Devendra Patel

Journalist and Author

Date: August 13, 2014

સાચું હિન્દુસ્તાન ૭ લાખ ગામડાંઓમાં વસે છે

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

“હુંમાનું છું અને મેં અસંખ્ય વાર કહ્યું છે કે, હિન્દુસ્તાન એનાં ગણ્યાંગાઠયાં શહેરોનાં નહીં પરંતુ સાત લાખ ગામડાંઓમાં વસે છે. આપણે કદી પૂછતાં પણ નથી કે ગામડાંઓમાં વસતાં ગરીબ લોકોને પૂરતાં અન્નવસ્ત્ર મળે છે કે નહીં. એમનું તડકો અને વરસાદથી રક્ષણ કરવા માથે છાપરું છે કે નહીં. મેં જોયું છે કેે શહેરના લોકોએ ગામડાંના લોકોને લૂંટયા છે. ગામડાંની વસતીનો મોટો ભાગ ભૂખમરા જેવી પરિસ્થિતિ ભોગવે છે. કરોડો લોકોને ચપટી મીઠું,મરચું ને ચાવલ કે સસ્તું ખાઈને સંતોષ માણવો પડે છે. મોટાં શહેરો ઊભાં થવાં તે રોગની નિશાની છે. ગામડાંના લોહીના સિમેન્ટથી જ શહેરોની મોટી મોટી મહોલાતો બંધાઈ છે.”

આ શબ્દો ગાંધીજીના છે. નવજીવન ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રકાશિત પુસ્તક ‘ગ્રામ સ્વરાજ’ આજે લગભગ ભુલાઈ ગયેલું પુસ્તક અને ભુલાઈ ગયેલો વિચાર છે. શહેરોને વધુ મોટાં મેગા શહેરો બનાવવાની ઘેલછામાં જ્યાં અસલી ભારત વસે છે તેવાં ગામડાંઓ માટે ગાંધીજીએ છેક આઝાદીની પણ પહેલાં ‘નવજીવન’ અને ‘હરિજનબંધુ’ માટે કેટલાંક લખાણો લખ્યાં હતાં. તેમાંથી પસંદગીના લેખો પર આધારિત ‘ગ્રામ સ્વરાજ’ પુસ્તક તૈયાર કરાયું હતું.

ગાંધીજીએ તા. ૫ાંચ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૫ના રોજ પંડિત જવાહરલાલ નહેરુને એક પત્ર લખી જણાવ્યું હતું કે, “હું માનું છું કે હિન્દુસ્તાને અને તેની મારફત દુનિયાએ પણ સાચી સ્વતંત્રતા મેળવવી હશે તો આજે નહીં તો કાલે ગામડાંઓમાં જ રહેવું પડશે,ઝૂંપડીમાં જ રહેવું પડશે, મહેલોમાં નહીં. અબજો માણસો શહેરોમાં અને મહેલોમાં સુખ-શાંતિથી કદી રહી શકશે નહીં.”

ગાંધીજીએ ગ્રામ સ્વરાજની કલ્પના કરતાં લખ્યું છેઃ “સાચી લોકશાહી કેન્દ્રમાં બેઠેબેઠે રાજવહીવટ ચલાવનારા ૨૦ માણસો ચલાવી શકતા નથી. સાચી લોકશાહી તો છેક નીચેથી દરેક ગામના લોકોએ ચલાવવાની રહેશે.”

ગાંધીજી માનતા હતા કે જે ઓછામાં ઓછું શાસન કરે તે સર્વોત્તમ સરકાર. આ માટે તેમણે ‘ગ્રામ સ્વરાજ’ની કલ્પના કરેલી છે. ગાંધીજીની કલ્પનાના ગ્રામ સ્વરાજમાં ‘રાજ્યનું વિલિનીકરણ’ નથી પણ ‘રાજ્યનું વિકેન્દ્રીકરણ’ છે. તેમણે કહ્યું છે કે, “સ્વતંત્રતાની શરૂઆત પાયાથી થાય, એટલે કે હિન્દુસ્તાનનું એકેએક ગામ રાજ્ય અમલની પૂરેપૂરી સત્તા ધરાવતું પ્રજાસત્તાક અથવા પંચાયત બને.”

ગાંધીજીએ તો એથીયે આગળ વધીને કહ્યું હતું કે, “સ્વરાજ્ય એટલે સરકારના અંકુશમાંથી મુક્ત થવાનો સતત પ્રયાસ; પછી તે સરકાર પરદેશી હોય કે દેશની. ગ્રામસ્વરાજ જ્યારે સોળે કળાએ ખીલી ઊઠશે ત્યારે તેની સુવાસ ચોમેર ફેલાશે અને જગતને અનુકરણીય આદર્શ મળશે.”

ગાંધીજી કહે છેઃ “સ્વરાજ એ પવિત્ર શબ્દ છે, વેદકાળ જેટલો પ્રાચીન છે. એનો અર્થ પોતાનું નિયમન, પોતાનો અંકુશ એવો છે.’ઇન્ડિપેન્ડન્સ’ એટલે સંપૂર્ણ નિરંકુશતા આવે તેવો નથી. જેમ દરેક દેશને ખાવા-પીવાનો અને શ્વાસ લેવાનો અધિકાર છે તે જ પ્રમાણે દરેક રાષ્ટ્રને પોતાનો વહીવટ ચલાવવાનો અધિકાર છે, પછી તે ગમે તેટલો ખરાબ વહીવટ ચલાવે.”

તેઓ કહે છેઃ “ગ્રામ સ્વરાજનો મારો ખ્યાલ એવો છે કે દરેક ગામ એક સંપૂર્ણ પ્રજાસત્તાક હોવું જોઈએ. પોતાની જરૂરિયાત મુજબનાં અન્ન અને કાપડ માટે કપાસ ઉગાડવાની પહેલી ફરજ રહેશે. પોતાનાં ઢોરને ચારવા માટે, બાળકોને રમતગમત

માટે અને મોટેરાંઓના આનંદપ્રમોદ માટે તે અલગ જમીન રાખશે. તે પછી પણ ગામ પાસે જો ફાજલ જમીન રહે તો તેમાં ઉપયોગી અને બજારમાં વેચી શકાય તેવા પાકો લેવા. ઉપયોગી એટલે તેમાં ગાંજો, અફીણ કે તમાકુ જેવા પાક નહીં. દરેક ગામ એક નાટકઘર, પોતાની નિશાળ અને એક સભાગૃહ નિભાવશે. દરેક ગામને સ્વચ્છ પાણી મળે તેવી જોગવાઈ કરવામાં આવે. કેળવણી ફરજિયાત રહેશે. બની શકે તો દરેક પદ્ધતિ સહકારી પદ્ધતિના સિદ્ધાંત પ્રમાણે ચાલશે. અસ્પૃશ્યતાની ચડતી ઊતરતી શ્રેણીવાળી જ્ઞાાતિવ્યવસ્થા તેમાં નહીં હોય. ગામની ચોકી માટે ફરજિયાત ચોકી બનાવવી અને ચોકી માટે વારા પ્રમાણે ચોકિયાતોની પસંદગી કરવી. નિયમ પ્રમાણે નક્કી કરવામાં આવેલી ઓછામાં ઓછી ચોક્કસ લાયકાતવાળા ગામનાં પુખ્ત ઉંમરનાં સ્ત્રી-પુરુષો દર વર્ષે પાંચ જણની એક પંચાયત ચૂંટી કાઢે અને તે ગામની સરકાર તરીકે ગામનાં બધાં જાહેર કાર્યો કરશે. આ પંચાયતને જરૂરી બધી સત્તાઓ અને અધિકાર આપવામાં આવશે. હાલના માન્ય અર્થમાં શિક્ષાની કોઈ પદ્ધતિનો અમલ નહીં હોય. એટલે કે પંચાયત પોતાના અમલના એક વર્ષ માટે ગામની ધારાસભા, ન્યાયાધીશી અને કાર્યવાહક મંડપ બનશે. આને જ પ્રજાસત્તાક ગામ કહેવાય.”

ગાંધીજીએ આદર્શ ગામની કલ્પના કરતાં લખ્યું છે કે, “ભારતવર્ષના આદર્શ ગામની રચના એવી હશે કે જ્યાં સંપૂર્ણ સ્વચ્છતા જાળવવાની અનુકૂળતા રહે. તેમાં પૂરતાં હવા-ઉજાસવાળી ઝૂંપડીઓ હશે, જે આસપાસના પાંચ માઈલના ઘેરાવામાંથી મળેલી સાધનસામગ્રીથી બનેલી હશે. ઝૂંપડીઓના વાડા રાખેલા હશે જેથી ત્યાં વસનાર માણસો તેમના ઘર માટે પૂરતાં શાકભાજી ઉગાડી શકે અને ઢોર રાખી શકે. ગામડાંઓમાં રસ્તા અને શેરીઓ ધૂળ વિનાનાં બનાવવાં. ગામની જરૂરિયાત પૂરતાં કૂવા હશે તેનાથી પાણી ભરવાની સહુને છૂટ હશે. સહુ માટે ઉપાસનાનાં સ્થાનો હશે. એક સાર્વજનિક સભાસ્થાન હશે. ઢોરને ચારવા ગૌચર હશે. સહકારી પદ્ધતિએ ચાલતું દુગ્ધાલય હશે. ઝઘડા પતાવવા માટે એની પંચાયતો એ ગામડાંમાં જ હશે. ગામડાં પોતાની જરૂરિયાત મુજબની ખાદી બનાવી લેશે. મારી કલ્પનાના ગામમાં વસતો માણસ જડ નહીં હોય, શુદ્ધ ચૈતન્ય હશે. તે ગંદકીમાં, અંધારા ઓરડામાં જાનવરની જેમ જિંદગી ગુજારતો નહીં હોય.”

ગાંધીજીએ સ્પષ્ટપણે આ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે, “રામરાજ્ય એટલે હિન્દુઓનું રાજ્ય એમ વિચારવાની ભૂલ કોઈએ કરવી નહીં. મારો રામ એ ‘ખુદા’ અથવા ‘ગોડ’નું બીજું નામ છે. મારે તો ખુદાઈ રાજ્ય જોઈએ છે એનો અર્થ એ છે કે પૃથ્વી પર ઈશ્વરનું રાજ્ય હોય. હિન્દુસ્તાનને હું એવું સ્વતંત્ર અને સુદૃઢ જોવા માગું છું કે તે જગતના હિતને ખાતર પોતાનું સ્વેચ્છાપૂર્વક અને શુદ્ધ બલિદાન આપે. શુદ્ધ વ્યક્તિ કુટુંબ માટે બલિદાન આપશે, કુટુંબ ગામ માટે, ગામ જિલ્લા માટે, જિલ્લો પ્રાંત માટે, પ્રાંત રાષ્ટ્ર માટે અને રાષ્ટ્ર સમસ્ત માનવજગત માટે. સ્વરાજ દ્વારા આપણે જગતનું હિત સાધવું છે. રાજ્યે નિર્માણ કરેલી સરહદોની પેલે પારના આપણા પાડોશીઓને આપણી સેવા આપવા માટે કોઈ સીમા નથી. ઈશ્વરે કદી એવી સરહદો સર્જી નથી. સાચા અર્થમાં સ્વતંત્ર હિન્દુસ્તાન આફતમાં આવી પડેલા પોતાના પાડોશીઓની મદદે દોડી જશે. આપણે રાષ્ટ્ર તરીકે દુનિયા માટે સ્વાર્થનો ત્યાગ કરવો પડશે.મહાસાગરમાંના પાણીનું એક ટીપું કશું શુભ કાર્ય કર્યા વિના નાશ પામે છે. પણ તે જ ટીપું મહાસાગરના એક અંગ તરીકે વિરાટકાય મોટાં જહાજોના કાફલાને પોતાની સપાટી પર ચડી જવાના મહાસાગરના ગૌરવનું ભાગીદાર પણ બને છે.”

ગાંધીજીએ તેમના ગ્રામ સ્વરાજની કલ્પનામાં (૧)પૂરતી રોજગારી, (૨) જાત મહેનત, (૩) સમાનતા, (૪) ટ્રસ્ટીપણું, (૫) વિકેન્દ્રીકરણ, (૬) સ્વદેશીની ભાવના, (૭) સ્વાવલંબન, (૮) સહકાર, (૯) સત્યાગ્રહ, (૧૦) સર્વધર્મ સમભાવ, (૧૧) પંચાયતરાજ, (૧૨) પાયાની કેળવણી, (૧૩) વાલીપણું, (૧૪) આદર્શ ગ્રામસેવક, (૧૫) ગ્રામ સંરક્ષણ માટે શાંતિસેના અને (૧૬) ગ્રામોદ્યોગો વગેરેના સિદ્ધાંતોનો સમાવેશ થાય છે.

બાપુના ગ્રામ સ્વરાજ્યની આ છે કલ્પના. આજે દેશ સ્વતંત્ર થયો છે, પરંતુ બાપુની કલ્પના કરતાં ઊંધું જ ચાલે છે. ગ્રામપંચાયતો કરતાં જિલ્લાના તંત્ર પાસે વધુ સત્તા છે. જિલ્લાના તંત્ર કરતાં રાજ્ય સરકારો પાસે વધુ સત્તા છે. સત્તાના વિકેન્દ્રીકરણની વાત તો હવાઈ ગઈ છે. ગામડાંઓમાં ગંદકી અને પંચાયતોમાં વેરઝેર વધ્યાં છે. ગ્રામોદ્યોગ જેવી કોઈ ચીજવસ્તુ રહી જ નથી. રોજગારી માટે ગામડાંનો યુવક ફાંફાં મારે છે. ગામડાં તૂટી રહ્યાં છે. શહેરોનું કદ રાક્ષસી રીતે વિકસી રહ્યું છે. ટ્રસ્ટીશિપનો સિદ્ધાંત ભાંગીને ભુક્કો થઈ ગયો છે. બાપુના આજનાં ગામડાંઓની હાલત બતાવવા જેવી રહી નથી.

સોરી,બાપુ!

ગાંધીજીની કલ્પનાનું ‘ગ્રામ સ્વરાજ’ કેવું હોય?

www. devendrapatel.in

ભારત વિરોધી ખતરનાક ગ્રાન્ડ ડિઝાઈન

રેડ રોઝ : દેવેન્દ્ર પટેલ

અલ બગદાદી અને હાફિઝ સઇદનું ષડ્યંત્ર 

હાફિઝ સઇદ. ઓસામા બીન લાદેન પછી તે સૌથી વધુ ખતરનાક ત્રાસવાદી નેતા છે. પાકિસ્તાનમાં રહીને ભારત વિરોધી ઝેર ઓકે છે. મુંબઈમાં આતંકી હુમલો કરાવનાર અને કસાબને ભારત મોકલનાર હાફિઝ સઇદ હતો. તાજેતરમાં જ દિલ્હીસ્થિત એક પત્રકાર વેદ પ્રતાપ વૈદિકે પાકિસ્તાનમાં તેની મુલાકાત લીધી. તેમના કહેવા પ્રમાણે હાફિઝ સઇદને જે સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી છે તે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાનની સુરક્ષા કરતાં પણ વધુ સજ્જડ છે. આ પત્રકાર હાફિઝ સઇદને મળ્યા ત્યારે પણ એ ખંડમાં અને તેની બારીમાં બંદૂકધારી એક માણસ ઊભો હતો. આ સુરક્ષા પાકિસ્તાન સરકારે પૂરી પાડી છે કે પછી તેની પ્રાઇવેટ છે તે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી, પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ભારતને ડંખ દેવા માગતા વિષધર કાળા સર્પોને પાકિસ્તાન તેની ભૂમિ પર પનાહ આપે છે. ડોન દાઉદ ઇબ્રાહિમ પછી હાફિઝ સઇદ એ ભારત માટેનો મોસ્ટ વોન્ટેડ ગુનેગાર છે. ચોંકાવનારી વાત તો એ છે કે જમાત-ઉદ-દાવાનો આ ત્રાસવાદી નેતા હાફિઝ સઇદ તાજેતરમાં જ રાજસ્થાન નજીકની પાકિસ્તાનની સિંધ સીમામાં જોવા મળ્યો હતો. બાડમેર સેક્ટરના પાકિસ્તાન સીમામાં આવેલાં કેટલાંક ગામોની તેણે મુલાકાત લીધી હતી. એ વિસ્તારોનાં નામ ઐરપુર, મીરપુર ખાસ, મીઠી અને ઇસ્લામકોટ છે. આ વિસ્તારો બાડમેરના મુનાવાવ-ગદરારોની સામે આવેલા છે. અહીંથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે અઠવાડિયામાં એક ટ્રેન પણ ચાલે છે. ‘થાર એક્સપ્રેસ’ તરીકે જાણીતી આ ટ્રેન ભારતના જોધપુરથી બાડમેર અને મુનાવાવ થઈ પાકિસ્તાનમાં પ્રવેશે છે અને પાકિસ્તાનની સીમામાં આવેલા ખોકરપુર, મીરપુર ખાસ, હૈદરાબાદ થઈ અહેમદપુર(પાકિસ્તાન) પહોંચે છે. આ વિસ્તારોમાં વર્ષોથી ગરીબ અને પછાત વર્ગના હિન્દુઓ વસે છે. આ વિસ્તાર રણ હોવા છતાં તાજેતરમાં તે ભૂમિમાંથી કોલસો અને ગેસ નીકળ્યા હોવાથી તેનું મહત્ત્વ વધી ગયું છે.

એક અહેવાલ પ્રમાણે હાફિઝ સઇદ ભારતની સીમા નજીકના પાકિસ્તાનના આ વિસ્તારોમાં ત્રાસવાદીઓને મદદ પૂરી પાડી શકે તેવાં સ્લીપરસેલ અને ત્રાસવાદી છાવણીઓ ઊભી કરવા માગે છે. હાફિઝ સઇદની એ ગ્રાન્ડ ડિઝાઇન છે કે આ વિસ્તારોમાં તાલીમ લઈ ત્રાસવાદીઓને આસાનીથી ભારતની સીમામાં ઘુસાડી દેવા. આ વિસ્તારોનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ એ પણ છે કે, તેની સામે ભારતીય સરહદમાં રિલાયન્સની રિફાઇનરીઓ અને બીજાં કેટલાંક આર્થિક કેન્દ્રો આવેલાં છે, એટલે હાફિઝ સઇદ ભારતમાં ત્રાસવાદીઓને ઘુસાડવા એક નવો જ રૃટ તૈયાર કરી રહ્યો છે. હાફિઝ સઇદ હવે માનવ હત્યાની સાથે સાથે ભારતની રિફાઇનરીઓ અને ઔદ્યોગિક એકમોને ધ્વસ્ત કરી ભારતની આર્થિક કમર તોડી નાખવા માગે છે.

હાફિઝ સઇદ આ અગાઉ પણ પૂંચ સેક્ટરની સામે આવેલી લાઇન ઓફ કંટ્રોલની પણ મુલાકાત લઈ ચૂક્યો છે. એ મુલાકાતના થોડા દિવસો બાદ જ પાકિસ્તાનના લશ્કર-એ-તોઈબા નામના ત્રાસવાદી સંગઠનની મદદથી પાકિસ્તાનના લશ્કરના જવાનોએ બે ભારતીય સૈનિકોની કરપીણ હત્યા કરી હતી અને એક ભારતીય જવાનોનું તો માથું કાપીને લઈ ગયા હતા. એમ કહેવાય છે કે સીમા પરની આ ઘૃણાસ્પદ ઘટના પણ હાફિઝ સઇદના ઈશારે જ ઘટી હતી. આ ઘટના પણ હાફિઝ સઇદની ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનનો એક ભાગ જ હતી. અત્રે એ વાત નોંધવી જોઈએ કે આ જ સમયગાળામાં બગદાદના એક ખતરનાક ટેરરિસ્ટ અલ બગદાદીએ ઇરાક અને સીરિયાનું બનેલું એક ઇસ્લામિક રાષ્ટ્ર જાહેર કર્યું હતું અને ઇરાકમાં લોહિયાળ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હતું. અબુ બકર બગદાદીએ ઇસ્લામિક ખિલાફતની રચનાની જાહેરાત કરી પોતે તેનો ખલીફા છે તે જાહેરાત પણ કરી દીધી હતી. અલ બગદાદીની આ સંસ્થાISIS તરીકે પણ જાણીતી છે. ISISના પ્રવક્તાએ હવે એવી જાહેરાત પણ કરી છે કે, “અમારું લક્ષ્ય માત્ર ઇરાક-સીરિયા પૂરતું નથી, પરંતુ આખું વિશ્વ છે. વિશ્વભરના મુસ્લિમો અમારા ખલીફાને સમર્થન જાહેર કરે. અમારા ખલીફા હવે ઇરાક અને સીરિયાના જ નહીં, પરંતુ તમામ મુસ્લિમોના રાજકીય અને મિલિટરી નેતા છે.”

એ પછી અલ બગદાદીએ ઇરાક-સીરિયાની ખિલાફતના વડા તરીકે પબ્લિકને સંબોધતાં કહ્યું કે, “દુશ્મનોને ખત્મ કરો. તમને એ જ્યાં મળે ત્યાં તેમને મારી નાખો. તમને બચાવવા તમારા ભાઈઓ તૈયાર છે.”

આ એક ગ્રાન્ડ ડિઝાઇન અર્થાત્ વિશ્વવ્યાપી ષડ્યંત્ર છે. અલ બગદાદીએ જ્યારે આ સંબોધન કર્યું ત્યારે તેણે ભારતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. અલ બગદાદી ISIS માટે ભારત તેનું મુખ્ય લક્ષ્યાંક છે. ISISની ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનમાં તે આખા વિશ્વમાં કટ્ટર ઇસ્લામિક પ્રભુત્વ ઊભું કરવા માગે છે. તેઓ દુનિયાનો નકશો બદલવા માગે છે. એ તેમનો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ છે. તેમના પ્રસ્તાવિત ઇસ્લામિક પ્રભુત્વ હેઠળના નકશામાં ભારતના ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારો (ગુજરાત સહિત)ને લાવવા માગે છે. આ વિશ્વવ્યાપી ષડ્યંત્રમાં કરાયેલા પ્રસ્તાવિત નકશામાં ખોરસન ખિલાફત હેઠળ ભારતના આ વિસ્તારોને સમાવી લેવા માગે છે. ભારતના કેટલાંક વિસ્તારોને નવા ઇસ્લામિક રાષ્ટ્રનો એક હિસ્સો બનાવી દેવો તે તેમની ISISની ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનનો એક ભાગ છે. બસ, આ જ સમયગાળા દરમિયાન હાફિઝ સઇદે પાકિસ્તાનના ISISના પ્રસ્તાવિત નકશામાં દર્શાવેલાં ગામોની મુલાકાત લીધી હતી. આ ઘટના અત્યંત સૂચક છે. શું હાફિઝ સઇદ અને અલ બગદાદી એકબીજાના સંપર્કમાં તો નથીને? હાફિઝ સઇદની ભારતની સરહદ નજીકના પાકિસ્તાનનાં ગામોની મુલાકાત એ ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનના ભાગરૃપે તો નહોતીને? આ ષડ્યંત્રનો માસ્ટર માઇન્ડ કોણ છે? એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે આ ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનના કાવતરામાં પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈ જ મહત્ત્વપૂર્ણ રોલ ભજવી રહી છે. હાફિઝ સઇદને પાકિસ્તાનમાં આઈએસઆઈ જ રક્ષણ અને મદદ પૂરી પાડે છે. આઈએસઆઈ ભારત વિરોધી કૃત્યો હાફિઝ સઇદ મારફતે જ કરાવે છે. હાફિઝ સઇદ આંતરરાષ્ટ્રીય ત્રાસવાદી જાહેર થયો હોવા છતાં પાકિસ્તાન ખુલ્લેઆમ ફરે છે. ખુલ્લેઆમ સભાઓ કરે છે. આઈએસઆઈ માટે તે વ્યૂહાત્મક એસેટ ગણાય છે. તે પાકિસ્તાનની સુપર એજન્સી તરીકે કામ કરે છે અને આઈએસઆઈ પાકિસ્તાનના લશ્કરને પણ નિયંત્રિત કરે છે. પાકિસ્તાનમાં ચૂંટાયેલી સરકારનો લશ્કર અને આઈએસઆઈ પર કોઈ ખાસ કંટ્રોલ નથી. ભારતમાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ માટે આઈએસઆઈ કરોડો રૃપિયા ત્રાસવાદી સંગઠનોને આપે છે. આ સંગઠનો ભારત અને અફઘાનિસ્તાનમાં શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ ધડાકા કરાવે છે. ઇરાકના અલ બગદાદીની ISIS પાસે દરેક રાષ્ટ્ર માટે અલગ યોજના છે. પાકિસ્તાનની આઈએસઆઈ તેની વ્યૂહરચનામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ સાથીદાર છે. ઇરાકની ISIS અને પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈ વચ્ચે ભારત વિરોધી ષડ્યંત્ર માટે કોઈ ગુપ્ત સમજણ ને જોડાણ થયું હોય તો નવાઈ નહીં. એ વાત ચોક્કસ છે કે, ઇરાકના અલ બગદાદીની ભારત વિરોધી ગ્રાન્ડ ડિઝાઇનમાં પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા આઈએસઆઈ તેનો ફ્રંટમેન હાફિઝ સઇદ અને ‘સીમી’ તેના પ્લેયર્સ છે.

www. devendrapatel.in

બંદૂકની ગોળીઓ પર કોઈ નામ-સરનામાં હોતાં નથી

રહી રહીને રાજકારણીઓએ તા. ૮મી ઓગસ્ટને યાદ કરી.

કોઈકને વળી ઈન્દુચાચા યાદ આવ્યા તો કોઈને વીર કિનારીવાલા યાદ આવ્યા. આઝાદી માટે કે મહાગુજરાતની ચળવળ માટે શહીદ થનારા લોકોને નવી પેઢી યાદ કરતી નથી. જવાહરલાલ નહેરુ જયારે વડા પ્રધાન હતા ત્યારે મોરારજી દેસાઈ દિલ્હીમાં રહીને પણ ગુજરાતના ‘સર્વેસર્વા’ ગણાતા હતા. મોરારજીભાઈની ઇચ્છા વિના ગુજરાત કોંગ્રેસમાં પાંદડું યે હલી શકતું નહીં. આજની નવી પેઢીને એ વાતની ખબર નથી કે, મોરારજી દેસાઈએ ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર, એમ બે રાજ્યોનું ભેગું દ્વિભાષી રાજ્ય બનાવવાનો દુરાગ્રહ સેવ્યો હતો. આ મોરારજીભાઈના આ વિચાર સામે ગુજરાતમાં અલગ મહાગુજરાત માટે જબરદસ્ત આંદોલન છેડાયું હતું. દિવસોના દિવસો સુધી હડતાળો પડી હતી. કરફ્યૂ થયો હતો. સરઘસો નીકળ્યાં હતાં. ગોળીબારો થયાં હતાં. અનેક યુવાનો શહીદ થયા હતા. એ વખતે ગુજરાતના કોંગ્રેસી આગેવાન ઠાકોરભાઈ પટેલ મોરારજી દેસાઈના ચુસ્ત સમર્થક પણ દૃઢતાથી પોતાના વિચારોને રજૂ કરવાની હિંમત ધરાવનાર નેતા હતા.

ઈન્દુચાચા કેવા હતા?

મહાગુજરાત ચળવળના અગ્રણી ઈન્દુચાચા, બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટ, પ્રબોધ રાવળ, હરિહર ખંભોળજા, જયંતી દલાલ, બુલાખી નવલખા,કરસનદાસ પરમાર, જશવંત સુતરીયા અને અબ્દુલ રઝાક જેવા નેતાઓ હવે રહ્યા નથી. આજે ગુજરાતનું અલગ રાજ્ય છે તો તેનો યશ ઇન્દુલાલ યાાજ્ઞિાક અને તેમના સાથીઓને જાય છે. ઇન્દુચાચા એક ફકીર જેવા હતા. કારંજ પોલીસ સ્ટેશન સામેની ગલીમાં એક મેડા પર તેમની ઓફિસ હતી અને તેઓ એ મેડા પર ઓફિસમાં જ રહેતા હતા. ઓફિસમાં જ બહારથી જમવાનું મગાવી ખાઈ લેતા. તેઓ પત્રકાર પરિષદ બોલાવે તો ચાનો ઓર્ડર આપે અને ચાના પૈસા પત્રકારોએ જ ખુશી ખુશીથી આપવા પડતા. ઇન્દુચાચા મેડા પરથી નીચે ઊતરે એટલે એમને જ્યાં જવું હોય ત્યાં રિક્ષાવાળો મૂકી જતો. એમની પાસેથી કોઈ ભાડું વસૂલતો નહીં. મહાગુજરાતનું આંદોલન પરાકાષ્ઠાએ હતું ત્યારે એ વખતના વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ અમદાવાદ આવ્યા હતા અને તેઓ જાહેર સભાને સંબોધવાના હતા. કોંગ્રેસની દ્વિભાષી રાજ્યની યોજનાની વિરુદ્ધ ચાલતા મહાગુજરાતની ચળવળના પ્રણેતા ઇન્દુચાચાની પણ એ જ દિવસે એ જ સમયે અમદાવાદમાં સમાંતર જાહેર સભાનું આયોજન થયું હતું. બંને સભાઓ થઈ હતી. ફરક એટલો હતો કે, ઇન્દુચાચાની સભામાં જવું હોય તો રિક્ષાવાળાઓ લોકોને મફત લઈ જતા હતા. નહેરુની સરખામણીમાં ઇન્દુચાચાની સભા વધુ પ્રભાવશાળી અને સ્વયંભૂ હતી.

ઠાકોરભાઈની વાણી

એ પુરાણા દિવસોને યાદ કરતાં એ જમાનાના યુવા કાર્યકર અને હવે ભાજપના અગ્રણી જયંતીલાલ પરમાર કહે છે : મહાગુજરાતનું આંદોલન શરૂ થઈ ગયું હતું. મારો કોંગ્રેસ સેવાદળના સૈનિક તરીકે પ્રવેશ થયો હતો. પહોળી લાલ ઘેઘૂર આંખોવાળા, માથે અસ્તવ્યસ્ત વાળ પર અર્ધા કપાળને ઢાંકેલી વાંકી ટોપી, અર્ધી વ્યંગમાં અને અર્ધી મિજાજમાં તંગ રહેતી ભમરવાળા, વજ્ર જેવો નિર્ણય કરવાની તાકાતના પ્રતીક જેવા ભીડાયેલા હોઠવાળા અને ખડકમાંથી કોતરી કાઢી હોય એવી ભીનેવાન મુખમુદ્રાવાળું વ્યક્તિત્વ ધરાવનાર ગુજરાત પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના મંત્રી તથા પ્રમુખ તરીકે કામ કરતાં ઠાકોરભાઈ મણિભાઈ દેસાઈને જોયા હતા. દૃઢતાથી અને સ્પષ્ટતાથી પોતાના વિચારોને અસ્ખલિત રીતે વ્યક્ત કરનાર વ્યક્તિ તરીકે મેં તેમને મહાગુજરાત જનતા પરિષદ તરફથી અલગ ગુજરાતની માગણીનું આંદોલન જોર ઉપર હતું ત્યારે તે આંદોલનનો પડકાર ઝીલતાં જોયા છે. તેમના વક્તવ્યોની નોંધ લેવા માટે પત્રકારો હંમેશાં વીંટળાઈ વળતાં. તેમના કેટલાય ઉચ્ચારણો હેડલાઈન બની જતાં અને તેને વારંવાર લોકો ઉચ્ચારતા. સને ૧૯૫૬ની ૮મી ઓગસ્ટના રોજ કોંગ્રેસ ભવન, ભદ્ર ખાતે અલગ ગુજરાતની માગણી કરતા આવી પહોંચેલા યુવાનો ઉપર ગોળીબાર થયો અને વિદ્યાર્થીઓ કૌશિક ઇન્દુલાલ વ્યાસ, સુરેશ જયશંકર ભટ્ટ અને અબ્દુલભાઈ પીરભાઈ શહીદ થયા. ગોળીબારથી ઘવાયેલા પૈકી બીજા બેનું હોસ્પિટલમાં પાછળથી મૃત્યુ થયું. ઘણી મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાથીઓ ઘવાયા હતા. ઠાકોરભાઈએ એક જગ્યાએ પ્રવચન કરતાં ગોળીબારની ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે, “ગોળી ઉપર કોઈનાં નામ-સરનામાં નથી હોતાં.” આ વાક્ય હેડલાઈન બની ગયું અને આજે પણ તે વાક્યનો લોકો ઉલ્લેખ કરે છે.

શહીદોની ખાંભી

જૂના સંસ્મરણોને યાદ કરતાં જયંતીલાલ પરમાર કહે છે : કોંગ્રેસ ભવન, ભદ્રની આગળ ટ્રાફિક સર્કલ ઉપર શહીદોની ખાંભી મૂકવાનું આંદોલનકારીઓએ નક્કી કર્યું અને તા. ૮-૮-૧૯૫૮ના રોજ સવારે સરઘસ આકારે આવીને ખાંભી પ્રસ્થાપિત કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. તા. ૭-૮-૧૯૫૮ની રાત્રે કોંગ્રેસના કેટલાક આગેવાનોએ કોંગ્રેસભવનમાં રોકાવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો. ઠાકોરભાઈએ પણ તે રાત્રે કોંગ્રેસ ભવનમાં રોકાવાનો નિર્ણય કર્યો. કોંગ્રેસ સેવાદળના કેટલાક સૈનિકોને પણ રાત્રી રોકાણ માટે રોકાવાનો પણ નિર્ણય લેવાયો. તેમાં તે રાત્રીએ મારે પણ રોકાવાનું થયું. ત્યારે પ્રથમવાર ઠાકોરભાઈ સાથે મેં વાત કરી હતી. રાતભર અમદાવાદ શહેરના વિસ્તારોમાં અને ખાસ કરીને મજૂર વિસ્તારોમાં આ આંદોલનની શી ગતિવિધિ ચાલે છે તેના રાતભર સમાચાર મેળવવામાં આવતાં હતાં. ભદ્રમાં જ આવેલા મજૂર મહાજન સંઘની ઓફિસ પણ રાતભર ધમધમતી રહી. આવા દિવસોમાં મજૂર મહાજન સંઘના ટેલિફોન ઓપરેટર રાતભર મજૂર વિસ્તારમાં આવેલ મિલમાંના પ્રતિનિધિઓનો મિલમાં અને તેમના વિસ્તારમાં સંપર્ક મારફતે આંદોલનની તૈયારીની માહિતી મેળવવામાં આવતી અને તે માહિતી કોંગ્રેસભવનમાં ઠાકોરભાઈને અપાતી અને આ આંદોલનમાં મજૂર વિસ્તારના લોકો આમાં ઓછા જોડાય તેવા પ્રયત્નો રાતભર ચાલ્યા. તા. ૮-૮-૧૯૫૮ના રોજ આંદોલનકારીઓએ વિશાળ સંખ્યામાં આવીને કોંગ્રેસભવનની સામે ટ્રાફિક સર્કલ ઉપર શહીદની ખાંભીને સ્થાપિત કરી. ઠાકોરભાઈ, આગેવાનો અને સેવાદળના સૈનિકો શાંતિથી આ સમગ્ર વિધિ કોંગ્રેસભવનના પહેલા માળની લોબીમાંથી જોઈ રહ્યા હતા. આજે લાલદરવાજા પાસે જૂના કોંગ્રેસ ભવન (સરદાર ભવન) સામે એક શહીદ સ્મારક છે, પણ ભાગ્યે જ કોઈ તેને યાદ કરે છે.

ઠાકોરભાઈનું ચોકઠું

ઠાકોરભાઈ ભાષણ કરતાં હોય તો જાણે સામે બેઠેલા લોકો સાથે વાત કરતા હોય તેમ ભાષણ કરતા. ઊંચા અવાજે કોઈ જોરશોરથી કે હાથ ફેલાવી કે પછાડીને ભાષણ કરતાં નહીં. તેમની વાતમાં રમૂજ અને વ્યંગ દેખાઈ આવતા. ગુજરાત રાજ્યમાં મંત્રી બન્યા પછી એકવાર અમે ઠાકોરભાઈને પૂછયું કે તમને શો ફાયદો થયો ? તેમણે કહ્યું કે, મને ફાયદો નથી થયો, પણ અમારા વેવાઈ બહુ ખુશ છે. ઠાકોરભાઈએ એકવાર કહ્યું કે, વેવાઈને ઘરે ગયો હતો. નહાયા પછી મેં બદલવા ધોતી માગી તો મને તેમણે મિલની ધોતી આપી. મેં બદલી, પણ મને મેં કાંઈ પહેર્યું હોય તેમ લાગતું જ નહીં. ઠાકોરભાઈ હંમેશાં ગળી અને ઈસ્ત્રી વગરનું જાડું ધોતિયું અને ઝભ્ભો પહેરતાં અને માથે અડધું કપાળ ઢંકાય તેમ ગાંધી ટોપી પહેરતાં. કોંગ્રેસભવનમાં તેમના માટે રિલીફ સિનેમા પાસેની ઈમ્પીરિયલ હોટેલમાંથી ચા મગાવવામાં આવતી. ઠાકોરભાઈ વિધાનસભામાં જ્યારે ચર્ચાનો જવાબ આપતા ત્યારે વિધાનસભાના અધ્યક્ષને ઉદ્દેશીને ‘માનનીય અધ્યક્ષશ્રી’ કહેવાને બદલે ‘માનનીય સ્પીકરશ્રી’ કહેતા ત્યારે ઠાકોરભાઈને ટોકતા કોઈએ કહ્યું કે, તમે ગુજરાતીના આગ્રહી છો અને અધ્યક્ષશ્રી કહેવાને બદલે અંગ્રેજી શબ્દ સ્પીકરનો કેમ ઉપયોગ કરો છો ? તેમણે જવાબ પણ રમૂજમાં આપ્યો હતો કે, અધ્યક્ષ શબ્દ બોલું તો તે બોલવામાં મારું દાંતનું ચોકઠું નીકળી જાય તેમ છે તેથી સ્પીકરશ્રી બોલું છું.

ઓગસ્ટ મહિનો ઈન્દુચાચાઠાકોરભાઈ દેસાઈહરિહર ખંભોળજાને યાદ કરવાનો મહિનો છે

ભવ્ય મંદિરો-દહેરાસરો બન્યા પણ ‘મધર ટેરેસા’ ક્યાં છે ?

અમેરિકામાં ૧૫૦ મિલિયન ડોલરના ખર્ચે અક્ષરપુરુષોત્તમ સંસ્થા દ્વારા અતિ ભવ્ય મંદિર બાંધવામાં આવ્યું છે. તેની પ્રાણપ્રતિષ્ઠામાં હાજરી આપવા અમેરિકા જવા માંગતા લોકોનો ધસારો જોઈ વિમાન કંપનીઓએ ભાડાં બેવડાં કરી દીધાં છે. ભગવાનના મંદિરો બને તે કોઈને પણ ગમે પરંતુ હિન્દુ મંદિરો અને જૈન દહેરાસરો માટે કિંમતી પથ્થરો અને આરસપહાણ પાછળ જે અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ થઈ રહ્યો છે તે આ દેશના સમાજની સાંપ્રત કરુણ પરિસ્થિતિ કરતાં સાવ વિપરીત જ અને ગરીબોની મજાક કરનારી હોય તેમ લાગે છે. દેશની વાત કરીએ તો ૪૦ કરોડ લોકો ભૂખમરાની સ્થિતિમાં જીવે છે. એક માત્ર ગુજરાતમાં જ ૧૪.૭૫ લાખ પરિવારો પાસે રહેવા ઘર નથી. કેટલાંયે ગામડાંઓમાં સ્કૂલો પાસે શૌચાલયો નથી. શૌચાલયોના અભાવે સ્કૂલમાં ભણતી કન્યાઓ પારાવાર પીડા અનુભવે છે. કેટલાંયે સ્થળે ભણવાના ઓરડા જ નથી. લાખ્ખો ગરીબ દર્દીઓ સારવાર વિના જ મૃત્યુ પામે છે. મહેલ જેવાં મંદિરો બાંધનારાઓ અને તે માટે નામના મોહના કારણે દાન આપનારાઓને આ ગરીબ, લૂલા- લંગડા, બીમાર અને ઘર વિહોણા દરિદ્રનારાયણો કેમ દેખાતા નથી ?

મધર ટેરેસા

વિશ્વભરના લોકોમાં અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ બરાક ઓબામા કરતાં પૃથ્વી પર આજે કોઈનોય ચહેરો સૌથી વધુ જાણીતો હોય તો તે મધર ટેરેસાનો છે. ઈ.સ. ૧૯૧૦માં અલ્બેનિયા (મેસેડોનિયા)માં જન્મેલી અગ્નેશ નામની એક યુવતીએ ભારતને પોતાનું વતન બનાવ્યું. એ પહેલાં અગ્નેશ શેરીઓમાં જઈ અનાથ બાળકોની સેવા કરતી હતી. આઝાદીમાં જોડાયેલા ભાઈએ તેને પત્ર લખી પૂછયું, “બહેન ! તું આ બધું શું કરે છે ?” ત્યારે અગ્નેશે જવાબ આપ્યો : “તમે એક અફસર તરીકે ૨૦ લાખ લોકોના શાસકની સેવા કરો છો. હું આખા વિશ્વના રાજા-ઇશ્વરની સેવા કરવા માગું છું.” અને તે પછી અગ્નેશે ખ્રિસ્તી સાધ્વી- ‘નન’ બનવા નિર્ણય લીધો. માત્ર ૧૯ વર્ષની વયે તેઓ કોલકાતામાં સિસ્ટર ટેરેસા બન્યાં. ૨૦ વર્ષ સુધી બાળકોને ભણાવ્યાં. ૧૯૪૬માં કોલકાતામાં કોમી રમખાણો ફાટી નીકળ્યાં. રસ્તામાં લોહીલુહાણ લોકોને જોઈ તેમનું હૃદય કંપી ઊઠયું અને દીન-દુખિયાઓની સેવા કરવા થેલીમાં માત્ર પાંચ રૂપિયા લઈ કોન્વેન્ટ છોડી દીધી. એ જ દિવસથી કોલકાતાની શેરીઓમાં જઈ નિઃસહાય, બીમાર અને દીન-દુખિયાઓની સેવા કરવાનું કામ તેમણે શરૂ કર્યું. કોલકાતાની એક શેરીમાં સડક પર એક માણસ પડેલો હતો, તે બીમાર હતો. તેના પગે ઘા હતો. કીડા પડી ગયા હતા. તે અંતિમ શ્વાસ લઈ રહ્યો હતો. તેના ઘા એમણે ધોયા. તેને દવા, પાણી અને ભોજન આપ્યું. શેરીઓમાંથી ઊંચકીને તેમને નિર્મળ હૃદય નામના કેન્દ્રમાં લઈ ગયા અને તેમની સારવાર શરૂ કરી. બીજી શેરીમાં બાળકો ભૂખથી કણસી રહ્યાં હતાં. કોલકાતામાં ૩૦૦૦થી વધુ ઝૂુંપડપટ્ટીઓ હતી. તેઓ બાળકો વચ્ચે ગયાં અને તેમને ભોજન આપવાનું શરૂ કર્યું. બીમાર લોકો શેરીઓમાં જ મૃત્યુ પામતાં હતાં. કોલકાતા યુનિર્વિસટીએ એ પ્રશ્ન હલ કરવાનું કામ ટેરેસાને સોંપી દીધું. હવે તેઓ મધર ટેરેસા હતાં. આજે વિશ્વના ૧૬૪ દેશોમાં મધર ટેરેસાએ સ્થાપેલાં ૭૬૬ જેટલાં માનવ સેવા કેન્દ્રો દ્વારા દુખિયારા, ગરીબ અને બીમાર લોકોની સેવાચાકરી થઈ રહી છે અને હા, તેમના સ્થાપેલા કેન્દ્રમાં કોઈ દર્દીને કે દુખિયારા માણસને લાવવામાં આવે છે ત્યારે એવું પૂછવામાં આવતું નથી કે તે કયા ધર્મનો છે ? માટે જ તેઓ આખા વિશ્વનાં માતા- ‘મધર ટેરેસા’ કહેવાયાં.

સાધુઓને લીલા લહેર

આજે આપણી સમક્ષ દીનદુખિયારા લોકોની સેવા કરનારાં સેવા કેન્દ્રો અને બીમાર માણસોની સેવા કરનાર ખ્રિસ્તી સાધ્વીઓ એક પ્રમાણ છે. બીજી બાજુ અંગત પ્રતિષ્ઠા અને સ્પર્ધા માટે અબજો રૂપિયા ખર્ચીને ઊભાં કરાતાં દેવમંદિરો અને પથ્થરો પાછળ લખલૂંટ ખર્ચ એ બીજું પ્રમાણ છે. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું છે કે, “હું દરિદ્રનારાયણોમાં જ વસું છું”, પરંતુ ભારતનાં હિન્દુ મંદિરોમાં ઠાકોરજીની ર્મૂિત સમક્ષ ૩૨ ભોજન અને તેત્રીસ શાક પીરસાય છે. અન્નકૂટમાં ૧૦૦ જાતની મીઠાઈ અને ૧૦૦ જાતનો ભાત બનાવાય છે. ઠાકોરજીને જમવાનું પચે એટલે ૧૮ જાતના મુખવાસ ધરાવવામાં આવે છે. દિવસના અંતે ભગવાનની ર્મૂિત તો બિચારી કાંઈ જ આરોગતી નથી, પરંતુ ભગવાનને અન્નકૂટનો થાળ ધરાવનાર પૂજારીઓ અને સાધુઓ અને પરસાદિયા ભક્તો જ એ ૩૨ ભોજન ને ૩૩ પ્રકારનાં શાક આરોગી જાય છે. મંદિરની બહાર ફૂટપાથ પર ઊભેલા કોઈ ગરીબ કે નજીકમાં જ આવેલી ઝૂંપડપટ્ટીનાં નાગા-ભૂખ્યા બાળકો મંદિરના કર્તાહર્તાઓને દેખાતાં નથી. ભારતનાં બડાં બડાં હિન્દુ મંદિરોએ ગરીબ અને આદિવાસી વિસ્તારોના લોકોની કરેલી ઉપેક્ષાના કારણે જ કેરાલાથી માંડીને દેશના અન્ય પ્રદેશોમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ સેવાનું કામ કરતી જણાય છે અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં હવે ચર્ચ પણ દેખાય છે. કોઈ સાધુને મધર ટેરેસાની જેમ સડક પર બીમાર માણસના ઘા ધોવા નથી. ઘાયલને પાટો બાંધવો નથી. ગરીબ બાળકોને નવરાવવા, ધોવરાવવા કે ભણાવવા નથી. કેટલાક મંદિરો તો લાડુના જમણ ઝાપટતા હટ્ટાકટ્ટા સાધુઓ માટે જ જાણીતાં છે.

મંદિરો બાંધવા સ્પર્ધા

આ બધામાં નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, હિન્દુ અને જૈન મંદિરો બાંધવા અંદરોઅંદર જબરદસ્ત સ્પર્ધા ચાલે છે. હિન્દુ ધર્મ વિભાજિત થઈ રહ્યો છે. વૈષ્ણવોનાં અલગ મંદિરો છે, રામાનંદીઓના અલગ, શિવભક્તિઓનાં અલગ અને સ્વામિનારાયણના અલગ સંપ્રદાયો ઊભા થયાં છે. સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય અનેક ફિરકાઓમાં વહેંચાઈ ગયો છે. એક કાલુપુર સ્વામિનારાયણ મંદિર, બીજું શાહીબાગવાળું અક્ષર પુરુષોત્તમ મંદિર, ત્રીજું મણિનગરવાળું સ્વામિનારાયણ મંદિર, ચોથું વાસણાનું સ્વામિનારાયણ મંદિર વગેરે. આ મંદિરના વડાઓ હવે દેશ-વિદેશમાં સૌથી વધુ પૈસા ખર્ચીને વધુ ને વધુ ભવ્ય મંદિરો બાંધવાની માંહોમાંહે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે. કોઈ લંડનમાં મંદિર બાંધે છે તો કોઈ નાઈરોબીમાં, કોઈ ન્યૂજર્સીમાં મંદિર બાંધે છે તો કોઈ કેનેડામાં. મંદિરો બાંધવા એ સારી વાત છે, પણ પથ્થરો પાછળ જે અબજોનું ખર્ચ થાય છે તે આશ્ચર્યજનક છે. થોડા દિવસ પછી ન્યૂજર્સીમાં ૧૬૨ એકરની વિશાળ જગામાં બીએપીએસનું સ્વામિનારાયણ મંદિર પ્રાણપ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરવાનું છે. આ સંસ્થા દ્વારા અત્યાર સુધીમાં ૧૧૦૦ કરતાં વધુ મંદિરો બાંધવામાં આવ્યા છે. અમેરિકામાં બંધાયેલા મંદિરની લંબાઈ ૧૬૪ ફૂટ અને પહોળાઈ ૮૭ ફૂટ છે. ૧૦૮થી વધુ બારીક કોતરણીવાળા સ્તંભો છે. ત્રણ કલાત્મક ગર્ભગૃહ છે. અક્ષરપુરુષોત્તમ સંસ્થા દ્વારા ઇટાલિયન માર્બલથી બનેલા આ મંદિર પાછળ ૧૫૦ મિલિયન ડોલરનું ખર્ચ કરવામાં આવ્યું છે. આ બધું ભવ્યાતિભવ્ય હોવા છતાં એક જ વાત અહીં ખૂટે છે- “દીન-દુખિયાની સેવા કરનાર મધર ટેરેસા જેવા સેવાભાવી સંતો.” આટલું ખર્ચ ગરીબોની સેવા પાછળ કે કોઈ હોસ્પિટલ બાંધવા કરવામાં આવ્યું હોત તો ભગવાન વધુ રાજી થયા હોત. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, આ પ્રાણપ્રતિષ્ઠા મહોત્સવમાં જનારા લોકોનો ધસારો પણ એટલો બધો વધી ગયો છે કે, સામાન્ય રીતે અમેરિકા જવાની જે ટિકિટ રૂ. ૬૦ કે ૭૦ હજારમાં મળે છે તે ટિકિટના ભાવ અત્યારે રૂ. એકથી દોઢ લાખ થઈ ગયા છે.

શ્રીમંતોના જ ભગવાન
બોલો !

ભગવાનના દર્શન પણ દોઢ લાખની ટિકિટ ખર્ચનારને જ થશે ! અમદાવાદમાં ગુલબાઈના ટેકરા પર કે મલેકસાબાન સ્ટેડિયમ પાસેની ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેનારા ગરીબો પાસે ટિકિટના પૈસા ના હોઈ ભગવાન તેમનાથી દૂર જ રહેશે. મુંબઈની ધારાવીની ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેનારા ગરીબો તો ભૂખથી કણસતા જ હશે ? અમદાવાદની હોસ્પિટલોમાં પૈસાના અભાવે કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ નહીં કરાવી શકતા દર્દીઓ તો મોતને જ ભેટતા હશે ને ? કુપોષણથી ઝૂરતાં લાખો હિન્દુ બાળકો તો માનું મોં જુએ ના જુએ તે પહેલાં જ ભગવાનના પ્યારાં થઈ જતાં હશે ને ? મંદિરો, પથ્થરો અને મહોત્સવો પાછળ અબજોનો ધૂમાડો કરનારા ધર્મના કસ્ટોડિયનોને આ જીવતા દરિદ્રનારાયણો કેમ દેખાતા નથી ?

નામનો મોહ

એ આશ્ચર્યની વાત એ પણ છે કે, ગામડાંઓમાં લોકો પાસે શૌચાલયો નથી ત્યાં પણ કરોડોના ખર્ચે મંદિરો ઊભાં કરવાની સ્પર્ધા ચાલે છે અને કેટલાક ગામોમાં તો ગુનાઈત ઇતિહાસ ધરાવતાં લોકો જ મંદિરો માટે પૈસા ઉઘરાવતા જણાય છે. આવું જ અન્ય ધર્મોના મંદિરોનું અને તેમના દ્વારા ચલાવવામાં આવતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓનું છે. ધર્મોના સીમાડામાં કેદ થયેલા તેના સંચાલકો પોતાના ધર્મ સિવાય અન્ય ધર્મના બાળકને તેમની સંસ્થામાં ખાસ કરીને છાત્રાલયોમાં પ્રવેશ આપતા નથી.આશ્ચર્યની વાત એ છે કે કેટલીક ર્ધાિમક સંસ્થાઓએ હોસ્પિટલો બાંધી છે પરંતુ તેમની હોસ્પિટલમાં તેમની જ્ઞાાતિ સિવાયની જ્ઞાાતિના દર્દીને પ્રવેશ નથી. આ તે કેવી માનવતા? ધર્માંધ ભક્તો મંદિરમાં જઈ ઘંટનાદ કરે છે, ઝાલર વગાડે છે, ભગવાનને ઠંડીમાં સગડી કરી આપે છે, પરંતુ એ જ મંદિરની બહાર ફૂટપાથ પર સૂતેલા,ઠંડીમાં ઠુંઠવાતા,વરસાદમાં પલળતા કે બે દિવસથી ભૂખ્યા-નાગા બાળકના પેટના દર્દનો આર્તનાદ સંભળાતો નથી. નવું મંદિર બાંધવા કરોડોનું દાન કરનારને પોતાના નામની તખ્તીનો મોહ હોઈ ધૂમ પૈસા આપે છે, પણ ગરીબ બાળકના તનને ઢાંકવા એક ચાદર આપવા   તેમની પાસે પૈસા નથી કારણ કે મધર ટેરેસાની જેમ સડક પર જઈ બીમાર દર્દીની સેવા કરવામાં તેમને છોછ છે અને સડકો પર સેવા કરવાથી તેમના નામની તખ્તી લાગવાની નથી. ધર્મને પણ અંગત પ્રતિષ્ઠાનું કેવું દંભી સ્વરૂપ આપણે આપી ચૂક્યા છીએ ? પરંતુ યાદ રાખજો, જે દિવસે ભૂખ્યાજનોનો જઠરાગ્નિ જાગશે ત્યારે એ આગમાંથી તમને ભગવાન પણ બચાવી શકશે નહીં.

અબજોના ખર્ચે ભવ્ય મહેલો જેવાં મંદિરો અને દહેરાસરો બાંધવા હવે માંહો માંહે હોડ જામી છે

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén