ગાંધીજી હવે દીવાલોની જ શોભા બની તસવીરો ટીંગાડવાનું સાધન માત્ર રહ્યા છે. દેશના જાહેર જીવનમાંથી ગાંધીજીને પ્રિય સાદગી,ખાદી, ગૃહઉદ્યોગ અને ગ્રામ સ્વરાજ અદૃશ્ય થતાં જાય છે. ભારતીય ચલણી નોટો પર ગાંધીજીની છબી છે, પણ એ નોટો કાળાં ધનના સ્વરૂપમાં ધનવાનો, કરચોરો, નેતાઓ અને અધિકારીઓ તેમનાં ગુપ્ત ખાનાં અને ખાતાંઓમાં કેદ કરીને બેઠા છે. ગાંધીજીને ફૂલહાર પસંદ નહોતા. તેઓ સૂતરની આંટી જ સ્વીકારતા હતા. આજે નેતાઓ એક મણ વજનનો હાર કે એક કરોડ રૂપિયાની ચલણી નોટોનો હાર પહેરી તેની તસવીરો પડાવે છે. ગાંધીજીએ કદી કહ્યું નહોતું કે, ‘મારી પ્રતિમા મૂકજો,’ પણ ગાંધીજીના હત્યારા નથ્થુરામ ગોડસેની પ્રતિમા મૂકવા કેટલાક લોકો ઘાંઘા થઈ ગયા છે.

સુશીલ કોઈરાલા

લાગે છે કે, ગાંધીજીની સાદગી ભારતમાંથી ઊડીને નેપાળ ચાલી ગઈ છે. નેપાળમાં આજે રાજકીય રીતે સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ નેપાળના વડા પ્રધાન સુશીલ કોઈરાલા છે, પરંતુ સત્તાની કોઈ અસર તેમના વ્યક્તિગત જીવન પર થઈ નથી. નેપાળના વડા પ્રધાન સુશીલ કોઈરાલાની કેટલી સંપત્તિ છે તેની વિગતો તાજેતરમાં જ જાહેર થઈ છે. નેપાળ સરકારે વડા પ્રધાન તથા તેમના મંત્રીમંડળના સભ્યોની મિલકતો જાહેર કરવા માટે એક સૂચના આપી હતી. એ અહેવાલ પ્રમાણે નેપાળના વડા પ્રધાન પાસે સ્થાયી અને અસ્થાયી મિલકતોમાં માત્ર ત્રણ મોબાઈલ ફોન જ છે. તે સિવાય તેમની પાસે પોતાનું કોઈ ઘર નથી, કોઈ જમીન-જાયદાદ નથી. કોઈ મોટરકાર કે કોઈ બેંક બેલેન્સ નથી. શેર પણ નથી. સોનું-ચાંદી કે દાગીના પણ નથી. ૭૪ વર્ષની વયના આ વડા પ્રધાન તેમની સાદગી અને સરળ જીવન માટે જાણીતા છે. તેઓ છેલ્લા પાંચ વર્ષથી જાહેર જીવનમાં છે, પરંતુ વિશ્વના વિવિધ દેશોના જે વડાઓ આજે છે તેમાં સૌથી ગરીબ વડા પ્રધાન છે.

પહેલો ચેક આવ્યો ત્યારે

સુશીલ કોઈરાલા નેપાળના ૩૭મા વડા પ્રધાન છે. તેઓ પહેલી જ વાર વડા પ્રધાન બન્યા અને વડા પ્રધાન તરીકેના તેમના વેતનનો પહેલો ચેક આવ્યો ત્યારે સુશીલ કોઈરાલા પાસે કોઈ જ બેંક એકાઉન્ટ ના હોવાથી અધિકારીઓ મૂંઝાયા હતા કે ચેક કયા ખાતામાં જમા કરાવવો. અલબત્ત, એ પછી પણ એમણે બેંકમાં ખાતું ખોલાવ્યું છે કે, કેમ તે કોઈ જાણતું નથી. હા, તેમની પાસે એક કાંડા ઘડિયાળ અને આંગળી પર એક વીંટી છે, પરંતુ તે વીંટી સોનાની છે કે ચાંદીની તેની તેમને ખબર નથી. એથી ઊલટું ગાંધીજીના ઇન્ડિયામાં છે. ભારતના કેટલાક નેતાઓના પુત્રો પાસે હાથમાં ૨૦ લાખની ઘડિયાળ, એક લાખનો મોબાઈલ અને એક કરોડની કાર જોઈ શકાય છે. ભારતનાં મહિલા નેતાઓ પણ બાકાત નથી. એક મહિલા નેતાના વોર્ડરોબમાં ૧૦ હજાર સાડીઓ અને સેંકડો જૂતાં છે. બીજાં એક મહિલા નેતાના સેન્ડલ ખરીદવા એક હેલિકોપ્ટર દ્વારા રાજ્યની રાજધાનીથી મુંબઈ જાય છે.

મમતા બેનરજી

હા, ભારતનાં બધાં જ નેતાઓ એવા નથી. બંગાળનાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનરજી આજે પણ એક સામાન્ય ઘરમાં રહે છે. સ્લીપર પહેરીને ઓફિસે જાય છે. સાદી સાડી પહેરે છે. કોઈ વાર સચિવાલયની કેન્ટિનમાં જમી લે છે અને તેનું બિલ પણ ચૂકવી દે છે. તેમની પાસે કોઈ મિલકત નથી સગાં-સંબંધીઓના નામે પણ નહીં. ગોવાના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને કેન્દ્રીય કેબિનેટના મંત્રી મોહન પરિકર પણ એમની સાદગી માટે જાણીતા છે. ભારતના પૂર્વ વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી પણ સાદગી માટે જાણીતા છે. ભાજપના પૂર્વ પ્રમુખ કુશાભાઉ ઠાકરે જાતે જ પોતાનાં વસ્ત્રો ધોઈ નાખતા હતા.

માણિક સરકાર

ત્રિપુરાના મુખ્યમંત્રી માણિક સરકાર પણ તેમની સાદગી માટે જાણીતા છે. તેઓ કોઈ મોબાઈલનો ઉપયોગ કરતાં નથી. ત્રિપુરાના મુખ્યમંત્રી તરીકે ત્રણ ટર્મ પૂરી કરી ચૂકેલા માણિક સરકાર પોતાનું કોઈ ઇ-મેલ એકાઉન્ટ પણ ધરાવતાં નથી. ભારતના તમામ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓમાં તેઓ સૌથી ગરીબ મુખ્યમંત્રી છે. વિધાનસભાની ચૂંટણી લડતી વખતે તેમણે પોતાની સંપત્તિની જાહેરાત કરતાં એફિડેવિટમાં લખ્યું હતું કે, તેમની પાસે રૂ. ૯૭૨૦નું બેંક બેલેન્સ છે. રૂ. ૧૦૮૦ રોકડા છે. એ સિવાય તેમની પાસે કોઈ સ્થાવર મિલકત નથી. તેમનાં પત્ની પલ્લવી કે જેઓ નિવૃત્ત સરકારી કર્મચારી છે. તેમની પાસે રૂ. ૨૪ લાખની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ છે. ૨૦ ગ્રામ સોનું છે. તેમની પાસે કોઈ અંગત મોટરકાર ના હોવાથી મુખ્યમંત્રીનાં પત્ની ઓટોરિક્ષામાં ફરે છે. કોઈ આઈપીએસ અધિકારી કે આઈએએસ અધિકારી કે આરએન્ડબીના અધિકારીની કાર પણ વાપરતાં નથી.

પગાર પક્ષને આપે છે

કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા (માર્કસિસ્ટ)ના સભ્ય માણિક સરકાર સુતરાઉ લેંઘો-ઝભ્ભો પહેરે છે. પોતાનાં વસ્ત્રો જાતે જ ધૂએ છે. તેમની માતાએ વારસામાં આપેલું ૪૩૨ સ્ક્વેર ફૂટના મકાન સિવાય તેમની પાસે કોઈ મિલકત નથી. તેમની સામે ભ્રષ્ટાચારનો કોઈ આરોપ નથી. તેમના વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રામાણિકતાની પ્રશંસા કરે છે. મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમને મળતું તમામ વેતન તેઓ પોતાની પાર્ટીમાં જમા કરાવી દે છે. તેના બદલામાં તેમની પાર્ટી તેમને એલાઉન્સના પાંચ હજાર રૂપિયા આપે છે. તેમની પત્ની નોકરી કરતાં હતાં તેથી તેમાંથી મળતા પેન્શનમાંથી તેઓ જીવનનિર્વાહ કરે છે. તેમનાં પત્ની પર તેમના નોકરીકાળ દરમિયાન રિક્ષામાં બેસીને જતાં હતાં. માણિક સરકાર દરરોજ ૧૦ વાગે તેમની ઓફિસે પહોંચી જાય છે. ગાંધીજીએ દર્શાવેલ ટ્રસ્ટીશિપના સિદ્ધાંત પ્રમાણે માણિક સરકારે ત્રિપુરાના મુખ્યમંત્રી હોવા છતાં રાજ્યના એક ટ્રસ્ટી તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.

મુખ્યમંત્રી તરીકે મળતું તેમનું વેતન તેઓ પોતાની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીમાં જમા કરાવે છે