ ટ્રાફિકિંગનો ભોગ બનવાનો વારો આવ્યો છે.

દિલ્હીથી પ્રગટ થતાં ‘પાયોનિયર’ નામનાં અખબારના પત્રકાર શાલિની સકસેનાએ કરેલા એક અભ્યાસ પ્રમાણે દર ૨૬.૨૮ મિનિટે એક નેપાળી યુવતીને આ ધંધામાં હડસેલાવું પડે છે. નેપાળમાં પહેલેથી જ ગરીબી છે અને કેળવણીનો અભાવ છે, આ કારણે નેપાળના સમાજજીવનની પરિસ્થિતિ વધુ વિષમ બની છે. પેટિયું રળવા લાચાર નેપાળ યુવતીઓ સૈકાઓ જૂના લોહીના વેપારનો ભોગ બની રહી છે. આમાંથી ઘણીબધી નેપાળી યુવતીઓને સેક્સના ધંધામાં પરોવવા ભારતમાં ધકેલી દેવાય છે.

તાજેતરમાં દિલ્હીના ગુડગાંવની પોલીસે બે નેપાળી સ્ત્રીઓની જિંદગી બચાવી, તેમાંની એક ૩૦ વર્ષની હતી, તે બે બાળકોની માતા હતી અને તેના પતિને કેન્સર હતું. બીજી ૫૦ વર્ષની હતી અને ડિવોર્સી હતી. આ બંને સ્ત્રીઓ મોત કરતાં વધુ ખરાબ જિંદગી જીવી રહી હતી. આ બંને નેપાળી સ્ત્રીઓને એક સાઉદી અરેબિયાના ડિપ્લોમેટ દ્વારા ગોંધી રાખવામાં આવી હતી અને તેમને વારંવાર દૂર કરવામાં આવતી હતી તથા તેમના પર વારંવાર બળાત્કાર કરવામાં આવતો હતો. આ બંને નેપાળી યુવતીઓએ સાઉદી અરેબિયાના ડિપ્લોમેટ અને તેમના મિત્રોના ગેંગરેપનો ભોગ બની હોવાનો આરોપ મૂકેલો છે. નેપાળમાં ભૂકંપ બાદ ભારતમાં ઊજળાં ભવિષ્યનું સ્વપ્ન બનાવીને ચાર મહિના પહેલાં ભારત લાવવામાં આવી હતી.

ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, આ બંને નેપાળી સ્ત્રીઓને એક માણસે રૂ. ૧-૧ લાખમાં ભારતીય એજન્ટને વેચી હતી. કપલાન નામના ભારતીય દલાલે આ સ્ત્રીઓને રૂ. ૩૦ હજારની ઓફર કરીને સાઉદી ડિપ્લોમેટને વેચી હતી. એ માણસનું નામ મજાદ હોવાનું બહાર આવ્યું તે પછી એ બંને નેપાળી યુવતીઓને સાઉદી અરેબિયા લઈ જવામાં આવી હતી. પંદર દિવસ બાદ તેમને ભારત પાછી લાવવામાં આવી હતી, તે પછી તેમના પર હિંસા અને બળાત્કારનો સિલસિલો શરૂ થયો હતો.

એવો જ બીજો એક કિસ્સો ચમેલીનો છે. ચમેલી માત્ર ૧૩ જ વર્ષની છે, તે નેપાળના છતિવાન નામનાં ગામમાં રહેતી હતી. ભૂકંપ પછી તે પરિવારને મદદ કરવા માગતી હોઈ તેણે સ્કૂલ છોડી દીધી હતી. તેણે કાઠમાંડુની એક કાર્પેટ ફેક્ટરીમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેને રોજ ૧૬ કલાક કામ કરવું પડતું હતું. સવારે ૪ વાગે તે કામે જતી અને રાત સુધી કામ કરતી. રાત્રે કામ કરતી વખતે તેને ઊંઘ આવી જાય તો તેની આંખમાં લાલ રંગનું મરચું નાખવામાં આવતું, જેથી તે આંખો ખુલ્લી રાખી શકે. તે ભારત જવા માગતી હતી પરંતુ બહારના ગાડ્ર્સ તેને છટકવા દેવા માગતા નહોતા. છેવટે એક એનજીઓ(નોન ગવર્મેન્ટલ ઓર્ગેેનાઇઝેશન) તેની સહારે આવી અને બાળમજૂરી તથા વેઠમાંથી તેને મુક્ત કરાવી.

તા. ૨૫ જુલાઈ ૨૦૧૫ના રોજ દિલ્હીનાં ઇંદિરા ગાંધી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી બે શંકાસ્પદ વ્યક્તિઓની ધરપક્ડ કરવામાં આવી હતી. આ બંને વ્યક્તિઓની પૂછપરછ બાદ નેપાળથી ભારત આવેલી અને ભારતથી દુબઈ મોકલવામાં આવનાર ૨૧ જેટલી નેપાળી યુવતીઓને બચાવી લેવામાં આવી હતી. આ ૨૧ નેપાળી યુવતીઓને દક્ષિણ-પશ્ચિમ દિલ્હીમાં રાખવામાં આવી હતી.

યુનિસેફના એક અહેવાલ પ્રમાણે નેપાળમાં ભૂકંપ બાદ અનાથ થઈ ગયેલાં બાળકોને દુબઈ મોકલી દેવાનું કામ શરૂ કર્યું હતું. ગલ્ફના દેશોમાં બાળકો સાથે સેક્સુઅલ દુર્વ્યવહારની વિકૃતિ કેટલાંક લોકો ધરાવે છે, આવાં ૨૫૪ બાળકોને બચાવી લઈ અનાથાશ્રમમાં મોકલી દેવામાં આવ્યાં હતાં.

ઇન્ટરનેશનલ લેબર ઓર્ગેનાઇઝેશનના અહેવાલ અનુસાર દર વર્ષે નેપાળમાંથી ૧૨,૦૦૦ જેટલી સ્ત્રીઓ અને બાળકોને સેક્સ ટ્રાફિકિંગ માટે નેપાળની બહાર ધકેલી દેવાય છે.

તેમનું શારીરિક શોષણ જ થાય છે જ્યારે ૩ એન્જલ્સ નેપાળ નામની સંસ્થાના કહેવા પ્રમાણે દર વર્ષે નેપાળમાંથી ૨૦,૦૦૦ છોકરીઓને સેક્સના ધંધા માટે બહાર મોકલી દેવાય છે, એટલે કે દર ૨૬.૨૮ મિનિટ એક નેપાળી યુવતીને બહાર મોકલી દેવાય છે. હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશનના આંકડા પ્રમાણે ૨૦૧૧-૧૨ના વર્ષ દરમિયાન ૧૩,૦૦૦ નેપાળી સ્ત્રીઓ અને બાળકોને સેક્સ ટ્રાફિકિંગ માટે નેપાળની બહાર મોકલી દેવાયાં હતાં.

ધી ગ્લોબલ સ્લેવરી ઇન્ડેકસના કહેવા મુજબ વિશ્વમાં ૨,૨૮,૭૦૦ જેટલાં નેપાળી લોકો ગુલામીની દશા ભોગવે છે. યુનિસેફના આંકડા અનુસાર દર વર્ષે ૭,૦૦૦ નેપાળી સ્ત્રીઓ અને બાળકોને એકમાત્ર ભારતમાં જ વેશ્યાગૃહોમાં કામ કરવા મોકલી દેવામાં આવે છે.

બીજા એક આંકડા પ્રમાણે નેપાળમાંથી રોજ ૫૪ જેટલી યુવતીઓને ભારતમાં ધકેલી દેવામાં આવે છે. એ બધાંને દિલ્હી અને દુબઈ જેવાં મોટાં શહેરોમાં કામ અપાવવાનાં સપનાં બતાવવામાં આવે છે પણ છેવટે તેઓ સેક્સના ધંધામાં કે, ગુલામીમાં ફસાઈ જાય છે.

આ બધાનું કારણ નેપાળમાં પ્રવર્તતી ગરીબી છે, એમાંયે ભૂકંપે પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ કરી દીધી છે. નેપાળમાં ભૂકંપને કારણે ૧૪,૫૪૧ જેટલા કલાસરૂમ ધ્વસ્ત થયા છે. ૯,૧૮૪ ઓરડા ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે, હવે નેપાળનાં બાળકો ભણવા ક્યાં જાય? નેપાળના ૧૪ જિલ્લાઓમાં ૯૦ ટકા ઘર જમીનદોસ્ત થયાં છે. ઘણી દુકાનો બંધ થઈ ગઈ છે. નેપાળ ટૂરિઝમ પર નિર્ભર દેશ છે. ભૂકંપ બાદ પ્રવાસીઓ ઘટયા છે. આ બધાં કારણોસર નેપાળનાં લોકોની આર્િથક હાલત વિષમ બની છે, છેવટે રોજી રળવા નેપાળની યુવતીઓને ભારત અને અખાતના દેશોમાં જવું પડે છે, જ્યાં પહોંચ્યા બાદ તેમની સાથે દગો જ થાય છે.

ભારત અને નેપાળની સરહદ ૧,૦૦૦ માઈલ લાંબી છે, તેના પર માત્ર ૧૪ જ ચેકપોઇન્ટ છે. આ કારણસર નેપાળમાંથી યુવતીઓને નેપાળની બહાર સ્મગલ આઉટ કરવાનું કામ સરળ થઈ ગયું છે. ૧૨થી ૨૫ વર્ષની નેપાળી છોકરીઓને છેવટે મુંબઈ, બેંગ્લોર, દિલ્હી, સિલિગુરી કે કોલકાતા જેવાં શહેરોનાં વેશ્યાગૃહોમાં જ ધકેલી દેવાય છે. ભૂકંપ પછી માત્ર ભારતમાં જ ૬૦,૦૦૦ નેપાળી યુવતીઓ પ્રવેશી ચૂકી છે. એ ઘટના ચોંકાવનારી અને ચિંતાજનક છે.

એ બિચારી નેપાળી છોકરીઓ આ ધંધામાંથી બહાર નીકળવા માગે છે કોણ બચાવશે તેમને?

બેક ચેનલ પોલિટિક્સ અને બ્લેક પોલિટિક્સ

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

પાકિસ્તાનના પૂર્વ વિદેશ મંત્રી ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરીએ એક પુસ્તક લખ્યું છે :’નાઈધર અ હોક નેર અ ડવ!’ આ પુસ્તક પાકિસ્તાનની વિદેશ નીતિની ભીતરની વાતો તેમના દ્રષ્ટિકોણથી લખી છે. આ પુસ્તકના લોકાર્પણનો કાર્યક્રમ દિલ્હીમાં સફળતાપૂર્વક યોજાયા બાદ એવો જ કાર્યક્રમ મુંબઈમાં યોજવામાં આવ્યો હતો. સાંજે એ કાર્યક્રમ યોજાય તે પહેલાં સવારે શિવસેનાના કાર્યકરોએ એ કાર્યક્રમના આયોજક સુધીન્દ્ર કુલકર્ણીના ચહેરા પર કાળીશાહી લગાવી દીધી, જેનો દેશભરના બુદ્ધિજીવીઓ એ વિરોધ કર્યો. ખૂદ ભાજપાએ પણ આવા કૃત્યનો વિરોધ કર્યો. કેટલાંકે શીવસૈનિકોને દેશી તાલીબાન પણ કહ્યા.

સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી એક સમયે અગાઉના વડાપ્રધાનનાં પ્રવચનો લખનાર લેખક અને એલ.કે.અડવાણીના સહયોગી રહી ચૂક્યા છે. આ ઘટના પછી પાકિસ્તાનથી આવેલા પૂર્વ વિદેશમંત્રી કસુરી બોલ્યા : ‘શું આ ભારત છે? લોકતંત્રમાં વિરોધ કરવાનો સહુને અધિકાર છે પરંતુ તે કાનૂનની મર્યાદામાં રહીને કરવો જોઈએ’

ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી પાકિસ્તાનના નાગરિક છે, પરંતુ તેમને ભારત આવવાના વિઝા હાલની સરકારે આપ્યા હતા, જે સરકારમાં શિવસેના ખુદ ભાગીદાર છે. ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી ભારત વિરોધી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમને ભારત આવવાનું નિમંત્રણ આપનાર સંસ્થા તો ભારતીય હતી. દિલ્હીમાં તેમના પુસ્તકના લોકાર્પણનો કાર્યક્રમ યોજાયો ત્યારે ભારતના પૂર્વ વડાપ્રધાન ડો.મનમોહન સિંહ, પૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન એલ.કે. અડવાણી તથા મણીશંકર ઐયર વગેરે હાજર હતા.

સવાલ એ છે કે, ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી જો ભારત માટે વિલન જ હોય તો તેમને વિઝા આપ્યા જ શા માટે? કસુરી તો અત્યારે સત્તા પર નથી. એથી ઉલ્ટુ ભારતની સરહદે થતા ગોળીબારનાં કારણે કસુરી સામે વિરોધ કરનાર શિવસેના એ વાત કેમ ભૂલી જાય છે કે, હાલના ગોળીબાર માટે કોઈ જવાબદાર હોય તો તે પાકિસ્તાનની હાલની સરકાર છે અને હાલના પાક.વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફ તો ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના શપથગ્રહણ વખતે ભારતના મહેમાન બની ચૂક્યા છે. એ વખતે તેમણે નવાઝ શરીફને આમંત્રણ આપ્યું હતું તેમનો વિરોધ કરવાની તાકાત શિવસેનામાં છે?

પાકિસ્તાનમાં માત્ર નામનું જ લોકતંત્ર છે પાકિસ્તાનના લોકતંત્રની અસલી કમાન તો પાકિસ્તાનના આર્મી અને આઈ એસ આઈ પાસે છે, પરંતુ ભારતમાં તો સાચુકલી લોકશાહી છે. શિવસેનાએ પહેલાં ગાયક ગુલામ અલીનો કાર્યક્રમ રદ કરાવ્યો અને તે પછી કસુરીને આમંત્રણ આપનાર સુધીન્દ્ર કુલકર્ણીના ચહેરા પર કાળી સાહી લગાવી દીધી. ગીત, સાહિત્ય કે સંગીતને કોઈ સીમાડા હોતા નથી. આ બે ઘટનાઓ બાદ વિશ્વના એક વિશાળ લોકતાંત્રિક દેશ અંગે કેવો સંદેશ જશે?

ચાલો, થોડુંક ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી અંગે પણ જાણી લઈએ. એ વાત સાચી કે કસુરી કોઈ સજ્જન કે ઉમદા વ્યક્તિ નથી, પરંતુ એક વિચારક તો છે જ. તેમણે તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે : ‘ભારત, પાકિસ્તાન, ચીન અને રશિયા સહિત આપણે આ ચાર દેશો વિશ્વના સહુથી વિશાળ અર્થતંત્રનું કેન્દ્ર છીએ. આ ફાઈબર ઓપ્ટિક્સ અને પાઈપલાઈનની ભૂમિ છે અને આપણે અંદરોઅંદર જે રીતે ઝગડીએ છીએ તે જોઈને દુનિયા આપણી સામે હસતી હશે. આમાં આપણે બધા મૂર્ખ જ સાબિત થઈએ છીએ. આપણે આ આંતરિક ઝઘડાનો હવે અંત લાવવાં જોઈએ!’

કસૂરી કહે છે : “ભારત એવું વિચારે છે કે, અમે તેના હિતો વિરુદ્ધ સતત કોઈને કોઈ ષડયંત્ર રચ્યા કરીએ છીએ. એ જ રીતે ભારતે હમણાં જ સિવિલ ન્યુક્લિઅર એનર્જી પ્રાપ્ત કરી, પણ પાકિસ્તાનને તે ના મળી. દેખિતી રીતે જ પાકિસ્તાન આ કારણથી અમેરિકાથી નાખુશ છે અને તેને ચીન વધુ ફેવરેબલ લાગે છે.”

ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરીએ દિલ્હીના એક અંગ્રેજી અખબારને આપેલી મુલાકાતમાં એક નવી જ વાત કરી. તેમણે કહ્યું : ‘પાકિસ્તાનની નવી પેઢી પાકિસ્તાનના ઈતિહાસથી હવે અજ્ઞાાત છે. આ એક સારી વાત છે કે, પાકિસ્તાનની નવી પેઢી પૂર્વગ્રહ રહિત છે અને ધારો કે પાકિસ્તાનની નવી પેઢીને જે થોડાંક પણ પૂર્વગ્રહ હશે, તે તેમની આગલી પેઢી પાસેથી સાંભળ્યા હશે. હવે પાકિસ્તાનની નવી પેઢી આંખો બંધ રાખીને ભારત તેનું દૂશ્મન છે એવું માનતી નથી. આજના પાકિસ્તાનીઓ રસપૂર્વક ભારતીયો ફિલ્મો નિહાળે છે. તેઓ ભારતીય વાનગીઓ માણે છે. પાકિસ્તાન આવતા ભારતીયોને તે ખુશ થઈ મળે છે. આશ્વર્યની વાત એ છે કે, આપણે બે જ એવા દેશો છીએ કે, જ્યાં એક બીજા દેશોના વિદ્યાર્થીઓ એકબીજાના દેશોમાં જઈ શકતા નથી. મારી પત્નીએ પાકિસ્તાનમાં પહેલી લિબરલ આર્ટ યુનિર્વિસટી શરૂ કરી છે. અહીં આવવા માટે કોઈ પ્રોટોકોલ નથી. એ કારણે વિઝા પણ ઉદાર બનાવાયા છે, એ પછી બંને દેશોના કુલ એક લાખ લોકો એકબીજાના દેશોમાં ટ્રાવેલ કરી શક્યા છે.’

ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી કહે છેઃ’પાક્સ્તિાનનું અસ્તિત્વ ઊભું થયું, ત્યારે પાકિસ્તાનને કોઈ અન્યાય ના થાય તે માટે મહાત્મા ગાંધીજીએ ઉપવાસ કર્યા હતા. આ બાબતો બાળકોને ભણાવવામાં આવતી જ નથી. પાઠયપુસ્તકોમાં એકબીજાના પૂર્વગ્રહોનું જ પ્રતિબીંબ દેખાય છે. એક સમયે જર્મની અને ફ્રાન્સ એકબીજાનાં દુશ્મન હતાં. આજે એ બંને દેશો તેમનો પુરાણો એક સમાન ઈતિહાસ બાળકોને શીખવવા સંમત થયા છે.’

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંવેદનશીલ અને જટીલ સંબંધો વિષે લખાયેલું આ પુસ્તક ‘નાઈધર અ હોક નોર અ ડવ’ એક એવું પુસ્તક છે જે ભારત અને પાકિસ્તાને નવા સંબંધોની શરૂઆત કરવા માટે આંગળી ચીંધે છે. ખુરશીદ મહેમૂદ કસુરી આદર્શવાદીના બદલે વાસ્તવવાદી વધુ લાગે છે. તેઓ હાલ ૭૪ વર્ષના છે ૨૦૦૨ થી ૨૦૦૭ દરમ્યાન જનરલ પરવેઝ મુશરર્ફના શાસન વખતે તેઓ પાકિસ્તાનના વિદેશમંત્રી હતા. એક સમયે તેઓ ‘બેસ્ટડ્રેસ મેન’ તરીકે જાણીતા હતા.

કસુરીએ તેમના પુસ્તકમાં એવો ઉલ્લેખ કર્યો છે કે, ૨૦૦૭માં ભારત અને પાકિસ્તાન બેક ચેનલ વાટાઘાટો દ્વારા કાશ્મીર સહિતના તમામ પ્રશ્નો ઉકેલવાના આરે હતા. આ સંદર્ભમાં પૂછાયેલા એક પ્રશ્નના જવાબમાં તેઓ કહે છે : ‘જ્યાં સુધી વોટ બેંક આધારીત રાજનીતિ ચાલુ રહેશે, ત્યાં સુધી આ શક્ય નથી. ખરેખર તો આ બાબતે મિડિયા પબ્લિસિટીથી દૂર રહીને કામ કરવું જોઈએ. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના બેક ચેનલ વાટાઘાટો કરનારાઓ પર સંપૂર્ણ ભરોસો રાખવો જોઈએ, અને બેક ચેનલ વાટાઘાટો કરનારાઓમાં કોઈ ધારાશાસ્ત્રી, કોઈ પત્રકાર કે કોઈ રાજનીતિજ્ઞા પણ હોઈ શકે છે. તેઓ એકબીજાને ઝડપથી મળી શકે, તેવા ભરોસાપાત્ર વ્યક્તિ હોવા જોઈએ. એવું પાકિસ્તાન તરફથી પણ હોવું જોઈએ. ભારત અને પાકિસ્તાને મીડિયા પિેેબ્લસિટી રહિત માત્ર સમાનહિત વિષે વિચારવું પડશે એમ થશે તો જ એ પ્રશ્ન પૂછાતો બંધ થશે કે, પાકિસ્તાન કોણ ચલાવે છે!

બેક ચેનલ પોલિટિક્સ એટલે માત્ર મીડિયાને દેખાડવા ખાતરની વાટાઘાટો નહીં પરંતુ બંધ બારણે પ્રશ્નો ઉકેલવા વાટાઘાટો કરવી.

આઈએસનો ભારત પર ડોળો!

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

‘આઈએસઆઈએસ’નું નામ જ સમગ્ર વિશ્વને ડરાવી રહ્યું છે. ઓસામા બિન લાદેનના અલ કાયદા કરતાં ઇસ્લામિક સ્ટેટ (આઈએસ) નામનું ત્રાસવાદી સંગઠન દુનિયા માટે સહુથી વધુ ખતરનાક સાબિત થઈ રહ્યું છે. તેનો ચહેરો ખોફનાક છે. તેના આતંકવાદીઓ ભયાનક અને બર્બરતાપૂર્ણ કાર્યો માટે કુખ્યાત છે. આવું ખતરનાક સંગઠન ભારતમાં પગપેસારો કરવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાની રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો તે કરતાં ભારત માટે ચિંતાનો વિષય એ છે કે કાશ્મીરમાં આઈએસનો કાળો ધ્વજ પણ હવે લોકોના હાથમાં જોવામાં આવે છે.

આઈએસઆઈએસ હવે ‘આઈએસ’ના ટૂંકા નામથી જાણીતું છે. તા. ૧૦ જૂન,૨૦૧૪ના રોજ મોસુલ પર કબજો જમાવ્યા બાદ તે આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર આવી ગયું. ઇરાકના ૩૦,૦૦૦ના લશ્કર સામે આઈએસે તેના ૩૦૦૦ જેહાદીઓને રણમેદાનમાં ઉતાર્યા હતા. માત્ર એક જ દિવસમાં આઈએસે મોસુલ પર કબજો કરી લીધો હતો.

તે પછી તા. ૨૯ જૂનના રોજ આઈએસે અબુ બક્ર અલ બગદાદીને ખલીફા જાહેર કરી દીધો. આજે આઈએસ ઇરાકના પશ્ચિમ ભાગ અને સીરિયાના પૂર્વ-ઉત્તર ભાગ પર પોતાનું આધિપત્ય જમાવીને બેઠું છે. આ બધો મળીને કુલ ૭૦૦ ચોરસ કિલોમીટરનો વિસ્તાર થાય છે.ળ

એ આશ્ચર્યની વાત છે કે આઈએસે વિશ્વના ૯૦ દેશોમાંથી ૨૦,૦૦૦ જેહાદીઓને તેનામાં જોડાવા આકર્ષિત કર્યા છે. આઈએસે તેનો પ્રભાવ લેબોનોન, જોર્ડન, સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈતની સરહદો સુધી પહોંચાડયો છે. એથીયે વધુ નોંધપાત્ર વાત એ છે કે ઇરાક અને સીરિયામાં તાલીમ લઈને પાછા ફરતા આઈએસના જેહાદીઓએ યુરોપના કેટલાંક દેશોમાં પણ છૂટાછવાયા આતંકવાદી હુમલા કર્યા છે.

ભારત એ વિશ્વના બીજા નંબરનો સહુથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતો દેશ છે. ભારત માટે ચિંતાનો વિષય એ છે કે હવે ફેસબુક, યુ ટયૂબ અને ટ્વિટર જેવાં સોશિયલ મીડિયાનાં માધ્યમોનો આઈએસ ભરપૂર ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આ માધ્યમ દ્વારા તે વિશ્વભરના યુવાનોને ગુમરાહ કરી તેમને જેહાદી બનવા આકર્ષી રહ્યું છે. હમણાં જ મહેંદી બિશ્વાસ નામનો એક ભારતીય બેંગલુરુમાં એક ટ્વિટર હેન્ડલ દ્વારા આવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતો પકડાયો હતો. તે ‘દલીક’ નામનું એક ઈ-મેગેઝિન પણ ચલાવતો હતો. દલીક એ સીરિયાના એક ગામનું નામ છે. આ સંસ્થા માત્ર અરેબિક કે ર્પિસયન બોલતા જેહાદીઓ જ તૈયાર કરવા માગે છે તેવું નથી, લંડન, ફ્રાન્સ, સ્પેન અને ઇટાલી જેવા દેશોમાંથી મુસ્લિમ યુવાનોને સીરિયા-ઇરાક બોલાવી અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, સ્પેનીશ કે ઇટાલિયન ભાષા બોલતા જેહાદીઓને તેમના  દેશ પાછા મોકલી જે તે દેશમાં આતંક મચાવવાની યોજના ધરાવે છે.

એ વાત સાચી છે કે, ભારતના મુસ્લિમો વધુ સમજદાર અને દેશ પ્રત્યે લગાવ રાખવાવાળા છે. ભારતમાંથી આઈએસમાં જોડાયેલા હોવાનું મનાતા યુવાનોની સંખ્યા ૨૦થી વધુ હોય તેમ લાગતું નથી. તે પૈકી અત્યાર સુધીમાં ચાર જણને તેઓ દેશ છોડીને જેહાદી બનવા જાય તે પહેલાં જ તેમને પકડી લેવામાં આવ્યા છે. આમાં નોંધપાત્ર વાત એ છે કે નાના-નાના યુરોપિયન દેશો કે જેઓ બહુ ઓછી મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવે છે તે દેશમાંથી વધુ યુવાનો જેહાદી બનવા તેમનો દેશ છોડી રહ્યા છે, પરંતુ હા, ભારતને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી બધું બરાબર છે તેમ નથી. કાશ્મીરમાં આઈએસનું સીધું પ્રતિનિધિત્વ ના હોવા છતાં આઈએસના ઝંડા લહેરાતા જોવા મળે છે. ભારતમાંથી ડઝનબંધ મુસ્લિમો સીમી અને ઇન્ડિયન મુજાહિદ્દીન જેવી આતંકવાદ સાથે સંકળાયેલી સંસ્થાઓમાં જોડાયા છે. કાશ્મીરને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાનથી આવેલા જેહાદીઓ વધુ સક્રિય જણાય છે.

એ જાણવું રસપ્રદ થઈ પડશે કે એક એવી માન્યતા છે કે, ૨૦૦૩માં અમેરિકાએ ઇરાક પર આક્રમણ કર્યું તે પછી આઈએસઆઈએસનો જન્મ થયો, પરંતુ આ માન્યતા ગલત છે. આઈએસઆઈએસનાં મૂળિયાં છેક ૧૯૯૯માં નંખાયાં હતાં. ૧૯૯૯માં જોર્ડનના વતની અબુ મુસાબ અલ ઝરકવીએ અલ કાયદાને પૈસાની અને બીજી તમામ પ્રકારની મદદ કરી હતી. અલ કાયદા અને તાલિબાનોએ અફઘાનિસ્તાનમાં જેહાદી તાલીમ શિબિરો સ્થાપી હતી. અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાનમાંથી તાલિબાનોના સફાયા માટે લશ્કરી પગલાં લીધાં હતાં. એ વખતે જોર્ડનના નાગરિક અને તાલિબાનોના સમર્થક અબુ મુસાબ અલ ઝરકવીને ઈરાનની સરકારે આશ્રય આપ્યો હતો.

૨૦૦૩ની સાલ પછી અલ ઝરકવી અને તેનું જૂથ ઇરાક ગયું હતું. એ જૂથ અલ કાયદામાં ભળી ગયું હતું. તેને અલ કાયદા ઇન ઇરાક એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તે પછી વારંવાર તેનું નામ બદલવામાં આવતું રહ્યું. ૨૦૦૬ની સાલમાં એક ડ્રોન હુમલામાં અલ ઝરકવીનું મોત નીપજ્યું હતું. તે પછી અલ ઝરકવીનું જૂથ ઇરાકના લશ્કરને પછાડવા તેનાં વિરોધી જૂથોમાં ભળી ગયું હતું. આ જૂથો ઇરાકના લશ્કરનો સામનો કરવા વિવિધ દેશોમાંથી જેહાદીઓને આકર્ષિત કરવા માંડયા હતા. ૨૦૦૬માં બદલાતાં નામો સાથે છેવટે તે આઈએસઆઈએસ બની ગયું.

સમયાંતરે આઈએસઆઈએસ અલ કાયદાની પરંપરા રૂઢિમાંથી બહાર આવી ગયું. આ સંગઠને અમેરિકાની કઠપૂતળી જેવા કેટલાંક મુસ્લિમ રાષ્ટ્રોના શાસકોનો પણ વિરોધ કર્યો. એટલું જ નહીં, પરંતુ ઇરાક જેવા દેશોમાં અમેરિકા દ્વારા સંર્વિધત શાસકોના ઇરાકી લશ્કર પર હુમલા કરવાના પ્લાન બનાવ્યા.આઈએસઆઈએસ એથી એક કદમ આગળ વધ્યું છે. તે કટ્ટર છે અને જરૂર પડે જે તે સરકારોને પણ લોહિયાળ લડાઈ કરીને ઉથલાવી દેવા માગે છે. અલ કાયદાના હુમલા એ વ્યક્તિગત ઘટનાઓ હતી, જ્યારે આઈએસના જેહાદીઓ જે તે રાષ્ટ્રને જીતી લઈ ત્યાં ઇસ્લામિક શાસન સ્થાપિત કરવા માગે છે. આઈએસ ગળા કાપવાથી માંડીને બળાત્કાર કરવાની વાતને ગ્લોરિફાય કરવા માગે છે. આઈએસને પણ પોતાનું આર્મી ઊભું કરવામાં રસ છે. આઈએસઆઈએસે ઇરાકના મોસુલ પર હુમલો કરતા પહેલાં વિસ્તૃત આયોજન કર્યું હતું. ઝડપથી હુમલો કર્યો હતો. લાંબું ઇન્ટેલિજન્સ પ્લાનિંગ કર્યું હતું. ઇરાકના મોસુલ ખાતેના લશ્કરી સેનાપતિની હત્યા કરી એક જ દિવસમાં આખું શહેર કબજે કરી લીધું હતું.

આવું તેના માટે ભારતમાં શક્ય નથી. ભારતનું લશ્કર અને ગુપ્તચર વિભાગ વધુ સજાગ છે. ભારતના મુસ્લિમો બુદ્ધિ અને જ્ઞાાનથી વધુ આધુનિક છે, પરંતુ હા,આઈએસઆઈએસને ભારત હળવાશથી લઈ શકે નહીં. આઈએસઆઈએસનો ડોળો ગલ્ફના દેશો પર પણ છે ભારતે તેનો ગુપ્તચર વિભાગ અખાતના દેશોના ગુપ્તચર વિભાગો સાથે વધુ પરામર્શ કરે તેની જોગવાઈ કરવી જોઈએ. માહિતીની આપ-લે કરવી જોઈએ. આઈએસના સાયબર સ્પેસ પર ટ્રેકિંગ કરવું પડશે. બધું સબસલામત છે તેમ માનીને બેસી રહેવાય નહીં. અલ કાયદા કરતાં આઈએસ વધુ ડેન્જરસ છે.

‘મેઇડ ઇન જર્મની’ કેટલું વિશ્વાસપાત્ર?

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ
  • ફોક્સવેગનનું સ્કેન્ડલ જર્મનીના અર્થતંત્રને ડુબાડશે?

જર્મની એની યંત્રસામગ્રીની ગુણવત્તા અને ટકાઉપણા માટે વિશ્વવિખ્યાત હતું, પરંતુ જર્મનીની કાર બનાવતી વર્ષોજૂની ફોક્સવેગન કંપનીએ અમેરિકાના બજારમાં મૂકેલી એની પ્રતિષ્ઠિત મોટરકારોમાં પ્રદૂષણ પકડાય જ નહીં એવાં સોફ્ટવેરને મૂકીને કરેલી છેતરપિંડી બહાર આવતાં જર્મની તો ઠીક પણ આખું વિશ્વ ચોંકી ઊઠયું છે. જર્મનીની કંપની આવું કરશે એવી કોઈને અપેક્ષા નહોતી.

આ ઘટનાની વિગતો એવી છે કે ફોક્સવેગન કંપનીએ ૨૦૦૮ પછી અમેરિકાના બજારમાં વેચેલી ૪,૮૨,૦૦૦ ડીઝલ મોટરકારોમાં એક એવું સોફ્ટવેર લગાડયું હતું કે, જ્યારે કારની એક્ઝોસ્ટ પાઇપમાંથી બહાર નીકળતા ધુમાડાનો એમિશન ટેસ્ટ કરવામાં આવે ત્યારે તે સોફ્ટવેર એક્ટિવ થઈ જાય અને તે કાર પ્રદૂષણ ફેલાવતી જ નથી તેવાં રિઝલ્ટ્સ આવે, પરંતુ જ્યારે કાર ડ્રાઇવ કરવામાં આવે ત્યારે તે ઇલેક્ટ્રોનિક કંટ્રોલ મોડયુલ ઓફ થઈ જાય. એટલે કે ફોક્સવેગન કંપનીની કારો અમેરિકાના સખત ધારાધોરણ મુજબ પ્રદૂષણ ફેલાવતી જ નથી એમ લાગે. હકીકતમાં એ મોટરકારો વધુ માઇલેજ આપે તે માટે કેટલાંક ધારાધોરણોનો ભંગ કરવામાં આવ્યો હતો.

ફોક્સવેગન કંપનીનું આ છેતરપિંડીનું કૌભાંડ બહાર આવ્યા બાદ કંપનીના સીઈઓ માર્ટિન વિન્ટરકોર્નએ આ છેતરપિંડીનો જાહેર સ્વીકાર કરીને સીઈઓ પદેથી રાજીનામું આપી દીધું છે. અમેરિકાના એમિશન ટેસ્ટમાં પાસ થવા માટે જ કંપનીએ આવું છૂપું સોફ્ટવેર કારમાં ફિટ કર્યું હોવાનું તેમણે કબૂલ કર્યું છે.

આ છેતરપિંડી બહાર આવ્યા બાદ અમેરિકન સરકારે ફોક્સવેગન કંપની પર ૧૮ બિલિયન ડોલરનો દંડ ફટકાર્યો છે. એટલે કે એક કાર દીઠ ૩૭,૫૦૦ ડોલરનો દંડ કર્યાે છે. પ્રદૂષણના નિયમો સાથે છેડછાડ કરવાના ગુનામાં અમેરિકાએ જે સખતાઈ દર્શાવી છે તેવી સખતાઈની તો ભારતમાં કલ્પના જ કરવી મુશ્કેલ છે. વિશ્વમાં પ્રતિબંધિત એવા ખતરનાક ઝેરી અસરવાળા જંતુનાશકો ખુલ્લેઆમ ભારતમાં વેચાય છે. સેંકડો ફેક્ટરીઓ તેમના ઝેરી કચરાનો અને ઝેરી પ્રવાહીનો નિકાલ નદીઓમાં કે ખુલ્લામાં કરે છે. સરકારી વાહનોમાંથી જ કાળા ધુમાડા નીકળતા જણાય છે. પ્રદૂષણ વિભાગ હપ્તા લઈ લોકોને કેન્સરગ્રસ્ત થવા ભારતના ભરોસે છોડી દે છે.

અમેરિકન સરકારના સખત વલણ બાદ ફોક્સવેગન કંપનીના શેરોમાં ૪૩ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ફોક્સવેગન કંપની ભારત સહિત દુનિયાના અનેક દેશોમાં તેની મોટરકારો વેચે છે. આખા યુરોપ અને એશિયામાં તેની મોટરકારો વેચાય છે. ફોક્સવેગન કંપનીએ આવી છેતરપિંડીવાળાં સોફ્ટવેરયુક્ત એવી એક કરોડ દસ લાખ ડીઝલ મોટરકારો વિશ્વમાં વેચી છે.

ફોક્સવેગન કંપનીની જે મોટરકારોને આવા ચિટિંગ સોફ્ટવેરની અસર થઈ શકે છે તેમાં ્ઍી ઈછ૧૮૯ ડીઝલ એન્જિન ધરાવતી જેટા, બિટલ અને ગોલ્ફ મોટરકારોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૨૦૧૪ અને ૨૦૧૫માં વેચાયેલી પસાટ ડીઝલ, ડીઝલ ઓડી એ૬ મોડલનો સમાવેશ થાય છે. આ બધી મોટરકારો એમિશન ટેસ્ટ લેવાય ત્યારે અમેરિકન ધારાધોરણ મુજબની જણાય છે, પરંતુ ટેસ્ટિંગ મશીન કાઢી લીધા બાદ જ્યારે કાર ડ્રાઇવ કરવામાં આવે ત્યારે ધારાધોરણ કરતાં નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડનું લેવલ ૧૦થી ૪૦ ગણું ઊંચું હોય છે.

ફોક્સવેગન કંપનીના આ એમિશન સ્કેન્ડલના કારણે જર્મનીના વેપારઉદ્યોગ અને જર્મનીના રાજકારણમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. આખું યુરોપ આમેય આર્થિક મંદીનો સામનો કરી રહ્યું છે. ગ્રીસ તો લગભગ નાદાર જ થઈ ચૂક્યું છે. એવા સમયે જર્મનીના મુખ્ય આધાર સમી ગણાતી ફોક્સવેગન કંપનીનું આ કૌભાંડ આખા યુરોપના અર્થતંત્રને હચમચાવી શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે, જર્મની માટે આ ઘટના ગ્રીસ કરતાંયે મોટી કટોકટી સાબિત થઈ શકે છે.

ફોક્સવેગન તે જર્મનીની કાર બનાવતી મોટામાં મોટી કંપની છે. એટલું જ નહીં, પરંતુ સહુથી વધુ લોકોને રોજી આપતી કંપની છે. આ કંપની એકમાત્ર જર્મનીમાં જ ૨,૭૦,૦૦૦ લોકોને રોજી આપે છે. આ કંપનનીને પાર્ટ્સ સપ્લાય કરતી બીજી કંપનીઓમાં પણ બીજા હજારો કર્મચારીઓને રોજી મળે છે, પરંતુ હવે ફોક્સવેગન કંપની પર અમેરિકન સરકારનો આકરો દંડ તથા કંપનીની કારોના વેચાણમાં સંભવિત ઘટાડો તથા શેરબજારમાં ફોક્સવેગનના શેરની ગગડતી વેલ્યૂના કારણે આખા જર્મનીના અર્થતંત્ર માટે એક જબરદસ્ત સંકટ ઊભું થયું છે. જર્મન સરકારને ચિંતા એ વાતની પણ છે કે આખા જર્મનીની શાખ દાવ પર લાગી જવાના કારણે બીએમડબલ્યુ જેવી કાર બનાવતી જર્મનીની બીજી કંપનીઓની મોટરકારોના વેચાણમાં પણ ઘટાડો આવી શકે છે. અલબત્ત, ફોક્સવેગન સિવાયની જર્મનીની બીજી ઓટો કંપનીની મોટરકારો માટે આવી કોઈ ફરિયાદો ઊઠી નથી, પરંતુ ફોક્સવેગનના કૌભાંડની મનોવૈજ્ઞાાનિક અસર બીજી કંપનીઓ પર થાય તો જર્મનીના હાલ ગ્રીસ કરતાં ભૂંડા થાય તેમ છે.

જર્મન સરકાર કહે છે કે, “જર્મની માટે ઓટો ઇન્ડસ્ટ્રી તેના અર્થતંત્રનો મજબૂત સ્તંભ છે. ફોક્સવેગનની કટોકટી છતાં દેશના અર્થતંત્રને વાંધો નહીં આવે.”

અલબત્ત, નિષ્ણાતો માને છે કે, ચીનના અર્થતંત્રમાં ઊભી થયેલી તકલીફોની અસર આમેય જર્મન પર હતી અને હવે ફોક્સવેગનના પ્રકરણના કારણે તેની મુશ્કેલીઓમાં વધારો થયો છે. ફોક્સવેગનનું વેચાણ ઘટી જાય તો તેના સપ્લાયર્સને પણ એની અસર થશે. છેવટે આખા જર્મનીના અર્થતંત્રને તેની અસર થઈ શકે છે. ઓટોમોબાઇલ અને કારપાર્ટ્સ તે જર્મનીનો મોટામાં મોટો નિકાસ ઉદ્યોગ છે. આ સેક્ટર વર્ષે દહાડે ૨૨૫ બિલિયન ડોલરના માલની નિકાસ કરે છે. જર્મનીની કુલ નિકાસનો આ પાંચમો હિસ્સો ધરાવે છે, તેથી ફોક્સવેગનના આ કૌભાંડને હળવાશથી લઈ શકાય નહીં. ફોક્સવેગનના આ કૌભાંડે જર્મનીના અર્થતંત્રના આત્માને પ્રભાવિત કર્યું છે.

અલબત્ત, જર્મનીના કેટલાંક અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે, અમે નથી માનતા કે બીજા દેશોના લોકો જર્મન કંપનીઓની ગુણવત્તા માટે શંકા કરે. ‘મેઇડ ઇન જર્મની’ના લેબલ હેઠળ વેચાતી અન્ય ચીજો માટે લોકોને સંદેહ થશે નહીં એવી અમને આશા છે.

આ બચાવ અને ધીરજ આપવાના પ્રયાસ છતાં જર્મનીની સરકાર, ઉદ્યોગપતિ અને તેમના અર્થશાસ્ત્રીઓને અંદરથી ભયંકર ચિંતા છે. ચિંતા એ છે કે, શું હવે લોકો ‘મઇડ ઇન જર્મની’ના લેબલવાળી વસ્તુઓ ખરીદશે?

ભારત માટે ઇઝરાયેલનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિમાં ભારત માટે ઇઝરાયેલ સાથેના સંબંધો વિકસાવવા એ વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ અને કેટલીક જટિલતા પણ ધરાવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઇઝરાયેલ જાય તે પહેલાં ભારતના મહામહિમ રાષ્ટ્રપતિ ઇઝરાયેલ જવાના છે. આજના જટિલ સમયમાં ઇઝરાયેલની મુલાકાત ભારત માટે અનેક પ્રકારનાં મહત્ત્વપૂર્ણ કારણો ધરાવે છે. ભારત જેવા દેશે સહુથી પહેલાં ઇઝરાયેલને બરાબર સમજી લેવાની જરૂર છે. ઇઝરાયેલ યહૂદી પ્રજાનો દેશ છે. વિશ્વની તમામ પ્રજાઓમાં યહૂદી એક વિશિષ્ઠ પ્રજા છે. ઇઝરાયેલનો ઉપલબ્ધ ઇતિહાસ ૪૦૦૦ વર્ષ પુરાણો છે. ઇઝરાયેલ બાઇબલની કથાઓની ભૂમિ છે. પહાડીઓ, સફેદ પથ્થરો,ખીણો અને સમુદ્રોથી ઘેરાયેલો આ દેશ નહીંવત્ વરસાદ ધરાવે છે. ચાર હજાર વર્ષ પહેલાં યહૂદીઓ અને આરબોના પૂર્વજ અબ્રાહમ અથવા ઇબ્રાહિમ અહીં જન્મ્યા હતા. વિશ્વને અમર ગીતો આપનાર કિંગ ડેવિડ અને રાજા સોલોમન પણ અહીં જન્મ્યા હતા. ઈશ્વરના દસ આદેશો અર્થાત્ ‘ધ ટેન કમાન્ડમેન્ટ્સ’ આપનાર મોસીસ પણ યહૂદી હતા. વિશ્વને પ્રેમ અને દયાનો સંદેશો આપનાર જિસસ કાઇસ્ટ પણ યહૂદી પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. વિશ્વને સામ્યવાદની થિયરી આપનાર કાલ માર્ક્સ પણ યહૂદી હતા. આધુનિક મનોવિજ્ઞાાનના પ્રણેતા ડો. સિગ્મંડ ફ્રોઇડ પણ યહૂદી હતા. જેમની થિયરીના આધારે અણુબોમ્બ બન્યો તે રિલટિવિટીનો સિદ્ધાંત આપનાર વિશ્વવિખ્યાત વૈજ્ઞાાનિક આલ્બર્ટ આઇનસ્ટાઇન પણ યહૂદી હતા. ‘શિન્ડલર્સ લિસ્ટ’ અને ‘જુરાસિક પાર્ક’ જેવી ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ પણ યહૂદી છે. નોબેલ પ્રાઇઝ આપવાનું શરૂ થયું ત્યાર પછી ભાગ્યે જ કોઈ એવું વર્ષ પસાર થયું હશે જ્યારે કોઈ એકાદ યહૂદીને નોબેલ પ્રાઇઝ મળ્યું ના હોય. અમેરિકામાં આમ તો બહુમતી ખ્રિસ્તીઓની છે, પરંતુ ત્યાં સહુથી વધુ ધનિકો યહૂદીઓ છે.

ઇઝરાયેલનું પાટનગર જેરુસલેમ છે. અહીં વિશ્વભરના મુસ્લિમોની વિખ્યાત ઓમર (ઉમર)ની મસ્જિદ પણ છે, જ્યાં પવિત્ર ખડકોને સાચવી રાખવામાં આવ્યા છે. મુસ્લિમો માટે મક્કા અને મદીના પછી ઐતિહાસિક મહત્ત્વ ધરાવતું આ યાત્રાસ્થળ છે. જેરુસલેમથી નજીક બેથલેહામ આવેલું છે, જ્યાં ઈસુખ્રિસ્ત જન્મ્યા હતા. જેરુસલેમમાં ઈસુને વધસ્તંભ પર ચઢાવાયા હતા તે સ્થળ પણ વિશ્વભરના ખ્રિસ્તીઓનું યાત્રાસ્થળ છે. ઇઝરાયેલ જ એક એવો દેશ છે જ્યાં વિશ્વના ત્રણ મહાન ધર્મો યહૂદી,

ખ્રિસ્તી અને ઇસ્લામનાં પારણાં બંધાયાં.

આવું ઇઝરાયેલ વર્ષોથી મિત્ર નહીં એવા દેશોથી ઘેરાયેલું છે, છતાં તે કોઈથી ડરતું નથી. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ ઇઝરાયેલ જવા વિચારી રહ્યા છે ત્યારે એ પૂર્વભૂમિકા પણ જાણી લેવાની જરૂર છે કે ભારતની વિદેશીનીતિ ૯૦ના દાયકા સુધી ઇઝરાયેલ પ્રત્યે ભેદભાવયુક્ત હતી. એ વખતે પેલેસ્ટાઇનનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ ચાલતો હતો. ભારતે પેલેસ્ટાઇનના મુક્તિ સંગ્રામનું ખુલ્લેઆમ સમર્થન કર્યું હતું. એમાં કાંઈ ખોટું પણ નહોતું, કારણ કે પેલેસ્ટાઇનના મુક્તિ સંગ્રામના વડા યાસર અરાફત ભારતના મિત્ર હતા અને તેમના દેશની સ્વતંત્રતાની લડત સાચી પણ હતી. એ પછી પેલેસ્ટાઇન અસ્તિત્વમાં આવ્યું. તે પછી વિશ્વની રાજનીતિમાં પણ સમીકરણો બદલાયાં. ઇઝરાયેલે આરબ દેશોની સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષણ હેઠળ કેટલીયે વાર શાંતિ સ્થાપવાના પ્રયાસો કર્યા. તેમાં ‘કેમ્પ ડેવિસ’ની સમજૂતી મહત્ત્વપૂર્ણ હતી. બદલાતી સ્થિતિમાં ઇઝરાયેલે પણ પોતાને બદલવા કોશિશ કરી.

એ જ રીતે ૯૦ના દાયકામાં ભારતના તે વખતના વડાપ્રધાન પી.વી. નરસિંહરાવના શાસનકાળમાં ઇઝરાયેલની સાથે રાજનૈતિક સંબંધોની શરૂઆત થઈ. આજે પણ ઇઝરાયેલ ઉદ્યોગક્ષેત્રનું મહારથી ગણાય છે અને આતંકવાદ વિરોધી લડતમાં પણ તે કાબેલ ગણાય છે. કૃષિવિજ્ઞાાનમાં આ દેશે જબરદસ્ત પ્રગતિ કરી છે. ઇઝરાયેલે વિકસાવેલી એગ્રિકલ્ચરલ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ અમેરિકા પણ કરે છે. ઇઝરાયેલ, સીરિયા, જોર્ડન, ઇજિપ્ત, લેબેનોન તથા પેલેસ્ટાઇન જેવા આરબ દેશોથી ઘેરાયેલો દેશ છે.

૯૦ના દાયકાથી આજ સુધી ભારત તરફથી રાજનૈતિક યાત્રાઓ થતી રહી, પરંતુ ઉચ્ચ સ્તર પર રાજનૈતિક યાત્રાઓ ના થઈ. વડાપ્રધાન ઇઝરાયેલ જાય તે પહેલાં ભારતના મહામહિમ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખરજી ઇઝરાયેલ જઈ રહ્યા છે. આ એક આવકારદાયક બાબત છે, કારણ કે પ્રણવદા પાછલા યુગની વિદેશનીતિ અને આજના યુગની વિદેશનીતિ વચ્ચેની મજબૂત કડી છે. ઇઝરાયેલની પ્રથમ ઉચ્ચ રાજનૈતિક યાત્રાથી શરૂઆત કરીને રાષ્ટ્રપતિશ્રી આરબ અને અન્ય મુસ્લિમ દેશોની સાથે પણ રાષ્ટ્રીય હિતોને ઉપર રાખીને પૂરતું સંતુલન પણ કરશે એમાં શંકા નથી. રાષ્ટ્રપતિની યાત્રામાં જોર્ડન પણ સામેલ છે, જે દર્શાવે છે કે મોદી સરકાર આરબ દેશો સાથે પણ તેના સંબંધો જાળવી રાખવા માગે છે.

ઇઝરાયેલની વાત આવે છે ત્યારે એક અગાઉની ઘટના પણ યાદ કરવા જેવી છે. ૧૯૭૭માં કેન્દ્રમાં પહેલી વાર બિનકોંગ્રેસી સરકાર મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વ હેઠળ બની હતી. એ વખતે અટલ બિહારી વાજપેયી વિદેશમંત્રી હતા. એ વખતે ઇઝરાયેલના એ વખતના સંરક્ષણ મંત્રી મોશે દેવાન દિલ્હી એરપોર્ટ પર આવીને પાછા જતા રહ્યા હતા. આ કોઈ ગુપ્ત મુલાકાત હતી અને કૂટનીતિના ભાગરૂપે હતી કે કેમ તે ચર્ચાનો વિષય છે. કદાચ તે વખતના વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈ ઇઝરાયેલને મિત્ર બનાવી કેટલાંક દેશોને પાઠ ભણાવવા માગતા હતા.

ઇઝરાયેલ સાથેની દોસ્તી અને ઇઝરાયેલ સાથેની સમજૂતીઓ ભારત માટે મહત્ત્વપૂર્ણ હશે. ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે કેટલીક સમાનતાઓ પણ છે. ઇઝરાયેલની જેમ જ ભારત દુશ્મન દેશોથી ઘેરાયેલો દેશ છે. તેમાં પાકિસ્તાન અને ચીન મુખ્ય દુશ્મન છે. ઇઝરાયેલ નાનકડો દેશ હોવા છતાં ગર્વથી માથું ઊંચું રાખીને તે ઊભો છે અને ડર્યા વગર દુશ્મનો સામે જે રીતે ઝીંક ઝીલી રહ્યો છે તે ભારત માટે એક ઉદાહરણરૂપ છે. ઇઝરાયેલ પાસે યુદ્ધનાં શસ્ત્રોની તથા બીજાં અનેક ક્ષેત્રોની ટેક્નોલોજી પણ હાંસલ કરી શકાય તેમ છે. ઇઝરાયેલની ગુપ્તચર સંસ્થા ‘મોસાદ’ને આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં માહિતીની આપ-લે કરવા ભાગીદાર પણ બનાવી શકાય તેમ છે.

ઇઝરાયેલ એક મિત્ર બનાવવા જેવો દેશ છે, પણ આરબ રાજ્યો સાથે સંબંધ બગાડીને નહીં, કારણ કે ભારતે ક્રૂડ પણ આરબ રાજ્યોમાં પાસેથી જ લેવાનું હોય છે.

www.devendrapatel.in

THE GREAT EXODUS

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ
  • ગલ્ફ નકારે છે, યુરોપ આવકારે છે

The great exodus અર્થાત્ મહાન હિજરત. ઈસુના પણ જન્મ પહેલાં ઇજિપ્તના ફેરો હેમસેસે-૨ના સમયમાં લાખ્ખો યહૂદીઓને વર્ષોથી ગુલામ રાખવામાં આવ્યા હતા. તે બધાને મોચીસે મુક્ત કરાવ્યા હતા અને લાખોની સંખ્યામાં યહૂદીઓ હિજરત કરીને પોતાના દેશ ઇઝરાયેલ આવવા નીકળ્યા હતા. તે ઘટનાને The great exodusકહે છે. એ ઘટનાનાં ત્રણ હજાર વર્ષ બાદ ફરી એવાં જ દૃશ્યો સીરિયામાં જોવા મળે છે. સીરિયામાં ફાટી નીકળેલા ગૃહયુદ્ધ અને ઇસ્લામિક સ્ટેટના લોહિયાળ આતંકના કારણે અત્યાર સુધીમાં ૪૦ લાખ લોકો નવું આશ્રયસ્થાન શોધી રહ્યા છે. સીરિયાથી આવતા મોટાભાગના શરણાર્થીઓ મુસ્લિમ છે છતાં આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, સાઉદી અરેબિયા, મસ્કત, કુવૈત, ઓમાન, બહેરીન, કતાર કે દુબઈ જેવા સમૃદ્ધ ઇસ્લામિક દેશો તેમને સ્વીકારવા તૈયાર નથી. તેની સામે તુર્કી, જોર્ડન અને લેબેનોન જેવા ગરીબ દેશોએ સીરિયાના ૩૦ લાખ હિજરતીઓને આશ્રય આપ્યો છે.

સીરિયામાં ફાટી નીકળેલા ગૃહયુદ્ધના કારણે અત્યાર સુધીમાં ૨.૪૦ લાખ લોકોનાં મોત નીપજ્યાં છે. ૪૦ લાખ લોકો ડરના માર્યા અન્ય દેશોમાં શરણ શોધી રહ્યા છે. આવું જ શરણ શોધી રહેલા લોકોને દરિયા માર્ગે અન્ય દેશોમાં લઈ જવા કેટલાંક એજન્ટો ફૂટી નીકળ્યા છે. જે બોટમાં માત્ર પંદર માણસો બેસી શકે તેમ છે તે બોટમાં ૪૦થી વધુ લોકોને ઊંચા દામ લઈ અન્યત્ર લઈ જવાની ફિરાકમાં અત્યારે હજારો લોકો દરિયામાં ડૂબી ગયા છે. એમાંયે છેલ્લે છેલ્લે ત્રણ વર્ષના નાનકડા બાળશરણાર્થીની દરિયાકિનારે ખેંચાઈને આવેલી લાશની તસવીર જોઈ વિશ્વ આખું રડી પડયું.

૨૧મી સદી સુખ અને સમૃદ્ધિની સદી મનાય છે, પરંતુ આવો માતમ આજ સુધી કોઈએ જોયો નથી. આજે હિજરતીઓની હાલત જોઈ માનવતા આક્રંદ કરી રહી છે. ઇસ્લામિક સ્ટેટ અને બોકોહરમ જેવાં આતંકી સંગઠનો સીરિયા અને ઇરાકમાં હિંસાનું તાંડવ મચાવી રહ્યાં છે. આ સંગઠનોએ આખી દુનિયામાં ખોફ ફેલાવ્યો છે. આઈએસ નામના સંગઠને ઇરાક અને સીરિયાના કેટલાંક ભાગો પર કબજો જમાવી દીધો છે. બીજા દેશો પર પણ કબજો જમાવવાની તેઓ ફિરાકમાં છે. અમેરિકાની ગુપ્તચર સંસ્થાઓએ જાહેર કર્યું છે કે આઈએસ હવે અલ કાયદા કરતાં પણ વધુ ખતરનાક સંગઠન બની ગયું છે.

ઇસ્લામિક સ્ટેટ નામના આ સંગઠનના આતંકવાદીઓ ઇરાક અને સીરિયામાં નરસંહાર કરી રહ્યા છે. બાલિકાઓ અને મહિલાઓ પર બળાત્કાર કરે છે. આ ત્રાસથી બચવા લાખો લોકો યુરોપના સમૃદ્ધ દેશોમાં આશ્રય શોધી રહ્યા છે. આ કારણે આખું યુરોપ નિરાશ્રિતોના મુદ્દે સંકટમાં આવી ગયું છે.

શરૂઆતમાં બ્રિટનના વડાપ્રધાન ડેવિડ કેમરોન શરણાર્થીઓને આશ્રય આપવાની વિરુદ્ધમાં હતા, પરંતુ હવે તેમનું હૃદય પરિવર્તન થયું છે. જર્મનીમાં તો મુસ્લિમ શરણાર્થીઓ કાયમી આશ્રય મળતો હોય તો ખ્રિસ્તી ધર્મ સ્વીકાર કરવાની પણ તૈયારી દર્શાવી રહ્યા છે.

જર્મની, ફ્રાન્સ, ગ્રીસ અને ઇટલી ૫૦ વર્ષ બાદ વિસ્થાપનના સંકટથી ઘેરાઈ ગયા છે. ઇરાક, સીરિયા, અફઘાનિસ્તાન, યુક્રેન તથા આફ્રિકાના હજારો લોકો રોજ એ લોહિયાળ વિસ્તારોમાંથી પલાયન થઈ યુરોપમાં પ્રવેશવા મથામણ કરી રહ્યા છે. હજારો લોકો નાની બોટોના સહારે આ હિજરત કરી રહ્યા છે. ગયા અઠવાડિયે જ મેસેડોનિયાએ ગ્રીસ તરફ આવેલી દક્ષિણ સરહદ ખોલી નાખી છે. એ પછી હજારોની સંખ્યામાં સીરિયા, અફઘાનિસ્તાન અને ઇરાકના નાગરિકો રેલવેના પાટા પર ચાલતાં ચાલતાં ગ્રીસથી મેસેડોનિયામાં પ્રવેશ્યા છે. આ બધા શરણાર્થીઓને એક સ્થળેથી બીજે સ્થળે લઈ જવાનો ધંધો કેટલાંક અપરાધી જૂથો કરી રહ્યાં છે અને બદલામાં લાચાર નાગરિકો પાસેથી મોટી રકમ પડાવે છે. હિજરતની આ પ્રક્રિયા જોખમી છે. કેટલીયે બોટો દરિયામાં જ ડૂબી જાય છે. ઓસ્ટ્રિયાની રાજધાની વિયેનાની પાસે હાઈવે પર ઊભેલી એક ટ્રકમાંથી ૭૧ માનવશબ મળી આવ્યાં છે. એ બધા જ શરણાર્થીઓ હતા અને એમને કબૂતરબાજોઓ એક કંટેનરમાં છુપાવી રાખ્યા હતા.

યુરોપીય દેશોનો સંઘ પણ આ લાખો શરણાર્થીઓને ક્યાં સમાવવા તે અંગે ચિંતામાં છે. હંગેરીની રાજધાની બુડાપેસ્ટમાં હજારો વિસ્થાપતો એકત્ર થયેલા છે. હંગેરીએ તો શરણાર્થીઓને રોકવા માટે ટ્રેનો પણ બંધ કરી દીધી છે. બ્રિટન પણ શરૂઆતમાં શરણાર્થીઓને રોકવા માગતું હતું, પરંતુ હવે નરમ પડયું છે. જર્મનીએ શરણાર્થીઓ માટેના આવેદન પત્રને આસાન કરી દીધું છે. ગ્રીસ અને ઇટાલીની આર્થિક હાલત તો પહેલેથી જ ખરાબ છે. તે લાખ્ખો શરણાર્થીઓનો બોજ સહન કરી શકે તેમ નથી. આમ છતાં તુર્કીના દરિયાકિનારેથી મળેલા ત્રણ વર્ષના બાળકના શબે યુરોપને ફરી વિચારતું કરી દીધું છે. મીડિયામાં પ્રકાશિત થયેલી એ તસવીરે શરણાર્થીઓના સંકટને માનવીય બનાવી દીધું છે. અત્રે એ નોંધનીય છે કે આતંકવાદના કારણે મધ્યપૂર્વનાં દોઢ કરોડ બાળકો ખરાબ પરિણામો ભોગવી રહ્યાં છે. શરણાર્થીઓ જે શિબિરોમાં રહે છે તે પણ નરક બની ગઈ છે.

આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, જે હિજરતીઓ તેમનું વતન છોડી રહ્યા છે તે હિજરતીઓ મોટેભાગે મુસ્લિમ હોવા છતાં ગલ્ફના દેશો તેમને નકારી રહ્યા છે ત્યારે બીજી બાજુ સંકટમાં ઘેરાયેલા યુરોપિયન દેશો માનવતાના કારણે તેમને આવકારી રહ્યા છે. કોઈ ચાલીને, કોઈ ટ્રેનમાં, તો કોઈ બસમાં બેસીને ઓસ્ટ્રિયાની સીમામાં લોકો પ્રવેશી રહ્યા છે. દક્ષિણ જર્મનીના મ્યુનિક શહેરમાં સ્થાનિક લોકોએ તાળીઓ પાડીને તથા બાળકોને મીઠાઈ આપીને હિજરતીઓનું સ્વાગત કર્યું. અત્યાર સુધીમાં ૭૦૦૦ હિજરતીઓ મ્યુનિક પહોંચી ચૂક્યા છે. તે બધાનું રજિસ્ટ્રેશન થઈ રહ્યું છે અને તેમને વસ્ત્રો પણ આપવામાં આવી રહ્યાં છે. બ્રિટને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય અને ઘરેલુ દબાણ વધતાં ૧૫૦૦૦ શરણાર્થીઓને સ્વીકારવા તૈયારી દર્શાવી છે. તેની સાથે સાથે માનવ તસ્કરી કરવાવાળાઓ સામે સખત સૈનિક કાર્યવાહી પણ કરવા નિર્ણય કર્યો છે.

આ હિજરતીઓ અંગે અમેરિકા ભલે જાહેરમાં માનવતાની વાત કરતું હોય, પરંતુ સીરિયાની આ કટોકટી માટે ખરેખર તો અમેરિકા જ જવાબદાર છે. અફઘાનિસ્થાનમાં રશિયાને પાઠ ભણાવવા માટે અમેરિકાએ જે રીતે અલ કાયદાને શસ્ત્રોની મદદ કરી ઓસામા બિન લાદેન પેદા કર્યો હતો તે જ રીતે તેણે સીરિયામાં તેના શાસક રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ-અસદને પાઠ ભણાવવા માટે એ સરકાર સામે જંગે ચડેલા આતંકવાદીઓને શસ્ત્રોની મદદ કરેલી છે. જો અમેરિકા દ્વારા એ બળવાખોરોને શસ્ત્રની સહાય કરવામાં ન આવી હોત તો સીરિયાના ગૃહયુદ્ધનો ક્યારનોય અંત આવી ગયો હોત. સીરિયાના રાષ્ટ્રપતિ સામે અમેરિકાને વાંધો એ છે કે તે એમ માને છે કે, સીરિયા પાસે રાસાયણિક હથિયાર છે. આ અંગે સીરિયાના રાષ્ટ્રપતિ અમેરિકાને દાદ ના આપતાં હોઈ અમેરિકાએ સીરિયા અને તુર્કીની સરહદો પર બળવાખોરોની શિબિરો ખોલી તેમને રોકેટ લોન્ચરો, રાયફલો તથા એન્ટિ ટેક મિસાઇલો આપેલાં છે, જે હવે સીરિયાની પ્રજા સામે જ આતંકવાદીઓ વાપરે છે.

Page 2 of 3

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén