Devendra Patel

Journalist and Author

Date: April 22, 2015

ટીકાકારોની પરવા કર્યા વિના પોતાનાં કામ પર ધ્યાન આપો

ટિમ કુક. તેઓ વિશ્વ વિખ્યાત ‘એપલ’ કંપનીના સીઈઓ છે.

હમણાં જ તેમણે પોતાની તમામ સંપત્તિનું દાન કરવાની જાહેરાત કરી. આ સંપત્તિ અબજોમાં છે. ટિમ કુક ‘એપલ’ કંપનીમાં તેના શેરો સહિત કુલ ૬૬૫ મિલિયન ડોલરની સંપત્તિના માલિક છે. તેમાંથી તેમના નાનકડા ભત્રીજાને ભણાવવાના ખર્ચની રકમ બાદ કરતાં બાકીની તમામ સંપત્તિનું શિક્ષણ તથા સમાજના બીજા ક્ષેત્રો માટે દાન કરી દીધું છે.

ટિમ કુકનું પૂરું નામ છેઃ ટીમોથી ડોનાલ્ડ. અમેરિકાના એક સામાન્ય પરિવારમાં જન્મેલા ટિમ કુક બચપણથી જ ભણવામાં હોશિયાર હતા. સ્કૂલમાં તેમની ગણતરી ખૂબ વાંચતા- લખતા વિદ્યાર્થી તરીકે થતી હતી. તેમના પિતા એક જહાજ કંપનીમાં સાધારણ કર્મચારી હતા. માતા એક ફાર્મસી કંપનીમાં કામ કરતી હતી. પરિવારમાં કુલ પાંચ સભ્યો હતો. ત્રણ ભાઈ, માતા અને પિતા તમામ મુશ્કેલીઓ છતાં માતા-પિતા તેમના ત્રણેય સંતાનોની કેળવણી માટે પૂરેપૂરો ખ્યાલ રાખતાં હતા.

અમેરિકાની રોબર્ટસડેલ હાઈસ્કૂલમાં શરૂઆતનો અભ્યાસ પૂરો કર્યા બાદ ૧૯૮૨માં તેઓ વધુ અભ્યાસ માટે ઓબર્સ યુનિર્વિસટીમાં ભણવા ગયા અને ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એન્જિનિયરિંગમાં તેમણે સ્નાતકની ડિગ્રી હાંસલ કરી. કેટલાંયે લોકોએ તેમને એન્જિનિયરિંગમાં કારકિર્દી બનાવવા સલાહ આપી, પરંતુ તેમને બિઝનેસમાં રસ હતો. એ કારણે તેમણે એમબીએ કરવાનો નિર્ણય લીધો. ૧૯૮૮માં ડયૂક યુનિર્વિસટી દ્વારા એમબીએ કર્યા બાદ તેઓ એક આઈટી કંપની આઈબીએમમાં જોડાયા.

ટિમ કુકે એ કંપનીમાં ૧૨ વર્ષ સુધી કામ કર્યું. આ દરમિયાન એ કંપનીએ તેમને ઉત્તરી અમેરિકાના ડિવિઝનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ જવાબદારી સોંપી.

હવે તેઓ પરિવર્તન ઈચ્છતા હતા. તેમણે આઈબીએમ કંપની છોડી દીધી. તે પછી તેઓ કોમ્પેક કંપનીમાં વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ તરીકે જોડાયા. અહીં કામ શરૂ કર્યાને હજુ છ મહિના જ થયા હતા ત્યાં તેમના જીવનમાં એક દિલચશ્પ ઘટના ઘટી. એક પ્રસંગે ટિમ કુકને’એપલ’ના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સને મળવાની તક હાંસલ થઈ. આ નાનકડી મુલાકાતે ટિમ કુકુનું જીવન જ બદલી નાંખ્યું. ટિમ કુકની સ્ટીવ જોબ્સ સાથેની પાંચ જ મિનિટની મુલાકાત દરમિયાન તેમણે ફેંસલો કરી નાખ્યો કે હવે મારે સ્ટીવ જોબ્સ સાથે જ કામ કરવું છે? અને તેઓ સ્ટીવ જોબ્સની ‘એપલ’ કંપનીમાં જોડાઈ ગયા.

માર્ચ ૧૯૯૮માં તેઓ એપલ કંપનીના સિનિયર વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ બની ગયા. તેમને સપ્લાય ચેનની જવાબદારી સોંપવામાં આવી. તેમના નેતૃત્વમાં કંપનીએ પોતાનાં ઉત્પાદનોની કિંમત નીચી રાખી અને પેદાશોની ગુણવત્તા ઊંચી રાખી. થોડા જ દિવસોમાં એપલ કંપની દુનિયાભરમાં છવાઈ ગઈ. તેમના આ નિર્ણયથી કંપનીને ભારે મોટો નફો થયો. સ્ટીવ જોબ્સને ટિમ કુકુની કામ કરવાની શૈલી ખૂબ જ પસંદ આવી. હવે તેઓ સ્ટીવ જોબ્સના અંતરંગ વર્તુળમાં સામેલ થઈ ગયા. જાન્યુઆરી ૨૦૦૭માં ટિમ કુકને ટિમ કુક ‘એપલ’ કંપનીના ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર બનાવી દેવાયા.

આ દરમિયાન સ્ટીવ જોબ્સની તબિયત બગડવા લાગી. ૨૦૦૮ અને ૨૦૦૯માં તબીબ સારવાર માટે રજા પર ગયેલા સ્ટીવ જોબ્સે કંપનીના કાર્યકારી સીઈઓ તરીકેની જવાબદારી ટીમ કુકને સોંપી. સ્ટીવ જોબ્સને ખાતરી હતી કે ટિમ કુકના નેતૃત્વમાં કંપની પ્રગતિ કરશે. સ્ટીવ જોબ્સને કેન્સર હતું. હોસ્પિટલમાં તેઓ સારવાર લઈ રહ્યા હતા તેમના લીવર ટ્રાન્સપ્લાન્ટની વાતચીત ચાલી રહી હતી ત્યારે ટિમ કુકે પોતાનું લીવર સ્ટીવને દાનમાં આપવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી પરંતુ સ્ટીવ જોબ્સે સવિનય ઈન્કાર કર્યો. સાચી વાચ એ હતી કે સ્ટીવ જોબ્સ અને ટિમ કુક વચ્ચે ભાવુક સંબંધો હતા. આવા નાજુક સમય દરમિયાન ટિમ કુક સ્ટીવની ગેરહાજરીમાં પૂરી ગંભીરતાથી કંપનીની જવાબદારી નિભાવતા રહ્યા.

તા.૨૪ ઓગસ્ટ,૨૦૧૨ના રોજ ‘એપલ’ કંપનીના સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સ કેન્સર સામે જંગ હારી ગયા અને તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું.

સ્ટીવ જોબ્સના અવસાન બાદ ટિમ કુક ‘એપલ’ કંપનીના સીઈઓ બની ગયા. સીઈઓ બનતા જ પોતાની કાર્યશૈલીના લીધે તેઓ જાણીતા બન્યા. તેઓ કંપનીમાં અને અંગત જીવનમાં શિસ્તના આગ્રહી હતા. વ્યક્તિગત જીવનમાં તેમને સાદગી પસંદ હતી.

રોજ સવારે સાડા ચાર વાગે તેઓ પોતાના સહયોગીઓને ઈ-મેલ મોકલતા હતા. દર રવિવારે સાંજે ફોન દ્વારા પોતાના સહયોગીઓ સાથે વાત કરી આગલા સપ્તાહનો એજન્ડા નક્કી કરતા હતા. રજાના દિવસે તેઓ જાતે બજારમાં જઈ શાકભાજી ખરીદતા, કોફી બારમાં કોફી પીતા. વર્કશોપમાં જઈ પોતાની કાર ધોવરાવતા.

ઓફિસમાં ‘બોસ’ની જેમ વર્તવાનું- રહેવાનું તેમને ફાવતું નહોતું. તેઓ કંપનીના કર્મચારીઓ સાથે હળીમળી જવાનું પસંદ કરતા હતા. અલબત્ત શરૂઆતમાં તેમને કેટલીક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડયો. દરેક બાબતમાં તેમની સરખામણી સ્ટીવ જોબ્સ સાથે કરાતી, એવા સવાલ પણ ઊઠતા હતા કે શું ટિમ કુકમાં સ્ટીવ જોબ્સ જેટલી કાબેલિયત છે ? શું તેઓ એપલ કંપનીને એટલી ઊંચાઈ પર લઈ જશે, જ્યાં સ્ટીવ જોબ્સ કંપનીને લઈ ગયા હતા? આ બાબતમાં ખુદ ટિમ કુક કહે છેઃ ‘સ્ટીવના અવસાન બાદ મને પહેલી જ વાર અહેસાસ થયો કે, હું આ કંપની માટે કેટલું બધું મહત્ત્વ ધરાવું.’

અલબત્ત, ટિમ કુકમાં તમામ પડકારોને ઝીલવાની અદ્ભુત ક્ષમતા હતી. મશ્કેલમાં મુશ્કેલ કામ તેઓ આસાનીથી હલ કરી નાંખતા હતા.

‘એપલ’ જેવી કંપનીને સંભાળવી તે સ્વયં એક પડકાર હતો. ઘણા બધા આલોચકો ટિમ કુકની ક્ષમતા પર સવાલ કરતા હતા પરંતુ તે કોઈનીયે પરવા કર્યા વિના ટિમ કુકે પોતાના કામ પર ધ્યાન આપ્યું અને કંપનીને એક વિક્રમજનક ઊંચાઈ પર લઈ ગયા.

ટિમ કુક કહે છેઃ ‘મેં કદી મારા ટીકાકારોની ટીકા પર ધ્યાન આપ્યું નહીં. મેં એ જ કર્યું, જે મને યોગ્ય લાગ્યું. બીજાઓ શું કહે છે તેની પરવા કર્યા વિના પોતાના જ કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરો જ. બસ, આ જ મારો જીવનમંત્ર છે, આ જ મારો જીવન સિદ્ધાંત છે.”

અને સ્ટીવ જોબ્સના અવસાન પછી ટિમ કુક કંપનીને એથીયે આગળ લઈ ગયા.

ટિમ કુક બે હદ પરોપકાર ઈન્સાન છે. તેમણે પર્યાવરણ, ગરીબી અને શિક્ષણક્ષેત્ર માટે પુષ્કળ દાન આપ્યા. પરંતુ તાજેતરમાં તેમણે પોતાની તમામ સંપત્તિનું સમાજ માટે દાન આપી દીધું.

ટિમ કુક કહે છેઃ ‘ મેં હમેશા મારા દિલની વાત સાંભળી છે. મારી તમામ સંપત્તિનું દાન કરવાનો નિર્ણય પણ મારા દિલ સાથે જોડાયેલો છે. સમાજમાં પરિવર્તન લાવવા માટે મારી તરફથી આ નાનકડું યોગદાન છે. હું સ્પષ્ટ પણે માનું છું કે, સફળ વ્યક્તિ તો એ છે કે જે બીજાઓની બાબતમાં પણ વિચારે છે. જેઓ સક્ષમ છે અને શક્તિશાળી છે તેઓ તેમનાથી નબળા લોકોને મદદ કરવા આગળ આવે ?

આવી છે વિશ્વ વિખ્યાત ‘એપલ’ કંપનીના સીઈઓ ટિમ કુકની વિચારધારા દેશ અને દુનિયામાં એવા કેટલા ધનવાનો છે, જે પોતાની તમામ સંપત્તિ સમાજને દાનમાં આપી દે ?

દેશમાં સંઘ સશક્ત બન્યો પણ બિહાર અંગે ચિંતિત !

ગુજરાત માટે હવે આવનારા મહિનાઓથી માંડીને ૨૦૧૭ સુધી ચૂંટણી પર્વ છે. આવનારા દિવસોમાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનથી માંડીને ગુજરાતની તાલુકા પંચાયતો તથા જિલ્લા પંચાયતોની ચૂંટણીઓ આવી રહી છે. ૨૦૧૪ની લોકસભાની ચૂંટણીઓ પહેલા ગુજરાતમાં નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યમંત્રી હતા, હવે આનંદીબેન પટેલ છે. હવે મ્યુનિ. કોર્પોરેશનો તથા તાલુકા-જિલ્લા પંચાયતોની ચૂંટણીઓમાં જે પરિણામો આવશે તે આનંદીબેન પટેલની સરકારનું મૂલ્યાંકન હશે.

આ બધી ચૂંટણીઓ કરતાં સહુથી મહત્ત્વપૂર્ણ ચૂંટણી બિહાર વિધાનસભાની હશે, જે વર્ષના અંતમાં આવી રહી છે. બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી માત્ર લાલુ- મુલાયમ- નીતિશકુમારના ગઠબંધનનું જ નહીં પરંતુ દેશના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કામગીરીનું પણ મૂલ્યાંકન હશે. તેથી સહુની નજર બિહાર વિધાનસભાની આવનારી ચૂંટણી પર છે. એક જમાનામાં લગ્નો એ રાજનીતિનો એક ભાગ હતો. ગ્રીસના રાજાઓ પ્રતિસ્પર્ધી દેશોના રાજાની પુત્રીને પરણીને સાથીઓ વધારતા. બિહારના લાલુપ્રસાદે પણ ઉત્તર પ્રદેશના સુપ્રીમો મુલાયમસિંહના વેવાઈ બનાવીને મુલાયમસિંહના બિહારના યાદવ મતો પરના પ્રભાવનો લાભ લેવા પ્રયાસ કર્યો છે. બીજી બાજુ તેમના કટ્ટર વિરોધી એવા નીતીશકુમાર સાથે દોસ્તી કરી લીધી છે. આ બધું નરેન્દ્ર મોદીના વિજય રથને રોકવા માટે છે. અલબત્ત નરેન્દ્ર મોદી સામે રચાયેલા આ મોરચામાં નીતીશકુમારના જ પૂર્વ સાથી અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી એવા જીતનરામ માંઝી પંચર પાડી શકે તેમ છે. જિતનરામ માંજિએ નારાજ થઈ નવી પાર્ટી ઊભી કરી છે. પોતાની તાકાતના પ્રદર્શન માટે પટનામાં મહારેલીનું આયોજન કરી રહ્યા છે. હવે બિહાર પણ ભાજપા માટે એક ચિંતાનું કારણ છે. તેથી સંઘ અત્યારથી જ સાવધાનીપૂર્વક વર્તી રહ્યો છે. બિહારમાં ચૂંટણીઓ આવી રહી છે ત્યારે ભાજપા માટે સારી વાત એ છે કે, બિહારના હાલના મુખ્યમંત્રી નીતીશકુમારની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો છે અને લાલુ સાથેનું તેમનું ગઠબંધન તથા જીતનરામ માંઝીની હકાલપટ્ટી નીતીશકુમારને ભારે પડી શકે છે. આ બધું હોવા છતાં સંઘના નેતાઓ માને છે કે સૈદ્ધાંતિક વિચારધારા સાથે સમાધાન ભાજપાનેનુકસાન પણ કરી શકે છે. આ સલાહ સંઘની ભાજપના નેતાઓને છે.

સંઘ ચિંતામાં છે

આ બધી જ પરિસ્થિતિ પર રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યો છે. બિહારમાં કોઈ પણ સંજોગોમાં ભાજપાનો ભગવો ઝંડો લહેરાય તે જોવાની તેની તીવ્ર ઈચ્છા છે. દિલ્હીની ચૂંટણીઓ પૂર્વે ભાજપાના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અમિત શાહ પર સંઘે પૂરો વિશ્વાસ મૂક્યો હતો. અમિત શાહ ચૂંટણીની વ્યૂહરચનાના ચાણક્ય મનાય છે, પરંતુ દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ બાદ સંઘ ચિંતામાં છે. દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપાની વ્યૂહરચના વિફલ સાબિત થઈ. ભાજપાએ કદી વિચાર્યું નહોતું કે નરેન્દ્ર મોદી જેવા લોકપ્રિય નેતાનો વિજયરથ દિલ્હીમાં જ રોકાઈ જશે અને ૭૦માંથી માત્ર ત્રણ બેઠકો મળશે. આ પરિણામો સંઘને ગમ્યાં નથી. એજ રીતે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં પક્ષની મૂળ વિચારધારાને બાજુમાં રાખીને ભાજપાએ અલગતવાદી પક્ષ- પીડીપી સાથે જે ગઠબંધન કર્યું તે પણ સંઘમાં કેટલાંકને પચ્યું નથી. કારણ કે સરકારની રચનાના બીજા જ દિવસે એક ખતરનાક ગુનેગારને મુફતી- સરકારે મુક્ત કરી દીધો. સંઘના સામાન્ય કાર્યકર્તાઓને પણ આ ગમ્યું નથી. અલબત્ત, અમિત શાહ ચતુર રાજનીતિજ્ઞા છે,કુશળ અને વ્યવહારુ પણ છે. દિલ્હીની ચંૂટણીના પરિણામો ઊંધા આવ્યા તેનું એક કારણ દિલ્હીના ભાવી મુખ્યમંત્રી તરીકે કિરણ બેદીની પસંદગી જ હતી. કિરણ બેદીની અહંકારી ભાષા દિલ્હીવાસીઓને પસંદ આવી નહોતી. વળી કિરણ બેદીની પસંદગીમાં હાલ કેન્દ્રીય કેબિનેટમાં મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવતા દિલ્હીના જ એક નેતાનો મહત્ત્વપૂર્ણ રોલ હતો. કિરણ બેદીની પસંદગી જેણે પણ કરી પણ તે પસંદગી પક્ષ માટે બૂમરેંગ સાબિત થઈ. વળી દિલ્હીમાં અરવિંદ કેજરીવાલ ફેકટર એક મહત્ત્વનું પરિબળ હતું. નિષ્ણાતો માને છે કે અરવિંદ કેજરીવાલ એક શહેરના જ નેતા છે, આખા દેશના નહીં. રાષ્ટ્રીય નેતા બનવાની તેમનામાં ક્ષમતા નથી. તાજેતરમાં થયેલા એક સર્વેક્ષણ અનુસાર આજે દિલ્હીમાં ચૂંટણી થાય તો આમ આદમી પાર્ટી કરતાં ભાજપાને વધુ મત મળી શકે છે, જો એ સર્વેક્ષણ સાચો હોય તો !

સંઘ સતર્ક બન્યું

ઉદારીકરણના સમયમાં ભાજપની સહુથી મોટી મૂંઝવણ એ હતી કે, નીતિગત બાબતોમાં તે કોેગ્રેસથી અલગ તેવી રીતે દેખાય. સંસદીય લોકતંત્રમાં સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય નીતિ અને બહુ આયામી નીતિઓની બાબતમાં બહુ અંતર હોતું નથી. સંઘ આ વિષય પરત્વે પણ સતર્ક છે. સંઘ અને ભાજપા માટે પ્રિય અને મુખ્ય મુદ્દો રાષ્ટ્રવાદ છે, તેની સાથે હિન્દુવાદ સ્વતઃ એકાકાર થતો જાય છે. જમ્મુ- કાશ્મીરમાં પીડીપી સાથેના ગઠબંધન બાદ મુફતી સરકાર ભાજપા તથા સંઘને ન ગમે તેવા નિર્ણયો લઈ રહી છે. સંઘનો એક વર્ગ માને છે કે પક્ષના નેતાઓનો સંઘ અને પક્ષના કાર્યકર્તાઓ સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો તે પણ દિલ્હીમાં હારનું એક કારણ હતું.

અત્રે એ નોંધવું જોઈએ કે, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ ફરી એકવાર મજબૂત થઈ રહ્યો છે. કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદીના વડપણ હેઠળની સરકાર પ્રસ્થાપિત થયા બાદ સંઘમાં જોડાવા માગતા યુવાનોની સંખ્યા વધી રહી છે. છેક સ્થાપનાના સમયથી સંઘનું હેડક્વાર્ટર જે નાગપુરમાં રહ્યું છે તેને દિલ્હીમાં ખસેડવા ચક્રો ગતિમાન થયા છે. દિલ્હીમાં ‘કેશવ કુંજ’ નામનું સંઘનું હાલ જે મકાન છે તેને તોડીને ત્યાં અદ્યતન બે ઊંચા ટાવર ઊભા કરવાની યોજના છે. દેશમાં એકમાત્ર ભારતીય જનતા પાર્ટી એવો પક્ષ છે કે જેનો અસલી સ્ત્રોત રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ છે. હાલના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ સંઘના જ પ્રચારક હતા અને સંઘે તેમને ભાજપામાં પ્રક્ષેપિત કર્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતાથી સંઘ પ્રભાવિત અને રાજી છે પણ આખી સરકાર અને પક્ષને લાગે વળગે   ત્યાં સુધી સંઘના નેતાઓએ ભવાં ચઢાવ્યા પણ છે.

સંઘ જ ‘બોસ’

ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં જ્યારે જ્યારે પણ આંતરિક ગૃહયુદ્ધ થયું ત્યારે ત્યારે સંઘે વટહુકમ બહાર પાડેલો જ છે. ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પહેલાં એલ. કે. અડવાણી એક યાત્રા કાઢી પોતાની જાતને ભાવી વડા પ્રધાન તરીકે પ્રોજેક્ટ કરવા માગતા હતા. ત્યારે સંઘે સ્પષ્ટ આદેશ કર્યો કે યાત્રા કાઢો પણ વડાપ્રધાન પદના ઉમેદવાર તરીકે નહીં. સંઘે એ વખતે મેજર શસ્ત્રક્રિયા કરીને ભાવી વડા પ્રધાનપદ માટે પોતાના આશીર્વાદ નરેન્દ્ર મોદીને આપી દીધા હતા. ભૂતકાળમાં પણ જનસંઘના જમાનામાં બલરાજ મધોક અને અટલબિહારી વાજપેયી વચ્ચે આંતરિક સંઘર્ષ શરૂ થયો હતો ત્યારે પણ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે બલરાજ મધોકને રણભૂમિમાંથી બહાર નીકળી જવા આદેશ કર્યો હતો અને અટલજીને વિજેતા જાહેર કર્યા હતા અને ઈન્દિરા ગાંધીના સમયગાળા દરમિયાન જનસંઘની કમાન સંભાળવા માટે અટલજી ને જ સર્વશક્તિમાન સેનાપતિ તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવ્યા હતા. ભાજપામાં આજે પણ ‘સંઘ’ બોસ છે. બિહારમાં પરિણામો ઊંધાચત્તા આવે તો ‘બોસ’ ઘણા બધાં પર બગડી શકે છે.

ગુજરાતની અસ્મિતાના લીરા ઉડાવતાં અશ્લીલ નાટકોને મંજૂરી કોણે આપી?

છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગુજરાતમાં અને ખાસ કરીને અમદાવાદમાં ધંધાદારી નાટકોના નિર્માતાઓ અને આયોજકો દ્વારા અગાઉ કદી ના ભજવાયાં હોય એવા ગંદા, બીભત્સ અને સુરુચિનો ભંગ કરતાં નાટકોનો રાફડો ફાટતાં અમદાવાદના ભદ્ર સમાજ અને શહેરની સુસંસ્કૃત પ્રજામાં રોષની લાગણી પ્રગટી છે. આ નાટકો માત્ર અશ્લીલ જ નહીં, પરંતુ અશ્લીલ ચેષ્ટાઓથી ભરપૂર હોઈ પરિવાર સાથે માણી શકાય તેમ ના હોવાનું જણાયું છે. કેટલાક નાટકોમાં તો સ્ત્રી ગૌરવનું હળાહળ અપમાન કરતા સંવાદોથી ગુજરાતનો ભદ્ર અને મહિલા વર્ગ ચોંકી ઊઠયો છે. ગુજરાતની બહેન-દીકરીઓના સન્માન અને સમાજની મર્યાદાનો ભંગ કરતાં કેટલાંક નાટકો સામે ચોમેરથી પ્રચંડ વિરોધ પ્રગટયો છે.

અસ્મિતાનું અપમાન

ગુજરાત કે જયાં એક સન્માનનીય મહિલા મુખ્યમંત્રી છે અને અત્યારે સ્ત્રી-શિક્ષણ, સ્ત્રી સુરક્ષા અને મહિલા સશક્તિકરણની વાતો થાય છે ત્યારે તે જ ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રીના ધ્યાન બહાર ગુજરાત રાજ્ય સરકારના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ પ્રમાણપત્ર બોર્ડ અને તેના નીમાયેલા સભ્યો દ્વારા આવા બીભત્સ નાટકો સામે કોઈ રહસ્યમય કારણસર આંખ આડા કાન થઈ રહ્યા છે. માત્ર રૂપિયાની ટંકશાળ પાડવા માટે રજૂ થતાં આ નાટકો ગુજરાત રાજ્ય સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ પ્રમાણપત્ર બોર્ડની મહેરબાનીથી ગુજરાતની અસ્મિતાના લીરેલીરા ઉડાવી રહ્યાં છે. આ નાટકો દ્વિઅર્થી સંવાદોવાળાં, ઓછાં વસ્ત્રોવાળાં અને સેક્સનું બેફામ પ્રદર્શન કરતાં હોવાનું જોઈ પ્રેક્ષકો ચોંકી ઉઠે છે. સ્ત્રીઓને સેક્સના સાધન તરીકે રજૂ કરતા આવાં કેટલાક અશ્લીલ નાટકોને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ પ્રમાણપત્ર બોર્ડ દ્વારા અપાતી મંજૂરી દર્શાવે છે કે, બોર્ડના કેટલાક અધિકારીઓ અને નાટકોના આયોજકો-નિર્માતાઓ વચ્ચે કોઈ સાંઠગાંઠ છે. સમાજ અને સરકાર બેઉની આબરૂને ધક્કો પહોંચાડાંતા કેટલાક નાટકો પિતા-પુત્ર કે પિતા-પુત્રી સાથે બેસીને જોઈ શકે તેમ નથી. પ્રમાણપત્ર બોર્ડના અધિકારીઓ પણ તેમની પુત્રી સાથે આ નાટક જોઈ ના શકે તેવા બીભત્સ સંવાદોને અને ચેષ્ટાઓને કોણે અને કેમ પરવાનગી આપવામાં આવી તેની તપાસ થવી જરૂરી છે.

બિભત્સ જાહેરાતો

ચોંકાવનારી વાત તો એ છે કે આવાં નાટકો ભજવાય તે પહેલાં તેની અશ્લીલ જાહેરાતો અને વિજ્ઞાાપનો પણ આપવામાં આવે છે. આ જાહેરાતો સ્વયં અશ્લીલ હોય છે. અમદાવાદમાં ભજવાતા નાટકોમાં લખાતા કેટલાક વાક્યો કેટલા ગંદા અને અશ્લીલ તેનો ઉલ્લેખ કરતાં અમને પણ ક્ષોભ થાય છે પરંતુ ગુજરાતની અસ્મિતાના હિતમાં અને ગુજરાતની પ્રજા અને રાજ્ય સાંસ્કૃતિક પ્રમાણપત્ર બોર્ડ આંખ ઉઘાડવા અમે એક અખબારી ધર્મ તરીકે એ નાટકોના આયોજકો દ્વારા જાહેરાતોમાં છપાયેલી કેટલીક જાહેરાતોના નમૂના અત્રે રજૂ કરીએ છીએ. દા.ત. એક નાટકની જાહેરાતમાં લખવામાં આવે છે કે “સની લિઓન હોય કે સવિતા… આંખ બંધ કરો એટલે બધા સરખા.” એ જ નાટકની જાહેરાતમાં લખવામાં આવે છે કે “શરીરના દરેક અંગને પલાળી નાંખતું નાટક.” એક નાટકની જાહેરાતમાં લખવામાં આવ્યું છે કે “દોડો ધોતિયા પોતિયા બાંધીને.” એ પછી એક નાટકની જાહેરાતમાં લખવામાં આવ્યું છે કે “મફત પાસ માંગનારા ઘેર બેઠા બેઠા મુઠિયા ખાય.” બીજા એક નાટકની જાહેરાતમાં લખવામાં આવ્યું છે કે, “સાળીની જુવાનીની ચઢતા પતંગ પર પોતાનું લંગર નાખતા બનેવીની બબાલ.”

આ નાટકોને કોણે મંજૂરી આપી? આ પ્રકારની જાહેરાતોને કોણે મંજૂરી આપી? જેમણે મંજૂરી આપી તેમણે કયો ‘વ્યવહાર’ સ્વીકારી મંજૂરી આપી? આનાથી વધુ બીભત્સ જાહેરાતો બીજી કઈ હોઈ શકે? શું ગુજરાત સરકારના એકપણ મંત્રી આ નાટક પોતાની પત્ની, બહેન કે દીકરી સાથે જોવા ગયા છે ખરા? જોઈ શકે તેમ છે, ખરા? ભારતીય સંસ્કૃતિની દુહાઈ દેતા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવકના મોવડીઓએ પણ આ નાટકોની ગંદી જાહેરાતો અને રજૂ થતાં અશ્લીલ નાટકો સામે કોઈ જ લાલ આંખ કરી નથી તે પણ એક આશ્ચર્યજનક વાત છે.

નિયમોનો ભંગ

સૌથી વધુ નોંધપાત્ર વાત એ છે કે નાટકો ભજવાય તે પહેલાં નાટકોના નિર્માતા-આયોજકોએ રાજ્યના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ પ્રમાણપત્ર બોર્ડની મંજૂરી લેવી પડે છે અને તે માટે કેટલાક સખ્ત નિયમોનું પાલન કરવું પડે છે. અમદાવાદમાં ભજવાતાં કેટલાંક નાટકોના આયોજકો-નિર્માતાઓ આ નિયમોનો સરિયામ ભંગ કરી ગુજરાત સરકારની ઐસી કી તૈસી કરી રહ્યા છે. દા.ત. પ્રમાણપત્ર બોર્ડનો એક નિયમ છે કે “કાર્યક્રમના આયોજકે કાર્યક્રમની પ્રસિદ્ધિ માટે વર્તમાનપત્રો, બેનરો બોર્ડ કે ચોપાનિયા દ્વારા સુરુચિનો ભંગ કરતી કે અશ્લીલ જાહેરખબરો છપાવવી નહીં.”… પરંતુ નાટય આયોજકો લોકોને ગલગલિયા થાય તેવી બીભત્સ જાહેરાતો ખુલ્લેઆમ આપીને ગુજરાત સરકારના નિયમોનો સરિયામ ભંગ કરી રહ્યા છે. આમ છતાં તેમની સામે કોઈ પગલાં લેવાતા નથી.

રાજ્ય સરકારના સાંસ્કૃતિક પ્રમાણપત્ર બોર્ડ દ્વારા નક્કી કરાયેલા બીજો એક નિયમ છે કે “અરજદાર દ્વારા કાર્યક્રમની પ્રસિદ્ધિ માટે કરવામાં આવતી જાહેરાત અને ટિકિટમાં પ્રસ્તુત કાર્યક્રમને બોર્ડ દ્વારા મંજૂરી મળેલ યોગ્યતા પ્રમાણપત્ર નંબર અને તારીખ લખવાની રહેશે.” કેટલાક નાટય આયોજકો આ શરતનો પણ સરિયામ ભંગ કરતાં હોવા છતાં ગુજરાતના યુવક સેવા અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓના કમિશનર તથા પ્રમાણપત્ર બોર્ડ ભેદી મૌન સેવી રહ્યા છે અને આ કાનૂનભંગ સામે આંખ આડા કાન કરીરહ્યા છે.

એ જ રીતે પ્રમાણપત્ર બોર્ડના એક નિયમમાં લખવામાં આવ્યંુ છે કે, “નાટકના શો ના આયોજન કરતી વખતે અરજદાર,આયોજક કે સંસ્થાએ ભજવણી સ્થળ પર કચેરી દ્વારા મંજૂર થયેલી સ્ક્રિપ્ટ તથા અસલ પ્રમાણપત્ર સ્થળ પર રાખવાના રહેશે અને ભજવતી વખતે યુવક સેવા સાંસ્કૃતિક વિભાગના કમિશનર કે નિયુક્ત તજજ્ઞા નાટકની સ્ક્રીપ્ટ માંગે ત્યારે મંજૂર થયેલી સ્ક્રીપ્ટ આપવાની રહેશે.”….. લાગે છે કે હજુ સુધી સરકારના સાંસ્કૃતિક વિભાગના કમિશનરે કે પ્રમાણપત્ર બોર્ડના સભ્યએ આવી સ્ક્રિપ્ટની માંગણી કરી હોય તેમ જણાતું નથી અથવા તેમને ગમે તેવા ગંદા નાટકો ભજવાય તેની સામે વાંધો નથી.


બોર્ડમાં કોણ સભ્યો છે?

એ જાણવું રસપ્રદ થઈ પડશે કે કોઈપણ નિર્માતા કે આયોજક તેના નાટકની સ્ક્રિપ્ટને મંજૂરી માટે સરકાર સમક્ષ રજૂ કરે છે ત્યારે તે સ્ક્રીપ્ટ વાંચીને તેને મંજૂરી માટેનો અભિપ્રાય આપવા માટે રાજ્ય સરકારે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ પ્રમાણપત્ર બોર્ડની રચના કરી છે. હાલ આ બોર્ડમાં સરકારે સભ્યો (તજજ્ઞાો)માં (૧) રજનીકુમાર પંડયા (૨) ચીનુભાઈ મોદી (૩) શ્રીકાંત વિદાણી (૪) પી. ખરસાણી (૫) રઘુવીર ચૌધરી (૬) જીતેન્દ્રકુમાર ઠક્કર (૭) નિકુંજ દવેનો અમદાવાદમાંથી સમાવેશ થાય છે. આ બોર્ડમાં (૧) પ્રકાશ લાલા (૨) ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી (૩) ડો. મીનાબેન પંડયાનો ગાંધીનગરમાંથી સમાવેશ થાય છે. જ્યારે (૧) માર્કંડ ભટ્ટ (૨) પ્રભાકર દાવડે (૪) પી.એલ.ચારીનો વડોદરામાંથી સમાવેશ થાય છે. બોર્ડના સભ્યો તરીકે સુરતમાંથી (૧) યઝદી કરંજિયા (૨) હરનીશ દેસાઈ (૩) જયંતીભાઈ વૈદ્યનો સુરતમાંથી સમાવેશ થાય છે. રાજકોટમાંથી (૧) હીરાલાલ ત્રિવેદી (૨) હસમુખ રાવલનો સમાવેશ થાય છે. ભાવનગરમાંથી (૧) વિનોદ જોશી (૨) જયેન્દ્ર દવેનો સમાવેશ થાય છે. મહેસાણામાંથી દિનકર ભોજક, અમરેલીમાંથી વસંત પરીખ, ભરૂચમાંથી ડો. નરોત્તમ વાણંદ, સુરેન્દ્રનગરમાંથી ડો. ચંદ્રકાન્ત જોશી, જૂનાગઢમાંથી જયકર ધોળકિયા અને પંચમહાલમાંથી પ્રવીણ દરજીનો સમાવેશ થાય છે.

સભ્યો તેમની દીકરી ને નાટક બતાવે

આ કહેવાતા સાક્ષરો, વિદ્વાનો અને સમાજ શ્રેષ્ઠીઓએ આવા દ્વિઅર્થી સંવાદોવાળા બીભત્સ નાટકોની સ્ક્રિપ્ટની મંજૂરી કેવી રીતે આપી તે એક પ્રશ્ન છે. શું તેમણે આ નાટકોની સ્ક્રિપ્ટ ખરેખર વાંચી હતી કે તેઓએ સ્ક્રીપ્ટ વાંચીને સમજણપૂર્વક મંજૂરી આપી છે તે સ્પષ્ટતા થાય તે જરૂરી છે. કનૈયાલાલ માણેકલાલ મુનશી, ઉમાશંકર જોશી અને નરસિંહ મહેતા જેવા સાક્ષરોની ભૂમિ પર સ્ત્રીઓના સન્માનની છેડતી કરતા આ નાટકો મંજૂરી આપીને આ સભ્યોએ ગુજરાતની અસ્મિતાની કઈ સેવા કરી છે તે અંગે તેઓ જ ખુલાસો કરે. આ તજજ્ઞાો તેમની પુત્રી, બહેન કે માતાને લઈ આ અશ્લીલ નાટકો જોવા જાય અને એ નાટકોની બીભત્સતાને માણતી તસવીરો અમને મોકલી આપે તો અમે એમની ગલપચીવાળા હાસ્યની તસ્વીરો જરૂર છાપીશું. હા, નાટકોમાં આવતી જાહેરાત પ્રમાણે તેમણે તેમના શરીરના દરેક અંગને પલળી જવાની તૈયારી રાખવી પડશે. જે તે નાટકની જાહેરાતમાં આવતી લાઈન પ્રમાણે તેમણે ધોતિયા પોતિયા બાંધીને જવું પડશે. નાટકની જાહેરાત પ્રમાણ સની લિયોન હોય કે સવિતા આંખ બંધ કરીને નાટક જોવું પડશે. બોર્ડના સાક્ષરોને એ નાટકો ગમે તો તેમનો અભિપ્રાય પણ મોકલે જે એમના નામ સાથે જરૂર છાપીશું ગુજરાતની અસ્મિતાના આ કહેવાતા ક્સ્ટોડિયનો મહેરબાની કરીને ગુજરાતની સંસ્કૃતિના રખેવાળ હોવાનો ઢોંગ બંધ કરે અને ગુજરાતની અસ્મિતાને શોભે એવા શુદ્ધ, સંસ્કારી અને સપરિવાર માણી શકાય તેવા નાટકોને જ મંજૂરી આપે.

યમનની ભૂમિ લોહિયાળ કેમ બની?

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

યમન આંતરવિગ્રહની આગમાં લપેટાયું છે.

હજારો લોકો આ યુદ્ધથી ત્રસ્ત છે. રોજી રળવા ગયેલા સેંકડો ભારતીયોને સહીસલામત પાછા લાવવા ભારત સરકાર જબરદસ્ત પ્રયાસ કર્યો છે. પાછા ફરેલા લોકો કહે છેઃ “દર એક મિનિટે કાન ફાડી નાખે તેવો બોમ્બ ધડાકો સંભળાય છે.” યમનની સરહદે અરબી સમુદ્ર આવેલો છે. તેના પાડોશી દેશોમાં સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન તથા સંયુક્ત આરબ અમીરાત વગેરે આવેલા છે. યમનમાં ભારતીયો ઉપરાંત અન્ય દેશોના નાગરિકો પણ ફસાયેલા છે. જેમાં બહેરીન, બાંગ્લાદેશ, ક્યૂબા, ચેક રિપબ્લિક, ઇજિપ્ત, ફ્રાન્સ, જર્મની, હંગેરી, ઇરાક, ઇન્ડોનેશિયા, આયર્લેન્ડ, લેબેનોન, મલેશિયા, માલદીવ્સ, નેપાળ, નેધરલેન્ડ, ફિલિપાઇન્સ, રોમાનિયા, શ્રીલંકા, સ્વિડન, ટર્કી અને અમેરિકા પણ તેના ફસાયેલા નાગરિકોને સહીસલામત બહાર લાવવા ભારતીય નૌકાદળની સહાય માગી રહ્યા છે.

યમનની ભીતર પરિસ્થિતિ ખરાબ છે. અનાજ અને પાણીની તંગી પેદા થઈ છે. હોસ્પિટલો છે પણ દવા નથી. પેટ્રોલપંપો છે, પણ પેટ્રાલ-ડીઝલ નથી. મોટા ભાગની શેરીઓ પથ્થરોથી ઉભરાઈ ગઈ છે. યમનની હોસ્પિટલોમાં સેંકડો ભારતીયો કામ કરી રહ્યા છે. સત્તાવાળાઓએ તેમને હોસ્પિટલોમાં જ રહેવા અપીલ કરી છે, પરંતુ તેમની સલામતીની જવાબદારી લેવા તેઓ તૈયાર નથી.

યમન ભીતરથી બે જૂથો વચ્ચે વહેંચાઈ ગયું છે. બંને જૂથો આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિથી પ્રભાવિત છે. એક જૂથને સુન્ની સાઉદી અરેબિયાનું સમર્થન છે જ્યારે બીજા જૂથને શિયા ઈરાનનું સમર્થન છે. ભારતે આ આંતરવિગ્રહથી ભરેલી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં તટસ્થ વલણ અપનાવ્યું હોઈ એ બંને જૂથો ભારતનું સન્માન કરી રહ્યાં છે. આ કારણે હજુ સુધી કોઈ ભારતીયને ઈજા પહોંચાડવા કોશિશ થઈ નથી.

યમનના આ લોહિયાળ આંતરવિગ્રહમાં અત્યાર સુધીમાં ૧૦૦ નાગરિકો માર્યા ગયા છે. ૩૦૦ ઘવાયા છે. સાઉદી અરેબિયાની આગેવાની હેઠળ તેના સાથી દેશોનાં યુદ્ધવિમાનો યમનનાં શહેરો પર બોમ્બ વરસાવી રહ્યાં છે. આ કારણે અત્યાર સુધીમાં ૬૦થી વધુ બાળકો માર્યાં ગયાં હોવાનું મનાય છે. આ પરિસ્થિતિમાં પણ ૪૦૦થી વધુ ભારતીયોને સહીસલામત બચાવી યમનની બહાર કાઢી લેવામાં આવ્યા છે.

અખાતના દેશોમાં કેટલાયે સમયથી આંતરવિગ્રહ જોવા મળે છે. છેલ્લાં ચાર વર્ષમાં એકમાત્ર સીરિયામાં જ ૨,૧૦,૦૬૦ જેટલા લોકો માર્યા ગયા છે. તેમાં અડધોઅડધ તો નાગરિકો હતા. માર્યા ગયેલાઓમાં ૧૦,૦૦૦ બાળકો અને ૬૦૦૦ સ્ત્રીઓ હતી. ખતરનાક આતંકવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસ દ્વારા છેલ્લા આઠ મહિનામાં ૨૪,૦૦૦ નાગરિકો માર્યા ગયા છે. આ કારણે ૧૮ લાખ ઇરાકી નાગરિકોને હિજરત કરવી પડી છે.

યમનના આંતરવિગ્રહમાં કોણ કોની સાથે છે તે સમજવા જેવું છે. એક તરફ સાઉદી અરેબિયાનું જૂથ છે. તેના સાથી દેશોમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત, કુવૈત, ઇજિપ્ત અને જોર્ડન છે, જ્યારે બીજા જૂથમાં ઈરાન છે. ઈરાનના સાથી દેશોમાં ઇરાક અને સીરિયા છે. આ વાતને બીજા શબ્દોમાં કહેવી હોય તો એમ કહી શકાય કે, એક તરફ સાઉદી કિંગ સલમાન બિન અબ્દુલ અઝીઝ અલ સાઉદ છે,તો તેમની સામે ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયાતોલ્લા અલી ખોમેની છે.

આ લોહિયાળ યુદ્ધ શા માટે છે, તે પણ સમજી લેવું જોઈએ. પશ્ચિમ એશિયામાં પોતાની સર્વોપરિતા સ્થાપિત કરવા છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી જે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે તેની છેલ્લી રણભૂમિ યમન છે. આ સર્વોપરિતા સાબિત કરવા સાઉદી અરેબિયા મરણિયું થયું છે. તેણે ઈરાન સમર્થક બળવાખોરોને કચડી નાખવા પોતાની તમામ તાકાત યુદ્ધભૂમિમાં ઝીંકી દીધી છે. અત્રે એ નોંધવું જરૂરી છે કે,ઈરાનના સમર્થનવાળા બળવાખોરોએ યમનનો ઉત્તરીય અને મધ્ય હિસ્સો કબજે કરી લીધો છે. સાઉદી અરેબિયાનાં નાણાં પર જે દેશો નભે છે તેવા પાકિસ્તાન, ઇજિપ્ત તથા મોરોક્કોએ પણ સાઉદી અરેબિયાના મિશન માટે પોતાનાં યુદ્ધવિમાનો તથા સૈનિકો મોકલવાની ખાતરી આપી છે. સાઉદીના રાજાને પોતાનું શાસન બચાવવા આ કવાયત કરવી પડી છે.

સાઉદી અરેબિયાને ટેકો આપી રહેલા સુન્ની દેશો એક બીજી રમત પણ રમી રહ્યા છે. તેઓ ખાનગીમાં ઇસ્લામિક સ્ટેટ નામના આતંકવાદી સંગઠનને પણ ખાનગીમાં મદદ કરી રહ્યા છે, જેથી ઈરાનને દૂર રાખી શકાય. ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો પણ એ જ આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિનો એક ભાગ છે, જેથી તહેરાનની તિજોરી ખાલી રાખી શકાય. રિયાધે સેબેનીઝ આર્મીને ત્રણ બિલિયન ડોલરની સહાય કરીને શિયા મિલિટરી તાકાત હજબુલ્લાને દૂર કરવા રમત ખેલેલી છે. તેમને હજી એવી આશા છે કે એક દિવસ ઇઝરાયેલ ઈરાનનાં અણુમથકો પર બોમ્બ વરસાવશે. કૈરો, દમાસ્કસ અને ઇસ્લામાબાદને સાઉદીએ એટલી બધી નાણાકીય સહાય કરી છે કે તેઓ રિયાધની તમામ સૂચનાઓ ઝીલવા તત્પર છે. નવા કિંગ સલમાન અલ સાઉદ તેમના હેતુઓ પાર પાડવા તેમની તમામ લશ્કરી તાકાતનો ઉપયોગ કરવાની માનસિકતા ધરાવે છે.

પશ્ચિમ એશિયાની ભીતર સુપ્રીમસી માટેની આ પાવર ગેઇમમાં સહુથી મોટા અને જાણીતા પ્લેયર અમેરિકાની આ વખતે સૂચક ગેરહાજરી છે. વિશ્વમાં ક્યાંય પણ છમકલું થાય તો તેમાં હંમેશાં અમેરિકાનો એક રોલ હોય છે, પરંતુ યમનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં આ એક્શન-હીરોની હાજરી નથી. અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામા માને છે કે જે તે વિસ્તારોમાં જ્યારે જ્યારે પણ સંઘર્ષ થાય ત્યારે ત્યારે રિજિયોનલ પાવર્સને તેમની સમસ્યાઓ તેમની રીતે જ હલ કરવા દેવી જોઈએ. યમનમાં જેવું આંતરિક યુદ્ધ શરૂ થયું તેવું જ અમેરિકા યમનમાંથી હટી ગયું. અમેરિકન સૈનિકો યમનમાંથી બહાર નીકળી ગયા. હા, અમેરિકા સીરિયા અને ઇરાકમાં કાર્યરત આઈએસ પર બોમ્બમારો કરે છે, પરંતુ તે પણ મર્યાદિત ક્ષેત્રમાં જ. દરેક યુદ્ધમાં સામેલ નહીં થવું એ અમેરિકાની નવી સમજણ અને કૂટનીતિ છે. સીરિયા અને લિબિયામાંથી પણ તેણે પોતાના હાથ ધોઈ નાખ્યા છે. એ જ રીતે તુર્કી અને કતાર એ સુન્ની દેશ હોવા છતાં તેઓ વિદેશનીતિની બાબતમાં સ્વતંત્ર રહ્યા છે. તેઓ સાઉદીની એક તરફી લાઇનમાં જોડાવાને બદલે મુસ્લિમ બિરાદરીની હિમાયત કરી રહ્યા છે.

આ યુદ્ધમાં સાઉદી અરેબિયાના દાવા પ્રમાણે તેણે વિવિધ સુન્ની દેશોમાંથી આણેલા ૧,૫૦,૦૦૦ સૈનિકોને યમનના યુદ્ધમાં ઉતાર્યા છે. કહેવાય છે કે અમેરિકા સાઉદીને પોતાના સૈનિકો દ્વારા નહીં, પરંતુ અમેરિકન ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા ક્યાં બોમ્બમારો કરવો તે અંગેની મદદ પૂરી પાડી રહ્યું છે, જેથી ઈરાનના સમર્થનવાળા બળવાખોરોને મહાત કરી શકાય. યમન તો મુખ્યત્વે રણપ્રદેશ છે,પર્વતો પણ છે. આવી ભૂમિ પર સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન તેમનાં નાણાં દ્વારા આ ભૂમિને લોહિયાળ બનાવી રહ્યા છે.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén